Τα αρχαία ελληνικά δεν είναι ξένη γλώσσα: είναι κάτι χειρότερο

Δεν πρόκειται για ολοκληρωμένο άρθρο, πρόκειται για ξέσπασμα αγανάκτησης για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στο γυμνάσιο. Ξέσπασμα, επειδή κατά σύμπτωση και οι δυο μου κόρες αυτές τις μέρες διαβάζουν αρχαία για τις εξετάσεις, στην 1η και στην 3η Γυμνασίου. Πρέπει εδώ να πω ότι μέχρι πρόσφατα, π.χ. όταν στα τέλη του 2004 ο φίλος Γιάννης Χάρης είχε γράψει τα τέσσερα μνημειώδη άρθρα του για το θέμα της διδασκαλίας των αρχαίων [Πρώτο άρθρο, Δεύτερο άρθρο, Τρίτο άρθρο, Τέταρτο άρθρο] ήμουν αντίθετος με την ιδέα της κατάργησης των αρχαίων από το γυμνάσιο. Τώρα έχω αλλάξει γνώμη, επειδή είδα από πρώτο χέρι την πραγματικότητα της διδασκαλίας.

Λένε κάποιοι ότι τα αρχαία δεν είναι ξένη γλώσσα· σύμφωνοι, μόνο που από διδακτική άποψη αναρωτιέμαι μήπως είναι κάτι χειρότερο: είναι μια γλώσσα που μοιάζει με τα νέα ελληνικά, τόσο ώστε να μπερδεύει τον μαθητή αλλά όχι τόσο ώστε να τον βοηθάει. Φοβάμαι μήπως η ταυτόχρονη διδασκαλία αρχαίας και νέας προκαλεί σύγχυση και στρεβλώνει το αισθητήριο του παιδιού. Και αυτό στην ιδανική περίπτωση· χωρίς δηλαδή τους μύθους και τα ιδεολογήματα που κουβαλάνε –και με τα οποία δηλητηριάζουν την ψυχή των παιδιών– τόσοι και τόσοι φιλόλογοι: ότι, τάχα, η ανώτερη, η καθαρή και ανόθευτη μορφή της γλώσσας είναι η αρχαία, η οποία άλλωστε έχει εκατομμύρια λέξεις και λεκτικούς τύπους, και έχει δανείσει όλες τις ξένες γλώσσες με λέξεις, θέατρο, δημοκρατία, τηλε-, ισο-, ενώ η νέα, η πτωχή, μόνο να δανείζεται ξέρει, άντε να δανείζει κανέναν μουζάκα· ότι τότε που μιλούσαμε αρχαία ήμασταν κοσμοκράτορες, ενώ τώρα μπατίρηδες, ότι η σημερινή γλώσσα δεν πιάνει χαρτωσιά μπροστά στο μεγαλείο της αρχαίας.

Ανακάλημα της Κωνσταντινόπολης

Μια και σήμερα είναι η επέτειος της Άλωσης, αλλά είναι και σαββατοκύριακο, που συνηθίζω να βάζω λογοτεχνικά κείμενα, είπα να ανεβάσω το Ανακάλημα της Κωνσταντινόπολης, έναν εκτενή θρήνο για την άλωση, που απ’ όσο είδα δεν υπάρχει ολόκληρος στο Διαδίκτυο. Βέβαια, μισές δουλειές κάνω διότι σας τον παρουσιάζω πολυτονικά, που και αδικαιολόγητο είναι από φιλολογική άποψη (εφόσον πρόκειται για νεοελληνικό κείμενο) αλλά και εμποδίζει το γκούγκλισμα των λέξεων. Όμως, το ομολογώ, το κείμενο το έχω πάρει κοπυπαστηδόν από το TLG, και δυστυχώς δεν προλαβαίνω να το μονοτονίσω. Αν κάποιος εθελοντής θέλει να βγάλει τα αλεξαντριανά σκουληκάκια και να μου στείλει το μονοτονισμένο κείμενο να το ανεβάσω, θα του χρωστώ χάρη -μόνο ας το δηλώσει στα σχόλια, να μην κάνει κι άλλος άδικα τον κόπο. Ευχαριστώ τον αγαπητό Voulagx που μονοτόνισε το κείμενο κι έτσι μπορεί να κυκλοφορήσει χωρίς αλεξαντριανά σκουληκάκια στο Διαδίκτυο. Γιατί μονοτονικό; α) Επειδή πολλοί δεν βλέπουν το πολυτονικό (και δεν έχουν δυνατότητα να ρυθμίσουν το μηχάνημά τους), β) επειδή οι πολυτονιζόμενες λέξεις δεν γκουγκλίζονται, και το κυριότερο γ) επειδή δεν υπάρχει κανείς λόγος να πολυτονίζονται νεοελληνικά κείμενα, γραμμένα σε γλώσσα που δεν γνωρίζει μακρά και βραχέα, ιδίως δε κείμενα της ανώνυμης ή προφορικής δημιουργίας. Αλλά για να μην τα πω εγώ, αφήνω να επιχειρηματολογήσει ο Τάσος Καπλάνης, που είναι και ειδικός.

Το κείμενο το ανακάλυψε ο Λεγκράν το 1875 σε μια παρισινή βιβλιοθήκη και από τότε έχει εκδοθεί πολλές φορές. Εγώ το πήρα, όπως λέω και πιο πάνω, από το TLG, αλλά το παρουσιάζω μονοτονικά. O Εμμ. Κριαράς θεωρεί ότι γράφτηκε στην Κύπρο αμέσως μετά την Άλωση. Να σημειωθεί ότι “ανακάλημα” δεν είναι “ανάμνηση” όπως θα μπορούσαμε να υποθέσουμε, αλλά θρήνος.

Μόνο η γιαγιά μου και ο Κοραής;

Επειδή με κατηγόρησαν κιόλας, μεταξύ σοβαρού και αστείου, κάποιοι εκλεκτοί φίλοι του ιστολογίου, ότι διαλέγω θέματα ακανθώδη (ή αβανταδόρικα), σαν το μεσανατολικό ή τον Κεμάλ, έτσι που να γίνονται εκατοντάδες σχόλια, καταπιάστηκα χτες να γράψω κάτι μη φορτισμένο’ για τα φρούτα, τα φρούτα εποχής –και έπαθα ένα γλωσσικό σοκ.

Η γιαγιά μου (η μυτιληνιά, όχι η αιγινήτισσα), σαν ψώνιζε τα πρώτα κεράσια ή βερίκοκα ή ροδάκινα ή σταφύλια της χρονιάς, μας έλεγε: ελάτε, είναι πρωτοφανήσιμα. Τη λέξη «πρωτοφανήσιμος», λοιπόν, για τα πρώτα φρούτα της χρονιάς, την ξέρω από μωρό παιδί, και μου είναι ιδιαίτερα αγαπητή γιατί τα φρούτα μ’ άρεσαν, αν και όχι σε βαθμό μανίας όπως ένας αδελφικός φίλος που, λέει, η πρώτη λέξη που είπε σαν μίλησε δεν ήταν «μαμά» ή «μπαμπά» αλλά «φούτα»!

Η Ελεύθερη Μεσόγειος ταξιδεύει για τη Γάζα

Το φορτηγό πλοίο «Ελεύθερη Μεσόγειος» της πρωτοβουλίας «Ένα Καράβι για τη Γάζα», φορτωμένο με υλικά για την ανοικοδόμηση κατεστραμμένων σπιτιών, εξοπλισμό νοσοκομείων και άλλα είδη βοήθειας, ξεκίνησε προχτές τα ξημερώματα (25.5) με προορισμό την αποκλεισμένη Λωρίδα της Γάζας. Ο χάρτης αριστερά δείχνει το σημείο στο οποίο βρισκόταν πριν από λίγα λεπτά, μεσημέρι Πέμπτης 27.5, ανάμεσα Ρόδο και Καστελλόριζο.

Την πορεία του πλοίου μπορείτε να την παρακολουθείτε από την ειδική ιστοσελίδα “Ψηφιακό καράβι” που έχουν δημιουργήσει οι άνθρωποι της πρωτοβουλίας “Ένα καράβι για τη Γάζα”. Εκεί θα βρίσκετε δεξιά το χάρτη και αριστερά, σε συνεχή ροή, υλικό αρχείου ή ζωντανή εκπομπή από το πλοίο.

Ενδιαφέρον υλικό για το εγχείρημα αυτό υπάρχει και στο ιστολόγιο Κανάλι.

Ο κομήτης Old Navy

Στο προηγούμενο ποστ, που ήταν αφιερωμένο στα τσιγάρα, έγινε λόγος για τα αμερικάνικα “βραστά” καπνά κι αυτό μού θύμισε ένα σκίτσο του Μποστ από το 1965, που το ξαναείδα σχετικά πρόσφατα, μια και συμπεριλήφθηκε στο ημερολόγιο Μποστ 2010 που μοίρασε στην αρχή του χρόνου η “Αυγή”. Οπότε, μια και είχα γράψει κάτι για το σκίτσο αυτό, το χτενίζω και το παραθέτω, όσο κι αν είναι εντελώς ανεπίκαιρο. Μου αρέσει πολύ ο τρόπος που ο Μποστ συνδυάζει στο σκίτσο την τρέχουσα πολιτική με την γενικότερη επικαιρότητα.

Αμερικανάκια στον Παπαστράτο

Σκάλιζα (ηλεκτρονικώς) παλιές εφημερίδες, ψάχνοντας κάτι άλλο, κι έπεσα τυχαία πάνω σ’ αυτή τη φωτογραφία, που μου κίνησε το ενδιαφέρον. Είναι από το Βήμα, του 1954, και παρουσιάζει τρεις εφήβους, δυο αγόρια κι ένα κορίτσι, να δοκιμάζουν τσιγάρα Παπαστράτου σε επίσκεψη στο εργοστάσιο (δείτε τη λεζάντα για περισσότερα).

Λοιπόν, δεν αποκλείεται να πρόσεξα τη φωτογραφία επειδή τα πιτσιρίκια αυτά (που τώρα βέβαια θα έχουν περάσει τα 70) έχουν πάει κάπου που εγώ δεν έχω πάει, αν και θα έπρεπε. Θα έπρεπε, διότι σε μιαν άλλη ζωή, όταν φοιτούσα στο Πολυτεχνείο, το έτος μου είχε πάει εκπαιδευτική επίσκεψη στον Παπαστράτο, αλλά για κάποιον λόγο που δεν θυμάμαι εγώ δεν πήγα. Θυμάμαι όμως ότι ο φίλος μου ο Στρατής (ο Βολιώτης, όχι ο Χιώτης), που πήγε, μου είπε μετά ότι είδε μέσα στο εργοστάσιο πινακίδα που έγραφε “Ευχαριστούμε που καπνίζετε”. Μπεντροβάτο ή όχι δεν ξέρω, πάντως έμεινε να το λέμε σε παρέες.

Μια λίρα μα ποια λύρα;

Τις προάλλες, που συζητούσαμε την ετυμολογία της λέξης «τρελοκαμπέρω», στα σχόλια ο αγαπητός φίλος taal.gr ρώτησε για την προέλευση της έκφρασης «τα μυαλά σου και μια λίρα και του μπογιατζή ο κόπανος», απορώντας πώς ταίριαξαν μεταξύ τους αυτές οι λέξεις. Η απορία εύλογη· μάλιστα, ενώ για την ετυμολογία των λέξεων υπάρχουν ειδικά ετυμολογικά λεξικά αλλά και όποιο λεξικό να ανοίξετε προσφέρει στοιχειώδεις ετυμολογικές πληροφορίες, για την «ετυμολόγηση» των εκφράσεων τα λεξικά μένουν συνήθως βουβά κι έτσι ανοίγεται ακόμα περισσότερο ο δρόμος για διάφορες ευφάνταστες εξηγήσεις τις οποίες έχω κατ’ επανάληψη επικρίνει εδώ.

Από την άλλη, όπως συχνά συμβαίνει με τις εκφράσεις αυτές, η σημασία της είναι σαφής. Τη λέμε ειρωνικά σε κάποιον που μόλις μας είπε μιαν ανοησία, για να του πούμε ότι δεν ξέρει τι του γίνεται. Άλλοτε λέμε «το μυαλό σου» κι άλλοτε «τα μυαλά σου», παίζουν και οι δυο παραλλαγές με περίπου ίδια συχνότητα, χωρίς να διαφοροποιείται η σημασία. Είπαμε, η σημασία είναι σαφής –με την εξήγηση τα χαλάμε.

Αίτησις τελειοφοίτου γυμνασίου, 16 ετών

Τις προάλλες έπεσε στα χέρια μου (χάρη στο ιστολόγιο, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία) κάποιο υλικό που αγνοούσα, από τον υπηρεσιακό φάκελο του παππού μου στην Εμπορική Τράπεζα, όπου δούλευε από το 1918 έως το 1934. Χωρίς να πιστεύω ότι είναι κάτι το εξαιρετικό, αντίθετα επειδή δεν είναι κάτι το εξαιρετικό, αντιγράφω εδώ την αίτηση πρόσληψης και μερικά ακόμα στοιχεία.

Στη φωτογραφία ο παππούς μου, ο Νίκος Σαραντάκος, όπως εμφανίζεται στην αίτηση που υπέβαλε για να προσληφθεί στην Εμπορική Τράπεζα, τελειώνοντας το γυμνάσιο, τον Ιούνιο του 1918. Γράφει ότι είναι 16 ετών, αλλά στην πραγματικότητα ήταν 15 χρονών και 3 μηνών (γεννημένος τον Μάρτιο του 1903).

Στο πίσω μέρος της φωτογραφίας υπάρχει η σφραγίδα «ΦΩΤΟ-ΡΑΔΙΟ Ιωάννου Γεωργαλά Οδός Σταδίου 38 Αθήναι» και δείγμα υπογραφής του παππού μου.

Η αίτηση πρόσληψης έχει ως εξής (μονοτονίζω αλλά διατηρώ την ορθογραφία, δεν διορθώνω τα 2-3 λαθάκια):

Αίτησις

του Νικολάου Δ. Σαραντάκου

τελειοφοίτου γυμνασίου κατοίκου Πειραιώς

Το σπίτι του Κεμάλ και οι συμπτώσεις της 19ης Μαΐου

Γράφω με μικρή καθυστέρηση, αλλά να με συμπαθάτε, είχα πολλές δουλειές χτες και σήμερα. Χτες πάντως, όπως θα μάθατε, στις πανελλαδικές εξετάσεις, στη θεωρητική κατεύθυνση, στο μάθημα της Λογοτεχνίας, μπήκε θέμα το διήγημα του Γιώργου Ιωάννου «Το σπίτι του Κεμάλ», πράγμα που προκάλεσε μεγάλο θόρυβο. Όχι επειδή το θέμα ήταν υπερβολικά δύσκολο ή υπερβολικά εύκολο, αλλά επειδή κρίθηκε… αντεθνικό, είτε το θέμα καθαυτό είτε η σύμπτωση με τη μέρα της 19ης Μαΐου. Τι έγινε τη 19η Μαΐου, θα ρωτήσετε. Είναι η μέρα που τιμάται η γενοκτονία των Ποντίων. Οπότε, θεωρήθηκε πρόκληση ή στην καλύτερη περίπτωση αστοχία του υπουργείου να μπει το θέμα αυτό τη μέρα εκείνη.

Φυσικά, το ίδιο το διήγημα δεν μπορεί να κατηγορηθεί για φιλοτουρκικό, αντίθετα ο Ιωάννου μόνο παρεμπιπτόντως ασχολείται με τον Κεμάλ, και όχι ευνοϊκά: ∆έ μᾶς ἔφτανε πού είχαμε δίπλα μας τοῦ Κεμάλ τό σπίτι, σά μιά διαρκῆ ὑπενθύμιση τῆς καταστροφῆς, θά εἴχαμε τώρα καί τούς τούρκους νά μπερδουκλώνονται πάλι στά πόδια μας; Να θυμίσω πως ο Ιωάννου καταγόταν από προσφυγική οικογένεια (αν και από την Ανατολική Θράκη) και καθόλου δεν ήταν «εθνομηδενιστής», για να χρησιμοποιήσω τον αισχρό καραμπελιάδικο όρο.

Απρίλη απριλοφόρητε, το γκουγκλ που μεγαλώνει

Ο τίτλος του ποστ είναι παιχνιδιάρικος, στο βωμό του δεκαπεντασύλλαβου. Ίσως όμως έχετε μιαν άγνωστη λέξη, τη λέξη “απριλοφόρητος”. Γι’ αυτή τη λέξη θα σας μιλήσω, μεταξύ άλλων.

Είπαμε ότι η γλώσσα είναι απέραντη κι από αγκάθι βγαίνει ρόδο, κι έτσι το τωρινό σημείωμα είναι εγγονάκι ενός παλιότερου, που το είχα γράψει πρόπερσι στον ιστότοπό μου, με αφορμή ένα κακομεταφρασμένο κείμενο, που μεταξύ άλλων είχε την άγαρμπη λέξη “ακαρποφόρητος” αντί για το κοινότερο “άκαρπος”. Σχολιάζοντας το ακαρποφόρητος, είχα γράψει:

Εκείνο το βαρύ κι ασήκωτο «ακαρποφόρητος» μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Και μου θύμισε έναν στίχο, το «Απρίλη απριλοφόρητε» (προσοχή: όχι απληροφόρητε), που κάπου τον είχα διαβάσει σε μιαν άλλη ζωή και δεν θυμόμουνα πού. Είπα ότι είναι του Σεφέρη, που βέβαια δεν είναι (του Σεφέρη είναι ο μήνας ο σκληρός, και μόνο ο μισός), ίσως θα ταίριαζε του Ελύτη, αλλά τώρα που πιο ήρεμα το σκέφτομαι είμαι σχεδόν βέβαιος ότι είναι από δημοτικό τραγούδι, και ότι υπάρχει σχετικό άρθρο, για το τραγούδι αυτό, στο περιοδικό Λαογραφία.

Να τους ταράξουμε στη νομιμότητα

Υπάρχει στην κοινή γνώμη κάποια παρανόηση σχετικά με τη στάση που κρατούν απέναντι στη νομιμότητα οι πάσης φύσεως αριστεροί: κομμουνιστές, σοσιαλιστές και άλλοι. Στον πολύν κόσμο επικρατεί η αντίληψη ότι οι αριστεροί a priori ταυτίζονται με την παρανομία, ενώ δεν είναι καθόλου έτσι. Στην πραγματικότητα, από τότε που εμφανίστηκε η Αριστερά στην πολιτική σκηνή, οι εκάστοτε κρατούντες τής επέβαλαν την παρανομία, δεν τη διάλεγε η ίδια.
Χωρίς να παραγνωρίζω τον σαφή ταξικό χαρακτήρα των νόμων και της δικαιοσύνης, νομίζω πως ουσιαστικά οι νόμοι αποτελούν κάποιαν ελάχιστη εγγύηση για τους κοινωνικά αδύνατους, ενώ σε πάμπολλες περιπτώσεις ενοχλούν τους ισχυρούς, που αδίστακτα τους παραβιάζουν.
Για να ανατρέξουμε στις πηγές, θυμίζω πως ο Ηράκλειτος δίδασκε ότι «ο λαός πρέπει να υπερασπίζεται το Νόμο, όπως υπερασπίζονται οι κάτοικοι μιας πόλης τα τείχη της», ενώ ένας από τους Επτά Σοφούς, ο Κλεόβουλος ο Λίνδιος, συνιστούσε ΝΟΜΟΙΣ ΠΕΙΘΟΥ, δηλαδή να υπακούμε στους νόμους. Βεβαίως ο Σόλων, μεγαλοφυής νομοθέτης ο ίδιος, δεν είχε αυταπάτες. Όταν ο φίλος του, ο Σκύθης Ανάχαρσης, του επισήμανε πως «ο Νόμος μοιάζει με τον ιστό της αράχνης· συγκρατεί τα μικρά και αδύνατα, αλλά τα μεγάλα και ισχυρά τον διαπερνούν», συμφώνησε μαζί του.

Ο ριψοκίνδυνος κύριος Καμπέρος

Ένας ωραίος τρόπος για να κερδίσεις την υστεροφημία είναι να γίνει το όνομά σου λέξη· πάρα πολλές λέξεις του λεξιλογίου μας προέρχονται από κύρια ονόματα, ονόματα προσώπων ή λαών ή τοπωνύμια. Το θέμα είναι τεράστιο, αξίζει ιδιαίτερο άρθρο (έχω γράψει) αλλά ακόμα και βιβλίο μπορεί να γραφτεί (έχουν γραφτεί πολλά) για όλες τις λέξεις που προήλθαν από κύρια ονόματα. Θα το συζητήσουμε κάποια φορά, όχι όμως τώρα.

Τώρα θα πούμε για τον ριψοκίνδυνο κύριο Καμπέρο, που κέρδισε πιθανότατα την υστεροφημία χωρίς να το θέλει. Αφορμή παίρνω από ένα πρόσφατο άρθρο του Θ. Μωυσιάδη στο ιστολόγιο Linguarium, με τίτλο Δυσετυμολόγητες λέξεις προερχόμενες από κύρια ονόματα, όπου ο Θ.Μ. εξετάζει κάποιες (πολύ γοητευτικές) περιπτώσεις με δύσκολες ετυμολογίες από κύρια ονόματα. Η πρώτη απ’ αυτές, είναι το επίθετο «τρελοκαμπέρω», η απερίσκεπτη γυναίκα που δεν σκέφτεται λογικά. Όπως λέει ο Μωυσιάδης, η τρέχουσα εξήγηση από το τουρκικό kamber (αχώριστος σύντροφος) δεν ικανοποιεί. Κι έτσι (αντιγράφω): Πυρήνας τής λέξεως είναι ένα λησμονημένο κύριο όνομα, το οποίο θα μας ερχόταν ευθύς στον νου αν ήμαστε κάπως εξοικειωμένοι με την ιστορία τής ελληνικής πολεμικής αεροπορίας. Στις 13 Μαΐου 1912 πραγματοποίησε την πρώτη πτήση στην Ελλάδα ένας υπολοχαγός που μετεκπαιδεύτηκε ως πιλότος στη Γαλλία. Λεγόταν Δημήτριος Καμπέρος. Ανέλαβε πλήθος αποστολών κατοπτεύσεως των τουρκικών στρατευμάτων στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο και μετασκεύασε το αεροπλάνο του, τύπου Henri Farman, σε υδροπλάνο, επιτυγχάνοντας την ανώτατη για την εποχή επίδοση: 110 χλμ./ώρα. Οι πηγές δείχνουν ότι διεκπεραίωσε ριψοκίνδυνες αποστολές, πραγματοποίησε πολλές παρακινδυνευμένες πτήσεις και ενέργειες παράτολμες για τα μέσα τής εποχής.

Πώς πιστεύετε ότι τον αποκαλούσαν οι συνάδελφοί του; Φυσικά, τρελοκαμπέρο!

Φέρτε μου το κεφάλι του Οδυσσέα Φουσλουλάκη!

Ο τίτλος, βέβαια, είναι φόρος τιμής στον Πέκινπα, αν και γκουγκλίζοντας βλέπω ότι το «Φέρτε μου το κεφάλι του Αλφρέντο Γκαρσία» έχει βρει πολλούς μιμητές. Σπεύδω πάντως να σας βεβαιώσω ότι στην απίθανη περίπτωση που ο Οδυσσέας Φουσλουλάκης είναι υπαρκτό πρόσωπο, δεν τρέφω δολοφονικά αισθήματα εναντίον του· ούτε εγώ ούτε ο φίλος μου ο Μάνθος. Έχουν άλλωστε περάσει σχεδόν 40 χρόνια από τότε.

Αλλά πρώτα θα σας πω γιατί θυμήθηκα αυτή την παλιά ιστορία. Συζητούσα σε μια φιλική παρέα εκείνο το ρεπορτάζ της γερμανικής Μπιλντ, πριν από κανένα μήνα, η οποία ανακάλυψε μιαν ελληνίδα συνταξιούχο των ΕΛΤΑ που παίρνει 3.500 ευρώ σύνταξη. Η 85χρονη αυτή κυρία ονομάζεται, αν θέλουμε να το πιστέψουμε, Μαρίκα Ελένη. (Δείτε εδώ το άρθρο στην αγγλόφωνη έκδοση της Bild).

Τέτοιες συντάξεις στα ΕΛΤΑ δεν ξέρω να υπάρχουν (αν και θα μπορούσε η κυρία να παίρνει και τη σύνταξη του θανόντος άντρα της ή του αξιωματικού πατέρα της, που ίσως ήταν ήρωας των βαλκανικών πολέμων). Όσο για επώνυμο «Ελένης» υπάρχει, αν και είναι πολύ σπάνιο. Στο ίδιο όμως άρθρο, υπάρχει κι ένας ταξιτζής, που αρνείται να δώσει απόδειξη στον ρεπόρτερ, ο οποίος ονομάζεται Νίκος Παναγιώτης. Κι άλλο σπανιότατο επώνυμο, σαν κεραυνός που χτυπάει δυο φορές στο ίδιο σημείο. Μπορεί βέβαια να υπάρχουν αυτοί οι Έλληνες και να έδωσαν ψεύτικα ονόματα στον δημοσιογράφο, μπορεί να είναι και πλάσματα της φαντασίας του, ποτέ δεν θα μάθουμε.

Από παλιά βέβαια οι λόγιοι και οι δημοσιογράφοι χρησιμοποιούσαν ανύπαρκτους επιστολογράφους, όταν ήθελαν να προβάλουν μια άποψη στις εφημερίδες τους. Θα θυμάστε τον Διονύσιο Σουρλή, τον γέροντα από το Αγρίνι, που σε αλλεπάλληλες επιστολές του το 1866 στην εφημερίδα Αυγή υπερασπίστηκε την Πάπισσα Ιωάννα του Ροΐδη από την καταδίκη της Ιεράς Συνόδου. Φυσικά, Σουρλής δεν υπήρχε· ήταν άλτερ έγκο του ίδιου του Ροΐδη. (Μια επιστολή του εδώ).

Το ίδιο τέχνασμα το έχουν χρησιμοποιήσει πολλοί άλλοι και, όπως φαίνεται, όχι μόνο στην Ελλάδα. Αν ξέρετε κάποιαν ονομαστή περίπτωση, προσθέστε την στα σχόλια. Αλλά θέλω να ξαναπιάσω την ιστορία που άφησα πριν στη μέση. Πριν από 35 και βάλε χρόνια, επί χούντας, στην παρέα μου παρακολουθούσαμε σαν μανιακοί το αγγλικό ποδόσφαιρο, υποστηρίζαμε ο καθένας τη δικιά του αγγλική ομάδα, αγοράζαμε αγγλικά περιοδικά. Κι άλλοι θα έχουν περάσει  αυτή την παιδική αρρώστια, οπότε δεν ντρέπομαι και πολύ που το ομολογώ.

Όπως ήταν αναμενόμενο, όταν τύχαινε σε ευρωπαϊκές διοργανώσεις να συγκρουστεί βρετανική ομάδα με άλλη, π.χ. ιταλική ή γερμανική, όλοι μας υποστηρίζαμε την ομάδα από το νησί. Κι έτσι, στον τελικό του Κυπέλλου Κυπελλούχων Ευρώπης του 1973, Μίλαν-Λιντς, που έγινε στο Καυταντζόγλειο, στη Θεσσαλονίκη, ήμασταν όλοι με τη Λιντς, φανατικά.

Όμως, κέρδισε 1-0 η Μίλαν, και όχι με το σπαθί της παρά με τη σκανδαλώδη εύνοια του διαιτητή, που μάλιστα ήταν Έλληνας (λεγόταν Μίχας). Απέβαλε παίχτη της Λιντς, δεν έδωσε δυο πέναλτι, και το γκολ της Μίλαν ήταν ύποπτο κι αυτό. Δεν ξέρω αν ισχύει αυτό που διαβάζω στη Βικιπαίδεια, ότι αποδείχτηκε πως ο Μίχας είχε δωροδοκηθεί, αλλά η εντύπωσή μας τότε αυτή ήταν.

Με τον φίλο μου τον Μάνθο αγοράζαμε δυο αγγλικά περιοδικά, το Σουτ και το Γκολ, δηλαδή ο ένας αγόραζε το ένα και ο άλλος το άλλο και ανταλλάζαμε. Το ένα από τα περιοδικά αυτά είχε στήλη αλληλογραφίας, και μάλιστα επιβράβευε την καλύτερη επιστολή αναγνώστη κάθε τεύχους με όχι ευκαταφρόνητη αμοιβή (ίσως με μια ετήσια ή εξάμηνη συνδρομή). Οπότε, όπως ήμασταν αγανακτισμένοι με το σφάξιμο, και νοιώθαμε και λίγο άβολα που ένας συμπατριώτης μας είχε τόσο βάναυσα παραβιάσει το φερ-πλέι, ήταν πολύ φυσικό να αποφασίσουμε να γράψουμε στο περιοδικό.

Μια και δυο, έρχεται ο Μάνθος σπίτι μου με τα λεξικά του υπό μάλης, κατεβάζω κι εγώ τα δικά μου, γράψαμε και τι δεν γράψαμε, το βγάλαμε δυο σελίδες. Έπειτα το συντομέψαμε να είναι μέσα στο καθορισμένο μέγεθος, το χτενίσαμε, το καλλωπίσαμε, έγινε ένα γράμμα μούρλια, το διαβάζαμε και μας έρχονταν δάκρυα στα μάτια. Βέβαιοι για τη βράβευσή μας, βάλαμε φαρδιά-πλατιά τα ονόματά μας και  όσο περιμέναμε να κυκλοφορήσει το τεύχος που θα είχε το γράμμα μας καταστρώναμε σχέδια για το πώς θα μοιράσουμε το έπαθλο.

Το τεύχος κυκλοφόρησε, και μάλιστα απ’ την ανυπομονησία μας το αγοράσαμε κι οι δυο. Φανταστείτε την απογοήτευσή μας όταν δεν είδαμε την επιστολή μας, αλλά μιαν άλλη, ενός συμπατριώτη μας, από το Ηράκλειο Κρήτης· απογοήτευση που έγινε οργή, όταν προσέξαμε το όνομα του ανθρώπου που μας πήρε τη δόξα: Odysseus Fousloulakis. Γκουγκλ δεν υπήρχε τότε, αλλά ο τηλεφωνικός κατάλογος ενίσχυσε την υποψία μας ότι επώνυμο «Φουσλουλάκης» δεν υπάρχει. Για ένα διάστημα ρωτούσαμε γονείς, μπαρμπάδες και πολυταξιδεμένους ενηλίκους αν ξέρουν τέτοιο όνομα· δεν το ’ξερε κανείς. Ύστερα το ξεχάσαμε –και το ξαναθυμήθηκα τις προάλλες, όταν είδα την κ. Μαρίκα Ελένη και τον κ. Νίκο Παναγιώτη, που μου φάνηκαν εξίσου υπαρκτοί.

Βέβαια, δεν μπορώ να αποκλείσω το ενδεχόμενο να υπάρχει η 85χρονη θαλερή κυρία και να χαίρεται τη συνταξάρα της. Αν πάλι υπάρχει κάπου ένας Οδυσσέας Φουσλουλάκης και κρατάει σε κάποιο πατάρι ένα κιτρινισμένο απόκομμα από τη βραβευμένη επιστολή του στο εγγλέζικο περιοδικό, ας με συγχωρέσει για τη δημοσιότητα.

Για την εκδήλωση στον Ιανό

Χτες Σάββατο 15 Μαΐου 2010 παρουσιάστηκε στον Ιανό το βιβλίο μου “Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία”. Έφτιαξα μια ειδική σελίδα όπου βάζω υλικό από την εκδήλωση αυτή. Προς το παρόν έχω ανεβάσει μόνο μια φωτογραφία και την ομιλία μου, αλλά θα ανεβάσω και τις ομιλίες των τριών παρουσιαστών, που ήταν και πιο ενδιαφέρουσες.

Βέβαια, και οι τέσσερις που μιλήσαμε απομακρυνθήκαμε κάπως από το χειρόγραφό μας. Για παράδειγμα, στη δική μου ομιλία αναφέρθηκα στο λεξικό Κριαρά και στην ετυμολογία του “αλαλούμ”, καθώς και στην ιστορία της φράσης “χρωστάει της Μιχαλούς”, που οι συχνοί επισκέπτες του ιστολογίου θα έχουν βαρεθεί να τη διαβάζουν (δείτε π.χ. εδώ).

Ήρθαν στην εκδήλωση πολλοί φίλοι, είτε “της πραγματικής ζωής”, είτε γνωριμίες του Διαδικτύου και επισκέπτες του ιστολογίου. Πρέπει εδώ να πω ότι οι ομιλητές της εκδήλωσης είπαν πολύ κολακευτικά λόγια για το ιστολόγιο και τους σχολιαστές του.