Ποιος μαζεύει τα σκόρπια φτερά;

Ζέστη κάνει, για βαρυσήμαντο άρθρο δεν είμαστε, ετοιμάζομαι και για διακοπές από βδομάδα, οπότε ας σερβίρω σήμερα κάτι ελαφρό, από τη σημερινή (30/6) Ελευθεροτυπία, και συγκεκριμένα από τη στήλη του Χρήστου Μιχαηλίδη.

Ο οποίος γράφει ότι ο Γιόσκα Φίσερ προσλήφθηκε ως σύμβουλος στο έργο του αγωγού Ναμπούκο. «Η ικανότητά του να μαζεύει σκόρπια διπλωματικά φτερά θα φανεί πολύ χρήσιμη σ’ αυτή την περίπτωση», διαβάζουμε. Πώς είπατε; Τι σημαίνει αυτό; Πώς θα μαζεύει φτερά, και δη σκόρπια και διπλωματικά, ο Φίσερ; Τι περίεργη έκφραση είναι αυτή; Μήπως είναι κανας βαθύς γερμανικός ιδιωματισμός, αφού το υλικό το αντλεί ο Χ.Μ. από την ιστοσελίδα του Σπίγκελ;

Άμεσα ή αμέσως; (Για τις “Συνηθισμένες γλωσσικές απορίες” της Άννας Ιορδανίδου)

Ο πρώτος τίτλος του σημειώματος ίσως είναι παραπλανητικός· δεν έχω σκοπό να σας μιλήσω μόνο ή κυρίως για την «χιλιοτραγουδισμένη διάκριση» ανάμεσα στο «άμεσα» και στο «αμέσως», η οποία, σαν όμορφη που είναι, όμορφα καίγεται, αλλά να σας παρουσιάσω το βιβλίο «Συνηθισμένες γλωσσικές απορίες» της καθηγήτριας Άννας Ιορδανίδου, που πολύ πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Άσπρη Λέξη.

Δεν είναι το πρώτο βιβλίο που προσπαθεί να λύσει γλωσσικές απορίες ή να χωρίσει το σωστό από το λάθος στη χρήση της γλώσσας. Στα ράφια των βιβλιοπωλείων θα βρείτε πεντέξι ακόμα, μπορεί και περισσότερα, που όλα τους έχουν εκδοθεί την τελευταία δεκαετία. Όμως, έχει τουλάχιστον δυο διαφορές από τα περισσότερα άλλα ανάλογα βιβλία.

Πρώτη διαφορά είναι στον τρόπο οργάνωσης της ύλης. Το βιβλίο είναι δομημένο σε ζευγάρια, που παρουσιάζονται σε αλφαβητική σειρά, όπως στα λεξικά. Κάθε ζευγάρι θέτει ένα ερώτημα, το δε ερώτημα αφορά είτε μία λέξη που γράφεται ή συντάσσεται με δύο τρόπους (π.χ. αλιτήριος ή αλητήριος;) είτε δύο λέξεις που οι σημασίες τους συγχέονται (ακαμάτης ή ακάματος;) Στην πρώτη περίπτωση, η προτιμητέα εκδοχή αναφέρεται πρώτη στη σειρά, ενώ στη δεύτερη η σειρά παράθεσης είναι η αλφαβητική. (Φυσικά στη δεύτερη περίπτωση δεν μπαίνει ζήτημα σωστού ή λάθους· μόνο ο σγουρομάλλης του ανεκδότου ρωτούσε αν το σωστό είναι Ιράν ή Ιράκ).

Μεζεδάκια, πέμπτος γύρος

Αν δεν με γελάει η μνήμη μου, τούτος εδώ είναι ο πέμπτος γύρος με μεζεδάκια, δηλαδή σύντομα σχόλια για γλωσσικά (με την ευρύτατη σημασία) και άλλα ενδιαφέροντα θέματα. Χωρίς προκαταρκτικά, προχωράω στα πιάτα.

* Ξεκινάω με μια ομολογία βιασύνης. Βιάστηκα φαίνεται να γράψω σε προηγούμενο σημείωμα ότι ο ακλισιάρικος τύπος «της Σέχτα» είναι αποκλειστικότητα του Διαδικτύου και ότι στον (πιο προσεγμένο) γραπτό Τύπο γράφουν πάντα «της Σέχτας». Πριν λαλήσει το κοκοράκι, ο φίλος HeadCharge μου υπέδειξε τίτλο της Καθημερινής: «Από την ακραία πτέρυγα του ΕΛΑ τα μέλη της Σέχτα». Άλλος φίλος μού έστειλε με ηλεμήνυμα άρθρο της Απογευματινής για το μακρύ χέρι της Σέχτα.

* Προς Βήμα, ενταύθα: Παρακαλώ ενημερώστε τον συντάκτη σας που γράφει στην ηλεκτρονική σας έκδοση (πιθανώς δε και στην έντυπη) ότι θα υποβληθεί σε επιπλέον εξετάσεις η σορός του Μάικλ Τζάκσον μετά την αυτοψία, ότι αυτοψία κάνει η πολεοδομία, ο πραγματογνώμονας, το δικαστήριο. Ο ιατροδικαστής κάνει νεκροψία και μόνο. Οι Άγγλοι λένε autopsy τη νεκροψία, συμφωνώ (είναι μπαμπέσικες αυτές οι ψευδόφιλες λέξεις) αλλά εμείς, ακόμα, τη λέμε «νεκροψία». Αν δεν με πιστεύετε, ανοίξτε λεξικό.

Όταν ο Άδωνης κάνει έρευνα με πηγή του το Τρωκτικό

Είχα γράψει πριν από τρεις εβδομάδες για τα «αυστραλιανά ψέματα του κ. Καρατζαφέρη», δηλαδή πώς ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ αναπαρήγαγε σε ομιλία του έναν σύγχρονο (αστικό) μύθο που κυκλοφορεί από το 2005, σύμφωνα με τον οποίο ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας, απευθυνόμενος στους μουσουλμάνους μετανάστες της Αυστραλίας, τούς είπε τάχα, με δυο λόγια, ότι «αυτή η χώρα είναι δική μας και όποιου δεν του αρέσει φεύγει». Τέτοιο πράγμα ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας δεν είπε ποτέ, ούτε ο τωρινός, ο εργατικός Κέβιν Ραντ, ούτε ο προηγούμενος, ο συντηρητικός Τζον Χάουαρντ, που γι’ αυτόν είχε αρχικά κυκλοφορήσει ο μύθος. Όπως μπορείτε να δείτε εδώ, αλλά κι εδώ, πρόκειται για κατασκευή, που έχει έναν κόκκο αλήθειας –κάποιοι αξιωματούχοι της συντηρητικής κυβέρνησης Χάουαρντ είχαν κάνει κάποιες δηλώσεις στο πνεύμα αυτό, αν και όχι αυτές, ούτε τόσο σκληρές

Η νεότερη εκδοχή του μύθου, την οποία υιοθέτησε ο κ. Καρατζαφέρης, αποδίδει τις ξενόφοβες δηλώσεις στον Κέβιν Ραντ, τον τωρινό πρωθυπουργό, πράγμα που στερεί και το τελευταίο φύλλο συκής από τον μύθο.

Όπως με πληροφορεί ο Κορνήλιος, φίλος του ιστολογίου, ο βουλευτής του ΛΑΟΣ, ο Άδωνις Γεωργιάδης, σε πρόσφατη εκπομπή του (25/6) επανέλαβε τον ίδιο μύθο, παίρνοντας αφορμή από ένα δημοσίευμα του γνωστού ανυπόληπτου σκουπιδολογίου «Τρωκτικό» (λινκ δεν βάζω). Μπορείτε να δείτε όλο το βιντεάκι εδώ, αλλά επειδή σύμφωνα με αρκετούς γιατρούς η παρακολούθηση ενός επτάλεπτου στιγμιότυπου με τους αδελφούς Γεωργιάδη κρίνεται υπερβολική δόση που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ενοχλήσεις, φρόνιμο είναι να προχωρήσετε κατευθείαν στο 4.45.

Η Σέχτα δεν κόβει

Με την τελευταία προκήρυξή της όπου αναλαμβάνει την ευθύνη για τον φόνο του αστυνομικού, αλλά όχι για τα αυταρχικά μέτρα που θα εφαρμοστούν εξαιτίας του, η Σέχτα Επαναστατών μπήκε για τα καλά στην επικαιρότητα. Βέβαια, και προηγουμένως έβλεπε κανείς αναφορές στη Σέχτα, και θα θυμάστε ότι σε πρόσφατο σχόλιο ένας φίλος του ιστολογίου είχε επισημάνει ότι κάποιοι ιστότοποι επέμεναν να μην κλίνουν το όνομα, δηλ. να γράφουν «της Σέχτα», και μάλιστα μερικοί το έγραφαν με κεφαλαία, «της ΣΕΧΤΑ», λες και είναι αρχικά!

Καθώς το όνομά της θα τριφτεί, υποθέτω ότι θα μειωθούν και τα περιστατικά ακλισιάς. Πράγματι, ενώ στα ιστολόγια ο τύπος «της Σέχτα» είναι συχνός, στις εφημερίδες, τουλάχιστον, βλέπω ότι όλοι γράφουν «της Σέχτας» κι ελπίζω ότι αυτό θα επηρεάσει και τους ακλισιάρηδες του Διαδικτύου –έχει και τα καλά του ο γραπτός τύπος.

Ανάλυση του περιεχομένου της προκήρυξης δεν θα κάνω σε πολιτικό επίπεδο –εγώ λεξιλογώ και δεν πολιτικολογώ– αλλά ούτε και σε γλωσσικό –ας κάνει και καμιά δουλειά η αντιτρομοκρατική. Θα ήθελα όμως να εξετάσω τη λέξη «σέχτα» καθαυτή (ή «καθαυτήν» αν είστε πούροι). Η λέξη δεν είναι ελληνικής αρχής. Είναι δάνειο από το γαλλικό secte, που σημαίνει «θρησκευτική ομάδα, αίρεση» και το οποίο προέρχεται από το λατινικό secta. Αυτό το secta είναι θηλυκό της μετοχής του ρήματος sequi, «ακολουθώ» και αρχικά σήμαινε «οδός, πορεία», μετά «τρόπος, σχολή σκέψης» και τέλος «θρησκευτική ομάδα» στα χριστιανικά χρόνια.

Σθλάβοι στα δεσμά τους

Σε προηγούμενο άρθρο είδαμε πώς η λέξη grec (Έλληνας) πήρε στα γαλλικά τη σημασία ‘απατεώνας, χαρτοκλέφτης’. Μας πρόσβαλε αυτό, αλλά υπάρχουν και χειρότερα. Εδώ θα δούμε για μια άλλη ομάδα λαών και πώς το ελληνικό εθνωνύμιό της πήρε τη σημασία “δούλος” και πώς γέννησε, στα μεσαιωνικά ελληνικά, τη λέξη σκλάβος, που έδωσε δάνεια σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες.

Στην αρχή έχουμε τους Σλάβους, που έρχονται στη Βαλκανική περί τον 5ο αιώνα· αυτοί αυτοαποκαλούνται slovĕne (όνομα που επιβιώνει στους σημερινούς Σλοβένους). Το αρχικό σλ- είναι δυσπρόφερτο στα ελληνικά και αναπτύσσεται ένα ενδιάμεσο σύμφωνο για να διευκολύνει την προφορά. Έτσι το εθνωνύμιο περνάει στα ελληνικά της εποχής ως Σθλαβηνός, Σκλαβηνός ή Σθλάβος, Σκλάβος· η πρώτη μαρτυρία της λέξης υπάρχει σε κείμενο του 5^ου αιώνα, στον Μαλάλα (Μηνὶ μαρτίῳ ἰνδικτιῶνος ζʹ ἐπανέστησαν οἱ Οὗννοι καὶ οἱ Σκλᾶβοι τῇ Θρᾴκῃ). Οι δυο μορφές, η συντομευμένη και η εκτενέστερη, συνυπάρχουν στα κείμενα. Από το βυζαντινό σκλάβος έχουμε και το λατινικό sclavus.

120 τόμοι κατακέφαλα

Στη σημερινή (23.6.2009) Καθημερινή, και στη στήλη της αλληλογραφίας, φιλοξενείται επιστολή του καθηγητή Αντ. Κουνάδη, ακαδημαϊκού, με θέμα την ελληνική γλώσσα. Ολόκληρη η επιστολή έχει ως εξής:

Κύριε διευθυντά

Με αφορμή συζητήσεις που γίνονται τελευταία σχετικά με τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας (αριθμός λέξεων, λεκτικών τύπων, κ.λπ.), αξίζει να αναφερθεί η γνώμη ενός κλασικού φιλολόγου του διαμετρήματος του Diels. O κορυφαίος αυτός ελληνιστής στις αρχές του 20ού αιώνος, επ’ ευκαιρία συζητήσεων για τη σύνταξη ενός πλήρους Λεξικού της αρχαίας ελληνικής γλώσσης, είχε υπολογίσει ότι ένα τέτοιο Λεξικό θα είχε έκταση 120(!) τόμων (βλ. σχετικό παράθεμα στη σελ. V του Προλόγου του Λεξικού Llddell-Scott-Jones, εκδόσεως 1925). Εάν ληφθεί υπόψη και η μεταγενέστερη εξέλιξη της ελληνικής, αντιλαμβάνεται κανείς τον απέραντο πλούτο της γλώσσας μας.

Α.Ν. Κουναδης – Ομ. καθηγητής ΕΜΠ – Ακαδημαϊκός

Είναι πολύ πιθανό η επιστολή Κουνάδη να αποτελεί έμμεση απάντηση όχι μόνο στη δική μας επιστολή προς την Ακαδημία Αθηνών με την οποία διαμαρτυρόμασταν για τα όσα εξωφρενικά διαδίδει ο κ. Κουνάδης σχετικά με 5.000.000 λέξεις της ελληνικής κτλ., αλλά και στο άρθρο που δημοσίεψε πρόσφατα (14 Ιουνίου) στην Καθημερινή ο καθηγητής Ε. Φ. Παναγιωτίδης στο οποίο ανασκευάζονται ευγενικά και πειστικά οι κουνάδειοι και λερναίοι μύθοι.

Λοιπόν; Ο κ. Κουνάδης επικαλείται τον Diels, δηλαδή τον Γερμανό κλασικό φιλόλογο Χέρμαν Ντιλς (1848-1922), που είναι πασίγνωστος για την έκδοση των αποσπασμάτων των προσωκρατικών φιλοσόφων (σήμερα τα βρίσκουμε αναθεωρημένα από τον Κραντς). Και αν ο Ντιλς είπε πως ένα πλήρες λεξικό της ελληνικής θα είχε 120 τόμους, ποιοι είμαστε εμείς να τα βάλουμε με το κύρος του μεγάλου ελληνιστή; Ιδίως όταν μας ρίχνει 120 τόμους κατακέφαλα;

Από την Αθήνα στην Τεχεράνη, όλα τα έξοδα πληρωμένα από το CNN!

Το θέμα αυτό το έβγαλε στην επιφάνεια ένας φίλος σχολιαστής, ο stazybo horn, στο σχόλιο αριθ. 3 στο προηγούμενο σημείωμά μου που αφορούσε τη “μνημειώδη γκάφα” (Ψυχάρης έφα) του Βήματος και δύο άλλων εφημερίδων. Επειδή ο φίλος Στάσιμπος έχει δικό του ιστολόγιο, δεν έσπευσα να γράψω δικό μου ποστ, είχα και δουλειές άλλωστε. Υπέθεσα πως ετοιμαζόταν να γράψει δικό του σημείωμα. Τώρα, αρκετές ώρες αργότερα, βλέπω πως δεν έβαλε σημείωμα, οπότε το βάζω εγώ, δεδομένου ότι υπήρξαν εξελίξεις και το θέμα το κρίνω σοβαρό.

Ποιο θέμα; Χτες το απόγευμα (21/6) το CNN δημοσίευσε μια σειρά από φωτογραφίες, υποτίθεται από την Τεχεράνη, που δείχνουν συγκρούσεις αστυνομίας και διαδηλωτών. Μάλιστα, οι φωτογραφίες συνοδεύονται από ρεπορτάζ, στο οποίο μαθαίνουμε ότι τις φωτογραφίες τις τράβηξε μια 19χρονη κοντά στην Πλατεία Ελευθερίας της Τεχεράνης, ότι ένας παραστρατιωτικός απείλησε να τη χτυπήσει, ότι ξεγέλασε έναν αστυνομικό ότι δήθεν οι φωτογραφίες ήταν στον άλλο δίσκο και ότι ζητάει να αποτυπωθεί δίκαια το αποτέλεσμα των εκλογών.

Το λινκ προς το ρεπορτάζ, εδώ.

Αυτή τη στιγμή το ρεπορτάζ συνοδεύεται από 13 φωτογραφίες. Το πρωί, ήταν 14. Λείπει η αρχική υπ’ αρ. 11  (από 14) που ήταν η εξής (επειδή το ψυλλιάστηκα, πήρα “φωτογραφία οθόνης”, κάντε κλικ να μεγαλώσει):

Η 11η φωτογραφία "από την Τεχεράνη", το πρωί της Δευτέρας 22/6

Μόνο που…. μόνο που, όπως αποκάλυψε ο φίλος Στάσιμπος, η φωτογραφία καθόλου δεν είναι από την Τεχεράνη! Έχει τραβηχτεί εδώ και 4 χρόνια, στην Αθήνα. Μάλιστα, όπως πρόσθεσε σε επόμενο σχόλιο ο Σκύλος της Βάλια Κάλντα, κατά πάσα πιθανότητα η φωτογραφία τραβήχτηκε από τον Γιάννη Μπεχράκη, στις 17 Μαρτίου 2005, σε πανεκπαιδευτικό συλλαλλητήριο στην αρχή της Λεωφ. Βασ. Σοφίας, μπροστά στα «λουλουδάδικα». Όχι από 19χρονη Περσίδα, που με κίνδυνο της ζωής της ξεγέλασε τον αιμοσταγή φρουρό της επανάστασης! Η ίδια φωτογραφία, προσθέτει ο Στάσιμπος, είχε συμπεριληφθεί σε άρθρο της ονλάιν Μπριτάνικας με τη λεζάντα:
Police firing tear gas at student protesters in Athens, 2005. [Credits: AP] Κάντε κλικ, είναι η ίδια φωτογραφία.

Στο μεταξύ, από το CNN αντιλήφθηκαν πως υπήρχε πρόβλημα με τη φωτογραφία και την αφαίρεσαν, κι έτσι τώρα το ρεπορτάζ συνοδεύεται από 13 φωτογραφίες, γρουσούζικο νούμερο.

Αναρωτιέμαι: η 19χρονη Περσίδα έκανε τη λαθροχειρία (αν είναι έτσι χαλάλι της, ελπίζω να τους πήρε καλό χαρτζιλίκι) ή είναι εξίσου υπαρκτή (η Περσίδα) μ’ εκείνους τους κορμοράνους;

Aφού το έγραψε η εφημερίδα!

Η 21 Ιουνίου 2009 δεν ήταν μόνο η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου, θα μείνει επίσης και ως η μέρα του μεγάλου φιάσκου των ελληνικών (και όχι μόνο) εφημερίδων. Αν και τα περιστατικά είναι γνωστά στη μπλογκόσφαιρα, δεν τα έχω δει κάπου συγκεντρωμένα, οπότε λέω να τα μαζέψω εδώ, να υπάρχουν.

Το συμβάν: Με την ευκαιρία των εγκαινίων του Μουσείου Ακρόπολης, το βράδυ του Σαββάτου 20 Ιουνίου, είχε προγραμματιστεί επίσκεψη του Τούρκου πρωθυπουργού, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, και συνάντησή του με τον Έλληνα ομόλογό του.  Την τελευταία στιγμή, ο κ. Ερντογάν ακυρώνει την επίσκεψη επικαλούμενος πρόβλημα υγείας (υψηλή αρτηριακή πίεση). Το αν πρόκειται για αληθινή ή διπλωματική ασθένεια δεν το ξέρουμε και δεν μας ενδιαφέρει στο σημείωμα αυτό.

Κι άλλα μεζεδάκια

Πρωί Κυριακής, κι ενώ οι περισσότεροι έχουν φύγει για εκδρομές και παραλίες, σερβίρω τα μεζεδάκια της τελευταίας εβδομάδας. Μια διευκρίνιση, αν και είναι ίσως περιττή: το ότι όλα τα μεζεδάκια είναι παρμένα από την Ελευθεροτυπία δεν σημαίνει ότι οι άλλες εφημερίδες δεν προσφέρουν υλικό για παρόμοια (ή και πιο γευστικά) μεζεδακια, αλλά απλώς ότι αυτή την εφημερίδα συμβαίνει να διαβάζω.

Σε ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας (17/6) για το Σοσιαλιστικό Κόμμα Γαλλίας μετά την ήττα του στις ευρωεκλογές, η ανταποκρίτρια της Ε. στο Παρίσι μεταφέρει δήλωση του Πιέρ Μοσκοβιτσί: «Βρισκόμαστε με την πλάτη στον τοίχο. Δεχθήκαμε μία τρομερή κλοτσιά στα οπίσθια. Θα αλλάξουμε ή θα πεθάνουμε. Τα πολιτικά κόμματα είναι και αυτά θνησιμαία». Γέλασα δυο φορές διαβάζοντάς την. Πρώτα διότι αν κανείς είναι με την πλάτη στον τοίχο, από πού βγήκε αυτός που του έριξε κλοτσιά στα οπίσθια; Μέσα από τον τοίχο; Αυτά παθαίνει όποιος χρησιμοποιεί πολλές μεταφορικές και ιδιωματικές εκφράσεις, διότι το οξύμωρο (αν υπάρχει) δεν το χρεώνουμε στην ελληνίδα δημοσιογράφο, αφού στο πρωτότυπο η δήλωση έχει: «On est dos au mur, on a reçu un coup de pied aux fesses terrible.

Αίτησις Αντωνίας Α.Π., αδελφής

Σκίτσο του Λαπαθιώτη (άσχετο με το θέμα)

Οι «Μονόλογοι του Αντωνάκη» είναι 26 (ή 28, αν σκεφτούμε ότι δύο είναι διπλά) εξαιρετικά αθυρόστομα στιχουργήματα  που συνέθεσε περί το 1934 ο Ναπολέων Λαπαθιώτης και που φυσικά δεν εκδόθηκαν ποτέ.  Προηγείται επιστολή την οποία υποτίθεται ότι υπογράφει ο Αντωνάκης, ως Αντωνία Α.Π., αδελφή, και με την οποία υποτίθεται ότι ζητάει από τον πρόεδρο των Εισαγγελέων να ασκήσει δίωξη κατά του Λαπαθιώτη για τα στιχουργήματα αυτά. Στην επιστολή, ο Λαπαθιώτης κάνει επίτηδες συνεχή ορθογραφικά και συντακτικά λάθη και σολοικισμούς που υποτίθεται ότι διαπράττει ο Αντωνάκης.

Από την ημερομηνία βλέπουμε ότι η «Αίτηση» συντάχθηκε ενώ ο Λαπαθιώτης είχε ήδη γράψει τους μισούς περίπου «μονόλογους». Την “Αίτηση”, όπως και τους μέχρι στιγμής δημοσιευμένους στον ιστότοπό μου Μονολόγους, έθεσε στη διάθεσή μου ο μελετητής του Λαπαθιώτη και αγαπητός φίλος Βαγγέλης Ψαραδάκης, που τον ευχαριστώ θερμά.

Η λαθρομετανάστευσις εις τον λιμένα Πειραιώς

Οι λέξεις «λαθρομετανάστης, λαθρομετανάστευση» μπήκαν στην επικαιρότητα και στα λεξικά στη δεκαετία του 1990. Σε παλιότερα λεξικά δεν φαίνεται να υπάρχουν: για παράδειγμα, δεν τις έχει το 15τομο λεξικό του Δημητράκου (1938)· ομολογώ ότι δεν έχω τώρα πρόχειρο κι έτσι δεν έχω κοιτάξει το κάπως νεότερο λεξικό του Ι. Σταματάκου, αλλά υποθέτω πως δεν τις έχει ούτε αυτό. Ακόμα πιο χαρακτηριστικά, το Ελληνικό Λεξικό των Τεγόπουλου-Φυτράκη, που πρέπει να κυκλοφόρησε το 1993 (δεν έχει χρονολογία, αλλά για εκεί το λογαριάζω) δεν περιλαμβάνει τέτοιο λήμμα. Αντίθετα, το Λεξικό Μπαμπινιώτη και το ΛΚΝ, που κυκλοφορούν και τα δύο το 1998, έχουν το λήμμα.

Ωστόσο, σε σώματα κειμένων βρίσκουμε από παλιότερα αναφορές σε λαθρομετανάστες και στη λαθρομετανάστευση. Κάνοντας, για παράδειγμα, αναζήτηση στο σώμα των Νέων, βρίσκουμε σποραδικές αναφορές σε ασιάτες μετανάστες από το 1975, καθώς και τους πρώτους «κινδυνολογικούς» τίτλους (π.χ. Κίνδυνοι επιδημιών από λαθρομετανάστες; Νέα 2.9.1978, σ. 5). Αυτές πρέπει να είναι και οι παλαιότερες εμφανίσεις της λέξης «λαθρομετανάστης» για περιπτώσεις μετανάστευσης προς την Ελλάδα. Νωρίτερα, αμέσως μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, έχουμε κάμποσες αναφορές σε «λαθρομετανάστες» εβραίους που μετέβαιναν στην Παλαιστίνη. Όμως, η λέξη είχε χρησιμοποιηθεί και πριν από τον πόλεμο. Οι παλιότερες αναφορές που έχω βρει χρονολογούνται από τα τέλη της δεκαετίας του 1920.

Φυσικά, στη δεκαετία του 1920 οι «λαθρομετανάστες» για τους οποίους γίνεται λόγος στον ελληνικό τύπο δεν είναι Ασιάτες, αλλά Έλληνες που προσπαθούσαν να φτάσουν στην Αμερική κυνηγημένοι από τη φτώχεια. Έτσι, σε άρθρο της εφημερίδας Εμπρός (το οποίο αναδημοσίευσε πρόσφατα η Αυγή) από τον Απρίλιο του 1929 διαβάζουμε:

Το ρεύμα της μεταναστεύσεως όχι μόνον εις την Ελλάδα, αλλά και εις ολόκληρον την Ευρώπην είναι ακατάσχετον προς την Αμερικήν. Ούτε ο μεταναστευτικός νόμος, ούτε αι αυστηραί ποιναί αι οποίαι επιβάλλονται εις τους λαθρομετανάστας είναι αρκεταί δια να ανακόψουν το ρεύμα τούτο».

Πρωτοκλασάτοι, όρθιοι και καθιστοί

Γράφει ο Στάθης (Σταυρόπουλος) στη σημερινή (17.6) Ελευθεροτυπία:

Θριάμβευσαν πάλι οι Πασόκιοι! Ηταν πολλοί απ’ αυτούς (οι «πρωτοκλασσάτοι» κατά το ιδιόλεκτό τους, ήγουν οι αρχοντοπασόκοι και η λοιπή δημογεροντία) μαζεμένοι στη Βουλή για να συνεδριάσουν -πλην όμως αργούσε ο Γεώργιος ο Β’ Παπανδρέου ο Γ’ (είχε και τα γενέθλιά του -χρόνια πολλά!), εδέχετο συνεπώς τηλεφωνήματα, ώσπου κατέπλευσε ο κυρ Βενιζέλος, αντελήφθη τους δημοσιογράφους κι αύθις ανέβασε την παράσταση της δυσφορίας: «είναι απαράδεκτα πράγματα αυτά, δεν μπορώ εγώ να περιμένω όρθιος σαν μαλάκας…» -οπότε ηκούσθη βροντώδης η φωνάρα του κυρ Πάγκαλου: «προτιμάς καθιστός μαλάκας;»

Πάνω στη φάση βγαίνει κι ο Γιωργάκης απ’ το γραφείο του, οπότε σπεύδει ο «όρθιος μαλάκας» να τον συγχαρεί για τα γενέθλιά του «χρόνια πολλά, πρόεδρε» και τα συναφή, αλλάζοντας τροπάρι εν ριπή οφθαλμού. Ωραίοι! Αξεπέραστοι! Αυτοί είναι που θέλουν να μας κυβερνήσουν αύριο! ένας «όρθιος μαλάκας» κι ένας «καθιστός μαλάκας»! Με επικεφαλής τον Γιωργάκη, καθώς οι «κάλτσες» φαίνεται να προμαντεύουν.

Στην ουσία του σχολίου  δεν θα μπω –εδώ λεξιλογούμε. Το «οι Πασόκιοι» είναι πατέντα προσωπική του Στάθη, απ’ αυτές που έχει ο καθένας επαγγελματίας γραφιάς (τη λέξη δεν τη χρησιμοποιώ υποτιμητικά!), δεν θα κολλήσουμε εκεί. Πιο πολύ μ’ ενδιαφέρει το «πρωτοκλασάτος», όσο κι αν μου είναι σαν λέξη αντιπαθής, επειδή ο Στάθης (που κι αυτός φαίνεται να την αντιπαθεί) τη θεωρεί λέξη που ανήκει στην ιδιόλεκτο του ΠΑΣΟΚ κι επειδή τη γράφει με δύο σίγμα.

Πίσω από βιβλία, εφημερίδες, υποτίτλους…

… υπάρχουν (αν και όχι πάντα) επαγγελματίες που για πολλούς μένουν αόρατοι. Οι επαγγελματίες του χώρου της μετάφρασης, της επιμέλειας και του υποτιτλισμού έχουν ξεκινήσει εδώ και λίγους μήνες μια προσπάθεια οργάνωσης και ίδρυσης ενιαίου σωματείου. (Σχετικός υπαινιγμός υπάρχει στα σχόλια ενός παλιότερου ποστ).

Οι προσπάθειες αυτές τελεσφόρησαν, ο Σύλλογος Μεταφραστών – Επιμελητών – Διορθωτών έκανε την ιδρυτική του συνέλευση και τώρα καλεί σε ανοιχτή συνέλευση την Παρασκευή 26.6.2009 στα γραφεία του Συλλόγου Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου, Λόντου 6 (2ος όρ.), Εξάρχεια.

Αντιγράφω το δελτίο τύπου και στο τέλος θα προσθέσω ελάχιστα σχόλια.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΩΝ – ΕΠΙΜΕΛΗΤΩΝ

Πίσω από βιβλία, ιστοσελίδες, εφημερίδες, περιοδικά, εγχειρίδια, φυλλάδια και υπότιτλους ταινιών υπάρχουν επαγγελματίες που για πολλούς παραμένουν αόρατοι. Οι εργαζόμενοι, μισθωτοί και ελεύθεροι επαγγελματίες, στο χώρο της μετάφρασης, της επιμέλειας, της διόρθωσης και του υποτιτλισμού στην Ελλάδα αντιμετωπίζουμε κοινά προβλήματα, που διαρκώς οξύνονται.

Η Πρωτοβουλία Μεταφραστών – Επιμελητών δραστηριοποιείται από τον Δεκέμβριο του 2008. Στις 29 Μαΐου 2009 όλα τα μέλη της πραγματοποιήσαμε συνέλευση ιδρυτική του μελλοντικού μας σωματείου (Σύλλογος Μεταφραστών – Επιμελητών – Διορθωτών).

Όσοι απασχολείστε ως μεταφραστές, επιμελητές, διορθωτές, υποτιτλιστές, εργάζεστε σε προφορικά ή γραπτά κείμενα, ανεξάρτητα από τους τρόπους αμοιβής σας και τον τυπικό χαρακτηρισμό της εργασιακής σχέσης σας, ελάτε να διεκδικήσουμε μαζί ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: καλύτερες αμοιβές, καλύτερη οργάνωση παραγωγής, λογικές προθεσμίες, έγκαιρες πληρωμές, αντικειμενικούς τρόπους κοστολόγησης της δουλειάς μας, ρύθμιση των εκκρεμών ασφαλιστικών και φορολογικών μας ζητημάτων, κατοχύρωση και ανάδειξη της επαγγελματικής μας ιδιότητας, ενίσχυση της μεταξύ μας συνεργασίας και αλληλεγγύης.

ΑΝΟΙΧΤΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ
Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2009, 19:00
γραφεία Συλλόγου Υπαλλήλων Βιβλίου – Χάρτου
Λόντου 6 (2ος όροφος), Εξάρχεια

http://prwtobouliametafrastwnepimelitwn.blogspot.com

metafrastes.epimelites@gmail.com

Χωρίς να αγνοώ ότι υπάρχουν και άλλοι σύλλογοι μεταφραστών, πιστεύω ότι πρόκειται για ελπιδοφόρο εγχείρημα κρίνοντας από κάποιους ανθρώπους που συμμετέχουν και από τα μέχρι στιγμής πεπραγμένα τους. Αξίζει να το στηρίξετε με τη συμμετοχή σας, αν εργάζεστε στο χώρο της μετάφρασης, επιμέλειας, διόρθωσης κτλ.

Να επισημάνω κάτι σε σχέση με την “συνεργασία και αλληλεγγύη” μεταξύ μεταφραστών, στην οποία καλεί (και σωστά) ο Σύλλογος. Πιστεύω ότι η συνεργασία και αλληλεγγύη δεν έρχεται σε αντίφαση με την κριτική, ακόμα και οξεία ή/και συστηματική, σε μεταφραστικά λάθη, σαν κι αυτή που κάνω κι εγώ στον ιστότοπό μου και τώρα τελευταία στο ιστολόγιο -ίσως διαφωνείτε, αλλά τις κακές μεταφράσεις δεν πιστεύω ότι πρέπει να τις κουκουλώνουμε.

Βέβαια, οι περισσότερες δημοσιεύσεις του ιστολογίου μέχρι στιγμής αφορούσαν κακές μεταφράσεις που έχουν γίνει από μη μεταφραστές (μερικές και από μηχανάκια), αλλά στον ιστότοπό μου έχω και (σκληρές) κριτικές σε μεταφράσεις βιβλίων από επαγγελματίες μεταφραστές. Τις επόμενες μέρες θα δημοσιέψω και εδώ μια τέτοια κριτική. Μάλιστα, κατά σύμπτωση, σήμερα είδα ότι ο φίλος Θ. Μωυσιάδης δημοσίεψε στο Linguarium αυστηρή κριτική για τη μετάφραση ενός βιβλίου γλωσσολογίας -κι εγώ είχα επισημάνει τα πολλά τρωτά αυτής της μετάφρασης, αλλά δεν είχα τα θεωρητικά εφόδια για να επιχειρήσω μια συνολική κριτική.

Άσχετα από αυτό όμως, η προσπάθεια του Σ.Μ.Ε.Δ. αξίζει την προσοχή και τη στήριξή μας -συν τοις άλλοις επειδή οι καλύτερες συνθήκες εργασίας και αμοιβής, που διεκδικεί ο Σύλλογος, αποτελούν την πιο σίγουρη εγγύηση για καλύτερες μεταφράσεις!