Γιάννης Ρίτσος: Σούρουπο στη συνοικία και άλλα αθησαύριστα (;) πεζά

Σούρουπο στη συνοικία και άλλα αθησαύριστα (;) πεζά του Γιάννη Ρίτσου από τα «Ελεύθερα Γράμματα»

 Διαβάζοντας το καινούργιο και πραγματικά απολαυστικό σημείωμα του φίλτατου Allu Fun Marx για κάποια άγνωστα ελαφρά τραγούδια σε στίχους Γιάννη Ρίτσου, πληροφορήθηκα ότι υπάρχει μια ευρύτερη κίνηση ιστολόγων, με πρωτοβουλία της παλιάς φίλης Αγγελικής Κώττη, να τιμηθεί την Πρωτομαγιά σε όσο το δυνατόν περισσότερα ιστολόγια ο Γιάννης Ρίτσος, μια που φέτος κλείνουν 100 χρόνια από τη γέννησή του και καθώς αύριο είναι Πρωτομαγιά, η μέρα την οποία ο ίδιος ο Ρίτσος είχε συμβολικά επιλέξει να κρατήσει ως ημέρα της γέννησής του.

 Είμαι βέβαιος πως θα υπάρξουν εξαιρετικά αφιερώματα σε πολλά ιστολόγια. Θα ήθελα να συμβάλω σε αυτή τη θαυμάσια πρωτοβουλία παρουσιάζοντας ορισμένα πεζά του Γιάννη Ρίτσου, διηγήματα ή χρονογραφήματα θα μπορούσαμε να τα πούμε, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα». Θυμίζω ότι το αριστερό φιλολογικό περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα» με διευθυντή τον Δ. Φωτιάδη εκδόθηκε στην Αθήνα τον Μάιο του 1945 και κυκλοφόρησε, με διακοπές, έως το 1951.

 Πρόκειται για σύντομα πεζά, που δίνουν εικόνες από τα δυο πρώτα αβέβαια μεταπολεμικά χρόνια, μετά τη Βάρκιζα και πριν από τον Εμφύλιο. Τα χαρακτηρίζω αθησαύριστα με ερωτηματικό, επειδή βέβαια τα Ελεύθερα Γράμματα δεν είναι και πολύ σπάνιο περιοδικό, αλλά δεν είμαι βέβαιος αν έχουν συμπεριληφθεί στη βιβλιογραφία του Ρίτσου. Κάποια από αυτά αναδημοσιεύτηκαν σε ανθολογίες αργότερα και πιο πρόσφατα στην εφημ. Ριζοσπάστης.

 Τα πρώτα πεζά δημοσιεύτηκαν στο δεύτερο, το τέταρτο, το έβδομο και το ένατο τεύχος του περιοδικού, δηλαδή με εντυπωσιακή πυκνότητα. Όλα δημοσιεύονται είτε στην πρώτη είτε στην τελευταία σελίδα του περιοδικού, δηλαδή στις πιο προβεβλημένες. Στο δέκατο τεύχος δημοσιεύεται το ποίημα «Γράμμα στη Γαλλία». Στη συνέχεια, οι συνεργασίες του ποιητή με το περιοδικό αραιώνουν κάπως: έως το τέλος του 1945 θα δημοσιεύσει ακόμη άλλο ένα πεζό, με τίτλο «Το δικό μας χαμόγελο», στο τεύχος αρ. 19 του περιοδικού, μια συνέντευξη-συζήτηση και ένα μικρό απόσπασμα της «Ρωμιοσύνης». Δύο ακόμα σύντομα πεζά δημοσιεύει στους πρώτους μήνες του 1946. Οι επόμενες συνεργασίες του Ρίτσου με το περιοδικό, που δεν είναι και πολλές, αφορούν γνωστά έργα του.

Τελικά, το διόρθωσε (;)

Στα σχόλια ενός προηγούμενου σημειώματος που αφορούσε την Ελευθεροτυπία, έγινε προχτές ένας άσχετος με το σημείωμα διάλογος, σχετικά με μια δημοσίευση του Χρ. Μιχαηλίδη στην τακτική του στήλη στις 28/4. Εκεί, ο δημοσιογράφος παρέθετε υλικό από “ένα πολύ ενδιαφέρον ρεπορτάζ στη «Λε Μοντ» της Ανιέ Πουαριέ”. Εκλεκτοί θαμώνες του ιστολογίου παρατήρησαν ότι το άρθρο φαινόταν να έχει παρθεί από ρεπορτάζ της κ. Πουαριέ στον Γκάρντιαν. Εκτός αυτού, σημείωναν, η κ. Πουαριέ δεν θα μπορούσε να γράφει στην Μοντ διότι δεν εργάζεται σ’ αυτή την εφημερίδα.

Στο σημερινό φύλλο της Ελευθεροτυπίας, ο κ. Χ. Μιχαηλίδης επανορθώνει:

ΛΑΘΟΣ μας ήταν προχθές, που γράψαμε, στο κομμάτι που δημοσιεύσαμε για τους τρόπους με τους οποίους οι φοιτητές και καθηγητές στη Γαλλία αντιδρούν στη σχεδιαζόμενη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Νικολά Σαρκοζί, ότι το ρεπορτάζ της Ανιέ Πουαριέ δεν ήταν από την εφημερίδα «Λε Μοντ», αλλά από την εφημερίδα «Guardian Weekly» (24-30 Απριλίου), που φιλοξενεί άρθρα από τη «Λε Μοντ», αλλά και από τις εφημερίδες «Ομπσέρβερ» και «Ουάσιγκτον Ποστ». Επειδή πολλοί αναγνώστες ενδιαφέρθηκαν και για άλλα δημοσιεύματα της εφημερίδας, εκτός του ότι αυτή πωλείται στα περίπτερα και εδώ στην Ελλάδα, έχει και δικό της site, που η διεύθυνση είναι www.guardianweekly.co.uk.

Βέβαια, στη σπουδή του να επανορθώσει βάζει ένα “δεν” παραπάνω.  Αυτό που ήθελε να γράψει, και που δεν ξέρω αν προκύπτει από το κείμενο, είναι ότι κακώς έγραψε ότι το ρεπορτάζ ήταν από τη Μοντ ενώ ήταν από τη Γκάρντιαν Γουίκλι. Έστω κι έτσι όμως, είναι παρήγορο που έγινε η επανόρθωση.

Δυστυχώς, κανείς από τους αναγνώστες που ενδιαφέρθηκαν δεν ήταν γαλλομαθής ώστε να υποδείξει στον κ. Μιχαηλίδη ότι το σωστό όνομα της δημοσιογράφου είναι Ανιές (Agnès στα γαλλικά). Επειδή διόρθωση της διόρθωσης θα ήταν άκομψο να γίνει, ας σημειωθεί εδώ.

Το κύμα της αγραματωσύνης (Δημήτρης Γληνός)

Η ελληνική κοινωνία υποκρίνεται τον κατάπληχτο. Εφημεριδογράφοι, αποθηκάριοι της σοφίας στο Πανεπιστήμιο, Πρυτάνεις, «γονείς» και πολίτες, «που πονούν τον τόπο», βγήκαν στις εφημερίδες και σκίζουν τάχα τα ρούχα τους, γιατί πλάκωσε «κύμα αγραματωσύνης». Και αναζητούν τα αίτια και τη θεραπεία. Μα αν είναι κάτι θλιβερό, θλιβερότερο και από την αγραματωσύνη είναι ο τρόπος, που αντικρίζεται το πρόβλημα. Αληθινή παράκρουση. Καμιά αντικειμενικότητα. Ο καθένας, όπου μισεί, εκεί και λαλεί και καταλαλεί. Φταίει ο Βενιζέλος, φταίει το Πανεπιστήμιο, φταίνε οι καθηγητές της Μέσης Παιδείας, φταίνε οι δημοδιδάσκαλοι, φταίνε οι ελληνοδιδάσκαλοι, φταίει ο πόλεμος, φταίνε τα θρανία, φταίνε οι μιστοί, φταίει το Κράτος, μα προ πάντων φταίνε οι μαλιαροί, οι κομουνιστές, οι άθεοι. Ποιοι άλλοι; Αν δεν ήταν… η κ. Ρόζα Ιμβριώτη δε θα είχαμε αφτό το απαίσιο κατάντημα. Και κανένας δεν αντικρίζει νηφάλια την κατάσταση. Κανένας δεν αναλύει το φαινόμενο, που είναι τόσο πολυσύνθετο, τόσο βαθιά ριζωμένο στον οργανισμό μας, με αληθινή στοργή, με αληθινό πόνο για το λαό, που γι’ αφτόν ουσιαστικά πρόκειται.

Από την άκαρπη σκανδαλολογία στη δημιουργική λύση

Το σημείωμά μου της περασμένης Τρίτης το άρχιζα γράφοντας πως μπούχτισα πια με τα σκάνδαλα, πως νιώθω αλλεργία διαβάζοντας στις εφημερίδες και ακούγοντας στην τηλεόραση για τις παρανομίες, τις απάτες και τις διαπλοκές, οι αναθυμιάσεις των οποίων μας έχουν φλομώσει. Το ίδιο πρέπει να αισθάνονται και χιλιάδες άλλοι πολίτες. Εκείνο όμως που υποπτεύομαι είναι, όσο κι αν αυτό φαίνεται απίθανο, πως και τα δύο κόμματα εξουσίας (τρομάρα τους) εσκεμμένα συντηρούν όλη αυτήν τη σκανδαλολογία.
Το μεν κυβερνών (τρόπος του λέγειν βεβαίως) κόμμα, για να τραβήξει την προσοχή του λαού από τα πραγματικά προβλήματα που τον απασχολούν: την ανεργία, την ακρίβεια, την αξιοθρήνητη κατάσταση της περίθαλψης και της εκπαίδευσης, την τυραννική γραφειοκρατία και αμέτρητα άλλα. Το δε φιλοδοξούν να μας κυβερνήσει (αμ, δε…) κόμμα, για να προσποριστεί άμεσα κομματικά οφέλη.
Φυσικά και τα δύο, μας δουλεύουν κανονικά. Η τακτική της Νέας Δημοκρατίας μού θυμίζει αυτό που κάνουν κάποια θηράματα όταν βρίσκονται σε θανάσιμο κίνδυνο να πέσουν στα δόντια και τα νύχια των σαρκοφάγων που τα κυνηγούν: στην απελπισία τους, κόβουν μόνα τους ένα μέλος του σώματός τους για να το φάει ο διώκτης τους και να γλυτώσουν. Έτσι ευχαρίστως θα προσέφερε τον κ. Παυλίδη βορά στους πολιτικούς αντιπάλους της, φτάνει να γλύτωνε τις εκλογές και την ήττα.

Σπουδή σε σκαρλάτο

Στην προηγούμενη συζήτηση που είχαμε για τη ζακυθηνιά λέξη «μπουκασί» είδαμε ότι το μπογασί/μπουγασί, που αρχικά σήμαινε ένα βαμβακερό ύφασμα, έφτασε να σημαίνει το κατακόκκινο χρώμα, τουλάχιστον στη Ζάκυνθο και στην Κέρκυρα, προφανώς επειδή το ύφασμα αυτό συνήθιζαν να το βάφουν βαθυκόκκινο.

 Παρόμοια σημασιολογική διολίσθηση από το ύφασμα στο χρώμα συναντάμε στη λ. σκαρλάτο, που κατά σύμπτωση σημαίνει επίσης το κατακόκκινο, πορφυρό χρώμα. Λέξη σπάνια, αν και τη λημματογραφεί το λεξικό Μπαμπινιώτη. Πιο οικεία μπορεί να μας είναι η αγγλική αντίστοιχη λέξη, scarlet, που σημαίνει ακριβώς το ζωηρό κόκκινο χρώμα, το άλικο. Κι όσοι από σας έχετε εντρυφήσει στον Σέρλοκ Χολμς, θα ξέρετε πως το πρώτο μυθιστόρημα του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ της σειράς αυτής λέγεται A study in scarlet, Σπουδή σε άλικο όπως είχε αποδοθεί θαρρώ. Οπότε, ας είναι τούτο το μικρό σημείωμα μια Σπουδή σε σκαρλάτο.

 Το ταξίδι που θα κάνουμε είναι μακρύ. Ξεκινάμε από τη λατινική λέξη sigillum, που είναι υποκοριστικό του signum (σημάδι, σημείο), και σημαίνει “σφραγίδα” αλλά και “εικονίτσα, μικρή διακοσμητική μορφή” (Ήδη τη λέξη αυτή την έχει εξελληνίσει ο Μάρκος Αυρήλιος σ’ ένα περίφημο απόσπασμά του που μιλάει για σιγιλλάρια νευροσπαστούμενα, ανδρείκελα, μαριονέτες). Το λατινικό sigillātus (textum sigillatum) σημαίνει το ύφασμα που είναι διακοσμημένο με μικρά σχέδια, και αυτή η λέξη περνάει στα βυζαντινά ελληνικά ως σιγιλλάτος, με την ίδια σημασία. Αυτό το σιγιλλάτον ύφασμα λοιπόν περνάει στα αραβικά δύο φορές: τη μία ως siqlatun “χρυσοκεντημένο μεταξωτό” και δίνει το ισπανικό ciclatón της ίδιας σημασίας (και το αγγλικό ciclatoun) και παύει να μας ενδιαφέρει· τη δεύτερη φορά, περνάει ως siqillāt, siqirlāt, και από εκεί στα περσικά saqirlāt, και ακόμα δηλώνει ένα πολύτιμο χρυσοκεντημένο μεταξωτό ύφασμα, συνήθως γαλάζιο.

Μαργαριτάρια για τη Μάργκαρετ

Η λαίδη Θάτσερ, τον καιρό που δεν ήταν λαίδη αλλά σιδηρά κυρία και πρωθυπουργός της Αγγλίας, είχε πει ένα απόφθεγμα που έμεινε:

Being powerful is being like a lady;  if you have to tell people you are, you aren’t.

Όπως επισήμανε πρώτος ο φίλτατος Ζάζουλας στο φόρουμ Λεξιλογία, χτες η κυριακάτικη Καθημερινή, ή μάλλον το Κ, το περιοδικό της, είχε αφιέρωμα στην Μάργκαρετ Θάτσερ και κακομετέφρασε το ευφυολόγημα ως εξής:

«Το να είσαι ισχυρός είναι σαν να είσαι γυναίκα. Εάν χρειάζεται να το εξηγήσεις για να σε πιστέψουν, τότε… δεν είσαι.»

Φυσικά, η επιλογή του “γυναίκα” για το lady, αντί του “κυρία” είναι τραγικά άστοχη και απονευρώνει εντελώς το λογοπαίγνιο. Κάθε γυναίκα είναι γυναίκα, και δεν χρειάζεται να το αποδείξει, αλλά δεν είναι κυρίες όλες οι γυναίκες!

Μπουκασί, μια σφυγμομέτρηση

Διάβαζα χτες ένα ποίημα του ζακυνθινού ποιητή και παλιού συνάδελφου Σαράντη Αντίοχου,  όπου έχει και τον εξής στίχο:

παλίνδρομη αρμονία
μαύρο μπουκασί
κίτρινο βελούδο

Η λέξη “μπουκασί” πρέπει να είναι ζακυθινή (αν και όχι μόνο, ασφαλώς θα υπάρχει και σ’ άλλες περιοχές). Δεν την ήξερα, δεν τη βρήκα σε ένα ζακυθινό γλωσσάρι που έχω, τη βρήκα στο γκουγκλ αλλά από άλλη περιοχή. Αν δεν την ξέρετε, μην την αναζητήσετε σε βοηθήματα σας παρακαλώ, τουλάχιστον όχι πριν απαντήσετε. Μετά, ναι.

Η ερώτηση έχει σκοπό να ελέγξει κατά πόσο μια τοπική λέξη είναι γνωστή σε ένα κατά τεκμήριο διαβασμένο κοινό με ενδιαφέρον για τη γλώσσα. Αν την ξέρετε, πείτε το, και πείτε και από πού (βιωματική γνώση, διαβάσματα κτλ.) αν όχι επίσης -και πείτε τι φαντάζεστε πως είναι το “μπουκασί”.

Η σημερινή μέρα στη ζωή του Μότσαρτ

‘Ετσι λεγόταν μια καθημερινή στήλη την οποία είχα στην εφημερίδα “Τα Νέα” για αρκετούς μήνες το 1991.

Θυμίζω ότι το 1991 ήταν τα 200 χρόνια από τον θάνατο του Μότσαρτ και εγώ είχα μόλις γνωρίσει την σοβαρή μουσική χάρη στη γυναίκα μου και χάρη στις ευκολίες της τεχνολογίας. Επειδή με τράβηξε ο άνθρωπος Μότσαρτ, μετέφρασα μια γενναιόδωρη επιλογή από την αλληλογραφία του, με σχολιασμό δικό μου και με εκτενή βιογραφικά στοιχεία, και βγήκε ένα ωραίο βιβλίο, για το οποίο μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα εδώ.

Επειδή ο Λεοπόλδος Μοτσαρτ, ο πατέρας τού Βόλφγκανγκ, ήταν άνθρωπος με ασυνήθιστη αίσθηση της υστεροφημίας,  σχολαστικά μάζευε τεκμήρια και κατέγραφε το παραμικρό. Έτσι έχει συγκεντρωθεί τεράστιο υλικό για τη ζωή του Μότσαρτ και ιδίως για τα παιδικά χρόνια του, όταν βρισκόταν υπό τον άμεσο (και άγρυπνο) έλεγχο του πατέρα του. Αυτό μου έκανε μεγάλη εντύπωση και σκέφτηκα ότι για κάθε μέρα του έτους μπορούμε να βρούμε ένα γεγονός της ζωής του Μότσαρτ που να έγινε την ημέρα εκείνη. Πρότεινα την ιδέα αυτής της καθημερινής στήλης στα Νέα, αλλά μέχρι να το σκεφτώ αυτό και να το δεχτούν κι εκείνοι η χρονιά είχε προχωρήσει κι έτσι ξεκινήσαμε στις 15 Απριλίου. Η δημοσίευση κράτησε έως τις 5 Δεκεμβρίου του 1991, 200ή επέτειο του θανάτου του Μότσαρτ, κάθε μέρα, εκτός από τις Κυριακές που δεν έβγαινε η εφημερίδα.

Ποτέ την Κυριακή – Μποστ και Λαμπράκης

Γελοιογραφία του Μποστ που δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία στις 21 Απριλίου 1963, Κυριακή του Θωμά και ανήμερα της Μαραθώνιας πορείας του 1963. Ο Γρηγόρης Λαμπράκης, επικεφαλής αντιπροσωπείας, επιδίδει στον Καραμανλή υπογραφές και ζητάει να επιτραπεί η Μαραθώνια πορεία. Η πορεία είχε εξαγγελθεί από τον ελληνικό Σύνδεσμο Μπέρτραντ Ράσελ. Από τις αρχές Απριλίου η κυβέρνηση είχε απαγορέψει την πορεία. Οι διοργανωτές επέμεναν ότι η πορεία θα γίνει και μάλιστα έφτασε στην Αθήνα πολυμελής αγγλική αντιπροσωπεία για συμμετοχή στην πορεία. Ο ίδιος ο Μπέρτραντ Ράσελ είχε δηλώσει ότι θα συμμετάσχει («τότε θα συλληφθεί και αυτός», είχε σχολιάσει ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης) αλλά βέβαια στην ηλικία του (ήταν τότε 91 ετών) αυτό δεν ήταν δυνατό· ωστόσο, συμμετείχε ο γραμματέας του.

Η κατάσταση μπερδεύτηκε περισσότερο επειδή τις παραμονές, και συγκεκριμένα στις 20 Απριλίου,  έφτασε στο Λονδίνο η βασίλισσα Φρειδερίκη, συνοδευόμενη από τον διάδοχο (τον Κοκό)  και διάφορους πρίγκιπες και πριγκίπισσες, σε ιδιωτική επίσκεψη, για να παραστεί στους γάμους της Αλεξάνδρας του Κεντ, εξαδέλφης της βασίλισσας Ελισάβετ. Την ίδια μέρα θα γίνει το περίφημο επεισόδιο με το χαστούκι που έδωσε (ίσως) στη Φρειδερίκη η Μπέτυ Αμπατιέλου. Για το επεισόδιο αυτό έχω γράψει αναλυτικά εδώ.

Τα λόγια που λέει ο Λαμπράκης στο σκίτσο ίσως είναι παραλλαγή ενός τραγουδιού που είχε γράψει ο Μίκης για την πορεία (αυτό κάπου το διάβασα, αλλά πού;). Ωστόσο, δεν ξέρω αν αυτό αληθεύει, ούτε αν το τραγούδι έχει ηχογραφηθεί. Στο ίδιο μοτίβο πάντως είναι γραμμένος και ο (φανταστικός) ύμνος της ΕΡΕ στο σκίτσο. Πέρα από τον Λαμπράκη και τον Καραμανλή, οι άλλοι στο σκίτσο είναι τυπικές μπόστειες προσωπογραφίες, όχι υπαρκτά πρόσωπα.

Προς Ακαδημαϊκούς επιστολή

και άλλη μία προς Ελευθεροτυπία, αλλά δεν ταίριαζε για τίτλος.

Την περασμένη εβδομάδα, συζητώντας εδώ τον εξωφρενικό ισχυρισμό του ακαδημαϊκού Κουνάδη για 5.000.000 λέξεις της ελληνικής (και άλλα λερναία μυθεύματα), είχε από πολλούς εκφραστεί η επιθυμία να γράψουμε ένα γράμμα προς τις εφημερίδες ή προς την Ακαδημία -ίσως χωρίς μεγάλες προσδοκίες, αλλά για να ακουστεί και μια αντίθετη φωνή στο πλασάρισμα του σκοταδισμού και της αγυρτείας από τους επισημότερους κύκλους.

Ετοίμασα δύο επιστολές, μία προς την Ακαδημία Αθηνών και μία άλλη, πιο σύντομη, προς την Ελευθεροτυπία. Έστειλα το σχέδιο σε μερικούς φίλους του ιστολογίου που τους ξέρω καλύτερα και ενσωμάτωσα (με τη μέθοδο του Χότζα, κι εσύ δίκιο έχεις) όλες σχεδόν τις “τροπολογίες” που έκαναν (εκτός από μία: δεν απάλειψα την αναφορά στην “αγάπη” προς τη γλώσσα, όπως έκρινε καλύτερο κάποιος φίλος).

Η βία, η μαμή και τα πούπουλα της κότας

Η βία, η μαμή και τα πούπουλα της κότας

Έχεις δει να μαδάνε την κότα
και ο αέρας να συνεπαίρνει τα πούπουλα;
Έτσι πάει το έθνος
Δ. Σολωμός – Κ. Γεωργουσόπουλος

Στο φύλλο των Νέων της Μεγάλης Παρασκευής 17.4, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος θέλησε να πει την τελευταία λέξη σχετικά με την πρόσφατη διαμάχη για τη σολωμική βία. Όπως περίμενα, δίνει δίκιο στον Καρατζαφέρη και άδικο στον Αλέκο Αλαβάνο. Όλο το άρθρο του Γεωργουσόπουλου μπορείτε να το διαβάσετε, εδώ το πρώτο μέρος και εδώ το δεύτερο. Αυτό που δεν περίμενα ήταν ότι ο Κ.Γ. θα ανάλωνε το μεγαλύτερο μέρος της πραγματείας του σε μια νοσταλγική αναπόληση των παλαιών κοινοβουλευτικών ρητόρων (μπροστά στους οποίους ο Αλαβάνος και οι άλλοι σημερινοί κοινοβουλευτικοί ρήτορες δεν πιάνουν χαρτωσιά, εννοείται!) Το όλο άρθρο περισσότερο μού θύμισε συζήτηση μεταξύ συνταξιούχων σε καφενείο, παρά φιλολογική ανάλυση.

42 χρόνια μετά

Κλείνουν σήμερα 42 χρόνια από τη θλιβερή μέρα της 21ης Απριλίου 1967. Πριν από δώδεκα χρόνια τέτοια μέρα, το 1997, δηλαδή στην τριακοστή επέτειο, σε μια “ταχυδρομική λίστα” όπου συμμετείχα (κάτι ανάλογο με τα σημερινά ιστολόγια και φόρουμ) κάποιοι παλαιότεροι είχαμε γράψει τις αναμνήσεις μας από τη μέρα εκείνη. Μεταφέρω τρεις τέτοιες αφηγήσεις. Η δεύτερη είναι δική μου.

α) Ήταν μέρα Παρασκευή. Ο ήλιος μία έβγαινε μία κρυβόταν. Πρωί πήγα σχολείο με τον αδερφό μου. Στο σχολείο οι δάσκαλοι μας διώξαν «Πάτε γρήγορα σπίτια σας». Τίποτε περίεργο, τω καιρώ εκείνω οι δάσκαλοι έκαναν απεργίες κάθε τρεις και λίγο (15%). Πάμε σπίτι, η μάνα μου δεν μάς άντεχε, μάς έβγαλε έξω να παίξουμε. Το σπίτι μας ήταν ένα τετράγωνο από την αστυνομία. Πολλοί χωροφύλακες περνούσαν συνέχεια με κάτι μεγάλα όπλα κάτω από τη μασχάλη. Πρώτη φορά βλέπαμε τέτοια. Μετά, μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων πέρασε με οπλισμένη συνοδεία δεξιά-αριστερά και πίσω πηγαίνοντας προς τα δικαστήρια. Η μπάλα μας κύλησε προς μια ομάδα χωροφυλάκων που έκανε τσιγάρο· κανείς δεν πήγαινε να την πάρει. Κάτι βαρύ πλανιόταν στον αέρα. Ούτε που δεν είχαμε σχολείο δεν έφτιαχνε το κέφι μας. Το μεσημέρι ήρθε ο πατέρας μου. Έβαλε τις φωνές στη μάνα μου που μας άφησε να γυρνάμε έξω. Μπήκαμε μέσα και ακούγαμε εμβατήρια στο ραδιόφωνο. Άρχιζε η εφταετία.

Πασχαλινή ‘πανδαισία εν υπέθρω’

Καθώς έρχεται το Πάσχα, να ευχηθώ ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ σε όλους τους φίλους και τους επισκέπτες του ιστολογίου!

Μέρες που είναι, σκέφτηκα να σας παρουσιάσω Μποστ, φυσικά με πασχαλινό θέμα.

Πανδαισία της ΕΡΕ εν υπέθρω – μια πασχαλινή γελοιογραφία του Μποστ

Η μοναδική πασχαλινή γελοιογραφία του Μποστ που έχω βρει, δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία στις 9 Απριλίου 1961, δηλαδή ανήμερα Πάσχα. Ο Μποστ παρουσιάζει το μεγάλο φαγοπότι της Ε.Ρ.Ε. με αναφορές στα σκάνδαλα (πραγματικά ή υποτιθέμενα) της εποχής. Για τους νεότερους, η Ε.Ρ.Ε. (Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις) ήταν το κόμμα που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και που κυβερνούσε τη χώρα από το 1956 έως το 1963, κατά τη λεγόμενη οκταετία Καραμανλή ή «μαύρη οκταετία» για πολλούς.

Στη γελοιογραφία, ενώ το επιτελείο της ΕΡΕ καταβροχθίζει το αρνάκι του προϋπολογισμού, πεινασμένοι πολίτες συνωστίζονται πίσω από τη μάντρα φωνάζοντας «Τι Ζάλονγκον ρε, αφού τα κρεμμύδια έχουν 7 ½» (σπόντα για τον Κανελλόπουλο που είχε πει ότι «Δεν αντέχομεν αλλά δεν μειώνομεν τας δαπάνας… Εμείς έχομεν Ζάλογγα εις την ιστορίαν μας», φράση του 1954 που έμελλε να τον κυνηγάει για χρόνια) και «Θέλουμε πατάτες» -τις μέρες εκείνες είχε σημειωθεί απότομη άνοδος των τιμών της πατάτας: Ρεκόρ ύψους εσημείωσε χθες η τιμή της πατάτας με δραχμάς 6 ανά κιλόν γράφει πρωτοσέλιδη είδηση της Ελευθερίας στις 5.4.1961).

Το Λερναίο κείμενο στην Ακαδημία!

Το Λερναίο κείμενο στην Ακαδημία, ή: Παραπληροφορούν οι ακαδημαϊκοί;

Στο προηγούμενό μου άρθρο είχα επισημάνει ότι σε ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας (15.4.2009) για την ομιλία ενός ακαδημαϊκού περιεχόταν ο εξωφρενικός ισχυρισμός ότι η ελληνική γλώσσα περιέχει, σύμφωνα με το βιβλίο Γκίνες, 5.000.000 λέξεις. Αρχικά είχα αποδώσει την απιθανότητα στη δημοσιογράφο που υπέγραφε το άρθρο (διότι η φράση δεν είχε τυπωθεί μέσα σε εισαγωγικά, όπως άλλες)  όταν όμως ερεύνησα το θέμα διαπίστωσα ότι κατά πάσα πιθανότητα τον επίμαχο ισχυρισμό τον είχε διατυπώσει ο ομιλητής, ο ακαδημαϊκός Αντ. Κουνάδης. Οπότε, κοτζάμ ακαδημαϊκός, σκέφτηκα, αξίζει ξεχωριστό σημείωμα.

Ο κ. Αντώνης Κουνάδης στα νιάτα του ήταν δισκοβόλος και μάλιστα πολύ καλός· είχε πάρει χρυσά μετάλλια σε πανελλήνιους και βαλκανικούς αγώνες και για μια περίοδο είχε την πέμπτη επίδοση στον κόσμο. Διετέλεσε και πρόεδρος του ΣΕΓΑΣ επί δικτατορίας, από τον Φεβρουάριο του 1973 έως το 1974. Αργότερα έγινε καθηγητής στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ και μετά ακαδημαϊκός, από το 1999, στην τάξη των Θετικών Επιστημών (Εφηρμοσμένων Θετικών Επιστημών: Στατικής- Δυναμικής, Ανάλυσης- Έρευνας των Τεχνικών Κατασκευών). Αναμφισβήτητα πλούσια και ζηλευτή σταδιοδρομία· θα συμφωνήσετε όμως μαζί μου, πιστεύω, ότι δεν φαίνεται να έχει μεγάλη σχέση με τη γλώσσα και τη γλωσσολογία.

Ίσως όμως, όπως λέει κι ο Τιπούκειτος (εννοώ τον έγκριτο σχολιαστή του παρόντος ιστολογίου), στη γλώσσα όλα να επιτρέπονται. Θέλω να πω, άμα βγει η αφεντιά μου και κάνει διάλεξη περί αντοχής υλικών / κβαντομηχανικής / νανοτεχνολογίας / νονοτεχνολογίας κτλ., θα με πάρουν με τις πέτρες, και δικαίως. Ενώ ο κάθε μηχανικός, ψυχίατρος, μουσικοσυνθέτης, δημοσιογράφος και (κυρίως και προπάντων) ταξιτζής θεωρεί πως έχει το ελεύθερο να ξεστομίζει θέσφατα για τον πλούτο της Τρισχιλιετούς όπου και όπως τού βουληθεί. Πάει καλά, ως εδώ καμιά αντίρρηση.

Με τον πρόσφατο λόγο του κυρίου Κουνάδη όμως, υπάρχει πρόβλημα. Όχι επειδή ο κ. Κουνάδης ομιλεί για τη γλώσσα χωρίς να είναι ειδικός. Άλλωστε, ούτε ο Μανώλης Γλέζος έχει, απ’ όσο ξέρω, τυπικά προσόντα γλωσσολόγου, όμως μια διάλεξή του περί γλώσσας που είχα την τύχη ν’ ακούσω ήταν και απολαυστική και επιστημονικά στέρεη. Πρόβλημα υπάρχει επειδή ο κ. Κουνάδης είναι καθηγητής πανεπιστημίου και ακαδημαϊκός. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.