Απόκριες με δανεικά πριν από 50 χρόνια

Μπορεί και φέτος να κάνουμε απόκριες αναζητώντας δανεικά και πληρώνοντας γερό χαράτσι (ήταν που θα μας έκαναν Δανία, βλέπεις –προς το παρόν γίναμε Δανεία), αλλά και πριν από 50 χρόνια το ίδιο συνέβαινε όπως βλέπουμε στην παρακάτω γελοιογραφία του Μποστ.

Κώλυμα στο κόλλημα ή κόλλημα στο κώλυμα;

Ότι αυτές οι δύο ομόηχες λέξεις συχνά μπερδεύονται και ότι εξίσου συχνά γίνονται λογοπαίγνια με δαύτες, αυτό θα το ξέρετε. Σε κάποιο παλιό διήγημά μου, εκεί που διηγιόμουν τους καβγάδες για τις αφισοκολλήσεις, τότε στα φοιτητικά μου χρόνια, είχα υποκύψει στον πειρασμό του εύκολου λογοπαιγνίου και είχα γράψει ότι «δεν υπάρχει κώλυμα στο κόλλημα».

Μάλιστα, στο στρατό, ο συνδυασμός των δυο αυτών ομόηχων έχει δώσει και καινούργια λέξη, διότι στη στρατιωτική ορολογία υπάρχουν κωλυόμενοι, υπάρχουν όμως και στρατιώτες προσκολλημένοι σε άλλη μονάδα, κι έτσι αυτά τα δύο γίνονται ένα ωραίο χαρμάνι και παράγεται η υβριδική λέξη «προσκωλυόμενος», που σημαίνει συνήθως τον προσκολλημένο αλλά μπορεί καμιά φορά και τον κωλυόμενο (ή ίσως αυτόν που είναι κωλυόμενος επειδή είναι προσκολλημένος αλλού). Έχει κάμποσες γκουγκλιές, π.χ. “Ήμουν 1ο Τάγμα 1ο Λόχο στο ΚΕΔΒ (επί θρυλικού Κασίμη λοχαγού) και μετά προσκωλυόμενος στο λόχο διοικήσεως μέχρι λίγο μετά το σεισμό του ’99″, αν και οι πιο πολλές απ’ αυτές προέρχονται από ένα λαθολόγιο που αναδημοσιεύεται εδώ κι εκεί και που συμβουλεύει να λέμε προσκεκολλημένος, διότι στον κασιδιάρη, εκτός από τη μαργαριταρένια σκούφια, λείπει και ο αναδιπλασιασμός. Να σημειωθεί πάντως ότι, πέρα από αυτή την επικρατούσα ορθογραφία, η «λέξη» εμφανίζεται με ένα σωρό διαφορετικές παραλλαγές (συνδυάστε διάφορα ι/η/υ και ο/ω να δείτε) και έχει φτάσει να σημαίνει και τσιράκι ή παράσιτος, όπως π.χ. εδώ: «δεν είμαι προσκολυώμενος σε κανέναν, δεν έχω βλέψεις για τίποτε» ή «Ένα μάτσο προσκωλυόμενοι της εξουσίας είναι που κλαίγονται…»

Οχτακόσια χρόνια τώρα, δεν υπάρχει σάλιο!

Ο υπουργός κ. Λοβέρδος, διεκτραγωδώντας πριν από καμιά δεκαπενταριά μέρες τα μεγάλα ελλείμματα των ασφαλιστικών ταμείων είπε: «δεν έχουμε σάλιο, πώς να το πω δηλαδή». Η έκφραση “δεν υπάρχει σάλιο” δηλώνει πραγματικά την απόλυτη φτώχεια, την πλήρη έλλειψη πόρων, όταν δεν έχεις όχι απλώς δεκάρα στις τσέπες σου, αλλά ούτε καν σάλιο στο στόμα σου.

Βέβαια, κάποιος κακεντρεχής θα έλεγε ότι το ίδιο το κράτος που δεν έχει σάλιο στα ταμεία του για τους ανέργους ή για τους αγρότες, βρήκε δεκάδες δισεκατομμύρια να δώσει στις τράπεζες, στους χρυσοκάνθαρους και στους μιζαδόρους. Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε κυρίως, δεν πολιτικολογούμε (αν και στα σχόλια μπορείτε να πολιτικολογήσετε κατά βούληση). Οπότε, επικεντρώνουμε στην έκφραση ‘δεν υπάρχει σάλιο’ ή ‘δεν έχουμε σάλιο’ ή ‘ούτε σάλιο’, αν και από σεμνοτυφία θα προσπεράσουμε την έκφραση ‘χωρίς σάλιο’.

Ζώα με πτυχίο και άλλα μεζεδάκια της διπλανής πόρτας

Στη σημερινή Καθημερινή, ο κ. Στ. Κασιμάτης, με αφορμή ένα τραγικό μεταφραστικό λάθος σε υποτίτλους καλής ταινίας που μεταδόθηκε πρόσφατα από την κρατική τηλεόραση γράφει τα εξής:

Από ανθρώπους που έχουν αναλώσει χρόνο από τη ζωή τους για να μάθουν μια ξένη γλώσσα και εργάζονται ως μεταφραστές θα περίμενε κανείς, αν όχι σχολαστικότητα, τουλάχιστον στοιχειώδη προσπάθεια απόδοσης των πραγματολογικών στοιχείων του κειμένου. Διότι η οποιαδήποτε γλώσσα είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό εργαλείο επικοινωνίας. Στην κάθε φάση της εξέλιξής της περιέχει τους κώδικες ενός πολιτισμού και μιας εποχής.

Τις προάλλες, έβλεπα στην τηλεόραση (στην κρατική, παρακαλώ…) μία ταινία, της οποίας η υπόθεση εκτυλισσόταν στη Γερμανία, λίγο προτού ξεσπάσει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Κάποια στιγμή, ο Βρετανός ηθοποιός Κένεθ Μπράνα, που έπαιζε τον ρόλο ενός φανατικού ναζί, ανέφερε τη Σουδητία (Sudetenland), περιοχή στη βορειοδυτική Τσεχοσλοβακία, η οποία εκατοικείτο από Γερμανούς και απετέλεσε το πρόσχημα για να εισβάλει ο Χίτλερ στη χώρα. Η μετάφραση στους υποτίτλους ήταν… Σουδάν. Φαντασθείτε, δηλαδή, την αβυσσαλέα άγνοια του μεταφραστή! Ας την έλεγε τουλάχιστον Σουηδία. Γεωγραφικά, θα είχε πέσει πιο κοντά…

Επισκέπτρια με μπούρκα

Για το ένα θέμα έχω ξαναγράψει, για το άλλο όχι.

Το ένα θέμα είναι ο γλωσσικός ερμαφροδιτισμός, που κάνει πολλούς επαγγελματίες γραφιάδες στη γλώσσα μας όχι μόνο να μην τολμάνε να χρησιμοποιήσουν καινοτόμα ή μη καθιερωμένα επαγγελματικά θηλυκά, αλλά και να φοράνε γλωσσικά μουστάκια, ή γλωσσική μπούρκα αν προτιμάτε, στα ήδη καθιερωμένα από δεκαετίες θηλυκά. Έτσι έχουμε δει, για παράδειγμα, μουστακαλήδες τύπους όπως «η εκπαιδευτής» ή «τις έφηβους μητέρες». Νέο κρούσμα, χτεσινό, που το ψάρεψα από τη Λεξιλογία, με αφορμή εκείνη την αδέξια φοιτήτρια που έπεσε πάνω στον πίνακα του Πικάσο και τον έσκισε. Όπως διαβάζω στο ρεπορτάζ της Ναυτεμπορικής, Μία επισκέπτης του μεγαλύτερου μουσείου της Νέας Υόρκης … και πιο κάτω, H επισκέπτης, φοιτήτρια της ιστορίας της τέχνης…

Το αυτογκόλ του ακαδημαϊκού

Ο γνωστός μας ακαδημαϊκός και ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ κ. Αντώνης Κουνάδης επανήλθε προχτές με επιστολή του στην Καθημερινή, στην οποία, με την ευκαιρία της αναμενόμενης έκδοσης του 7ου τόμου του DGE, του ελληνο-ισπανικού λεξικού, επιδίδεται και πάλι στο αγαπημένο του (μετά τη δισκοβολία) άθλημα, τη διόγκωση του αριθμού των λέξεων της ελληνικής γλώσσας.

Λέω «ο γνωστός μας», διότι με τον αξιότιμο κ. ακαδημαϊκό το ιστολόγιό μας έχει ανοίξει παρτίδες από τη μέρα εκείνη που έδωσε διάλεξη στην Ακαδημία, όπου αναμετέδωσε σωρό λερναίες αναλήθειες, μεταξύ των οποίων και τον τερατώδη ισχυρισμό ότι η ελληνική γλώσσα έχει 5 εκατομμύρια λέξεις, πράγμα που το βεβαιώνει, δήθεν, το βιβλίο Γκίνες, όπερ ψεύδος. Είχαμε γράψει και επιστολή στην Ακαδημία και στις εφημερίδες, όπως θα θυμούνται οι παλαιότεροι, που πυροδότησε επιστολοπόλεμο διαρκείας.

Πρέπει να πω ότι μια πρώτη συζήτηση της επιστολής του κ. Κουνάδη έγινε στα σχόλια του τελευταίου άρθρου του επιστολικού σίριαλ, επειδή όμως καλό είναι να διατηρούν την αυτοτέλειά τους τα άρθρα, διότι η ιστορία δεν αποκλείεται να έχει συνέχεια, σκέφτηκα να αφιερώσω ειδικό σημείωμα στην επιστολή αυτή, όπου ενσωματώνω και κάποιες παρατηρήσεις που εκφράστηκαν στα παραπάνω σχόλια.

Το πιο διάσημο χωριό του κόσμου

Ποιο είναι, θα σας ρωτούσα, το πιο διάσημο χωριό στον κόσμο; Θα το πιστεύατε ότι είναι το χωριό της εικόνας αριστερά; Μάλλον όχι, δεν φαίνεται να έχει τίποτε το ιδιαίτερο. Όμως φταίω εγώ, που δεν σας προσδιόρισα λίγο περισσότερο τι εννοώ με τη λέξη «διάσημο».

Αν το παίρναμε τουριστικά, πολύ διάσημο είναι, έστω, το Ροβανιέμι, το χωριό υποτίθεται του Αγιοβασίλη ή μάλλον του Σάντα Κλάους. Αν το πάρεις καλλιτεχνικά, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε κάποια χωριά της νότιας Γαλλίας που έγιναν πηγή έμπνευσης και στέκια μεγάλων ζωγράφων, σαν το Κολλιούρ. Αν πάλι πηγαίναμε στα χωριά που έγιναν γνωστά σαν τόποι μαρτυρίου, τότε θα είχαμε να διαλέξουμε ανάμεσα στην Κάντανο και το Δίστομο, το γαλλικό Οραντούρ και το τσέχικο Λίντιτσε, που όλα τους καταστράφηκαν από τους Ναζί και οι κάτοικοί τους εξοντώθηκαν. (Δεν τα ξεχνάω τα Καλάβρυτα, αλλά δεν είναι και χωριό, είναι πόλη).

Όμως, το ιστολόγιο εδώ με τα γλωσσικά κυρίως ασχολείται κι έτσι εγώ εννοώ γλωσσική διασημότητα (ωστόσο, αν έχετε άποψη για κανένα άλλο διάσημο χωριό, θα ήθελα να τη μάθω). Λοιπόν, ποιο είναι το χωριό που έδωσε όχι μία αλλά πολλές λέξεις σε πολλές γλώσσες; Μπορεί να μου ξεφεύγει κανένα αρχαίο, αλλά κατά πάσα πιθανότητα το πιο διάσημο είναι το χωριό της φωτογραφίας, που βρίσκεται, το ξέρω ότι σας έσκασα έτσι που το πηγαίνω λάου λάου, που βρίσκεται λέω στη βόρεια Ουγγαρία και λέγεται Κοτς (Kocs). Σύμφωνα με τη Βικιπαίδεια, απ’ όπου και η φωτογραφία, έχει 2.700 κατοίκους. Οπότε, μεγάλο χωριό.

Η ψαλιδοχέρα μαντάμ Αναστασία

Πριν από λίγο καιρό είχα αναφερθεί παρεμπιπτόντως στη λογοκρισία που ασκούσε το σουλτανικό καθεστώς στις αρχές του 20ού αιώνα στην Πόλη. Φυσικά, λογοκρισία υπήρχε και στην Ελλάδα, σε πολλές χρονικές περιόδους και αρκετά έντονη, άλλοτε προληπτική και άλλοτε εκ των υστέρων, και όχι μόνο επί χούντας. Στο σημερινό σημείωμα θα ασχοληθώ αποκλειστικά με τη λογοκρισία στην εφημερίδα Ριζοσπάστης τα χρόνια 1919-1921,  και με κάποιες εύθυμες πλευρές της. Για να μην παρεξηγηθώ, δεν υπονοώ ότι μόνο αυτή την περίοδο ασκήθηκε λογοκρισία, ούτε μόνο σ’ αυτή την εφημερίδα’ απλώς, τυχαίνει να έχω πρόχειρο υλικό από κάποιο άλλο θέμα που μελετάω.

Λοιπόν, ύστερα από ένα σύντομο φλερτ με το βενιζελικό καθεστώς στις αρχές του 1918, ο Ριζοσπάστης σιγά-σιγά μπαίνει σε τροχιά σύγκρουσης με την κυβέρνηση, ιδίως μετά την αποχώρηση του Ν. Γιαννιού από την αρχισυνταξία τον Σεπτέμβριο του 1918, την όξυνση των εργατικών αγώνων και την επαίσχυντη εκστρατεία στην Ουκρανία τους πρώτους μήνες του 1919. Μαζί έρχεται και η λογοκρισία της εφημερίδας.

Τον είπε κανείς ακροδεξιό; (άρθρο του Γ. Χάρη)

Απ’ τη Μακρόνησο ο Μίκης Θεοδωράκης μάς έδειχνε παλιά το δρόμο, και του το χρωστάμε. Όμως, εγώ τουλάχιστον, αρνούμαι να δεχτώ ότι ο ίδιος αυτός δρόμος έχει στο τέρμα του, στην καλύτερη περίπτωση, π.χ. Αντώνη Σαμαρά

Αναδημοσιεύω εδώ ολόκληρο το σημερινό (23.1.2010) άρθρο του Γιάννη Χάρη από τα “Νέα”, που ασχολείται με σχετικά πρόσφατες τοποθετήσεις του Μίκη Θεοδωράκη, και ιδίως με τη διάσημη πλέον επιστολή του προς τη Θ. Δραγώνα. Θα μου πείτε, ποιος ο λόγος της αναδημοσίευσης, αφού το άρθρο υπάρχει όχι μόνο στο άβολο σάιτ των Νέων αλλά και στο ιστολόγιο του Γιάννη Χάρη. Αφενός, το θέμα δεν έχει συζητηθεί εδώ παρά μόνο ξώφαλτσα, δηλαδή στα σχόλια άλλου άρθρου, και αφετέρου επειδή ο Γ.Χ. έχει κλειστά τα σχόλια στο ιστολόγιό του (αρχικώς τα είχε ανοιχτά, αλλά διαπίστωσε ότι δεν έχει χρόνο να απαντάει) δεν είναι δυνατόν να σχολιαστούν οι θέσεις του Χάρη εκεί, οπότε ίσως κάποιοι φίλοι να ήθελαν να τις σχολιάσουν εδώ. Νομίζω ότι ο Χάρης θίγει ενδιαφέροντα ζητήματα και για το θέμα του Μίκη αλλά και γενικότερα, π.χ. η Παρένθεση 2. Αλλά τον αφήνω να τα πει ο ίδιος, αφού πρώτα διευκρινίσω ότι η αναδημοσίευση γίνεται χωρίς οποιαδήποτε δική μου προσυνεννόηση με τον Γ.Χ.:

Τη γνωστή λασπολογία κατά της Θάλειας Δραγώνα με τα χαλκευμένα αποσπάσματα, παραγωγής Λάος κυρίως, την ανακύκλωσε και ο Μίκης Θεοδωράκης, σε δημόσια επιστολή του προς τον Στέφανο Ληναίο, που αναδημοσιεύτηκε σε διάφορες εφημερίδες και στο διαδίκτυο.

Η Θάλεια Δραγώνα έστειλε ιδιωτικά επιστολή στον Μίκη Θεοδωράκη μαζί με τα επίμαχα βιβλία της, ώστε να διαπιστώσει εκείνος την άτεχνη εντέλει αλλά οπωσδήποτε κακόβουλη μαγειρική.

Ο Μίκης Θεοδωράκης απάντησε με άλλη επιστολή στη Θάλεια Δραγώνα, όπου χωρίς μισή συγνώμη για τη συμμετοχή του στη λασπολογία, περνά κατευθείαν σε εφτασέλιδη επίθεση, κοντά τεσσάρων χιλιάδων λέξεων.

Παρένθεση 1: ακόμα και εθνικιστικά μπλογκ είχαν στο μεταξύ ομολογήσει δημόσια ότι παραπλανήθηκαν, όταν αναπαρήγαγαν τα υποτιθέμενα αποσπάσματα από έργα της Θάλειας Δραγώνα.

Η παρθένα, το κερατοβάπορο και η γαράντρα

Το σημερινό μου θέμα είναι κάπως πιο ελαφρό από συνήθως, ίσως και σκαμπρόζικο ή σεξιστικό, αλλά πάντως μέσα στο αντικείμενο του ιστολογίου, και μάλιστα στην καρδιά του, αφού θα μιλήσουμε για τρεις λέξεις, ή μάλλον για δυο λέξεις και μια ιδιωματική έκφραση. Τέλος πάντων, αν το βρείτε πολύ ελαφρό, πηγαίνετε κατευθείαν στο τέλος όπου έχω (απορία για) Θουκυδίδη.

Η ιδιωματική έκφραση που σας έλεγα είναι η «βγάζω κάποιον παρθένα» και την απορία την είχε, προχτές, στο μεταφραστικό φόρουμ της Λεξιλογίας, ένας ελληνομαθής (ελληνομαθέστατος μάλιστα) βρετανός φίλος, ο οποίος ρώτησε τι σημαίνει η φράση «βγάζω κπ παρθένα» στο λεξικό του Σταυρόπουλου (Oxford Greek-English learners’ dictionary): παρθένα nf virgin, fml. maiden: οι μωρές –ες, the foolish virgins/maidens. (σε παιχνίδι) βγάζω κπ π-, make it a love game for sb.

Παρελθοντικές ντομάτες και άλλες πατάτες

Μόλις μού το έστειλαν και παρόλο που νομίζω πως το έχω ξαναδεί στο αχανές διαδίκτυο (και μάλιστα σε ιστολόγιο φίλου) σας το παρουσιάζω διότι έχει πλάκα και είναι και αυθεντικό, δηλαδή η ετικέτα αυτή πράγματι υπάρχει:

 Ντομάτες λοιπόν περασμένες από τον τρίφτη, πασάτα  που λένε οι Ιταλοί, που δεν ξέρω πώς ακριβώς τις λένε, μάλλον “τριμμένες”.

Πάντως, αυτό είναι βέβαιο, δεν τις λένε παρελθοντικές. Δεν ξέρω αν η μετάφραση έγινε από άνθρωπο ή από μηχανάκι (πιθανότερο το δεύτερο) αλλά βρίσκω εξόχως σουρεαλιστική την απόδοση, δεν συμφωνείτε;

Μια και πιάσαμε τα μεταφραστικά, να δούμε ένα άλλο ωραίο μαργαριτάρι, όχι ντομάτα, αλλά ίσως πατάτα, και ελαφρώς παρελθοντική, χτεσινή, από τη στήλη του Χρ. Μιχαηλίδη στην Ελευθεροτυπία, όπου διηγείται μια πολύ ωραία ιστορία, για μια κυρία από τα Χάιλαντ της Σκωτίας που έφυγε από το σπίτι της στις 23 Δεκεμβρίου 2009 στη βορειοδυτική άκρη της Σκωτίας, να πάει στην πόλη για τα χριστουγεννιάτικα ψώνια της, αλλά την έπιασε η κακοκαιρία, με αποτέλεσμα να γυρίσει σπίτι της παραπροχτές! Πέρασε Χριστούγεννα, διαβάζουμε, “με φίλους σε ένα καραβάνι”. Μη φανταστείτε ότι με τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν εμφανιστεί καμήλες στη Σκωτία, το καραβάνι είναι μεταφραστικό εύρημα. Το αγγλικό κείμενο λέει in a friend’s caravan, το οποίο εγώ μάλλον για τροχόσπιτο το κόβω.

Πώς έγινε το μάλε-βράσε;

 

Η φράση αυτή ταλαιπωρεί εδώ και πολλές δεκαετίες τους ετυμολόγους, μια και δεν έχει βρεθεί πειστική εξήγηση για την προέλευσή της. Η σημασία της, βέβαια, είναι ξεκάθαρη: «έγινε το μάλε-βράσε» θα πει έγινε μεγάλη φασαρία, έγινε χαμός.

Δυο είναι τα βασικά συστατικά του μάλε-βράσε, ο θόρυβος και η αταξία. Όπως έγραφε ο Γιώργος ο Ιωάννου για μια πολυσύχναστη διασταύρωση, «γίνεται από κυκλοφορία το μάλε-βράσε», συνήθως όμως η λέξη περιγράφει καβγά, χτυπήματα, μάχη, όχι αστεία πράγματα. Βέβαια, έχει επίσης χρησιμοποιηθεί η έκφραση και για άλλου είδους “ακατονόμαστες” δραστηριότητες: Αίσχη! Με μια καινούργια, που προσέλαβε ο λεβέντης. <…> Κλείστηκαν μέσ’ στο γραφείο κι έγινε το μάλε-βράσε (Μιας πεντάρας νιάτα). Αλλά δεν μας προβληματίζει το νόημα· στην ετυμολογία σκοντάφτουμε.

Τα σημερινά λεξικά μας δέχονται ότι το φραστικό σύνθετο «μάλε-βράσε» έχει την αρχή του στη φράση «βάλε βράσε», σαν πρόσταγμα, που με ανομοίωση έγινε «μάλε βράσε». Αυτά τα λέει το λεξικό Μπαμπινιώτη, τόσο το ερμηνευτικό (το μεγάλο) όσο και το Ετυμολογικό. Το ΛΚΝ περιπλέκει λίγο περισσότερο τα πράγματα, μια και καταγράφει επίσης τους μονολεκτικούς τύπους μαλιοβράσι και μαλεβράσι, και θεωρεί κύριο τύπο το μαλιοβράσι. Ωστόσο, και το ΛΚΝ την ίδια αρχή δίνει, όπως άλλωστε και το νεοελληνικό του Κριαρά.

Το κτήνος ο Καλλικράτης

Το σημερινό άρθρο θα είναι διπλό, για μιαν απλή αιτία: είχα σκοπό να γράψω κάτι τι για το σχέδιο Καλλικράτης, έγραψε όμως και ο πατέρας μου, οπότε, για να μην έχω δύο άρθρα για το ίδιο θέμα, τα ενοποιώ· και σαμπουάν και αφρόλουτρο.

Ο τίτλος, βέβαια, παραπέμπει στο ανέκδοτο, που ασφαλώς θα το ξέρετε, αλλά ας το πω μήπως και κανείς το έχει ξεχάσει: Ο δάσκαλος ρωτάει τον μαθητή ποιος έχτισε τον Παρθενώνα. Εκείνος δεν ξέρει. «Ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης», ψιθυρίζει αλληλέγγυος ο διπλανός του. Κι ο δικός μας, με στόμφο, «Το κτήνος ο Καλλικράτης!»

Βλέποντας τις αντιδράσεις που ξεσήκωσε το σχέδιο, δεν αποκλείω να ειπωθεί το ίδιο και τώρα. Αλλά δίνω τη σκυτάλη στον πατέρα μου και σας αφήνω να διαβάσετε το άρθρο του, που δημοσιεύτηκε σήμερα (19.1.2010) στο «Εμπρός» της Μυτιλήνης.

Γιατί ονομάζεται το «σχέδιο» Καλλικράτης;

Το σχέδιο της διοικητικής αναδιάρθρωσης της χώρας, που θα αντικαταστήσει και θα συμπληρώσει το «σχέδιο Καποδίστριας», αντί να ονομαστεί «Καποδίστριας Β΄» ή «Νέος Καποδίστριας», οπότε θα συνδεόταν νοητικά με το παλιό, ονομάστηκε «σχέδιο Καλλικράτης». Μέχρις εδώ ουδείς ψόγος. Δικαίωμά τους να το ονομάσουν όπως θέλουν. Δεν αποκλείω μάλιστα το ενδεχόμενο να είναι ο «νονός» του σχεδίου κάποιος αρειμάνιος Κρητικός από το μικρό ορεινό χωριό Καλλικράτης της επαρχίας Σφακίων, που θέλησε να τιμήσει τον τόπο του. (Και με το δίκιο του άλλωστε, γιατί το χωριό αυτό είχε σημαντική συμμετοχή στην Εθνική Αντίσταση).
Εκείνο που με ενόχλησε είναι πως κανένας απολύτως, αρμόδιος ή μη, παράγοντας, δεν έκανε τον κόπο να πληροφορήσει το νοήμον κοινό ποιος ήταν τέλος πάντων, αυτός ο Καλλικράτης, προς τιμήν του οποίου ονομάστηκε το σχέδιο. Βέβαια δεν κατηγορώ τους τηλεπαρουσιαστές, τους εκφωνητές του ραδιοφώνου και τους περισσότερους δημοσιογράφους, που από τις 10 Ιανουαρίου, όταν εξαγγέλθηκε το κυβερνητικό σχέδιο, μας παίρνουν τα αυτιά με τον Καλλικράτη, χωρίς κανένας τους να κάνει τον κόπο να ψάξει κάποιο λεξικό ή άλλο βιβλίο να μάθει τα σχετικά και να μας φωτίσει κι εμάς τους αδαείς. Από τον καιρό του Ροΐδη έχουν μάθει «να ομιλώσι περί των πάντων και άλλων τινών, θεωρούντες περιττήν την αναδρομήν εις οιανδήποτε πηγήν».

Ο τσολιάς με τις κακές παρέες

Δοξασμένοι στην Αλβανία και παρόλο που το όνομά τους λερώθηκε στην κατοχή με τους ταγματασφαλίτες-γερμανοτσολιάδες, οι τσολιάδες εξακολουθούν να έχουν μεγάλη λαϊκή εκτίμηση, που έχει αποτυπωθεί και στη γλώσσα. Κάποτε το πρότυπο του λεβέντη νέου με την ωραία κορμοστασιά ήταν «τσολιάς στ’ ανάκτορα», αλλά «τσολιάς» λέγεται και η όμορφη και μεγαλόσωμη γυναίκα, που προκαλεί αίσθηση όταν περνάει. Όπως λέει άλλωστε και το λαϊκό τραγούδι,

Μια κούκλα μες στη γειτονιά τσολιά τηνε φωνάζουν
(γεια σου τσολιά μου – γεια σου τσολιά μου)
και στο σεργιάνι σαν θα βγει τα κάλλη της θαυμάζουν