Η κυρία Διαμαντοπούλου και η ποίηση

Τηλεόραση δεν πολυβλέπω, αλλά ένας φίλος με ειδοποίησε για το φιλολογικό μαργαριτάρι της κυρίας Διαμαντοπούλου. Ωστόσο, επειδή δεν κατάφερα να βρω βιντεάκι με τις δηλώσεις και επειδή ήδη είχαν γράψει άλλα ιστολόγια, αρχικά σκέφτηκα να μη γράψω. Άλλαξα όμως γνώμη, διότι με την υπεράσπιση των σαρδάμ του ΓΑΠ τελευταία κινδυνεύει να μου βγει το όνομα (και, το χειρότερο, κινδυνεύει να βγει αδίκως και άλλων το όνομα, αν σκεφτούμε πως ένα ιστολόγιο είχε αρχικά γράψει για κόντρα του Καργάκου με τον Γιανναρά!). Και με την ευκαιρία, παραθέτω και μερικές γενικότερες σκέψεις.

Σε περίπτωση που δεν το ξέρετε, σε χτεσινό (29.9) δελτίο ειδήσεων στον Άλτερ, η κυρία Διαμαντοπούλου θέλησε να απαγγείλει το εξής πολύ γνωστό απόσπασμα από τον Δωδεκάλογο του Γύφτου:

και μην έχοντας πιο κάτου άλλο σκαλί
να κατρακυλήσεις πιο βαθιά
στου Κακού τη σκάλα,
για τ’ ανέβασμα ξανά που σε καλεί
θα αιστανθείςνα σου φυτρώσουν, ω χαρά!
τα φτερά,
τα φτερά τα πρωτινά σου τα μεγάλα!

Όπως μου λένε, αφενός το παρέθεσε μέσες-άκρες (και πιο πολύ άκρες, παρά μέσες) και αφετέρου, το χειρότερο, είπε πως είναι… του Βιζυηνού! Προσοχή, δεν είναι κακό να μη θυμάται κανείς ακριβώς ένα ποίημα. Για να πω την αμαρτία μου, κι εγώ δεν το θυμόμουν ολόσωστα το απόσπασμα που παράθεσα. Βλέπετε, δεν έχω γαλουχηθεί με τον Δωδεκάλογο (αντιθέτως, οι παλιότεροι τα καταφέρνουν καλύτερα· ο πατέρας μου, μια φορά που βρήκε ακροατήριο με αντοχή, είχε απαγγείλει ολόκληρο ένα άσμα του 12λογου). Δεν με ενοχλεί λοιπόν που η κ. Διαμαντοπούλου λάθεψε τους στίχους. Περισσότερο με ενοχλεί που είπε ότι είναι του Βιζυηνού· διότι, όπως και να το κάνουμε, καλλιέργεια είναι αυτό που μένει όταν έχεις ξεχάσει τα πάντα (έχει πει ένας Γάλλος, δεν θυμάμαι ποιος). Και δύσκολα θα μπορέσει να βρει κανείς περισσότερο διαφορετικούς ποιητές από τον Παλαμά και τον Βιζυηνό. Να έλεγε, λογουχάρη, πως είναι του Σικελιανού, θα έλεγα εντάξει, κάποια κοινά στοιχεία έχουν. Αλλά του Βιζυηνού; Σαν να ακούς, έστω, Κουγιουμτζή και να λες πως είναι του Μαχαιρίτσα το τραγούδι.

Σε πέντε μέρες λοιπόν…

Το άρθρο που ακολουθεί το δημοσίεψε ο πατέρας μου, ο Δημήτρης Σαραντάκος, χτες, 29 Σεπτεμβρίου, στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης. Είχε προηγηθεί, στις 22 του μήνα, ένα ακόμα άρθρο για τις εκλογές, με τίτλο “Από τη Σκύλλα στη Χάρυβδη”, το οποίο αμέλησα να αναρτήσω εδώ. Μπορείτε όμως να το διαβάσετε από το λινκ που δίνω.

Την Κυριακή που μας έρχεται θα πάμε στις κάλπες για να βγάλουμε την καινούργια κυβέρνηση. Το σπουδαιότερο πλεονέκτημα της Δημοκρατίας είναι πως ο απλός πολίτης έχει το δικαίωμα να ψηφίζει για να φύγει η μια κυβέρνηση και να έρθει στη θέση της μια άλλη. Αυτά τα ωραία μαθαίνουμε εξ απαλών ονύχων και τα έχουμε πιστέψει. Μόνο που δυστυχώς δεν είναι αληθινά. Αν ήταν δυνατόν με εκλογές να γινόταν κάποια ριζική αλλαγή του συστήματος, να είστε σίγουροι πως θα είχαν απαγορευθεί.

Οι πραγματικοί κυβερνήτες αυτής της χώρας, δηλαδή, για να λέμε τα πράγματα με τα ονόματά τους, οι εκπρόσωποι του τραπεζικού και χρηματιστηριακού κεφαλαίου και οι κυρίαρχοι της πληροφορίας και φυσικά οι επικυρίαρχοί μας, θέλουν σε τακτά, ή άτακτα, χρονικά διαστήματα να φεύγει από την εξουσία η μια κυβέρνηση και να έρχεται μια άλλη. Έτσι εκτονώνεται η λαϊκή δυσαρέσκεια, ικανοποιείται το αίτημα του λαού για αλλαγή και δημιουργούνται πολλές θέσεις εργασίας για τα «πράσινα» παιδιά που θα πάρουν τη θέση των «γαλάζιων», όπως έγινε κατά αντίστροφη έννοια πριν έξι χρόνια.

Προεκλογικός Μποστ πριν από 48 χρόνια

Καιρό έχω να βάλω σκίτσο του Μποστ. Το σκίτσο που θα δείτε το είχα ξεχωρίσει εδώ και καιρό, πριν προκηρυχτούν εκλογές, μετά το ξέχασα. Δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία την Κυριακή 22 Οκτωβρίου 1961, δηλαδή μια βδομάδα πριν από τις εκλογές της 29.10.1961, που έμειναν στην ιστορία ως οι εκλογές βίας και νοθείας. Καθώς δημοσιεύτηκε σε (ακόμη) κεντρώα εφημερίδα, το σκίτσο θεωρεί σίγουρη τη νίκη της ΕΚ (Η οποία ΕΚ σε εκείνες τις εκλογές είχε συνασπιστεί με τον Μαρκεζίνη, ενώ η ΕΔΑ που ήταν αξιωματική αντιπολίτευση κατέβαινε σε μέτωπο με το Αγροτικό Κόμμα ως ΠΑΜΕ και δέχτηκε το κύριο βάρος της προεκλογικής βίας –μέχρι και νεκρούς είχε).

Ο Καρατζαφέρης θεωρεί… αυτόνομη τη Θράκη;

Ο Καρατζαφέρης, αν δεν το ξέρετε, είναι υποψήφιος (και) στη Ροδόπη, και στην ομιλία του εκεί είπε πολλά και διάφορα, ανάμεσα στα οποία και το εξής, όπως το διαβάζω στη Ναυτεμπορική: «Όσοι πιστεύουν ότι θα εκχωρήσουμε την επικυριαρχία σ’ αυτό εδώ τον τόπο, κάνουν λάθος μεγάλο. Ανατέλλει μια νέα εποχή για τη Θράκη». Η δήλωση υπάρχει και σε άλλα μέσα ενημέρωσης, είναι επομένως αυθεντική.

Όμως, σύμφωνα με το λεξικό Τριανταφυλλίδη, επικυριαρχία είναι η “κυριαρχία που ασκεί ένα κράτος σε αυτόνομη χώρα, η οποία χαρακτηρίζεται ως υποτελής· (πρβ. προστασία): H Kρήτη ανακηρύχτηκε αυτόνομη ηγεμονία υπό την επικυριαρχία (του σουλτάνου) της Οθωμανικής Aυτοκρατορίας.”

Και επειδή σ’ αυτό τον τόπο ως γνωστόν όλα τα γλωσσικά λάθη τα κάνει ο Γ. Παπανδρέου, δεν διανοούμαι  να πιστέψω ότι ο Καρατζαφέρης (διαπρεπής σολωμιστής, άλλωστε) δεν ξέρει τι σημαίνει “επικυρίαρχος”. Άλλωστε, τον αρχηγό του Λάος τον έχει παινέψει και ο Σαράντος Καργάκος για τη “λεξιτεχνία” του. Άρα, το αναγκαστικό συμπέρασμα είναι πως ο Καρατζαφέρης θεωρεί αυτόνομο έδαφος τη Θράκη, πάνω στην οποία η Ελλάδα ασκεί επικυριαρχία, την οποία ο ίδιος δεν είναι διατεθειμένος να εκχωρήσει. Και μετά μας φταίει η υποψήφια της ΝΔ;

Πολύ πίζουλο, καθόλου μαϊτζέβελο

Ο φίλος μου ο Θέμος, που δεν ιντερνετιάζεται και πολύ, μου έστειλε το εξής ηλεμήνυμα:

Έxω μία μνήμη USB κρεμασμένη στα κλειδιά μου που ανοίγει σα σουγιάς.Ένας συνάδελφος το είδε και με ρώτησε:

– Πως ανοίγει τούτο δω;
– Δύσκολα, του λέω. Είναι πολύ πίζουλο (= δύσχρηστο / περίεργο ;;;)
– Δηλαδή; Ρωτάει,
– Να ρε παιδί μου, δεν είναι καθόλου μαϊτζέβελο (=εύχρηστο ;;;).

Τις δύο αυτές λέξεις τις έλεγε ο πατέρας μου. Πρέπει να είναι τεχνικοί όροι, «της μαστοράντζας»

1. Αν ξέρεις ή μπορείς να βρεις από πού βγαίνουν (μπορεί να μη θυμάμαι και καλά και να τις χρησιμοποίησα «λάθος»)
2. έχει κανένα λεξικό με τέτοιους «τεχνικούς» όρους;

Το πηλήκιο του ελληνομέτρη

Στη χτεσινή Καθημερινή, ο Χ. Γιανναράς ξεκινάει το άρθρο του ως εξής:

Ναι, το είπε ο ανελλήνιστος: «Και τι κατάφεραν οι αντίπαλοί μας; Μηδέν στο πηλήκιο»!
Υπήρξε υπουργός Παιδείας, υπουργός Εξωτερικών, ετοιμάζεται να είναι αυριανός πρωθυπουργός των Ελλήνων. Και δεν ξέρει να ξεχωρίσει το «πηλίκον» (αποτέλεσμα της διαίρεσης δύο αριθμών) από το «πηλήκιο» (στρατιωτικό κάλυμμα της κεφαλής).

Αναφέρεται βέβαια στον Γ. Παπανδρέου, ο οποίος πράγματι, σε προεκλογική ομιλία του στην Κοζάνη στις 10 Σεπτεμβρίου φαίνεται να είπε “Μηδέν στο πηλήκιο” αντί για “πηλίκο”. Ακούστε το και μόνοι σας (χάρη στον φίλτατο Ακίνδυνο που το ψάρεψε):
http://www.youtube.com/watch?v=Nvg8LG3aRNw#t=1m40s

Άμα γίνουμε Δανία, θα είναι πιο εύκολο να παίρνουμε δανεικά;

Επειδή, όπως ακούγεται, μετά τις εκλογές θα γίνουμε η Δανία του Νότου, ανεβάζω σήμερα μια γελοιογραφία που μου έστειλε ο πατέρας μου Δημήτρης Σαραντάκος, παρμένη από το περιοδικό “Ο φανός των συντακτών” που έβγαινε παλιά από την Ένωση Συντακτών μία μόνο φορά το χρόνο, κάθε Απόκριες, με την ευκαιρία του περίφημου αποκριάτικου Χορού των συντακτών. Είναι από το 1932. Είχαν μόλις γίνει καλλιστεία και είχε αναδειχτεί πρώτη η μις Δανία, πράγμα που δίνει αφορμή στον γελοιογράφο για το γουστόζικο λογοπαίγνιο του τίτλου, μια και την ίδια εποχή ο Βενιζέλος, πρωθυπουργός τότε, αναζητούσε δάνεια στο εξωτερικό.

Ποιανού είναι η γελοιογραφία; Θα σας το αφήσω για κουίζ αν και είμαι βέβαιος πως θα βρεθεί αμέσως.

Προεκλογικός Λαπαθιώτης και μικρές αγγελίες

Λίγο απ’ όλα σήμερα και μια κι έχουμε εκλογές την άλλη Κυριακή να σας παρουσιάσω ένα σατιρικό στιχούργημα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη που υπάρχει στο αρχείο του. Είναι γραμμένο στις αρχές του 1923, όταν κάποιοι φίλοι του τον προτρέπαν να κατεβεί στις εκλογές. Απ’ όσο ξέρω, το στιχούργημα αυτό δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ σε έντυπο ή στο διαδίκτυο.

Μια ιστορία που δεν… ίσταται με τίποτα

Η στήλη του Ναυτίλου ξανάρχισε σήμερα να δημοσιεύεται στην Ελευθεροτυπία ύστερα από διακοπή λίγων ημερών, και βέβαια ο Στάθης ασχολείται με τα προεκλογικά –και μεταξύ άλλων κάνει κριτική στον Ν. Χρυσόγελο των Οικολόγων για όσα είπε ή δεν είπε στο μεγάλο ντιμπέιτ και για τη σχέση μεταξύ ιστορίας και πολιτικής. Όμως, ο Στάθης γενικεύει την κριτική του και λέει:

Τέλος, για όσους τελευταίως θεωρούν (και με επιμονή λανσάρουν στον Τύπο) την ιστορία ως απλή αφήγηση (που αφορά την «αλήθεια του καθενός» ή συμβάλλει στη δημιουργία του «φαντασιακού» των πολιτών) τούς διαψεύδει η ίδια η λέξη. Σύμφωνα με το ΛΕΞΙΚΟ η ιστορία περιγράφει αυτό που ίσταται, που στέκει, που έχει εξετασθεί και στερεωθεί (αποδειχθεί).

Έτσι που τα γράφει, ακούγονται πολύ πειστικά, συμφωνείτε; Πολύ περισσότερο που το λέει και το λεξικό, και μάλιστα με γράμματα κεφαλαία. Ποιο είναι αυτό το λεξικό, δεν μας το λέει ο Στάθης. Και είναι κρίμα, διότι θα είναι πολύ δυσεύρετο σύγγραμμα. Γιατί το λέω αυτό; Διότι η ετυμολογία την οποία δίνει ο Στάθης είναι προσωπική του εφεύρεση, παρετυμολογία ολκής. Θέλω να πω, η λέξη «ιστορία» δεν έχει καμιά ετυμολογική ή άλλη σχέση με το «ίσταμαι» και όλη η «εξήγηση» ότι η ιστορία περιγράφει «αυτό που ίσταται, που στέκει» είναι τραβηγμένη από τα μαλλιά.

Μουστάκια στην Αριστερά και άλλα προεκλογικά μαργαριτάρια

Προεκλογικά, αλλά όχι δικά μας. Κύμα εκλογών σαρώνει την Ευρώπη, αφού την Κυριακή που μας έρχεται ψηφίζουν στη Γερμανία και την Πορτογαλία.

Αλλά θα με ρωτήσετε, ποια μουστάκια. Τη λέξη την πήρα από τα μουστάκια που βάζουν κάποιοι γλαφυροί σε θηλυκά επαγγελματικά ουσιαστικά και λένε, ξερωγώ, η εκπαιδευτής. Λοιπόν, στα ρεπορτάζ του για τις γερμανικές εκλογές στα Νέα, ο Περικλής Δημητρολόπουλος φοράει μουστάκια στον τίτλο του αριστερού κόμματος, και μάλιστα γερμανικά μουστάκια, αφού συνεχώς το αναφέρει «το Ντερ Λίνκε». Και όχι μόνο σε ένα άρθρο:

Ντερ Λίνκε στις 18/9, Ντερ Λίνκε στις 22/9, Ντερ Λίνκε και σήμερα.

Φυσικά, η Αριστερά είναι θηλυκού γένους και στα γερμανικά, κι έτσι λέγεται Ντι Λίνκε (Die Linke). Πού βρήκε το Ντερ ο κ. Δημητρολόπουλος αγνοώ (μήπως από τη γενική πτώση, που πράγματι είναι ‘ντερ’;)

Πού το βρήκατε το δίβατον, κύριε Μαύρε μας;

Έλεγα τις προάλλες ότι μέχρι στιγμής δεν είχε βρεθεί κανείς να επαναλάβει την ανοησία για ελληνική ετυμολογία του ντιμπέιτ, από το δίβατον ή το δίβημα. Βιάστηκα. Στη συζήτηση που έγινε μεταξύ μεγαλοδημοσιογράφων αμέσως μετά το μικρό ντιμπέιτ (εκείνο με τους δυο μετεξεταστέους, που για τιμωρία τους είχαν βάλει να στέκονται όρθιοι), προκειμένου να μας πουν τι ακριβώς είδαμε, το δίβατον ξαναχτύπησε.

Ένας φίλος του ιστολογίου είχε δει την επίμαχη σκηνή, αλλά δεν θυμόταν καλά τα πρόσωπα. Τελικά βρέθηκε η εκπομπή και το κείμενό της. Όπως είπα, συμμετείχαν μεγαλοδημοσιογράφοι και ο εκλογολόγος κ. Δ. Μαύρος. Οπότε, σύμφωνα τον απομαγνητοφωνημένο διάλογο που βρίσκω στην ιστοσελίδα του ΠΑΣΟΚ, έγινε ο εξής διάλογος:

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: (…) Το άλλο που θέλω να παρακαλέσω να μην το λέμε debate.

Κ. ΖΟΥΛΑΣ: Να το λέμε αναμέτρηση.

Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΡΕΑ: Τηλεμαχία μας αρέσει.

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: Συζήτηση.

Δ. ΜΑΥΡΟΣ: Κύριε Φυντανίδη είναι ελληνική λέξη.

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: Από το ΔΙΒΑΤΟΝ.

Δ. ΜΑΥΡΟΣ: Από το ΔΙΒΑΤΟΝ.

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: Ναι το ξέρω γιατί το λέμε όμως debate εμείς;

Δ. ΜΑΥΡΟΣ: Ας το λέμε ΔΙΒΑΤΟΝ λοιπόν.

Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΡΕΑ: Ποιος θα το καταλάβει;

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: Όμως για να είμαι ειλικρινής πιο πολύ έχουμε monologues στην Ελλάδα παρά debate.

Φ. ΚΑΡΖΗ: Που είναι και πιο ελληνική λέξη.

Εξοφλημένοι καρχαρίες: προσοχή, ο ευπρεπισμός ισοπεδώνει

Υπάρχει ένα ρήμα της λόγιας γλώσσας, εξοφλώ.  Όπως όλοι οι Έλληνες (πλην ενός, ίσως) ξέρουμε, σημαίνει “αποπληρώνω, πληρώνω το χρέος μου”. Εξοφλώ ένα χρέος. Οι λογαριασμοί της ΔΕΗ κτλ. που έχουν πληρωθεί λέγονται εξοφλημένοι, αν τους χρωστάμε ακόμα λέγονται ανεξόφλητοι.

Στη λαϊκή γλώσσα, υπάρχει το ρήμα “ξοφλώ, ξοφλάω”. Το ξοφλάω αφενός είναι συνώνυμο του εξοφλώ στην πιο καθομιλουμένη, ξόφλησα το δάνειο, ξόφλησα το αυτοκίνητο, αφετέρου όμως, αμετάβατο, σημαίνει ότι έχω υποστεί ανεπανόρθωτη φθορά, δεν έχω πια μέλλον, δεν παίρνω από γιατρειά ή επιδιόρθωση. Το πλυντήριο είναι εξοφλημένο αν έχουμε πληρώσει και την τελευταία δόση και δεν κινδυνεύουμε να μας το πάρουν, αλλά είναι ξοφλημένο αν δεν λειτουργεί πια και ούτε διορθώνεται.

Σταζ και όχι στέιτζ (Υπέρ Ευαγγελάτου)

Στο μεγάλο ντιμπέιτ των έξι πολιτικών αρχηγών (το άλλο, το μικρό, που έγινε την επόμενη μέρα με τους δυο μετεξεταστέους δεν θα με απασχολήσει), ο Νίκος Ευαγγελάτος, αναφερόμενος στα προγράμματα stage τα είπε «σταζ». Αυτό έκανε εντύπωση και σχολιάστηκε σε πολλά ιστολόγια, μεταξύ άλλων και στο δικό μας, (δείτε ιδίως τα σχόλια 1, 36 και επόμενα, 57 έως 67, κτλ). Στο μεταφραστικό φόρουμ Λεξιλογία έγινε και συνεχίζεται μια εξαιρετικά μεστή συζήτηση για το θέμα, που μπορείτε να τη δείτε εδώ.

Μάλιστα, στη συζήτηση που γίνεται μετά το ντιμπέιτ (εκεί που οι δημοσιογράφοι προσπαθούν να σε πείσουν τι εντυπώσεις αποκόμισες) έγινε και ο εξής διάλογος στον Αντένα ανάμεσα σε Ευαγγελάτο και Γερ. Γιακουμάτο, που ήταν κάποτε υφυπουργός αρμόδιος για θέματα ΟΑΕΔ:

Γιακουμάτος: στέιτζ
Ευαγγελάτος: σταζ είναι το σωστό, κι εγώ στέιτζ το έλεγα αλλά μου είπαν οτι το σωστό είναι σταζ και το διόρθωσα.
Γιακουμάτος: Καλά εσύ να το λες σταζ, εγώ θα το λέω στέιτζ.

Σε ένα άλλο ιστολόγιο, το «σταζ» του Ευαγγελάτου θεωρήθηκε η «κορυφαία γκάφα του ντιμπέιτ». Δεν συμφωνώ, γι’ αυτό και το σημερινό σημείωμα θα μπορούσε να λέγεται “Υπέρ Ευαγγελάτου”.

Πριν όμως πω τη γνώμη μου για το αν πρέπει να λέμε «σταζ» ή «στέιτζ», να δούμε λίγο την ιστορία της λέξης. Υπήρχε το παλαιογαλλικό estage, που προέρχεται από το παλαιογαλλικό ρήμα ester (βρίσκομαι, κείμαι, από το λατινικό stare, χωρίς απαραίτητα τη μεσολάβηση αμάρτυρου τύπου *staticum) και που έδωσε το σημερινό γαλλικό étage, που σήμερα σημαίνει «όροφος». Από εκεί είναι και η εταζέρα.

Όταν πεθάνω βάλτε με σε κενοτάφιο -και άλλα μεζεδάκια

* Το πρώτο από τα σημερινά μεζεδάκια, που δίνει και τον τίτλο, μου το έστειλε ένας φίλος που διαβάζει πολύ. Σ’ αυτόν χρωστάω και τον τίτλο. Ο φίλος το ψάρεψε στην Βιβλιοθήκη της Ε. την Παρασκευή 18/9, όπου γράφει, κάτω από ένα ποίημα: ποίημα του Μίκλος Ραντνότι (1909-1944), ούγγρου ποιητή, εβραϊκής καταγωγής, που εκτελέστηκε από τους φασίστες. Τα τελευταία του ποιήματα, με τον γενικό τίτλο Καρτ Ποστάλ, βρέθηκαν πάνω του όταν, μετά την απελευθέρωση, ανοίχτηκε το κενοτάφιο. Πράγματι, ο Ράντνοτι (έτσι προφέρεται, όχι Ραντνότι) στον πόλεμο συμμετείχε σε άοπλο Τάγμα Εργασίας (διότι ως εβραίος ήταν εθνικώς ύποπτος) σε κάτι ορυχεία στη Γιουγκοσλαβία. Με την υποχώρηση (η Ουγγαρία, θυμίζω, ήταν με τον Άξονα), πολλοί φαντάροι του Τάγματος πέθαναν από τις κακουχίες, κάτι που μάλλον ήταν και ο σκοπός των διοικητών τους. Όποιον έπεφτε κάτω εξαντλημένος, τον εκτελούσαν. Εκεί βρήκε τον θάνατο κι ο Ράντνοτι (διάβασα ότι ένας από τους φύλακες τον είχε στο μάτι επειδή τον έβλεπε να γράφει) και θάφτηκε σε ομαδικό τάφο.