Μια τρύπα στο νερό -και άλλες παροιμιακές εκφράσεις με το νερό

Για να μην παρεξηγηθώ, σπεύδω να διευκρινίσω ότι ο τίτλος του άρθρου δεν είναι υπόγεια κριτική στις δανειοληπτικές ή άλλες προσπάθειες της κυβέρνησης. Το άρθρο είναι παλιό, από τον ιστότοπό μου, αλλά διατηρεί στο ακέραιο τη… μη επικαιρότητά του. Επειδή μάλιστα Τετάρτη απόγευμα ταξιδεύω και στη συνέχεια περνάω σε πασχαλινή κατάσταση λειτουργίας, μοιραία θα αραιώσει κάπως η δημοσίευση άρθρων. Το αν θα αραιώσει λίγο ή πολύ, θα εξαρτηθεί από παράγοντες που τώρα δεν μπορώ να τους σταθμίσω.

Το άρθρο λοιπόν:

Πρέπει να υπάρχει κάποιο γυμνασιακό βιβλίο που ζητάει από τους μαθητές, σε κάποια άσκηση, να αναφέρουν εκφράσεις με το νερό. Αυτό το συμπεραίνω επειδή πολλοί κάνουν αυτή την αναζήτηση στο γκουγκλ και έρχονται και στις σελίδες μου αναζητώντας τέτοιες εκφράσεις.

Εγώ έχω βέβαια σελίδες για τη φρασεολογία, όπου έχω δημοσιεύσει ένα μικρό κομμάτι από το υλικό που έχω μαζέψει, αλλά ως τα τώρα δεν είχα εκφράσεις με το νερό. Ψάχνω λοιπόν στα κιτάπια μου και βρίσκω καμιά σαρανταριά εκφράσεις, που τις παραθέτω πιο κάτω σε κατάλογο. Αρκετές για να ικανοποιηθεί και ο πιο απαιτητικός καθηγητής, αρκετές επίσης για να διαλέξει το κάθε παιδί καμιά δεκαριά και κανείς να μη θεωρηθεί πως αντέγραψε.

Έλληνες γρηγορείτε: οι βρικόλακες ξανάρχονται

Το άρθρο που ακολουθεί είναι του πατέρα μου, Δημ. Σαραντάκου, και δημοσιεύεται σήμερα στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης.

Καμιά φορά από μικρές λεπτομέρειες μπορείς να βγάλεις γενικότερα συμπεράσματα. Έτσι, και το πρωτοφανές περιστατικό: να παρελαύνουν στρατιωτικά τμήματα σε εθνική εορτή, κραυγάζοντας συνθήματα, δείχνει το γενικό ξεχαρβάλωμα του κράτους, γιατί μαρτυρεί πως κάθε ανεγκέφαλος καραβανίσκος μπορεί να επιβάλει τις απόψεις του, χωρίς να ρωτάει κανέναν. Δεν υπερβάλλω. Αυτό που έγινε προχτές στην Αθήνα κατά την παρέλαση της 25^ης Μαρτίου δεν έχει ξαναγίνει. Και έχω παρακολουθήσει παρελάσεις και παρελάσεις στη ζωή μου. Επί 4^ης Αυγούστου, μάλιστα, μαθητής ακόμα, παρέλαυνα κι εγώ.

Ανεξαρτήτως όμως από τις επιφυλάξεις που μπορεί να έχω για τη σκοπιμότητα και τον τρόπο που γίνονται οι παρελάσεις (φερ΄ειπείν είμαι κατηγορηματικά αντίθετος να παρελαύνουν μαθητές και το έχω γράψει πολλές φορές), οι παρελάσεις στρατιωτικών τμημάτων στις επίσημες εθνικές γιορτές, είναι ένας θεσμός, που πρέπει να σεβόμαστε, όπως όλους τους θεσμούς.

Αυτό λοιπόν που έγινε στην παρέλαση της 25^ης Μαρτίου, από τμήμα βατραχανθρώπων του Λιμενικού, ήταν καταρράκωση του θεσμού. Ούτε επί 4^ης Αυγούστου, ούτε επί Χούντας, σε περιόδους δηλαδή επισημοποιημένης ανωμαλίας, δεν είχε συμβεί κάτι τέτοιο. Μου φάνηκε σαν ένστολος χουλιγκανισμός και αναλογικά μου θύμισε τις αθλιότητες που γίνονται στις ποδοσφαιρικές συναντήσεις, ιδίως με ξένες ομάδες, από ντοπαρισμένους χουλιγκάνους, οι οποίοι μεταχειρίζονται άλλον ένα σεβαστό θεσμό, την ελληνική σημαία, σαν κασκόλ, σαν κουκούλα του κεφαλιού, σα σαρίκι  ή σαν ξεσκονόπανο.

Πώς λέγαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι το χόκεϊ;

Πριν ξεκινήσω, μια δήλωση αποποίησης: τα όσα θα διαβάσετε πιο κάτω δεν θα μπορούσα ποτέ να τα γράψω χωρίς την καθοριστική βοήθεια του φίλου π2, που βρήκε όλα τα στοιχεία που χρειάζονταν έρευνα σε βιβλιοθήκη, αλλά και χωρίς το έναυσμα που μου δόθηκε από την ερώτηση ηλεπιστολογράφου που έκανε με την παρέα του εντυπωσιακή δουλειά (έδωσε, που θα λέγαμε στο ποδόσφαιρο ή στο μπάσκετ, την ασίστ, ή επί το ελληνικότερο «πάρε βάλε»). Προεισαγωγικά, να πω ότι όταν λέω «χόκεϊ» στο άρθρο αυτό, εννοώ το «χόκεϊ επί χόρτου».

Όλα ξεκίνησαν από ένα παιχνίδι τρίβιαλ, στο οποίο έπαιζε μια παρέα «άθεων μαλλιαρών» (οι ίδιοι το λένε). Τους έβαλαν την ερώτηση «Πώς λέγεται στα αρχαία ελληνικά το χόκει επι χόρτου;» Παρ’ ό,τι είχαν και γλωσσολόγο στην παρέα, δεν το βρήκαν. Η «σωστή» απάντηση ήταν: «κερητίζειν» το άθλημα, «κερητίζοντες» οι παίχτες. Επειδή οι ηλεπιστολογράφοι μου είναι δύσπιστοι τύποι, και καλά κάνουν άλλωστε, έψαξαν στο Λίντελ Σκοτ και δεν βρήκαν αυτή τη λέξη, οπότε τούς μπήκαν ψύλλοι στ’ αυτιά. Ωστόσο, και στη Βικιπαίδεια υπάρχει αναφορά στο «κερητίζειν», αλλά και στον ιστότοπο της Ελληνικής Ομοσπονδίας Χόκεϊ υπάρχει το ανάγλυφο που βλέπετε στην εικόνα, ενώ δίνονται αρκετές πληροφορίες για τον πρόγονο του χόκεϊ στην αρχαία Ελλάδα, μεταξύ άλλων και η αρχαία φράση «Το κερητίζειν εστί μετά τέρψεως αθλεύειν», από το οποίο συνάγεται ότι:

Η παραπάνω περιγραφή του αθλήματος φανερώνει ότι ήταν ιδιαίτερα αγαπητό και διασκέδαζε πολύ κόσμο. Μάλιστα, στον Πλούταρχο αναφέρεται ότι σε ένα σφαιριστήριο στην Αθήνα υπήρχε ένα άγαλμα του ρήτορα Ισοκράτη στο οποίο εμφανιζόταν να παίζει μπάλα με κυρτωμένο ξύλο.

Και πάλι για τον αγαπητό κ. Χατζηχαραλαμπόπουλο

Πριν από καμιά δεκαριά μέρες είχαμε συζητήσει για το πιο μακρύ ελληνικό επώνυμο. Αν ανατρέξετε εκεί θα δείτε ότι, πέρα από τα φτιαχτά ή τα ύποπτα για κατασκευή το μακρύτερο που υπάρχει με βεβαιότητα είναι εννιασύλλαβο, εκτός αν μετρήσουν και τα σύνθετα επώνυμα (π.χ. Ροϊλός-Παναγοδημητρόπουλος). Το λέω αυτό διότι δεν μετράω για πραγματικό το “Γλαύκος Παπαθεοδωροκομουντουρονικολουκόπουλος“, κι ας το γράφει ο Μένκεν και η αμερικανική εφημερίδα.

Αλλά άλλο είναι το θέμα μου. Σε ένα σχόλιο του προηγούμενου άρθρου, ο φίλος Πάληουρας έγραψε:

Θα σας πώ μια σχετική ιστορία που είχα διαβάσει σε ένα βιβλίο. Συγγραφέας ο Άρις Αντάνης, τίτλος “Μεταξύ των Πράξεων” και είναι μια συλλογή από συμπαθέστατα διηγήματα με χιούμορ και συγκίνηση σε ισότιμες ποσότητες και ποιότητες.

Από το φασιστόμουτρο στο φάσκελο

Όχι, ο τίτλος του σημειώματος δεν είναι σχόλιο για τα εμετικά συνθήματα που μίαναν την παρέλαση της 25ης Μαρτίου! Τι είναι; Αν προσέξετε, οι δυο λέξεις βρίσκονται αλφαβητικά πολύ κοντά η μια στην άλλη. Στην πραγματικότητα, στα δυο μεγάλα σύγχρονα λεξικά μας, εννοώ του Μπαμπινιώτη και του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, αμέσως μετά το φασιστόμουτρο έρχεται το φάσκελο, χωρίς να μεσολαβεί λέξη ανάμεσά τους.

Θα έπρεπε να μεσολαβεί; Μα, αν το πρόσεξα, κι αν γράφω το σημείωμα αυτό, είναι επειδή αναζητούσα μια λέξη από την παιδική μου ηλικία, μια λέξη που θα έπρεπε να βρίσκεται ανάμεσα στο φασιστόμουτρο και στο φάσκελο. Ποια είναι αυτή; Φάσκα. Και ειδικότερα, Νομικόν Φάσκα. Να εξηγήσω.

Από τον γλούπον καπνισμένον

Τρίτο σημείωμα για το 1821, που ταιριάζει με το προηγούμενο, το σουλιώτικο. Το 1822, ο Κιουταχής κατεβαίνει προς τη δυτική Στερεά για να την υποτάξει και ο καπετάνιος Γεώργιος Βαρνακιώτης παίρνει το εξής γράμμα από κάποιον φίλο του:

«Φίλε μου και πιστέ μου καπετάν Γεωργάκη, σου φιλώ τα μάτια. Και αυτού έρχεται ο χαλτούπης και κοιτάξτε να μη με εντροπιάσετε, αλλά να τον κτυπήσετε, όσο και αν ημπορείτε. Αλλέως μη κάμετε, χαράμι να σας γένη! Ειπέ και του Ανδρέα τα χαιρετήματα, και να μη δώση το ντουφέκι εις τον φίλον από το κοντάκι ακάπνιγον, αλλ’ από τον γλούπον καπνισμένον».

Το πλαστό γράμμα του οπλαρχηγού Τζήμα Ζέρβα

Κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο ένα ποιηματάκι που υποτίθεται πως είναι η απάντηση που έστειλε ο Σουλιώτης οπλαρχηγός Τζήμας Ζέρβας στον Αλήπασα, όταν αυτός επιχείρησε να τον δωροδοκήσει στα 1801. Το είχα δει πέρυσι που κάποιος σχολιαστής το είχε κοπυπαστώσει, ως σχόλιο, στην Καλύβα του Πάνου Ζέρβα (απλή συνωνυμία φαντάζομαι!) Όμως πέρσι το είχα δει κατόπιν εορτής, κάμποσες μέρες μετά κι έτσι δεν ασχολήθηκα. Φέτος το βλέπω να αναδημοσιεύεται σε διάφορα ελληναράδικα ιστολόγια, οπότε δεν είναι ίσως άστοχο να διερευνηθεί η αλήθεια.

Προσοχή: το γεγονός είναι ιστορικό· ο Αλήπασας πράγματι επιχείρησε να δωροδοκήσει τον Τζήμα Ζέρβα κι αυτός πράγματι του απάντησε περιφρονητικά και το γράμμα θα το διαβάσετε πιο κάτω. Ο μύθος δεν βρίσκεται στην κατασκευή του γεγονότος αλλά στην κατασκευή του γράμματος. Διότι, σύμφωνα με μερικούς ελληνοφύλακες ιστολόγους, ο Σουλιώτης καπετάνιος έστειλε την εξής απάντηση:

Το μοιρολόι της Πάργας και ο θρήνος της Κάρυστος

Μέρα που είναι, σκέφτηκα να παρουσιάσω δυο δημοτικά τραγούδια, θρηνητικά, που συνδέονται και τα δυο με την επανάσταση του 1821 αν και άμεσα αφορούν γεγονότα αμέσως πριν και αμέσως μετά την επανάσταση. Θρηνητικά, επειδή τα τραγουδούν άνθρωποι που αναγκάζονται να φύγουν από τον τόπο τους και μάλιστα όχι έπειτα από μάχη αλλά από συνθήκη.

Το πρώτο τραγούδι (που έχει δύο μέρη) είναι «Της Πάργας». Η Πάργα είχε από τον 15ο αιώνα ταχθεί στην προστασία των Ενετών και μετά στους Γάλλους. Το 1814 πέρασε στους Άγγλους, που όμως την πούλησαν στους Τούρκους. Η παράδοση της πόλης έγινε στις 28 Απριλίου 1819 και οι Παργινοι, 4.000 άνθρωποι, εγκατέλειψαν την πόλη τους, αφού προηγουμένως ανέσκαψαν τους πατρώους τάφους, μάζεψαν τα οστά στην πλατεία και τα έκαψαν –για να μη βεβηλωθούν. Οι Παργινοί έφυγαν κυρίως στην Κέρκυρα. Πολλοί επέστρεψαν το 1913, με την απελευθέρωση της πόλης.

Ο γρύλος, ο Καραμήτρος και άλλα παροιμιακά ανέκδοτα

Το σκίτσο είναι του Καμένου από την Ελευθεροτυπία, το είδα στην Καλύβα του Πάνου Ζέρβα και μου έδωσε την ιδέα για το σημερινό άρθρο. «Και σεις και ο γρύλος σας» φωνάζει η Ελλάδα προς τους ενωσιακούς εταίρους της, απελπισμένη από τη στήριξη που (δεν) της παρέχουν. Όποιος ξέρει το ανέκδοτο, καταλαβαίνει. Όμως, όλοι οι αναγνώστες το ξέρουν, κι έτσι καταλαβαίνουν, κι έτσι η γελοιογραφία λειτουργεί. Όλοι; Όχι όλοι, βέβαια. Κάποιος που δεν ξέρει το ανέκδοτο, δεν θα καταλάβει ούτε την τελευταία του φράση που χρησιμοποιείται εδώ παροιμιακά. Το ξέρετε το ανέκδοτο;

Βλέπω ότι κατά σύμπτωση το ίδιο ακριβώς θέμα το έθιξε χτες στα Νέα ο Αλέξης Καλοκαιρινός, οπότε με απαλλάσσει από τον κόπο να σας το διηγηθώ:
Μοιάζουμε με τον τύπο στο ανέκδοτο, που μένει από λάστιχο και πηγαίνει να ζητήσει γρύλο από γειτονική αγροικία. Στον δρόμο κουρντίζεται με το ενδεχόμενο ο ιδιοκτήτης να του αρνηθεί και φτάνοντας, μόλις εκείνος του ανοίγει την πόρτα, αντί να ζητήσει το εργαλείο, του λέει: «Άι στον διάολο κι εσύ και ο γρύλος σου». Στην περίπτωσή μας τα πράγματα είναι λίγο χειρότερα: δεν κοιτάξαμε καν μήπως έχουμε γρύλο στο πορτμπαγκάζ.

Βέβαια, αν εσείς διηγηθείτε στην παρέα σας το ανέκδοτο, οπωσδήποτε πρέπει να αναπτύξετε εκτενώς το «κουρντίζεται με το ενδεχόμενο να του αρνηθεί ο ιδιοκτήτης». Να πείτε «στο δρόμο σκέφτεται· κι αν δεν έχει γρύλο; κι αν θυμώσει που τον ενοχλώ μέσα στη νύχτα; κι αν μου πει, γιατί δεν είχες το δικό σου γρύλο; τότε εγώ θα του πω… κι αυτός θα μου πει…» και άλλα πολλά τέτοια, ώστε να έρχεται φυσιολογικά το αποκορύφωμα της τελευταίας ατάκας.

Κι αν διαλυθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση;

 Άρθρο του πατέρα μου Δημ. Σαραντάκου που δημοσιεύτηκε σήμερα 23.3.2010 στην εφημ. Εμπρός της Μυτιλήνης.

Θυμάμαι, πως αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση, ΠΑΣΟΚοι, ΚΚΕδες και λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις, διαδηλώναμε κάθε τόσο και με οποιαδήποτε αφορμή στους δρόμους της Αθήνας, δημιουργώντας προβλήματα στην κυκλοφορία. Ανεξαρτήτως δε του στόχου και των διεκδικήσεων κάθε διαδήλωσης, ένα σύνθημα ήταν πολύ δημοφιλές και είχε γενική χρήση: «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ – το ίδιο συνδικάτο».
Στα 35 χρόνια που μεσολάβησαν, πολλά πράγματα άλλαξαν ριζικά. Η ΕΟΚ εξελίχθηκε στη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ΠΑΣΟΚοι μεταλλάχθηκαν σε ένθερμους οπαδούς του «ίδιου συνδικάτου». Μόνο οι αριστεροί, άντε και τμήμα από τις «λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις», εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το «ίδιο συνδικάτο» αρνητικά ή έστω με δυσπιστία και επιφύλαξη.
Ήτανε τότε στην παρέα μας (των ΚΚΕδων δηλαδή) και ο Αντρέας. Παλιός αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης, άνθρωπος του κρασιού – ήταν άλλωστε οινολόγος κατ’ επάγγελμα – κεφάτος και καλαμπουρτζής. Μολονότι μας περνούσε κάπου 15 χρόνια, συμμετείχε ισοτίμως, τόσο στις πορείες και τις διαδηλώσεις, όσο και στα γλέντια μας.

Βρίζοντας και πολεμώντας

Τις προάλλες που είχε γίνει η φασαρία με τη διαφήμιση της εταιρείας κινητής τηλεφωνίας που παρουσίαζε καπεταναίους του 1821 να μαλώνουν για την καλύτερη σύνδεση κινητού, κάτι που είχε θεωρηθεί ασέβεια, θυμήθηκα ένα παλιό άρθρο που είχα διαβάσει στα Ιστορικά της Ελευθεροτυπίας. Δεν το είχα κρατήσει, όμως το βρήκα στο Διαδίκτυο. Είναι της Μαρίας Ευθυμίου, επ. καθηγήτριας του τομέα Ιστορίας Πανεπ. Αθηνών. Στο τέλος συμπληρώνω κι εγώ μερικά ηρωικά αθυρόστομα και μερικά με γλωσσικό ενδιαφέρον.

Η λαλιά, η καθημερινή ομιλία του ’21, δεν είναι εύκολο να μας είναι γνωστή στη φυσικότητα της. Οι αδροί και αμόρφωτοι χωρικοί που κράτησαν στους ώμους τους τον Αγώνα δεν είχαν τρόπο να αποτυπώσουν σε χαρτί την υφή και τη ροή του λόγου τους. Τα κείμενα και οι προκηρύξεις της Επανάστασης, τα Συντάγματα και οι αποφάσεις της συντάχθηκαν από άτομα υψηλής μόρφωσης, Φαναριώτες και προύχοντες, σε μια γλώσσα αποκαθαρμένη, πλούσια και επιμελημένη. Η αλληλογραφία των οπλαρχηγών, που θα μπορούσε, από την πλευρά αυτή, να μας μεταφέρει την υφή του απλού λόγου των αμόρφωτων η ελάχιστα μορφωμένων αυτών ανθρώπων, δεν Βοηθά, συχνά, ούτε κι αυτή, καθώς τη σύνταξη των μηνυμάτων και των επιστολών τους αναλάμβαναν οι «γραμματιζούμενοι» γραμματικοί τους. Αν το πρόβλημα αυτό για την ελληνική γλώσσα είναι μεγάλο, γίνεται αξεπέραστο και πελώριο όταν πρόκειται για τη γλώσσα των πολυάριθμων εκείνων αγωνιστών που ήταν αλλόγλωσσοι ή δίγλωσσοι, και μάλιστα σε γλώσσες προφορικές και όχι γραπτές, όπως συνέβαινε με τους Βλάχους και τους Αρβανίτες. Σπάνια από τα κείμενα-πηγές του Αγώνα μπορούμε να αντλήσουμε έστω μνεία γι’ αυτές: έτσι π.χ., ο Ν. Κασομούλης στα απομνημονεύματά του, τα τόσο πολύτιμα και λεπτομερή, αναφερόμενος σ’ ένα περιστατικό που αφορά τον -ως Υδραίο- αρβανιτόφωνο Κουντουριώτη, καταγράφει την παροιμία που αυτός ανεφώνησε εις άπταιστον αλβανικήν «βάτε με κάλε, έρδε με γκομάρ» (που θα πει «πήγε με άλογο, γύρισε με γαϊδούρι»). Κατά τον ίδιο τρόπο, ο Κ. Μεταξάς στα απομνημονεύματά του, αναφερόμενος σε μια ομιλία του Μάρκου Μπότσαρη προς τους συμπολεμιστές του Σουλιώτες, αρκείται να σημειώσει: «τους ελάλησεν εις την γλώσσαν των, αλβανιστί, οι δε λόγοι του ήσαν πλήρεις ενθουσιασμού και πατριωτισμού…». Το ότι οι αγωνιστές του ’21 -είτε ελληνόφωνοι είτε αλλόφωνοι είτε δίγλωσσοι- βωμολοχούσαν και έβριζαν είναι περισσότερο από βέβαιο. Οι βωμολοχίες αυτές μόνο σε λίγες περιπτώσεις καταγράφτηκαν κι έφτασαν ως εμάς· η ευπρέπεια που υποβάλλει ο γραπτός λόγος, καθώς και η επιδίωξη λόγιου λόγου που επέλεξαν οι περισσότεροι από τους αγωνιστές όταν αργότερα, μετά τον Αγώνα, έγραφαν τα απομνημονεύματα τους, δεν επέτρεψαν να γνωρίζουμε πολλά για το θέμα αυτό. Γνωρίζουμε ότι πριν από τις μάχες οι αντίπαλοι συνομιλούσαν κατ’ αρχάς ήρεμα, για να καταλήξουν -συνήθως αλβανιστί- σε ύβρεις αισχρές ο ένας για τη θρησκεία του άλλου, ύβρεις που από μόνες τους έδιναν το σύνθημα της μάχης και περιέγραφαν το μίσος και το πάθος. «Τούρκε, γαμώ την πίστη σου και το συκώτι σου», κραύγαζαν οι Έλληνες της Νάουσας, όταν κατά την εξέγερση τους έσφαζαν τους παλιούς τους φίλους Τούρκους συντοπίτες τους, όπως με φρίκη καταγράφει ο Κασομούλης στα απομνημονεύματα του. Οι «φιλοφρονήσεις», όμως, δεν λείπουν και μεταξύ συναγωνιστών και ομοφύλων: «σκατόβλαχο» αποκαλεί ο προύχοντας της Πελοποννήσου Κανέλλος Δεληγιάννης τον Κολοκοτρώνη, «αλιτήριο» και «εξωλέστατο» τον ιερωμένο Παπαφλέσσα ο επίσης ιερωμένος Π. Π. Γερμανός, «κερατοκαλόγερο» ο Μακρυγιάννης έναν καλόγερο, φίλο των Κολοκοτρωναίων.

Και πάλι για τη δήλωση Κίσινγκερ

Πριν από τέσσερις μήνες είχα δημοσιέψει εδώ ένα άρθρο για την υποτιθέμενη δήλωση Κίσινγκερ, ξέρετε, αυτήν που αρχίζει με το «ο ελληνικός λαός είναι δυσκολοκυβέρνητος…», την οποία χρησιμοποιούν διάφοροι ελληναράδες για ν’ αποδείξουν ότι πρέπει να επαναφέρουμε το πολυτονικό, να διδάσκονται τα αρχαία από το δημοτικό, να μην γίνονται καταλήψεις πανεπιστημίων κτλ. (ό,τι θέλει ο καθένας). Στο άρθρο εκείνο, που εξέταζε την πορεία του μύθου από τότε που ήρθε στην επιφάνεια η δήθεν δήλωση από τη Λιάνα Κανέλλη και το περιοδικό Νέμεσις το 1997, είχα αφήσει ένα υπόλοιπο, υποσχόμενος να αφηγηθώ σε επόμενη ευκαιρία, «τις απαρχές του κειμένου της δήθεν δήλωσης Κίσινγκερ». Ήρθε τώρα ο πλήρωμα του χρόνου για να εξοφλήσω αυτό το χρέος.

Ένα φοβισμένο λιανοτράγουδο του Λαπαθιώτη για τη μέρα της ποίησης

Κυριακή σήμερα, πρώτη μέρα της άνοιξης αλλά και παγκόσμια μέρα ποίησης, 21 Μαρτίου. Γι’ αυτό, αντί να σχολιάσω τα γλωσσικά ή την τρέχουσα επικαιρότητα, οπότε και θα μαυρίσει η καρδιά μας, σκέφτηκα ν’ αφιερώσω το σημερινό άρθρο στην ποίηση, όπως έχω κάνει και με άλλα κυριακάτικα άρθρα στο παρελθόν. Όμως, ταυτόχρονα, καλώ τους επισκέπτες του ιστολογίου να προσθέσουν στα σχόλια κι ένα ή περισσότερα ποιήματα που αγαπούν. Μπορεί να είναι δικά τους (σκέφτομαι ότι μερικοί ιδιαίτερα προικισμένοι φίλοι του ιστολογίου μπορεί και να γράψουν επί τούτου κάτι), μπορεί να είναι αγαπημένου τους ποιητή. Θα προτιμούσα να μην είναι πολύ γνωστό, και στην ιδανική περίπτωση να μην υπάρχει ήδη στο Διαδίκτυο (να μην γκουγκλίζεται), αλλά δεν θέλω να σας βάλω περιορισμούς. Ό,τι ποίημα κι αν βάλετε, καλό θα είναι.

Εγώ πάντως διάλεξα να βάλω ένα ποίημα αγαπημένου μου ποιητή, του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, που σίγουρα δεν υπάρχει στο Διαδίκτυο. Όχι μόνο στο Διαδίκτυο, αλλά πιθανότατα πουθενά δεν μπορείτε να το βρείτε, μόνο σε μια διδακτορική διατριβή ή στα χαρτιά του Λαπαθιώτη στο ΕΛΙΑ. Στα τέλη του 1908, ο νεαρός Ναπολέων Λαπαθιώτης, όχι ακόμα 21 χρονών, φουλ ερωτευμένος με τον Μανώλη Κορτέση, τον νεανικό του έρωτα, γράφει μια σειρά από μικρά δωδεκάστιχα ποιήματα (ή εξάστιχα, αν γράψουμε δύο οχτασύλλαβους στίχους σαν έναν), σύνολο 17 ποιήματα αριθμημένα στα χαρτιά του με λατινικούς αριθμούς. Τα περισσότερα από αυτά τα δημοσιεύει αμέσως, στην εφημ. Αυγή της Λευκωσίας (31.12.1908), με τίτλο «Χαρωπά τραγουδάκια για να περνάει η ώρα» και σε άλλα έντυπα μέσα στο 1909. Στην έκδοση των ποιημάτων του από τον Δικταίο/Φέξη το 1964 δημοσιεύονται 12 από τα ποιήματα αυτά. Έτσι, συνολικά, τα 16 από τα 17 «λιανοτράγουδα» του Λαπαθιώτη έχουν δημοσιευτεί και κάποια έχουν γίνει ευρύτερα γνωστά, διότι έχουν μελοποιηθεί. Πράγματι, οι στίχοι έχουν εξαιρετική μουσικότητα και δροσιά, και θυμίζουν τα λιανοτράγουδα του Μεγάλου Ερωτικού. Ακούστε εδώ από την Ελευθερία Αρβανιτάκη, το «Σαν αεράκι», σε μουσική Μανώλη Πάππου. Δεν πρόκειται για μελοποίηση ενός συγκεκριμένου ποιήματος· ο συνθέτης κορφολόγησε στροφές από τέσσερα διαφορετικά «χαρωπά τραγουδάκια».

Αι δυσκολίαι της δενδροφυτεύσεως (Μποστ)

Στις μέρες μας, δενδροφυτεύσεις κάνει ο σταθμός Σκάι, αλλά πριν από 45 χρόνια την πρωτοβουλία αυτή την είχε ξεκινήσει η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη, η νεολαία της αριστεράς, που συχνά έπαιρνε τέτοιες κοινωφελείς πρωτοβουλίες την περίοδο εκείνη.

Οι δενδροφυτεύσεις είχαν και δυσκολίες, όπως σκιτσάρει εδώ ο Μποστ (πατήστε να μεγαλώσει λίγο και ευχαριστώ τον Κώστα Β. που το λεύκανε!). Το σκίτσο προέρχεται από την Αυγή και δημοσιεύτηκε στις 21.3.1965, πριν από ακριβώς 45 χρόνια (παρά μία μέρα).