Ο συκοφάντης και τα σύκα

Ένα παλιό ανέκδοτο λέει ότι σε δυο μόνο χώρες δεν μπόρεσαν να βγάλουν άκρη οι κατάσκοποι της βρετανικής (ή της αμερικανικής) μυστικής υπηρεσίας, στην Ιαπωνία και στην Ελλάδα· στην Ιαπωνία, επειδή κανείς δεν μιλούσε, ενώ στην Ελλάδα επειδή όλοι μιλούσαν πολύ. Αυτό δεν είναι αληθινό αλλά μάλλον μπεντροβάτο (ή ίσως και μαλτροβάτο, αν σκεφτούμε πόσο ασύδοτοι αλωνίζαν οι μυστικοί πράκτορες στην πατρίδα μας), όμως μεταφέρει μιαν αλήθεια, ότι καμιά φορά η υπερπληθώρα στοιχείων σε αφήνει εξίσου αμήχανο όπως η έλλειψη στοιχείων. Κι αυτό θα φανεί στο σημερινό μας σημείωμα.

Θα μας απασχολήσει ο συκοφάντης, ή μάλλον η προέλευση της λέξης –αν και θα ασχοληθούμε και με τη σημασία της. Λοιπόν, ενώ είναι ολοφάνερο ότι ο συκοφάντης ως λέξη προέρχεται από το σύκο και το ρήμα φαίνω, φανερώνω, δεν έχει ακόμη βρεθεί πειστική και αναντίρρητη εξήγηση για ποιο λόγο ονομάστηκαν έτσι όσοι κατηγορούν ψευδώς τους γύρω τους. Απορία για την προέλευση της λέξης είχαν εκφράσει ήδη οι αρχαίοι και ο Ζηνόδωρος, γραμματικός του 2ου αιώνα π.Χ. ήταν ο πρώτος που βρέθηκε σε ετυμολογικό δίλημμα και προτίμησε να παραθέσει δυο εκδοχές αν και φαίνεται να προτιμάει την πρώτη.

Δυο μάλλον άγνωστα πρωτόλεια του Ν. Λαπαθιώτη

Το περιοδικό «Διάπλασις των παίδων», έτσι όπως το διαμόρφωσε ο Γρ. Ξενόπουλος από το 1896 που το ανέλαβε, υπολόγιζε πολύ στη συμμετοχή των συνδρομητών του, την οποία ο Ξενόπουλος ενθάρρυνε με κάθε τρόπο. Οι συνδρομητές της Διάπλασης έπαιρναν ένα ψευδώνυμο και στη συνέχεια μπορούσαν να αλληλογραφούν με το περιοδικό, να στέλνουν σπαζοκεφαλιές, ανέκδοτα και μαθηματικά προβλήματα προς δημοσίευση, να ανταλλάσσουν (μέσω του περιοδικού) τετράδια με «Μικρά μυστικά» (εννοείται ότι τα ήθη της εποχής επέβαλλαν η ανταλλαγή να γίνεται μόνο μεταξύ ομοφύλων), να συμμετέχουν στους κάθε λογής διαγωνισμούς που διοργάνωνε ο δαιμόνιος Ξενόπουλος, ο οποίος μάλιστα, για να ενθαρρύνει τη συμμετοχή όλων, είχε χωρίσει τους συμμετέχοντες σε τρεις κατηγορίες, έως 11 χρονών, 12 με 15, 16 και πάνω.

Ανάμεσα στους φανατικούς συνδρομητές της Διάπλασης ήταν και ο Ναπολέων Λαπαθιώτης, που γράφτηκε συνδρομητής του περιοδικού το 1897, εννιά χρονών, με το ψευδώνυμο «Αιθήρ», με το οποίο είχε έντονη παρουσία στην εσωτερική ζωή του περιοδικού, τουλάχιστον έως το 1906. (Αργότερα, ενήλικας πια, ο Λαπαθιώτης ξανάγινε συνδρομητής, με το ψευδώνυμο Όψιμος κρίνος). Θα μπορούσε κανείς να γράψει ένα μεγάλο άρθρο για τη συμμετοχή του Λαπαθιώτη στη Διάπλαση. Σήμερα θα σας παρουσιάσω δυο πρωτόλεια ποιήματα του Λαπαθιώτη, που δημοσιεύτηκαν στη Διάπλαση και που είναι μάλλον άγνωστα.

Ο Αμβρόσιος και το κουσούρι

 

Για τον μητροπολίτη Καλαβρύτων, που είναι και μπλόγκερ, τον Αμβρόσιο, έχουμε ξαναγράψει, με αφορμή την άθλια συκοφαντία για τους δήθεν ομαδικούς γάμους με ανήλικα κορίτσια που οργάνωσε η Χαμάς. Θυμίζω ότι ο μητροπολίτης προτίμησε να αναμεταδώσει αυτή τη συκοφαντία και αρνήθηκε να αποσύρει το άρθρο του όταν επισκέπτες του ιστολογίου του τού επισήμαναν ότι η «είδηση» είχε διαψευσθεί, οπότε δεν έχει πια δικαιολογία ότι δεν ήξερε.

Τις προάλλες, ο άγιος Καλαβρύτων έδωσε νέα, πολύ χειρότερα, δείγματα γραφής. Παίρνοντας αφορμή από τον θόρυβο με αφορμή τη σειρά 1821 του Σκάι, ξέσπασε στο εξής κήρυγμα μίσους:

Ντροπή και σ’ αυτούς, όποιοι και αν είναι, όπου κι αν ανήκουν, οι οποίοι θέλουν να εμφανίσουν τόν Θεόδωρο Κολοκοτρώνη σαν ΟΜΟΦΥΛΌΦΙΛΟ! Όχι, ωρέ μάγκες, οι “ανώμαλοι” δεν έχουν τά φόντα για να γίνουν ΉΡΩΕΣ! Αποτελούν έκτρωμα της φύσεως!
______Εφιάλτες δυστυχώς πάντοτε υπήρχαν στην Ελλάδα! Να είναι καταραμένοι από το Θεό όσοι βλάπτουν την αγαπημένη μας Ελλάδα. Όσοι επιχειρούν να μετατρέψουν τήν Ἐλλάδα, από Χώρα της Ορθοδοξίας καί του Πολιτισμού, σε Χώρα των απίστων και των ανωμάλων! Το “κουσούρι” δεν πρόκειται να νομιμοποιηθή! Θα είναι πάντοτε καταδικασμένο από το Θεό καί από όλους τους ορθώς φρονούντες Έλληνες! Η Ελλάδα μας δεν πρόκειται να γίνει Σόδομα καί Γόμορρα!

Από την Αγίου Μάρκου στη Ραφήνα

Ο τίτλος είναι εντελώς παραπλανητικός αλλά μου άρεσε και τον έβαλα· πάντως, μην περιμένετε να σας αφηγηθώ τις περιπέτειες της διαδρομής από το κέντρο της Αθήνας ή της Βενετίας ως τη Ραφήνα, ούτε να κάνω κάποιον σκοτεινό υπαινιγμό για τον πρώην πρωθυπουργό, που αν δεν κάνω λάθος στη Ραφήνα ξεκουράζεται· για δυο λέξεις θα σας μιλήσω, που θυμίζουν τα δυο αυτά τοπωνύμια. Δυο λέξεις που, αν δεν κάνω λάθος, δεν τις έχει κανένα γενικό λεξικό -καλώς ή κακώς.

Η πρώτη λέξη, που θα μας απασχολήσει και περισσότερο, είναι το σαρμάκο. Την πρωτοδιάβασα στη Ρεμπέτικη Ανθολογία του Σχορέλη, και ύστερα άκουσα και το τραγούδι του Βαμβακάρη, «Ο Μάρκος κάνει σαρμάκο». Εκείνη την εποχή πήγαινα στον Σπύρο τον Καλφόπουλο, που είχε ένα γραφείο στην Ομόνοια, και γρατζουνούσα ένα μπαγλαμά, οπότε του ζήτησα να μου μάθει το τραγούδι· δεν του άρεσε πολύ η ιδέα, στραβομουτσούνιασε, είπε πως δεν το ξέρει, αλλά του είχα φέρει κασέτα, οπότε θέλοντας και μη μου το έμαθε, αλλά αρνήθηκε να γράψει τη λέξη «σαρμάκο», έγραψε σκέτο «Μάρκος» πάνω στο τετράδιο.

Τα… αληθινά ομηρικά έπη

 

Μια και σήμερa είναι Τσικνοπέμπτη, ταιριάζει, παρά το γενικότερο κλίμα, να βάλουμε κάτι πιπεράτο, αθυρόστομο. Κατά σύμπτωση, πριν από λίγες μέρες, ένας φίλος του ιστολογίου, ο Αλέξης Τ., μου έστειλε μια δουλειά του που ταιριάζει απόλυτα με την περίσταση. Οι περισσότεροι θα ξέρετε την αθυρόστομη παρωδία της Ιλιάδας και της Οδύσσειας που κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο (αλλά που είναι πολύ παλιότερη). Εγώ τη γνώρισα -φυσικά- όταν πήγαινα στο Γυμνάσιο, και ήταν μόνο η Ιλιάδα. Θεωρώ ότι αποτελεί έξοχο δείγμα ανώνυμης αθυρόστομης δημιουργίας, αλλά δεν λέω περισσότερα γιατί δίνω τον λόγο στον Αλέξη, ο οποίος μάζεψε τις διάφορες παραλλαγές που κυκλοφορούν, τις ενοποίησε, πρόσθεσε (λίγους) δικούς του στίχους, διόρθωσε μετρικές αδυναμίες και παρουσιάζει το τελικό κείμενο, περίπου όπως έκανε ο… Πεισίστρατος με τα κανονικά ομηρικά έπη. Επειδή το κείμενο είναι πολύ μεγάλο (1088 στίχοι) πιο κάτω παρουσιάζεται μια επιλογή. Το σύνολο του κειμένου μπορείτε να το βρείτε εδώ. Αλλά εγώ πολλά είπα, δίνω τον λόγο στον Αλέξη.

Το 2007, σερφάροντας άσκοπα στο διαδίκτυο, βρέθηκα σε μια ιστοσελίδα ανεκδότων, και κει εντελώς τυχαία έπεσα πάνω στον περίφημο «Τρωικό Πόλεμο» του οποίου την ύπαρξη αγνοούσα εντελώς ως τότε…

Αμέσως κατάλαβα ότι πρόκειται για κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό αθυρόστομο ποιηματάκι από αυτά που κυκλοφορούν κατά χιλιάδες στο διαδίκτυο, και στις διάφορες ανθολογίες «πιπεράτων» δημοτικών τραγουδιών (Αποκριάτικα, Γαμοτράγουδα κλπ.). Εντυπωσιάστηκα από τη δύναμη και την ευρηματικότητα του στίχου και όπως ήταν φυσικό άρχισα να ψάχνω περισσότερες πληροφορίες και στοιχεία γι’ αυτό, αξιοποιώντας (τι άλλο;) τις τεράστιες δυνατότητες που δίνει στις μέρες μας το διαδίκτυο.

Γρήγορα ανακάλυψα ότι το έργο κυκλοφορεί στο διαδίκτυο σε πάμπολλες ‘παραλλαγές’, με μικρές ή μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ τους, και σε δύο βασικές ‘εκδοχές’. Η μία, είναι η πιο σύντομη και περιλαμβάνει την εξιστόρηση μόνο του πολέμου της Τροίας (‘Ιλιάδα’ θα μπορούσαμε να την πούμε), ενώ η δεύτερη είναι πολύ πιο εκτεταμένη (σε κάποιες παραλλαγές που βρήκα φτάνει μέχρι τους 950-1000 στίχους) και περιλαμβάνει εκτός από την ‘Ιλιάδα’ και ολόκληρη την ‘Οδύσσεια’, μέχρι την επιστροφή του Οδυσσέα, την τιμωρία των μνηστήρων και τέλος τη …διαθήκη του Οδυσσέα που αποτελεί και το φινάλε του έργου. Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των παραλλαγών είναι ότι υπάρχουν άφθονα λάθη στο μέτρο και στην ομοιοκαταληξία, και σε κάποιες περιπτώσεις ολόκληρα κομμάτια που είναι εκτός μέτρου και ‘φωνάζουν’ από μακριά ότι έχουν προστεθεί εκ των υστέρων.

Μια ανταπόκριση από το Βερολίνο

Όπως οι περισσότεροι ξέρετε, προχτές 21.2.2011, ενώ ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου έδινε διάλεξη στο πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου, ομάδα Ελλήνων φοιτητών έκανε παρέμβαση φωνάζοντας συνθήματα αποδοκιμασίας, ιδίως “Το ΠΑΣΟΚ είναι εδώ και ληστεύει το λαό”. Ο Μάκης Τσαμαλίκος, που κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στο Βερολίνο και που συμμετείχε στην παρέμβαση, μου έστειλε μια “ανταπόκριση από το Βερολίνο” την οποία και δημοσιεύω παρακάτω. Ένα δικό του προηγούμενο κείμενο, γραμμένο ενθερμώ, έχει ήδη κάνει τον γύρο του ελληνικού Διαδικτύου, αυτό που δημοσιεύω εδώ έχει αρκετές διαφορές, για παράδειγμα διευκρινίζει ότι έγιναν δύο ξεχωριστές παρεμβάσεις. Κυκλοφορούν επίσης πολλά βιντεάκια με στιγμιότυπα. Ίσως το πληρέστερο είναι αυτό εδώ. Επίσης, εδώ υπάρχει το κείμενο που μοιράστηκε κατά την παρέμβαση, μαζί με φωτογραφίες.

Και ένα ακόμα βίντεο:

http://www.youtube.com/watch?v=gjdKKW4yLNw

Ας αρχίσουμε με τα βασικά. Δεν είμαι πολιτικός επιστήμονας, μουσικολόγος είμαι, οπότε την Δημοκρατία την αντιλαμβάνομαι μάλλον εμπειρικά. Θεωρώ προαπαιτούμενά της την ελευθερία του λόγου και τον σεβασμό της διαφορετικής άποψης. Ίσως και την ειλικρίνεια των αρχόντων. Οπωσδήποτε όμως την αντικειμενικότητα των μέσων ενημέρωσης. Τέσσερα τα κρατούμενα.

Θα είχε ενδιαφέρον να μεταφέρω την άποψη του Γιώργου Παπανδρέου για την Δημοκρατία. Στο κάτω-κάτω, αυτό ήταν το θέμα της χτεσινής του ομιλίας στο Humboldt Universität του Βερολίνου. Δεν μπορώ να το κάνω. Αφενός γιατί ήμουν τόσο σοκαρισμένος απ’ όσα διαδραματίστηκαν στην αίθουσα, που δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ στην ομιλία του Πρωθυπουργού, αφετέρου γιατί τελικά αυτό που έχει σημασία είναι οι πράξεις, όχι οι απόψεις του.

[Απαραίτητη διευκρίνηση: το παρόν άρθρο απειχεί τις αποκλειστικά τις δικές μου απόψεις. Το γεγονός ότι συμμετέχω σε μια συλλογικότητα δεν σημαίνει ότι μιλάω εκ μέρους της. Το γεγονός ότι είμαι από τους λίγους νέους που έμειναν στην αίθουσα μέχρι το τέλος της εκδήλωσης είναι μάλλον αποτέλεσμα συγκυριών.]

Η αίθουσα τελετών του πανεπιστημίου, που χωράει λίγο πάνω από 100 άτομα, είναι ασφυκτικά γεμάτη. Οι πρώτες 45 θέσεις είναι κρατημένες για “επισήμους” και δημοσιογράφους. Κατά τα άλλα το κοινό αποτελείται κυρίως από μεσήλικες και υπερήλικες που τον υποδέχονται χειροκροτώντας όρθιοι (λεπτομέρεια: και που δεν μιλάνε αγγλικά). Οι λίγοι νέοι ακροατές στριμώχνονται στο βάθος της αίθουσας. Ο Κοσμήτορας, όταν συστήνει τον Γιώργο Παπανδρέου, τον συγχαίρει που είναι ο τρίτος Παπανδρέου που θα μιλήσει σ’ αυτήν την αίθουσα, τον ευχαριστεί που ήρθε να μιλήσει στους φοιτητές και αμέσως αναρωτιέται: “where are they?”, ενώ κάνει την χαρακτηριστική κίνηση με το χέρι στο μέτωπο, σαν να προσπαθεί να δει μακριά.

Η ομιλία του Γιώργου Παπανδρέου ξεκίνησε με την περιγραφή της πρώτης του επίσκεψη στο Βερολίνο σε ηλικία δεκαέξι ετών και με μια σύντομη αναφορά στα γεγονότα της χούντας. Επέμεινε στο γεγονός ότι οι δικτάτορες περιόρισαν τις δημοκρατικές ελευθερίες με πρόσχημα την ολίσθηση της Δημοκρατίας. Δήλωναν, είπε, ότι ήταν απαραίτητο να αναστείλουν κάποιες από τις ελευθερίες, προκειμένου να σώσουν την Δημοκρατία από τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Με αυτήν την αφορμή πέρασε στην σημερινή προσπάθεια της δικής του κυβέρνησης να εμβαθύνει την δημοκρατία στην Ελλάδα. Κάπου τότε μια ακροάτρια από το βάθος της αίθουσας εκστόμισε την πρώτη “βρισιά”: “ψεύτη!”. Μια ολιγομελής ομάδα άρχισε να φωνάζει συνθήματα, πέταξε φυλλάδια και προσπάθησε να σηκώσει ένα πανό. Η φρουρά του Παπανδρέου έσπευσε να κατεβάσει το πανό και στην συνέχεια αποτραβήχτηκε. Τότε ανέλαβαν δράση τα στελέχη της τοπικής οργάνωσης ΠαΣοΚ. Στα βίντεο που τραβήξαμε μας σοκάρει η βιαιότητα με την οποία επιτέθηκαν στους νέους και τους έβγαλαν σηκωτούς από την αίθουσα. Από το μικρόφωνο ο Παπανδρέου καλούσε τους διαμαρτυρόμενους πρώτα να ακούσουν και μετά να διαμαρτυρηθούν. Όλη αυτήν την ώρα, οι γερμανοί αστυνομικοί παρακολουθούσαν αμέτοχοι από μικρή απόσταση.

Δεν θα επεκταθώ περισσότερο σε ό,τι αφορά την πρώτη ομάδα διαμαρτυρίας. Δεν έχω καμία σχέση με τα μέλη της, δεν γνωρίζω τίποτα για τις προθέσεις και τα αιτήματά της. Δεν κατάφερα ούτε να διαβάσω το πανό, ούτε να ακούσω όλα τα συνθήματα. Θα μείνω μόνο στο γεγονός ότι το οπτικοακουστικό υλικό που διαθέτουμε αποδεικνύει πως οι δράστες της βίαιης απώθησης ήταν σχεδόν αποκλειστικά στελέχη της τοπικής οργάνωσης ΠαΣοΚ Βερολίνου.

Μέσα σε λιγότερο από πέντε λεπτά η κατάσταση είχε ηρεμήσει πλήρως και ο Γιώργος Παπανδρέου συνέχισε την ομιλία του. Η πρώτη ομάδα διαμαρτυρίας επανήλθε, χτυπώντας δυο-τρεις φορές την πόρτα και φωνάζοντας συνθήματα, για άλλο ένα λεπτό περίπου.

Όσον αφορά την δράση της δεύτερης ομάδας, η προετοιμασία της διαμαρτυρίας ξεκίνησε τρεις μέρες πριν, όταν κάποια μέλη της παλιάς Πρωτοβουλίας Αλληλεγγύης Βερολίνου ενημερώθηκαν για την επικείμενη ομιλία του πρωθυπουργού και ενημέρωσαν ανθρώπους που είχαν γνωρίσει μέσω της Πρωτοβουλίας. Υπενθυμίζω ότι η Πρωτοβουλία δημιουργήθηκε αυθόρμητα τον Δεκέμβρη του 2008, την μεθεπόμενη της δολοφονίας του Α. Γρηγορόπουλου, έξω από την κατάληψη του ελληνικού Προξενείου (στην οποία κατάληψη δεν εμπλέκονταν με κανέναν τρόπο) και φιλοξένησε νέους ανθρώπους από ένα ευρύ πολιτικό φάσμα. Το απόγευμα του Σαββάτου, λοιπόν, συναντήθηκαν οκτώ ελληνίδες φοιτήτριες. Συζήτησαν για μορφές ενδεχόμενης δράσης – έκφρασης δυσαρέσκειας και κατέληξαν στα εξής: φυλλάδιο, αφίσες και πανό.

Περίπου δέκα λεπτά μετά την πρώτη διαμαρτυρία, λοιπόν, οι δύο πρώτες φοιτήτριες σηκώθηκαν και άνοιξαν σιωπηλές το πανό τους στο βάθος της αίθουσας. Και πάλι τα πλάνα που τραβήξαμε είναι αποκαλυπτικά. Καταρχήν, την προσοχή στο πανό την στρέφει ο ίδιος ο Παπανδρέου. Σταματά τον λόγο του, κοιτά το πανό και ρωτάει δύο φορές “Again?”. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ένας από τους φρουρούς κινείται προς τα παιδιά και τους αρπάζει βίαια το πανό. Ταυτόχρονα σηκώνονται τα στελέχη του ΠαΣοΚ και επιτίθενται φραστικά και σωματικά στις δύο κοπέλες. Μόνο τότε σηκώθηκε το δεύτερο ζευγάρι και προσπάθησε να ανοίξει το πανό του, χωρίς επιτυχία, ενώ οι πρώτες δύο άρχισαν να φωνάζουν συνθήματα. Πολλοί από τους νέους που παρακολουθούσαν την ομιλία ρωτάνε αν αυτή η βίαιη επίθεση σε μια σιωπηλή διαμαρτυρία είναι δημοκρατία και ελευθερία λόγου, ενώ οπαδοί του ΠαΣοΚ αισχρολογούν σε βάρος των φοιτητριών. Για δεύτερη φορά, οι άντρες της ασφάλειας παίρνουν τα πανό και υποχωρούν, ενώ αναλαμβάνουν τα στελέχη του ΠαΣοΚ. Πάνω στην αναμπουμπούλα άνοιξε το τρίτο πανό, το οποίο έμεινε ανοιχτό για λίγα δευτερόλεπτα, καθώς πέρασε απαρατήρητο από τα στελέχη του ΠαΣοΚ. Οι δύο γερμανοί αστυνομικοί που βρίσκονται ακριβώς πίσω από το τρίτο πανό, δεν αντιδρούν καθόλου.

Εγώ σ’ αυτό το διάστημα σηκώθηκα από την θέση μου (στο κέντρο περίπου της αίθουσας) και κατευθύνθηκα προς τον πρωθυπουργό. Οι δύο φρουροί του ήταν δίπλα μου, αλλά δεν έκαναν καμία προσπάθεια να με σταματήσουν, πιθανότατα γιατί δεν θεώρησαν απειλητική την παρουσία μου. Ούτε ο ίδιος όμως έδειξε να ανησυχεί. Σταμάτησα μερικά μέτρα μακριά, σε σημείο που να μπορεί να με ακούσει καθαρά και ρώτησα έτσι εννοεί την δημοκρατία. Τότε ήταν που με προτροπή του Κοσμήτορα άρχισε να καλεί εκπρόσωπο.

Όλα τα πλάνα που μετέδωσαν τα ελληνικά μέσα είναι κοντινά στον Παπανδρέου. Η φωνή του ακούγεται δυνατά και καθαρά. Όσο προσκαλεί σε διάλογο, καμία κάμερα δεν στρέφεται στο κοινό. Οι δικές μας λήψεις όμως δείχνουν ότι μέσα στην αίθουσα η φωνή του δεν ακούγεται καθόλου. Επιστρέφω στο βάθος για να μεταφέρω την πρόσκληση. Επιτόπου οι έξι φοιτήτριες ορίζουν εκπρόσωπο, κάτι που εξαγριώνει τα κομματικά στελέχη. Προσπαθώ να την οδηγήσω στο βήμα, αλλά τα στελέχη μας φράζουν τον δρόμο. Πρώτη φορά με πλησιάζει άνδρας της ασφάλειας και με ακινητοποιεί, λίγα μέτρα από το βήμα. Φωνάζω ότι η κοπέλα που είναι μαζί μου είναι η εκπρόσωπος που ζητά ο Παπανδρέου. Την ώρα που τα στελέχη του κόμματός του την απομακρύνουν σηκωτή μπροστά στα μάτια του, ο Γιώργος Παπανδρέου φωνάζει “μην φεύγετε, ελάτε να μιλήσουμε”. Έτσι σκηνοθετείται η “άρνηση των φοιτητών να συζητήσουν”, που προβάλεται απ’ όλα ανεξαιρέτως τα μέσα. Αλλιώς: πώς η διαστρέβλωση των ειδήσεων εξυπηρετεί την κρατική προπαγάνδα.

Τα στελέχη της τοπικής οργάνωσης απομακρύνουν βίαια όλους τους νέους από την αίθουσα. Εμένα με “σώζουν” οι φρουροί που με κρατούν ακινητοποιημένο κι έτσι όταν ηρεμούν καταφέρνω να επιστρέψω στην θέση μου. Αμέσως με πλησιάζει κάποιος από την διοργάνωση. Με ρωτά αν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους αυτών που αποχώρησαν. Απαντώ ότι δεν αποχώρησαν, ότι εκδιώχτηκαν (εν τω μεταξύ η αστυνομία τους είχε απομακρύνει από το κτίριο). Η κοπέλα της διοργάνωσης επιστρέφει σε λίγο και μου ζητά να βγω έξω, ενώ εγγυάται την επιστροφή μου στην θέση μου. Έξω με περιμένει ο κοσμήτορας, που προσπαθεί να καταλάβει τι συνέβη. Του εξηγώ και με ρωτά ευγενικά αν θα μπορούσα να μείνω μέχρι το τέλος της ομιλίας, να θέσω ερώτηση. Απαντώ θετικά και μου υπόσχεται να μου δώσει τον λόγο. Η κοπέλα της διοργάνωσης με συνοδεύει στην θέση μου, όπου δέχομαι για άλλη μια φορά επίθεση από οπαδούς του ΠαΣοΚ.

Στην φάση των ερωτήσεων μου δίνεται πράγματι ο λόγος. Ρωτάω τον Πρωθυπουργό (θυμίζω ότι το θέμα της ομιλίας του ήταν η Δημοκρατία) αν είναι δημοκρατία το να εφαρμόζει αντιδιαμετρική πολιτική από αυτήν που εξήγγειλε προεκλογικά. Το να μην επιτρέπει στους βουλευτές του να ψηφίζουν κατά συνείδηση. Το να μην απαιτείται η έγκριση της Βουλής για τις αποφάσεις του Υπουργού Οικονομικών. Το να μην αγγίζει ποτέ η Δικαιοσύνη προβεβλημένα στελέχη των μεγάλων κομμάτων. Τον ρωτάω αν εγκρίνει την βίαιη αντίδραση του περιβάλλοντός του σε μία απολύτως ειρηνική διαμαρτυρία. Τον ρωτάω αν τον ενδιαφέρει να ακούσει την φωνή της νέας γενιάς, που οι άνθρωποί του απέβαλαν από την αίθουσα και γενικά την αντίθετη άποψη ή αν ήρθε στο Βερολίνο για να χειροκροτηθεί από τα κομματικά του στελέχη.

Στο δεύτερο σκέλος απαντά με τους γνωστούς αφορισμούς: “Διαμαρτυρία για την διαμαρτυρία δεν βγάζει πουθενά, ελάτε να μιλήσουμε, φέρτε τις ιδέες σας και τις προτάσεις σας”. Για να απαντήσει στο πρώτο σκέλος, έπρεπε δυστυχώς να ανατρέξει στον Γεώργιο Παπαδόπουλο.

Καθώς έβγαινα από την αίθουσα, με πλησίασε ο Υπ. Εξωτερικών Δ. Δρούτσας. Μου έτεινε το χέρι. Δήλωσε ότι ενδιαφέρονται να ακούσουν τις απόψεις των νέων. Απάντησα ότι αφού θα μείνουν τρεις μέρες στο Βερολίνο, ας ψάξουν να μας βρουν. Ζήτησε το τηλέφωνό μου και δεσμεύτηκε ότι θα κάνει ό,τι μπορεί για να βρεθεί χρόνος για μια συνάντηση, αλλά φυσικά δεν υποσχέθηκε ότι θα τα καταφέρει. Δεκτό. Απαράδεκτο αυτό που γράφτηκε στον αθηναϊκό τύπο, ότι ο Υπουργός κανόνισε συνάντηση με εκπρόσωπο των νεαρών. Αλλιώς: πώς η διαστρέβλωση των ειδήσεων εξυπηρετεί την κρατική προπαγάνδα. (Την στιγμή που γράφεται αυτό το άρθρο προσπαθώ ανεπιτυχώς να εντοπίσω την είδηση. Δυστυχώς οι online εκδόσεις των εφημερίδων ανανεώνονται διαρκώς χωρίς να αφήνουν ίχνη.)

Έρχομαι τώρα στην αντιμετώπιση των δημοσιογράφων. Δυο Έλληνες δημοσιογράφοι μίλησαν τελικά μαζί μας. Ρώτησαν επίμονα αν η ομάδα μας συνδέεται με την κατάληψη του ελληνικού προξενείου τον Δεκέμβρη του 2008. Παρά την κατηγορηματική άρνησή μας, το ΒΗΜΑ γράφει: “Οι δράσεις τους, όσο μαχητικές και να είναι -όπως παλιότερα η κατάληψη του ελληνικού προξενείου στο Βερολίνο- δεν έχουν εκτραπεί ωστόσο ποτέ σε βία εναντίον προσώπων”.

(http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=385998&ct=32&dt=22/02/2011, αυτήν την φορά προνόησα να κάνω screenshot)

Στο ίδιο πλαίσιο παραπληροφόρησης, αυτήν την στιγμή το άρθρο του ΒΗΜΑτος αποδίδει λανθασμένα την χτεσινή δράση στην Πρωτοβουλία Αλληλεγγύης Βερολίνου, την οποία χαρακτηρίζει “αριστερά διακείμενη”. Λίγες ώρες πριν ο χαρακτηρισμός που απέδιδε ήταν “ακροαριστερή”. Η Ελευθεροτυπία μιλούσε νωρίτερα για “γκασταρμπάιτερ”, αλλά η λέξη απουσιάζει από την τωρινή εκδοχή του άρθρου. Οι αρχικές εκδοχές των άρθρων των εφημερίδων μιλούσαν για “ομάδα αναρχικών που διέκοψε την ομιλία”, μετά άλλαξαν σε “προσπάθησε να διακόψει” και τελικά αντικατέστησαν το “αναρχικών” με “φοιτητών”. Αρχικά έκαναν λόγο για μία ομάδα, μετά δέχτηκαν την ύπαρξη δύο ξεχωριστών. Ο αριθμός των διαμαρτυρόμενων έπαιξε από 40 ως 10. Επειδή όμως η δύναμη των δημοσιογράφων είναι πλέον κυρίως η εικόνα, αξίζει να επανέλθω στην τηλεοπτική παρουσίαση της είδησης και να θυμίσω πως τα μέσα ενημέρωσης σκηνοθέτησαν την εικόνα από την μια ενός πρωθυπουργού που καλεί σε διάλογο αυτούς που τον διέκοψαν και από την άλλη μιας ομάδας ταραξιών που τα κάνουν λίμπα και αποχωρούν, ανίκανοι να συνομιλήσουν πολιτισμένα. Κι όλα αυτά, ενώ στην πραγματικότητα ο Γιώργος Παπανδρέου έβλεπε πώς οι άνθρωποί του πέταξαν έξω τους νέους που προσπαθούσαν να του μιλήσουν.

Θα ήταν πολύ πιο ενδιαφέρον, αν δεν χρειαζόταν να μεταφέρω όλα όσα συνέβησαν χτες στο Βερολίνο. Αν είχαμε ένα στέρεο έδαφος, αν η δημοσιογραφία στην Ελλάδα λειτουργούσε ανεξάρτητη από την πολιτική εξουσία. Το άρθρο αυτό θα είχε διαφορετικό περιεχόμενο.

Θα μπορούσε για παράδειγμα να αναλύσει διεξοδικά την συμπεριφορά των στελεχών της τοπικής οργάνωσης ΠαΣοΚ Βερολίνου και να κάνει προεκτάσεις σε σχέση με τα κομματικά στελέχη στην Ελλάδα. Μία μόνο λέξη μπορώ να σκεφτώ για να τους χαρακτηρίσω: τραμπούκοι. Έχουμε στην διάθεσή μας άφθονες φωτογραφίες, βίντεο και ηχητικό υλικό που αποτυπώνει απλά στελέχη της “δημοκρατικής παράταξης” να βρίζουν, να τρομοκρατούν, να σπρώχνουν και να τραβάνε φοιτήτριες, να απειλούν ότι θα καταστρέψουν φωτογραφικές μηχανές κι ύστερα να ισιώνουν τις γραβάτες, αφού ξεφορτώθηκαν τους παρείσακτους.

Ή θα μπορούσε να καταλογήσει ευθύνες στον Γιώργο Παπανδρέου για την υποκρισία του αλλά και για την εξόφθαλμη αδυναμία του να ελέγξει τον κομματικό του μηχανισμό. Εννοώ να τον εκδημοκρατίσει, αφού αυτό (λέει πως) είναι το όραμά του.

Θα μπορούσε να εστιάσει στις καταγγελίες των φοιτητών, στο κείμενο διαμαρτυρίας, τις αφίσες, τα πανό και τα συνθήματα. Στα αιτήματα των νέων, τις απόψεις τους, τις προτάσεις τους. Στα προβλήματα της ομογένειας. Στους λόγους που οδήγησαν εικοσάρηδες και εικοσιπεντάρηδες να φύγουν από την Ελλάδα. Ή να αναρωτηθεί γιατί αυτοί οι νέοι που ζουν, σπουδάζουν και εργάζονται στο εξωτερικό καίγονται τόσο για ό,τι συμβαίνει στην πατρίδα που εγκατέλειψαν.

Όμως δεν μπορεί να κάνει τίποτα από αυτά. Γιατί η αλήθεια που έμαθε η κοινή γνώμη είναι ότι ορισμένοι υπερόπτες αναρχικοί-ταραξίες-νέοι προσπάθησαν να τα σπάσουν και αποχώρησαν. Γιατί αλήθεια είναι η αλήθεια της τηλεόρασης.

Πού θέλω να καταλήξω;

Χτες το απόγευμα κανείς δεν είχε αυταπάτες. Δεν προσπαθήσαμε να ρίξουμε την κυβέρνηση, δεν προσπαθήσαμε να νουθετήσουμε τον πρωθυπουργό, δεν περιμέναμε να ακούσει την φωνή μας, ούτε πιστέψαμε ότι θα μας έδινε μια ειλικρινή απάντηση στις ερωτήσεις μας. Τα κορίτσια που διαμαρτυρήθηκαν ήξεραν ότι το μόνο που μπορούσαν ήταν να του δείξουν ότι για κάποιους Έλληνες φοιτητές στο Βερολίνο είναι ανεπιθύμητος, ότι δεν μπορούμε να ανεχτούμε να έρχεται στο γερμανικό πανεπιστήμιο και να αυτοδιαφημίζεται ως ο προστάτης της δημοκρατίας. Συμπληρώνω: η φωνή μας θα ακουστεί. Κι όσο τα αστικά μέσα ενημέρωσης συνεχίζουν να αγνοούν φωνές σαν την δική μας, τόσο θα χειροτερεύουν την θέση τους στην συνείδηση του κόσμου.

Μάκης Τσαμαλίκος
Βερολίνο, 22.2.2011

Ας αρχίσουμε με τα βασικά. Δεν είμαι πολιτικός επιστήμονας, μουσικολόγος είμαι, οπότε την Δημοκρατία την αντιλαμβάνομαι μάλλον εμπειρικά. Θεωρώ προαπαιτούμενά της την ελευθερία του λόγου και τον σεβασμό της διαφορετικής άποψης. Ίσως και την ειλικρίνεια των αρχόντων. Οπωσδήποτε όμως την αντικειμενικότητα των μέσων ενημέρωσης. Τέσσερα τα κρατούμενα.

Θα είχε ενδιαφέρον να μεταφέρω την άποψη του Γιώργου Παπανδρέου για την Δημοκρατία. Στο κάτω-κάτω, αυτό ήταν το θέμα της χτεσινής του ομιλίας στο Humboldt Universität του Βερολίνου. Δεν μπορώ να το κάνω. Αφενός γιατί ήμουν τόσο σοκαρισμένος απ' όσα διαδραματίστηκαν στην αίθουσα, που δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ στην ομιλία του Πρωθυπουργού, αφετέρου γιατί τελικά αυτό που έχει σημασία είναι οι πράξεις, όχι οι απόψεις του.

[Απαραίτητη διευκρίνηση: το παρόν άρθρο απειχεί τις αποκλειστικά τις δικές μου απόψεις. Το γεγονός ότι συμμετέχω σε μια συλλογικότητα δεν σημαίνει ότι μιλάω εκ μέρους της. Το γεγονός ότι είμαι από τους λίγους νέους που έμειναν στην αίθουσα μέχρι το τέλος της εκδήλωσης είναι μάλλον αποτέλεσμα συγκυριών.]

Η αίθουσα τελετών του πανεπιστημίου, που χωράει λίγο πάνω από 100 άτομα, είναι ασφυκτικά γεμάτη. Οι πρώτες 45 θέσεις είναι κρατημένες για "επισήμους" και δημοσιογράφους. Κατά τα άλλα το κοινό αποτελείται κυρίως από μεσήλικες και υπερήλικες που τον υποδέχονται χειροκροτώντας όρθιοι (λεπτομέρεια: και που δεν μιλάνε αγγλικά). Οι λίγοι νέοι ακροατές στριμώχνονται στο βάθος της αίθουσας. Ο Κοσμήτορας, όταν συστήνει τον Γιώργο Παπανδρέου, τον συγχαίρει που είναι ο τρίτος Παπανδρέου που θα μιλήσει σ' αυτήν την αίθουσα, τον ευχαριστεί που ήρθε να μιλήσει στους φοιτητές και αμέσως αναρωτιέται: "where are they?", ενώ κάνει την χαρακτηριστική κίνηση με το χέρι στο μέτωπο, σαν να προσπαθεί να δει μακριά.

Η ομιλία του Γιώργου Παπανδρέου ξεκίνησε με την περιγραφή της πρώτης του επίσκεψη στο Βερολίνο σε ηλικία δεκαέξι ετών και με μια σύντομη αναφορά στα γεγονότα της χούντας. Επέμεινε στο γεγονός ότι οι δικτάτορες περιόρισαν τις δημοκρατικές ελευθερίες με πρόσχημα την ολίσθηση της Δημοκρατίας. Δήλωναν, είπε, ότι ήταν απαραίτητο να αναστείλουν κάποιες από τις ελευθερίες, προκειμένου να σώσουν την Δημοκρατία από τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Με αυτήν την αφορμή πέρασε στην σημερινή προσπάθεια της δικής του κυβέρνησης να εμβαθύνει την δημοκρατία στην Ελλάδα. Κάπου τότε μια ακροάτρια από το βάθος της αίθουσας εκστόμισε την πρώτη "βρισιά": "ψεύτη!". Μια ολιγομελής ομάδα άρχισε να φωνάζει συνθήματα, πέταξε φυλλάδια και προσπάθησε να σηκώσει ένα πανό. Η φρουρά του Παπανδρέου έσπευσε να κατεβάσει το πανό και στην συνέχεια αποτραβήχτηκε. Τότε ανέλαβαν δράση τα στελέχη της τοπικής οργάνωσης ΠαΣοΚ. Στα βίντεο που τραβήξαμε μας σοκάρει η βιαιότητα με την οποία επιτέθηκαν στους νέους και τους έβγαλαν σηκωτούς από την αίθουσα. Από το μικρόφωνο ο Παπανδρέου καλούσε τους διαμαρτυρόμενους πρώτα να ακούσουν και μετά να διαμαρτυρηθούν. Όλη αυτήν την ώρα, οι γερμανοί αστυνομικοί παρακολουθούσαν αμέτοχοι από μικρή απόσταση.

Δεν θα επεκταθώ περισσότερο σε ό,τι αφορά την πρώτη ομάδα διαμαρτυρίας. Δεν έχω καμία σχέση με τα μέλη της, δεν γνωρίζω τίποτα για τις προθέσεις και τα αιτήματά της. Δεν κατάφερα ούτε να διαβάσω το πανό, ούτε να ακούσω όλα τα συνθήματα. Θα μείνω μόνο στο γεγονός ότι το οπτικοακουστικό υλικό που διαθέτουμε αποδεικνύει πως οι δράστες της βίαιης απώθησης ήταν σχεδόν αποκλειστικά στελέχη της τοπικής οργάνωσης ΠαΣοΚ Βερολίνου.

Μέσα σε λιγότερο από πέντε λεπτά η κατάσταση είχε ηρεμήσει πλήρως και ο Γιώργος Παπανδρέου συνέχισε την ομιλία του. Η πρώτη ομάδα διαμαρτυρίας επανήλθε, χτυπώντας δυο-τρεις φορές την πόρτα και φωνάζοντας συνθήματα, για άλλο ένα λεπτό περίπου.

Όσον αφορά την δράση της δεύτερης ομάδας, η προετοιμασία της διαμαρτυρίας ξεκίνησε τρεις μέρες πριν, όταν κάποια μέλη της παλιάς Πρωτοβουλίας Αλληλεγγύης Βερολίνου ενημερώθηκαν για την επικείμενη ομιλία του πρωθυπουργού και ενημέρωσαν ανθρώπους που είχαν γνωρίσει μέσω της Πρωτοβουλίας. Υπενθυμίζω ότι η Πρωτοβουλία δημιουργήθηκε αυθόρμητα τον Δεκέμβρη του 2008, την μεθεπόμενη της δολοφονίας του Α. Γρηγορόπουλου, έξω από την κατάληψη του ελληνικού Προξενείου (στην οποία κατάληψη δεν εμπλέκονταν με κανέναν τρόπο) και φιλοξένησε νέους ανθρώπους από ένα ευρύ πολιτικό φάσμα. Το απόγευμα του Σαββάτου, λοιπόν, συναντήθηκαν οκτώ ελληνίδες φοιτήτριες. Συζήτησαν για μορφές ενδεχόμενης δράσης - έκφρασης δυσαρέσκειας και κατέληξαν στα εξής: φυλλάδιο, αφίσες και πανό.

Περίπου δέκα λεπτά μετά την πρώτη διαμαρτυρία, λοιπόν, οι δύο πρώτες φοιτήτριες σηκώθηκαν και άνοιξαν σιωπηλές το πανό τους στο βάθος της αίθουσας. Και πάλι τα πλάνα που τραβήξαμε είναι αποκαλυπτικά. Καταρχήν, την προσοχή στο πανό την στρέφει ο ίδιος ο Παπανδρέου. Σταματά τον λόγο του, κοιτά το πανό και ρωτάει δύο φορές "Again?". Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ένας από τους φρουρούς κινείται προς τα παιδιά και τους αρπάζει βίαια το πανό. Ταυτόχρονα σηκώνονται τα στελέχη του ΠαΣοΚ και επιτίθενται φραστικά και σωματικά στις δύο κοπέλες. Μόνο τότε σηκώθηκε το δεύτερο ζευγάρι και προσπάθησε να ανοίξει το πανό του, χωρίς επιτυχία, ενώ οι πρώτες δύο άρχισαν να φωνάζουν συνθήματα. Πολλοί από τους νέους που παρακολουθούσαν την ομιλία ρωτάνε αν αυτή η βίαιη επίθεση σε μια σιωπηλή διαμαρτυρία είναι δημοκρατία και ελευθερία λόγου, ενώ οπαδοί του ΠαΣοΚ αισχρολογούν σε βάρος των φοιτητριών. Για δεύτερη φορά, οι άντρες της ασφάλειας παίρνουν τα πανό και υποχωρούν, ενώ αναλαμβάνουν τα στελέχη του ΠαΣοΚ. Πάνω στην αναμπουμπούλα άνοιξε το τρίτο πανό, το οποίο έμεινε ανοιχτό για λίγα δευτερόλεπτα, καθώς πέρασε απαρατήρητο από τα στελέχη του ΠαΣοΚ. Οι δύο γερμανοί αστυνομικοί που βρίσκονται ακριβώς πίσω από το τρίτο πανό, δεν αντιδρούν καθόλου.

Εγώ σ' αυτό το διάστημα σηκώθηκα από την θέση μου (στο κέντρο περίπου της αίθουσας) και κατευθύνθηκα προς τον πρωθυπουργό. Οι δύο φρουροί του ήταν δίπλα μου, αλλά δεν έκαναν καμία προσπάθεια να με σταματήσουν, πιθανότατα γιατί δεν θεώρησαν απειλητική την παρουσία μου. Ούτε ο ίδιος όμως έδειξε να ανησυχεί. Σταμάτησα μερικά μέτρα μακριά, σε σημείο που να μπορεί να με ακούσει καθαρά και ρώτησα έτσι εννοεί την δημοκρατία. Τότε ήταν που με προτροπή του Κοσμήτορα άρχισε να καλεί εκπρόσωπο.

Όλα τα πλάνα που μετέδωσαν τα ελληνικά μέσα είναι κοντινά στον Παπανδρέου. Η φωνή του ακούγεται δυνατά και καθαρά. Όσο προσκαλεί σε διάλογο, καμία κάμερα δεν στρέφεται στο κοινό. Οι δικές μας λήψεις όμως δείχνουν ότι μέσα στην αίθουσα η φωνή του δεν ακούγεται καθόλου. Επιστρέφω στο βάθος για να μεταφέρω την πρόσκληση. Επιτόπου οι έξι φοιτήτριες ορίζουν εκπρόσωπο, κάτι που εξαγριώνει τα κομματικά στελέχη. Προσπαθώ να την οδηγήσω στο βήμα, αλλά τα στελέχη μας φράζουν τον δρόμο. Πρώτη φορά με πλησιάζει άνδρας της ασφάλειας και με ακινητοποιεί, λίγα μέτρα από το βήμα. Φωνάζω ότι η κοπέλα που είναι μαζί μου είναι η εκπρόσωπος που ζητά ο Παπανδρέου. Την ώρα που τα στελέχη του κόμματός του την απομακρύνουν σηκωτή μπροστά στα μάτια του, ο Γιώργος Παπανδρέου φωνάζει "μην φεύγετε, ελάτε να μιλήσουμε". Έτσι σκηνοθετείται η "άρνηση των φοιτητών να συζητήσουν", που προβάλεται απ' όλα ανεξαιρέτως τα μέσα. Αλλιώς: πώς η διαστρέβλωση των ειδήσεων εξυπηρετεί την κρατική προπαγάνδα.

Τα στελέχη της τοπικής οργάνωσης απομακρύνουν βίαια όλους τους νέους από την αίθουσα. Εμένα με "σώζουν" οι φρουροί που με κρατούν ακινητοποιημένο κι έτσι όταν ηρεμούν καταφέρνω να επιστρέψω στην θέση μου. Αμέσως με πλησιάζει κάποιος από την διοργάνωση. Με ρωτά αν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους αυτών που αποχώρησαν. Απαντώ ότι δεν αποχώρησαν, ότι εκδιώχτηκαν (εν τω μεταξύ η αστυνομία τους είχε απομακρύνει από το κτίριο). Η κοπέλα της διοργάνωσης επιστρέφει σε λίγο και μου ζητά να βγω έξω, ενώ εγγυάται την επιστροφή μου στην θέση μου. Έξω με περιμένει ο κοσμήτορας, που προσπαθεί να καταλάβει τι συνέβη. Του εξηγώ και με ρωτά ευγενικά αν θα μπορούσα να μείνω μέχρι το τέλος της ομιλίας, να θέσω ερώτηση. Απαντώ θετικά και μου υπόσχεται να μου δώσει τον λόγο. Η κοπέλα της διοργάνωσης με συνοδεύει στην θέση μου, όπου δέχομαι για άλλη μια φορά επίθεση από οπαδούς του ΠαΣοΚ.

Στην φάση των ερωτήσεων μου δίνεται πράγματι ο λόγος. Ρωτάω τον Πρωθυπουργό (θυμίζω ότι το θέμα της ομιλίας του ήταν η Δημοκρατία) αν είναι δημοκρατία το να εφαρμόζει αντιδιαμετρική πολιτική από αυτήν που εξήγγειλε προεκλογικά. Το να μην επιτρέπει στους βουλευτές του να ψηφίζουν κατά συνείδηση. Το να μην απαιτείται η έγκριση της Βουλής για τις αποφάσεις του Υπουργού Οικονομικών. Το να μην αγγίζει ποτέ η Δικαιοσύνη προβεβλημένα στελέχη των μεγάλων κομμάτων. Τον ρωτάω αν εγκρίνει την βίαιη αντίδραση του περιβάλλοντός του σε μία απολύτως ειρηνική διαμαρτυρία. Τον ρωτάω αν τον ενδιαφέρει να ακούσει την φωνή της νέας γενιάς, που οι άνθρωποί του απέβαλαν από την αίθουσα και γενικά την αντίθετη άποψη ή αν ήρθε στο Βερολίνο για να χειροκροτηθεί από τα κομματικά του στελέχη.

Στο δεύτερο σκέλος απαντά με τους γνωστούς αφορισμούς: "Διαμαρτυρία για την διαμαρτυρία δεν βγάζει πουθενά, ελάτε να μιλήσουμε, φέρτε τις ιδέες σας και τις προτάσεις σας". Για να απαντήσει στο πρώτο σκέλος, έπρεπε δυστυχώς να ανατρέξει στον Γεώργιο Παπαδόπουλο.

Καθώς έβγαινα από την αίθουσα, με πλησίασε ο Υπ. Εξωτερικών Δ. Δρούτσας. Μου έτεινε το χέρι. Δήλωσε ότι ενδιαφέρονται να ακούσουν τις απόψεις των νέων. Απάντησα ότι αφού θα μείνουν τρεις μέρες στο Βερολίνο, ας ψάξουν να μας βρουν. Ζήτησε το τηλέφωνό μου και δεσμεύτηκε ότι θα κάνει ό,τι μπορεί για να βρεθεί χρόνος για μια συνάντηση, αλλά φυσικά δεν υποσχέθηκε ότι θα τα καταφέρει. Δεκτό. Απαράδεκτο αυτό που γράφτηκε στον αθηναϊκό τύπο, ότι ο Υπουργός κανόνισε συνάντηση με εκπρόσωπο των νεαρών. Αλλιώς: πώς η διαστρέβλωση των ειδήσεων εξυπηρετεί την κρατική προπαγάνδα. (Την στιγμή που γράφεται αυτό το άρθρο προσπαθώ ανεπιτυχώς να εντοπίσω την είδηση. Δυστυχώς οι online εκδόσεις των εφημερίδων ανανεώνονται διαρκώς χωρίς να αφήνουν ίχνη.)

Έρχομαι τώρα στην αντιμετώπιση των δημοσιογράφων. Δυο Έλληνες δημοσιογράφοι μίλησαν τελικά μαζί μας. Ρώτησαν επίμονα αν η ομάδα μας συνδέεται με την κατάληψη του ελληνικού προξενείου τον Δεκέμβρη του 2008. Παρά την κατηγορηματική άρνησή μας, το ΒΗΜΑ γράφει: "Οι δράσεις τους, όσο μαχητικές και να είναι -όπως παλιότερα η κατάληψη του ελληνικού προξενείου στο Βερολίνο- δεν έχουν εκτραπεί ωστόσο ποτέ σε βία εναντίον προσώπων".
(http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=385998&ct=32&dt=22/02/2011, αυτήν την φορά προνόησα να κάνω screenshot)

Στο ίδιο πλαίσιο παραπληροφόρησης, αυτήν την στιγμή το άρθρο του ΒΗΜΑτος αποδίδει λανθασμένα την χτεσινή δράση στην Πρωτοβουλία Αλληλεγγύης Βερολίνου, την οποία χαρακτηρίζει "αριστερά διακείμενη". Λίγες ώρες πριν ο χαρακτηρισμός που απέδιδε ήταν "ακροαριστερή". Η Ελευθεροτυπία μιλούσε νωρίτερα για "γκασταρμπάιτερ", αλλά η λέξη απουσιάζει από την τωρινή εκδοχή του άρθρου. Οι αρχικές εκδοχές των άρθρων των εφημερίδων μιλούσαν για "ομάδα αναρχικών που διέκοψε την ομιλία", μετά άλλαξαν σε "προσπάθησε να διακόψει" και τελικά αντικατέστησαν το "αναρχικών" με "φοιτητών". Αρχικά έκαναν λόγο για μία ομάδα, μετά δέχτηκαν την ύπαρξη δύο ξεχωριστών. Ο αριθμός των διαμαρτυρόμενων έπαιξε από 40 ως 10. Επειδή όμως η δύναμη των δημοσιογράφων είναι πλέον κυρίως η εικόνα, αξίζει να επανέλθω στην τηλεοπτική παρουσίαση της είδησης και να θυμίσω πως τα μέσα ενημέρωσης σκηνοθέτησαν την εικόνα από την μια ενός πρωθυπουργού που καλεί σε διάλογο αυτούς που τον διέκοψαν και από την άλλη μιας ομάδας ταραξιών που τα κάνουν λίμπα και αποχωρούν, ανίκανοι να συνομιλήσουν πολιτισμένα. Κι όλα αυτά, ενώ στην πραγματικότητα ο Γιώργος Παπανδρέου έβλεπε πώς οι άνθρωποί του πέταξαν έξω τους νέους που προσπαθούσαν να του μιλήσουν.

Θα ήταν πολύ πιο ενδιαφέρον, αν δεν χρειαζόταν να μεταφέρω όλα όσα συνέβησαν χτες στο Βερολίνο. Αν είχαμε ένα στέρεο έδαφος, αν η δημοσιογραφία στην Ελλάδα λειτουργούσε ανεξάρτητη από την πολιτική εξουσία. Το άρθρο αυτό θα είχε διαφορετικό περιεχόμενο.
Θα μπορούσε για παράδειγμα να αναλύσει διεξοδικά την συμπεριφορά των στελεχών της τοπικής οργάνωσης ΠαΣοΚ Βερολίνου και να κάνει προεκτάσεις σε σχέση με τα κομματικά στελέχη στην Ελλάδα. Μία μόνο λέξη μπορώ να σκεφτώ για να τους χαρακτηρίσω: τραμπούκοι. Έχουμε στην διάθεσή μας άφθονες φωτογραφίες, βίντεο και ηχητικό υλικό που αποτυπώνει απλά στελέχη της "δημοκρατικής παράταξης" να βρίζουν, να τρομοκρατούν, να σπρώχνουν και να τραβάνε φοιτήτριες, να απειλούν ότι θα καταστρέψουν φωτογραφικές μηχανές κι ύστερα να ισιώνουν τις γραβάτες, αφού ξεφορτώθηκαν τους παρείσακτους.
Ή θα μπορούσε να καταλογήσει ευθύνες στον Γιώργο Παπανδρέου για την υποκρισία του αλλά και για την εξόφθαλμη αδυναμία του να ελέγξει τον κομματικό του μηχανισμό. Εννοώ να τον εκδημοκρατίσει, αφού αυτό (λέει πως) είναι το όραμά του.
Θα μπορούσε να εστιάσει στις καταγγελίες των φοιτητών, στο κείμενο διαμαρτυρίας, τις αφίσες, τα πανό και τα συνθήματα. Στα αιτήματα των νέων, τις απόψεις τους, τις προτάσεις τους. Στα προβλήματα της ομογένειας. Στους λόγους που οδήγησαν εικοσάρηδες και εικοσιπεντάρηδες να φύγουν από την Ελλάδα. Ή να αναρωτηθεί γιατί αυτοί οι νέοι που ζουν, σπουδάζουν και εργάζονται στο εξωτερικό καίγονται τόσο για ό,τι συμβαίνει στην πατρίδα που εγκατέλειψαν.

Όμως δεν μπορεί να κάνει τίποτα από αυτά. Γιατί η αλήθεια που έμαθε η κοινή γνώμη είναι ότι ορισμένοι υπερόπτες αναρχικοί-ταραξίες-νέοι προσπάθησαν να τα σπάσουν και αποχώρησαν. Γιατί αλήθεια είναι η αλήθεια της τηλεόρασης.

Πού θέλω να καταλήξω;
Χτες το απόγευμα κανείς δεν είχε αυταπάτες. Δεν προσπαθήσαμε να ρίξουμε την κυβέρνηση, δεν προσπαθήσαμε να νουθετήσουμε τον πρωθυπουργό, δεν περιμέναμε να ακούσει την φωνή μας, ούτε πιστέψαμε ότι θα μας έδινε μια ειλικρινή απάντηση στις ερωτήσεις μας. Τα κορίτσια που διαμαρτυρήθηκαν ήξεραν ότι το μόνο που μπορούσαν ήταν να του δείξουν ότι για κάποιους Έλληνες φοιτητές στο Βερολίνο είναι ανεπιθύμητος, ότι δεν μπορούμε να ανεχτούμε να έρχεται στο γερμανικό πανεπιστήμιο και να αυτοδιαφημίζεται ως ο προστάτης της δημοκρατίας. Συμπληρώνω: η φωνή μας θα ακουστεί. Κι όσο τα αστικά μέσα ενημέρωσης συνεχίζουν να αγνοούν φωνές σαν την δική μας, τόσο θα χειροτερεύουν την θέση τους στην συνείδηση του κόσμου.

Μάκης Τσαμαλίκος
Βερολίνο, 22.2.2011

Απεργία!

Σήμερα έχει απεργία. Απεργούν όμως τα ιστολόγια; Κάτι τέτοιο δεν θα ήταν αδιανόητο, σε ένδειξη διαμαρτυρίας, για κάποιο πρόβλημα της μπλογκόσφαιρας ίσως. Αλλά συμμετοχή στην απεργία του «πραγματικού κόσμου»; Και με ποιο τάχα αίτημα –και σαν πίεση προς ποιον;

Επειδή δεν βρίσκω απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα, αντί να απεργήσω, θα λεξιλογήσω… για την απεργία, δηλαδή θα επιχειρήσω να σκιαγραφήσω την ιστορία της λέξης και του πράγματος.

Η απεργία θέλει εργάτες· όσο κι αν σε παλιότερα χρόνια υπήρχαν πολλά περιστατικά οργανωμένης διαμαρτυρίας δούλων ή δουλοπαροίκων, που ασφαλώς θα περιλάμβαναν και άρνηση εργασίας, δεν μπορούμε να τα χαρακτηρίσουμε «απεργίες». Οπότε, τις απαρχές του πράγματος (των απεργιών) και των λέξεων που το περιγράφουν θα τις αναζητήσουμε στις αρχές του 19ου αιώνα.

Τα καινούργια όπλα

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε σήμερα, 22.2.2011, στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης. Δεν είμαι βέβαιος ότι αρχικά hacker σήμαινε ειδικότητα ξυλουργού, αλλά ασφαλώς το ρήμα hack σημαίνει  πετσοκόβω, πελεκάω. Το ουσιαστικό hack σήμαινε, ανάμεσα σε πολλά άλλα, τον μεροκαματιάρη γραφιά, που γράφει σε εφημερίδες (χωρίς πολύ ταλέντο και χωρίς να πληρώνεται καλά).

Ακούγεται κάπως σαν κοινοτοπία, αλλά απηχεί την πραγματικότητα. Τα μέσα αντίστασης στην καταπίεση αλλάζουν από εποχή σε εποχή, ανάλογα με την υπάρχουσα υλική υποδομή. Ξεκινήσανε από μια σφεντόνα, ένα δόρυ, ένα σπαθί, έγιναν κατόπιν καριοφίλια και τουφέκια, ύστερα αυτόματα και χειροβομβίδες και σήμερα, χάρη στην τεχνολογική εξέλιξη, έχουν πάρει τελείως διαφορετική και φαινομενικά ανώδυνη μορφή. Σήμερα ένας φορητός υπολογιστής ή ένα κινητό τηλέφωνο μπορούν να γίνουν αποτελεσματικά όπλα εξέγερσης.

Εμείς φυσικά, βυθισμένοι στη μακαριότητα των βεβαιοτήτων μας και στις τρισχιλιετείς περγαμηνές μας, μπορεί να εφησυχάζουμε πως η Πληροφορική δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία, γύρω μας όμως, σε πολύ κοντινές και γειτονικές μας χώρες, γίνεται αληθινή κοσμογονία. Θα πίστευε κανείς πως η Τουρκία μάς έχει ξεπεράσει στον τομέα αυτόν και πως οι Αιγύπτιοι ή οι Πέρσες είναι τόσο εξοικειωμένοι με τη χρήση του κινητού τηλεφώνου και του ηλεκτρονικού υπολογιστή; Και όμως αυτή είναι η αλήθεια.
Δεν ξέρω αν το έχετε διαβάσει, αγαπητοί αναγνώστες, αλλά στις εξεγέρσεις που συγκλονίζουν τις αραβικές και ισλαμικές χώρες της Αφρικής και της Ασίας, δύο είναι τα καθοριστικής σημασίας γεγονότα. Το πρώτο, η αποφασιστική συμμετοχή των γυναικών και το δεύτερο ο σημαντικότατος ρόλος που έπαιξε και συνεχίζει να παίζει η Πληροφορική. Τα μηνύματα που ανταλλάσσονται με τα κινητά τηλέφωνα ή με ηλεκτρονικούς υπολογιστές μέσω Διαδικτύου, αποδείχτηκαν αποτελεσματικότατα για την κινητοποίηση των εξεγερμένων.

Ούτε ο Καθεξής δεν πάει στο πανεπιστήμιο της Βηρυττού

Ο τίτλος φαίνεται παράλογος -και είναι, γιατί τον έφτιαξα με συγκόλληση δυο μαργαριταριών που ψάρεψα (ή που μου υπέδειξαν) στο ελληνικό Διαδίκτυο και τα οποία θα μπορούσαν να πυκνώσουν τις γραμμές των Νομανσλανδιανών.

Το πρώτο μαργαριτάρι το πήραν είδηση αυτοί που το διέπραξαν κι έτσι το διόρθωσαν. Δυστυχώς, στο Διαδίκτυο ισχύει μια παλιά παροιμία, που τη λέγαν παλιότερα όταν διέρρεε μυστικό: “πού να βρεις χίλια μαντήλια να φράξεις χίλια στόματα”, αν και αντί για στόματα τώρα έχουμε τα συναθροιστήρια και τα αμέτρητα ιστολόγια που αναπαράγουν αμέσως τα άρθρα των εφημερίδων.

Το αμέτι μουχαμέτι και η διαδρομή του

Πέρυσι το καλοκαίρι είχα ανεβάσει ένα άρθρο όπου προσπαθούσα να διερευνήσω την προέλευση της έκφρασης “αμέτι μουχαμέτι”. Παρά την καλοκαιρινή χαλάρωση, έγινε πολύ καλή συζήτηση. Με αφορμή το άρθρο εκείνο και τον σχολιασμό του, ο φίλος Βασίλης Ορφανός από το Ηράκλειο Κρήτης μπήκε στα αίματα και μελέτησε εξονυχιστικά τη διαδρομή αυτής της έκφρασης. Τώρα μού έστειλε ένα δικό του άρθρο, που με πολλή χαρά το παρουσιάζω εδώ. Στο άρθρο εγώ δεν έχω επέμβει καθόλου. Επειδή όμως είναι εκτενές και με μπελαλίδικη μορφοποίηση (πάνω από 50 υποσημειώσεις και γλωσσάριο!), το έχω ανεβάσει και εδώ ώστε αν θέλετε να το αποθηκεύσετε στον υπολογιστή σας. Είμαι βέβαιος ότι οι μερακλήδες θα το χαρούν!

Η διαδρομή της έκφρασης αμέτι μουχαμέτι από τις αρχές του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα[1]

Στο Τουρκικό λεξιλόγιο της Νέας Ελληνικής του  Ι. Τ. Παμπούκη, στο λήμμα ιμέτι διαβάζουμε: «ιμέτι το – α [ραβ]. ümmet = έθνος, λαός· ümmeti Mahomet = οι μουσουλμάνοι· παραμορφωμένη την έκφρ. βλ. στις λ. αμέτ, αμέτης , αμέτι [2]. Ορίστε, λέγ’ Αλήπασας, ιμέτι Μουχαμέτη. (325,205)»[3],[4]

Ο στίχος αυτός, σύμφωνα με την παραπομπή, βρίσκεται στο έργο του Κων. Σάθα Ιστορικαί Διατριβαί [5]. Στο Γ΄ μέρος του έργου ο Σάθας δημοσιεύει μια μακροσκελή έμμετρη βιογραφία του Αλή Πασά[6]. Πρόκειται για μια λαϊκή ποιητική σύνθεση, δημιούργημα ενός ελληνόφωνου μουσουλμάνου, παντελώς αγράμματου, με το όνομα Χατζή Σεχρέτης, που ζούσε κοντά στον Αλή Πασά.

Ο Αμαντέους λεγόταν Θεόφιλος

Από μια συζήτηση που έγινε στο φόρουμ της Λεξιλογίας έμαθα ότι ανέβηκε αυτές τις μέρες στο θέατρο το Αμαντέους του Πίτερ Σάφερ, με πρωταγωνιστές τον Χριστόφορο Παπακαλιάτη και τον Δ. Λιγνάδη.

Βρίσκω λοιπόν την ευκαιρία να ευλογήσω τα γένια μου, μια και πριν από πολλά χρόνια είχα μεταφράσει μια επιλογή από την αλληλογραφία του Μότσαρτ. Το βιβλίο εκείνο εκδόθηκε το 1991 από τις εκδόσεις Ερατώ (εξώφυλλο βλέπετε αριστερά, περισσότερα εδώ) και επανεκδόθηκε το 2001 και ίσως υπάρχουν ακόμα κάποια αντίτυπα εδώ κι εκεί σε κανένα βιβλιοπωλείο –έχει όμως προγραμματιστεί ανατύπωση.

Όπως πολύ σωστά λέει ο Νίκος Λίγγρης στο σημείωμά του, το Αμαντέους σημαίνει «αγαπημένος του Θεού», όμως ο Μότσαρτ δεν βαφτίστηκε Αμαντέους, αλλά Theophilus, για την ακρίβεια: Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus. Τα δυο πρώτα ονόματα τα πήρε επειδή γεννήθηκε στις 27 Ιανουαρίου (1756), που είναι η γιορτή της ανακομιδής των λειψάνων του Ιωάννη Χρυσόστομου. Το Wolfgang ήταν το όνομα του παππού του από τη μητέρα του. Theophilus ήταν ένα από τα ονόματα του νονού του — Amadeus στα λατινικά, Gottlieb στα γερμανικά. Gottlieb είναι η «αγάπη του Θεού», αλλά για το Θεόφιλος η κατάσταση δεν είναι σαφής, μπορεί να ερμηνευτεί και «ο αγαπημένος του Θεού» και «αυτός που αγαπάει τον Θεό».

Πούτζον θα πει πηγάδι

Αν μη τι άλλο, η σειρά 1821 του Σκάι κατάφερε να στρέψει το ενδιαφέρον στην Επανάσταση του 21, οπότε αν πράγματι τη δημιούργησαν «εθνομηδενιστές» (για να δανειστώ την ορολογία των εθνικιστών) τούς ήρθε μπούμερανγκ, αφού το 1821 στάθηκε το ιδρυτικό γεγονός της σημερινής Ελλάδας και χάρη στη σειρά τους το ιδρυτικό αυτό γεγονός ήρθε πάλι στην επικαιρότητα.

Είτε με αφορμή τις αγριότητες εναντίον του Τατσόπουλου, είτε για άλλο λόγο, παρατηρώ ότι κυκλοφορεί αρκετά στα ιστολόγια τώρα τελευταία ένα πιπεράτο μικροεπεισόδιο του Εικοσιένα· λογάριαζα έτσι κι αλλιώς να το σχολιάσω, όμως ένας φίλος μού έστειλε ένα βιντεάκι και με ρώτησε αν όντως έτσι ειπώθηκε.

Το βιντεάκι είναι εδώ, αν και πρέπει να σας προειδοποιήσω ότι εγώ προσωπικά βρήκα απεχθή τα καμώματα του δημοσιογράφου που λέει «δεν λέω εγώ για πούτσο, ο Κολοκοτρώνης το είπε». (Πιο αναξιοπρεπές θέαμα μια φορά θυμάμαι· τότε που ο Άδωνης διαφήμιζε το βιβλίο του Πλεύρη, τάχα χωρίς να δείχνει τον τίτλο).

Τέλος πάντων, ο δημοσιογράφος δεν μεταφέρει σωστά τα λόγια –αλλά το θέμα δεν είναι εκεί, είναι ότι το «ρώτησα τον πούτσο μου» δεν το είπε ο Κολοκοτρώνης, όπως μας λέει ο δημοσιογράφος, το είπε ο Καραϊσκάκης. Ανακρίβεια νούμερο ένα σχετικά με αυτό το επεισόδιο.

Η κοψοχρονιά και οι παραφυάδες της

Σκεφτόμουν χτες την αναγγελία της κυβέρνησης για την «αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας», που αρκετό θόρυβο προκάλεσε, ιδίως αν σκεφτούμε προηγούμενες επιδόσεις του νεοελληνικού κράτους στο ξεπούλημα, που μάλιστα είχαν γίνει σε ομαλές συνθήκες ήρεμης και αβίαστης διαφθοράς και όχι τώρα που θα έχουμε επιπλέον το μνημονιακό πιστόλι στον κρόταφο και όπου ήδη είναι περίπου προδιαγραμμένο ότι η αξιοποίηση θα είναι, στην πραγματικότητα, εκποίηση.

Όταν εκποιούμε κάτι, λέμε ότι το δίνουμε κοψοχρονιά. Η λέξη αυτή μας είχε απασχολήσει πριν από καιρό στο φόρουμ της Λεξιλογίας. Αν θέλετε μπορείτε να δείτε όλη τη συζήτηση εκεί, εγώ θα τη συνοψίσω εδώ, παραθέτοντας τα συμπεράσματα που έχω βγάλει. Αν δεν σας ενδιαφέρει η λέξη κοψοχρονιά, προχωρήστε προς το τέλος του άρθρου, έχουμε παραφυάδες.

Ελληνικά είναι, δεν διαβάζονται… (ξανά)

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα, έχει ξαναδημοσιευτεί περίπου με την ίδια μορφή. Δεν το κάνω όμως επειδή βαριέμαι να γράψω κάτι φρέσκο: απλώς, χτες, που είχε το ιστολόγιο τα γενέθλιά του, κοίταξα ξανά μερικά από τα πρώτα-πρώτα άρθρα που είχα δημοσιεύσει εδώ τον Φλεβάρη του 2009, που δεν αφορούν θέματα επικαιρότητας και που δεν διαβάστηκαν πολύ μια και τότε το ιστολόγιο έκανε τα πρώτα του βήματα και δεν ήταν πολύ γνωστό. Σκέφτηκα λοιπόν να ανεβάσω ένα από αυτά τα παλιά άρθρα και… βλέπουμε για τα υπόλοιπα. Πάντως, δεν κοπυπαστώνω: έχω χτενίσει το παλιό άρθρο, έχω προσθέσει μερικά, έχω ενσωματώσει κάμποσα πράγματα από τα (λιγοστά, τότε) σχόλιά σας.

Είναι πολύ γνωστή η αγγλική έκφραση It’s Greek to me ή that’s Greek to me, κατά λέξη «αυτά είναι ελληνικά για μένα», που σημαίνει ότι αυτά είναι ακαταλαβίστικα, αλαμπoυρνέζικα, κινέζικα όπως θα λέγαμε εμείς. Η έκφραση στα αγγλικά χρησιμοποιείται ακόμα, αλλά έχει παλιώσει λίγο· τα τελευταία χρόνια, θα τη δείτε συχνά να χρησιμοποιείται «μεταφορικά», δηλαδή όταν κάποιος θέλει να αναφερθεί στα ελληνικά πράγματα, όχι πάντοτε επικριτικά: για παράδειγμα, η ελληνίστρια Charlotte Higgins κυκλοφόρησε το 2008 το βιβλίο It’s all Greek to me, που είναι διθυραμβικό για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.