Την είδηση τη διάβασα στην ιστοσελίδα της Ελευθεροτυπίας Δεν ξέρω αν υπάρχει στη σημερινή έντυπη έκδοση ή αν θα μπει στην αυριανή. Ποια είδηση; Ότι κάποιος καθηγητής αρχαίων ελληνικών από το γνωστό σκωτσέζικο πανεπιστήμιο του Σεντ Άντριους διατηρεί ιστοσελίδα στην οποία δημοσιεύει καθημερινά ειδήσεις “σε άπταιστα αρχαιοελληνικά” όπως λέει η εφημερίδα. Ο καθηγητής είναι Ισπανός και. όπως βλέπω στη συνέντευξη, δεν ξέρει νέα ελληνικά. Μάλιστα, το αντικείμενο που διδάσκει είναι σχετικό με την ενασχόλησή του, αφού διδάσκει το μάθημα της σύνθεσης αρχαίου ελληνικού κειμένου. Έτσι, βλέποντας ότι υπήρχαν τρεις ιστότοποι που δημοσίευαν δελτίο ειδήσεων στα λατινικά, αποφάσισε να κάνει το ίδιο για τα αρχαία ελληνικά, κι έτσι (λέει η εφημερίδα) δημοσιεύει ειδήσεις μεταφρασμένες “σε άπταιστη ελληνική διάλεκτο του 5ου αιώνα π.Χ”.
Να πω εκ προοιμίου ότι το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον σαν γλωσσικό πείραμα και νιώθω και κάποιο καμάρι που ο ξένος αυτός καθηγητής μεταφράζει στα “αρχαία” και μπράβο του. Ωστόσο, έχω κάποιες παρατηρήσεις, και στην ουσία και στον τρόπο που μεταφέρθηκε η είδηση.
Μου έστειλαν ένα δελτίο τύπου που μου κίνησε το ενδιαφέρον. Πρόκειται για μια δίτομη έκδοση του έργου του Διονυσίου Σολωμού, που έχει μερικές αξιοπρόσεκτες πρωτοτυπίες. Η πρώτη, ότι συνδυάζει το έργο του Σολωμού με έναν δεύτερο τόμο, με Σολωμικά Σύμμεικτα, που αφηγούνται τη ζωή του ποιητή στην Κέρκυρα. Η δεύτερη, ότι για πρώτη φορά, απ’ όσο ξέρω, περιλαμβάνονται και τα ιταλικά ποιήματα του Σολωμού, και μάλιστα μεταφρασμένα. Δεν το λέει το δελτίο τύπου, αλλά υποψιάζομαι πως η μετάφραση έχει γίνει από τον φίλο Γ. Κεντρωτή, κι αν κρίνω από κάποια δείγματα που έχει δημοσιέψει στο ιστολόγιό του είναι πολύ πετυχημένη. Τρίτον, όλοι οι συντελεστές του έργου είναι Κερκυραίοι ή υιοθετημένοι Κερκυραίοι. Και φυσικά η πρώτη επίσημη παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει όχι στην Αθήνα, αλλά στην Κέρκυρα, στις 14 Δεκεμβρίου, στην Ιόνιο Ακαδημία. Ωστόσο, το βιβλίο θα διατίθεται από αύριο και στην Αθήνα, οπότε όσοι πιστοί μπορείτε να το αναζητήσετε. Στην εικόνα βλέπετε το εξώφυλλο του δεύτερου τόμου (το εξώφυλλο του πρώτου χάθηκε σε μια χαραμάδα του κυβερνοχώρου) αλλά και του πρώτου ίδιο είναι –εκτός της αναφοράς στον τόμο.
Παραθέτω το δελτίο τύπου:
Εκατόν πενήντα χρόνια μετά την έκδοση των «Ευρισκομένων» του Διονυσίου Σολωμού στην Κέρκυρα το 1859, δύο χρόνια έπειτα από τον θάνατο του ποιητή, κυκλοφορεί τις επόμενες ημέρες επετειακή αναστατική έκδοση του μνημειώδους έργου, μαζί με Κερκυραϊκά Σολωμικά Σύμμεικτα, εικονογραφημένη με εβδομήντα πέντε έργα 24 εικαστικών καλλιτεχνών.
Στη σημερινή κυριακάτικη Καθημερινή δημοσιεύεται άρθρο της κ. Λίνας Γιάνναρου, με τίτλο “Οι πιο δημοφιλείς, ανθεκτικοί μύθοι”, το οποίο εξετάζει τους γνωστότερους μύθους που κυκλοφορούν τα τελευταία χρόνια με ηλεμηνύματα, δηλαδή: Hellenic Quest, 6 εκατομμύρια λέξεις, φράση Κίσινγκερ, Μεγάλη Βρετανία και Ντε Γκωλ, επίσημη γλώσσα των ΗΠΑ παρά μία ψήφο. Αναζητώντας υλικό για το άρθρο της, η κ. Γιάνναρου βρήκε το ιστολόγιό μας και μετά επικοινώνησε μαζί μου και μερικά κομμάτια από τη συζήτηση πέρασαν και στο άρθρο. Το βρίσκω εξαιρετικά θετικό που μια εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας ασχολείται με το θέμα, χωρίς να έχω την αυταπάτη ότι αρκεί αυτή η μία δημοσίευση για να ξεριζωθούν μύθοι που πολλοί θέλουν να τους πιστεύουν όσες αποδείξεις κι αν διαβάσουν περί του αντιθέτου, ενώ κάποιοι επιτήδειοι τους διαδίδουν ενγνώσει της αναλήθειάς τους.
Όμως η σημερινή μέρα (που έχει τρία ντέρμπι το βράδυ: στο ποδόσφαιρο, στο μπάσκετ και στο ξυλίκι) έχει κι άλλες δημοσιεύσεις γλωσσικού ενδιαφέροντος στις εφημερίδες. Έτσι, πάλι από την Καθημερινή, νέα συνέντευξη του Εμμ. Κριαρά μετά τη χτεσινή στα Νέα. Αν αναρωτιέστε πώς αυτό το ενδιαφέρον για τον άγιο Κριαρά, η απάντηση είναι απλή, χτες είχε τα γενέθλιά του. Μην του ευχηθείτε να τα εκατοστήσει, μπήκε στα 104 (γεννημένος 28.11.1906)!
Αυτό το κείμενο το είχα δώσει στον αγαπητό ιστολόγο Αλλού Φαν Μαρξ πριν από δυο χρόνια, δηλαδή μέσα Νοεμβρίου 2007. Εκείνος ανέβασε το σημείωμα στη σελίδα του και ένα χρόνο αργότερα το έβαλα κι εγώ στον ιστότοπό μου, σε δύο συνέχειες. Τώρα το μεταφέρω στο ιστολόγιο.
Οι ηχογραφήσεις «α καπέλα» έγιναν από τον πατέρα μου, τον Δημήτρη Σαραντάκο, εντελώς ερασιτεχνικά. Διευκρινίζω πως αφηγητής είναι ο πατέρας μου, Δημήτρης Σαραντάκος, που γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1929 και που κείμενά του φιλοξενώ συχνά εδώ, ενώ μπορείτε να βρείτε άλλα κείμενα και βιβλία του, εδώ. Ο πατέρας του ο Νίκος (1903-1977), ο παππούς μου δηλαδή, γνωστός και με το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης, έγραψε μερικούς από τους σατιρικούς στίχους που θα διαβάσετε.
Προχτές (24/11) το Βήμα αναδημοσίευσε ένα άρθρο Τούρκου συγγραφέα και δημοσιογράφου από την εφημερίδα Σαμπάχ, με τον ελαφρώς βαρύγδουπο τίτλο “Ομολογία ενός σκεπτόμενου τούρκου δημοσιογράφου“. Στο άρθρο αυτό, ο Ενγκίν Αρντίτς, αν το μεταγράφω σωστά, επικρίνει τις γιορτές που γίνονται κάθε χρόνο για να γιορταστεί η Άλωση της Πόλης και επεκτεινόμενος τα ψέλνει στους συμπατριώτες του. Το άρθρο αξίζει να το διαβάσετε, το παραθέτω ολόκληρο στο τέλος. Προς το παρόν, θέλω να σταθώ σε μερικά άλλα θέματα.
Με παραξένεψε ότι ο Τούρκος συγγραφέας έγραψε τώρα το άρθρο του -και κοιτάζοντας το πρωτότυπο βλέπω πως δεν το έγραψε τώρα, αλλά (όπως ήταν λογικό) στις 29 Μαΐου, την επέτειο της Άλωσης. Τότε γιατί το αναδημοσιεύει τώρα το Βήμα, έξι μήνες μετά από τότε που έγινε; Πρώτο μυστήριο.
Έπειτα, το ίδιο άρθρο είχε ήδη δημοσιευτεί σε εκατοντάδες ιστολόγια, πριν από τις 24/11. Επειδή μερικοί ιστολόγοι είναι ευσυνείδητοι, αναφέρουν την αρχική πηγή, που είναι δημοσίευμα του defencenet.gr. Όπως θα δείτε, το κείμενο του Βήματος είναι ολόιδιο με το κείμενο του defencenet. Φαντάζομαι ή ελπίζω ο συντάκτης των δύο άρθρων να είναι ο ίδιος (και τα δυο άρθρα είναι ανυπόγραφα) ή το defencenet να ανήκει στον ΔΟΛ, διότι αλλιώς μοιάζει να έχουμε σκαστή περίπτωση αντιγραφής (νομίζω λογοκλοπή το λένε αυτό, αν και ο Τιπούκειτος το λέει λογοκλοπία). Αλλά είπα, ελπίζω να πέφτω έξω.
Τρίτον, η μόνη ουσιαστική συμβολή του Βήματος είναι ότι αντί για τον τουρκικό τίτλο (που είναι κάτι σαν “Μην το θυμίζετε αυτό στους άπιστους”, ειρωνικό μάλλον) έβαλε τον δικό του τίτλο “Ομολογία ενός σκεπτόμενου δημοσιογράφου”. Γιατί ομολογία; Γιατί κάθε φορά που κάποιος “εχθρός” λέει κάτι κακό για τη χώρα του πρέπει να είναι ομολογία; Δεν μπορεί να το λέει ευθαρσώς και με παρρησία; Και γιατί ‘σκεπτόμενος’; Δηλαδή οι άλλοι Τούρκοι δημοσιογράφοι είναι μη σκεπτόμενοι; Οι σκεπτόμενοι ομολογούν δηλαδή τα στραβά της χώρας τους και οι άλλοι, οι μη σκεπτόμενοι, τα αρνούνται; Και τότε οι Έλληνες δημοσιογράφοι τι είναι;
Δεν έχω μεγάλο άρθρο για σήμερα, μόνο μερικά πράγματα σκόρπια, μεζεδάκια δηλαδή. Στην αρχή σκέφτηκα να βάλω καμιά αναδημοσίευση ή κάνα άρθρο απ’ αυτά που έχω στο συρτάρι, αλλά τελικά είπα να γράψω πολλά και διάφορα, διότι έχω και μια παράκληση προς το εκλεκτό κοινό του ιστολογίου.
* Κι ας ξεκινήσω από την παράκληση. Τις προάλλες σκέφτηκα (με αφορμή κάτι που έγραψε ο αγαπητός Άγγελος) το τραγουδάκι του Γαβριά από τους Αθλίους του Ουγκώ. Το συνθέτει και το τραγουδάει ενώ μαζεύει πυρομαχικά από τους σκοτωμένους στα οδοφράγματα κι ενώ γύρω του σφυρίζουν οι σφαίρες. Τελικά, μια σφαίρα τον βρίσκει -και με την τελευταία του πνοή λέει μια τελευταία στροφή. Να το δούμε ολόκληρο στα γαλλικά:
Δρόμος κοντά στη Φλώρινα, από φωτογραφία Αμερικάνων εθελοντών νοσοκόμων
Λέγοντας Μακεδονικό Μέτωπο εννοώ το μέτωπο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Μακεδονία από το 1915 έως το 1918. Αν και η Ελλάδα δεν είχε ακόμα μπει στον πόλεμο, ο πόλεμος είχε μπει στην Ελλάδα: πολλές από τις μάχες έγιναν σε ελληνικό έδαφος και τα μετόπισθεν της Αντάντ ήταν η Θεσσαλονίκη με το περίφημο περιχαρακωμένο της στρατόπεδο.
Θα δώσω σύντομα την ιστορία του μετώπου. Τον Σεπτέμβριο του 1915, ύστερα από σκληρό παζάρι, η Βουλγαρία αποφασίζει να μπει στον πόλεμο με τις Κεντρικές δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Τουρκία). Αμέσως η πλάστιγγα στα Βαλκάνια γέρνει με τη μεριά των Κεντρικών: η θέση των Σέρβων γίνεται απελπιστική. Η Ελλάδα είχε αμυντική συνθήκη με τη Σερβία, άρα έπρεπε κι αυτή να μπει στον πόλεμο. Ο Βενιζέλος, που είναι οπαδός της εξόδου στον πόλεμο, εξαναγκάζεται σε παραίτηση, αλλά τις τελευταίες ώρες της πρωθυπουργίας του αγγλογαλλικά στρατεύματα αποβιβάζονται στη Θεσσαλονίκη (με άδειά του ή χωρίς, οι γνώμες διίστανται). Η νέα ελληνική κυβέρνηση αρνείται να βοηθήσει τη Σερβία, με το πρόσχημα ή επιχείρημα ότι ο πόλεμος δεν είναι βαλκανικός αλλά πανευρωπαϊκός, όμως κάνει την ανάγκη φιλοτιμία και ανέχεται την αγγλογαλλική παρουσία στη Θεσσαλονίκη.
Ωστόσο, οι δυνάμεις της Αντάντ είναι απαράσκευες και μικρές κι έτσι ελάχιστη βοήθεια στους Σέρβους θα καταφέρουν να προσφέρουν. Έχοντας να πολεμήσουν σε δυο μέτωπα, οι Σέρβοι μοιραία καταρρέουν. Ο κύριος όγκος του στρατού τους επιλέγει να περάσει μέσα από την Αλβανία υπό εφιαλτικές συνθήκες, και όσοι δεν άφησαν τα κόκαλά τους μέσα στο χιόνι από τις αρρώστιες και τις επιθέσεις ατάκτων φτάνουν τελικά στις ακτές της Αδριατικής και με γαλλικά πλοία περνάνε κυρίως στην Κέρκυρα, η οποία για ένα διάστημα μετατρέπεται σε πρωτεύουσα της κατακτημένης Σερβίας, και εκεί μεταφέρεται και η Βουλή (Σκουπτσίνα). Πολλοί Σέρβοι, ήδη άρρωστοι και ταλαιπωρημένοι, πεθαίνουν στο νησάκι Βίδο. Τελικά όμως τα σερβικά στρατεύματα ανασυγκροτούνται, αναλαμβάνουν δυνάμεις και ξαναπερνούν (υποθέτω δια θαλάσσης) στη Θεσσαλονίκη για να συνεχίσουν τον πόλεμο.
Άρθρο του πατέρα μου Δημ. Σαραντάκου, στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης. Ας μας πουν οι θαμώνες που γνωρίζουν τα κυπριακά πράγματα αν έχει δίκιο που επαινεί τους κουμπάρους. Διαβάζοντας για τον προϋπολογισμό του 2010, που κατέθεσε στη Βουλή η κυβέρνηση, είδα πως οι δαπάνες που προβλέπονται συνολικά για την Παιδεία φτάνουν το 3,6% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος (του γνωστού με το αρκτικόλεξο ΑΕΠ). Αυτό κατατάσσει τη χώρα μας στην 26η θέση των 27 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ευτυχώς που υπάρχει η Ρουμανία (27η) και δεν είμαστε οι έσχατοι.
Για να μην ανατρέξω στα ρομαντικά εκείνα χρόνια της δεκαετίας του ’60, όταν η νεολαία διαδήλωνε με το αίτημα του 15% για την Παιδεία, αναφέρω πως η Φινλανδία, η Σουηδία και η Δανία διαθέτουν υπερδιπλάσιο (8%), από εμάς ποσοστό του προϋπολογισμού τους στην Παιδεία. Αλλά για να μην πάμε τόσο μακριά, η γειτονική μας Κύπρος διαθέτει το 7% του προϋπολογισμού της.
Και τις δυο φορές που πήγα στην Κύπρο δύο πράγματα με εντυπωσιάσανε: πως οι εκπαιδευτικοί είναι οι «πρίγκιπες» των μισθωτών και πως υπάρχει εθνικό κτηματολόγιο, με σαφή καθορισμό ζωνών χρήσεως γης, που τηρείται με αυστηρότητα. Αποτέλεσμα: στη μεγαλόνησο είναι άγνωστα τα φροντιστήρια και η αυθαίρετη δόμηση.
Η ύπαρξη κτηματολογίου και ο καθορισμός ζωνών χρήσεως της γης, εμποδίζει την αυθαίρετη δόμηση με τρόπο απλό και σχεδόν αυτόματο και όχι με την ύπαρξη ειδικού σώματος ελεγκτών, που και δαπανηρό είναι και ευάλωτο στη διαφθορά. Αν για παράδειγμα χτίσει κάποιος χωρίς πολεοδομική άδεια το εξοχικό του σε δικό του κομμάτι δάσους, έρχεται η Εφορία και του λέει: μετέτρεψες τη δασική γη, που η αντικειμενική της αξία είναι (λέω τώρα) 1 λίρα το στρέμμα, σε οικιστική γη, που αντικειμενική της αξία είναι 100 λίρες το στρέμμα – κατέβαινε τη διαφορά. Και η διαφορά είναι τόσο μεγάλη, που κανείς δεν το διακινδυνεύει.
Το… αγωνιώδες αυτό ερώτημα είχε τεθεί παλιότερα στη Λεξιλογία, το φόρουμ των μερακλήδων μεταφραστών. Όμως, σκέφτηκα να το βάλω και εδώ, καθώς οι εκλεκτοί επισκέπτες του ιστολογίου δεν είναι στην πλειοψηφία τους μεταφραστές, ενδιαφέρονται όμως για τη γλώσσα και είναι και δεινοί χρήστες του Διαδικτύου, άρα πιθανότατα και του Γκουγκλ, Google. Για να πω τη μαύρη αλήθεια, το κάνω επίσης για να μάθω να χρησιμοποιώ τις σφυγμομετρήσεις (poll) που προσφέρει το Γουορντπρές. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, στη σελίδα θα εμφανιστεί ένα poll για να εκφράσετε τις προτιμήσεις σας . Μπορείτε να ψηφίσετε χωρίς να σχολιάσετε, αλλά και να σχολιάσετε χωρίς να ψηφίσετε (εννοείται ότι μπορείτε επίσης να κάνετε και τα δύο, και σχόλιο και ψήφο!).
Το άρθρο που ακολουθεί περιλαμβάνεται στο 20ό τεύχος του περιοδικού “Φαινόμενο του Λουξεμβούργου”, που θα κυκλοφορήσει στις επόμενες μέρες. Στην αρχή σκέφτηκα να το επεκτείνω σε ορισμένα σημεία, αφού για λόγους χώρου είμαι κάπως συνοπτικός, ειδικά από τη μέση και μετά, τελικά όμως το αφήνω πως έχει και ίσως μια άλλη φορά… (είπε, πως θ’ αναβάλει βέβαιος κατά βάθος).
Εκτός από μάθημα στο γυμνάσιο και το λύκειο, βαρετό για μερικούς και ενδιαφέρον, ίσως και συναρπαστικό, για άλλους, η χημεία, μια επιστήμη συνυφασμένη με την καθημερινή ζωή μας, έχει επίσης πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία. Στο σημερινό μας σημείωμα, βέβαια, δεν θα σας ταλαιπωρήσω με χημικούς τύπους και αντιδράσεις, που άλλωστε δεν θυμάμαι και πολλούς, για να πω τη μαύρη αλήθεια, ύστερα από τόσα χρόνια μακριά από τα θρανία, αλλά θα εξετάσω λεξιλογικά το θέμα, θα μιλήσουμε δηλαδή για τις λέξεις της χημείας.
Και επειδή αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις, επιβάλλεται να ξεκινήσουμε το ταξίδι μας από την ίδια τη λέξη «χημεία». Το κακό όμως είναι ότι η ετυμολογία της λέξης δεν είναι τόσο ξεκάθαρη όσο θα θέλαμε. Σύμφωνα με μια εκδοχή, η αρχή βρίσκεται στο τοπωνύμιο Χημία δηλαδή την Αίγυπτο (η λέξη απαντά στον Πλούταρχο), που αποτελεί εξελληνισμό της κοπτικής λέξης kem (μαύρος, επειδή η γη της Αιγύπτου είναι μαύρη και εύφορη). Ωστόσο, επικρατέστερη φαίνεται η άποψη ότι η αρχή βρίσκεται στη λ. χυμός ή χύμα (υγρό). Πράγματι, οι πρώτες ενασχολήσεις των «χυμευτών» αφορούσαν τη φαρμακευτική και τους χυμούς ή τα αφεψήματα φυτών, και στα πρωτοβυζαντινά κείμενα βρίσκουμε πράγματι τη γραφή χυμεία. Στη συνέχεια, έγιναν διάσημοι οι Αλεξανδρινοί αλχημιστές, που αναζητούσαν τον τρόπο να συνθέτουν χρυσό και άργυρο, με αποτέλεσμα να συμφυρθεί η χυμεία με την Χημία και να επικρατήσει τελικά η γραφή χημεία, με σημασία την προσπάθεια κατασκευής χρυσού. Όπως λέει και το βυζαντινό λεξικό Σούδα, Χημεία είναι «η του αργύρου και χρυσού κατασκευή, ής τα βιβλία διερευνησάμενος ο Διοκλητιανός έκαυσεν», θυμίζοντάς μας ότι ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός, γύρω στο 300 μ.Χ. κυνήγησε τους αλχημιστές της Αιγύπτου.
Παλιότερα τις Κυριακές έβαζα (συνδέσμους προς) λογοτεχνικά κείμενα, τώρα τελευταία το έχω πιάσει συνήθειο να βάζω μικρά-μικρά, μεζεδάκια που τα λέω, που έχουν μαζευτεί από την προηγούμενη βδομάδα και θα μπαγιατέψουν αν μείνουν κι άλλο στο ψυγείο.
* Το πρώτο πάντως μεζεδάκι είναι ολόφρεσκο, μόλις σερβιρισμένο από τη σημερινή στήλη του Βασίλη Αγγελικόπουλου στην Καθημερινή: Να μου κοπεί το χέρι αν ποτέ γράψω την ελεεινή λέξη «ευπώλητο» • τουτέστιν μπεστ σέλερ στα ευπρεπή και κλασικίζοντα σύγχρονα ελληνικά • αλλά κι αυτό το … πουληστερό που ακούω τελευταία; • Βάι βάι βάι, δηλαδή. • Κατά το βραστερό, βγήκε πριν από μερικές δεκαετίες το διαβαστερό, • μετά εμφανίστηκε -μη λησμονήσουμε, αλίμονο!- το γαμηστερό, • ιδού τώρα και το πουληστερό. • Τι άλλο θα ακούσουμε; • Το ελληνικό μας κράτος, ας πούμε, διάγει βίον πολυτελή και δανειστερό. • Αμ πώς!
Κι ενώ συμμερίζομαι (αν και όχι μέχρι αυτοακρωτηριασμού) την ιερήν αγανάκτηση του Β.Α. για το ανεκδιήγητο “ευπώλητος”, δεν καταλαβαίνω γιατί τόσο απόλυτα καταδικάζει το λαϊκό “πουληστερός” το οποίο βέβαια μόνο σε προφορικό λόγο μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Πάντως, η αναζήτηση ελληνικού όρου για το μπεστσέλερ συνεχίζεται, αν και κάτι με το “επιτυχία” δεν είναι κακό. Το μόνο πλεονέκτημα του ευπώλητος, κατ’ εμέ, είναι ότι ριμάρει με το ξυπόλητος: “Μπατίρης και ξυπόλητος ή συγγραφέψ ευπώλητος;” Εδώ είναι το δίλημμα!
Οι συχνοί επισκέπτες του ιστολογίου θα έχουν ίσως συναντήσει τη λέξη «μπεντροβάτο», που είναι δικιά μου πατέντα (εμ, πώς αλλιώς θα φτάσουμε τα 11 εκατομμύρια λέξεις; ας φτιάξει μια λέξη ο καθένας μας!). Μπεντροβάτο είναι κάτι που δεν ξέρουμε αν είναι αληθινό αλλά είναι διασκεδαστικό και ταιριάζει στην περίσταση –όπως ακριβώς λέει η ιταλική παροιμία «σε νον ε βέρο, ε μπεν τροβάτο». Στο σημερινό άρθρο θα δούμε μερικά μαθητικά γραφτά βεβαιωμένης γνησιότητας και μερικά που δεν είναι σίγουρο πως είναι αυθεντικά αλλά ασφαλώς είναι μπεντροβάτα. Πρώτα όμως τα γνήσια.
Φίλος φιλόλογος μού έστειλε αποσπάσματα από δυο μαθητικές εκθέσεις που έβαλε στην πρώτη Λυκείου. Το θέμα ήταν «Η αξία της γλωσσομάθειας». Το πρώτο γραφτό (διορθώθηκε η ορθογραφία, αλλά τα θαυμαστικά είναι του πρωτοτύπου):
[…]
Στην αρχή η γλώσσα μάς βοηθάει να κάνουμε τις δουλειές μας πιο γρήγορα. Παράδειγμα, όταν πάμε στον φούρνο για να αγοράσουμε ψωμί, λέμε στον φούρναρη «μπορείτε να μου δώσετε ένα ψωμάκι;» και με την ερώτηση «τι ψωμί θέλετε;» απαντάμε τι είδος ψωμί θέλουμε. Αυτό π.χ. διαρκεί 2 λεπτά. Τώρα να το δούμε και από την άλλη πλευρά. Ένας που δεν ξέρει να μιλάει ή είναι ανάπηρος, μπαίνοντας στον φούρνο για να ζητήσει το ψωμί που θέλει, πρέπει να δει το ψωμί για να το δείξει, και επίσης πρέπει να δείξει με τα δάχτυλα πόσο ψωμί θέλει. Αν δηλαδή ο φούρναρης δεν έχει στη βιτρίνα ψωμιά, θα είναι πολύ πιο δύσκολη η αγορά για ένα άτομο που δεν ξέρει τη γλώσσα ή που έχει πρόβλημα με τη γλώσσα, και η διαδικασία αυτή θα πάρει περισσότερο χρόνο από 2 λεπτά.
Χτές (19.11.2009) ήταν να παρουσιαστεί στη Στοά του Βιβλίου το μυθιστόρημα του Βασίλη Γκουρογιάννη “Κόκκινο στην πράσινη γραμμή”. Το βιβλίο, που η δράση του εκτυλίσσεται στην Κύπρο την εποχή του πραξικοπήματος και της τουρκικής εισβολής, θα παρουσίαζαν ο Γ. Γιατρομανωλάκης, ο Μιχ. Πιερής και δύο βετεράνοι της ΕΛΔΥΚ. Η παρουσίαση δεν έγινε ποτέ.
Για ποιο λόγο; Διότι πριν καν αρχίσει η εκδήλωση, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, νεαροί τραμπούκοι, ίσως χρυσαυγίτες, έσκισαν βιβλία και προπηλάκισαν τους ομιλητές. Ταυτόχρονα, “διαφωνούντες πολίτες” κατέλαβαν το χώρο, πήραν τα μικρόφωνα και άρχισαν να λένε τη δική τους άποψη. Ή τουλάχιστον, έτσι φαίνεται ότι έγινε. Μάλιστα, κάποιος φιλίστωρ φασίστας μαγνητοσκόπησε ένα κομμάτι από την “παρέμβαση” και είχε το θράσος να το ανεβάσει στο γιουτούμπ με τον τίτλο “Το ξεβράκωμα του Γκουρογιάννη” και με υβριστική εισαγωγή. Θαυμάστε το:
Επειδή οι περισσότεροι δεν ξέρατε τον Herman van Rompuy, τον καινούργιο μας πρόεδρο, εννοώ τον νέο μόνιμο πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, μπορεί να μην ξέρετε και πώς προφέρεται. Σύμφωνα με έρευνες που έκανα, προφέρεται Ρομπέι (ή μάλλον Ρόμπεϊ), όχι Ρομπούι ούτε Ρομπάι. Βέβαια, απ’ ό,τι μου είπαν, το “ε” στο Ρόμπεϊ προφέρεται κλειστό, κάπως σαν το γαλλικό eu, αλλά αν θέλεις να το μεταγράψεις με έψιλον θα το μεταγράψεις.
Οι ίδιες (ελπίζω έγκυρες) πηγές μού είπαν ότι το van προφέρεται “βαν” και όχι “φαν”, όπως το είδα γραμμένο εδώ κι εκεί.
Επομένως, όλο μαζί: βαν Ρόμπεϊ, διότι όπως επισήμανε ο Ρογήρος και το διασταύρωσα μετά κι εγώ, ο βασικός τόνος μπαίνει στην πρώτη συλλαβή.
