Ο ρώσος βουλευτής με τη μίνι φούστα

Το σημερινό θέμα το δανείζομαι, στο μεγαλύτερο μέρος του, από το φόρουμ της Λεξιλογίας,  όπου το έθεσε η φίλη Palavra -αφορά, βλέπετε, ένα θέμα που με απασχολεί, τα πολύπαθα επαγγελματικά θηλυκά και τα μουστάκια που  πολλοί στον δημοσιογραφικό χώρο θέλουν να βάλουν, με το ζόρι, στους έμφυλους τύπους, ίσως επειδή θεωρούν ότι οι “ερμαφρόδιτοι” τύποι, όπως “η δικαστής” και “η βουλευτής” είναι οι μόνοι που προσδίδουν κύρος, ενώ αν πούμε “η βουλευτίνα” (ή “η βουλεύτρια”) θα ρεζιλευτεί ο θεσμός.

Οι φαγώσιμοι δρόμοι του Π. Τατούλη

Κακόφημοι δρόμοι υπάρχουν, τόσο στην πραγματική ζωή όσο και στην τέχνη -αν θυμάστε την ομώνυμη ταινία του Σκορτσέζε (Mean Streets ο αγγλικός της τίτλος). Αλλά φαγώσιμοι δρόμοι; Δύσκολο, εκτός κι αν εννοούμε ότι για την κατασκευή του δρόμου θα πέσουν μίζες και υπερβάσεις και θα φάνε καλά εργολάβοι, μιζαδόροι, αεριτζήδες, μεσάζοντες και λοιπές παρασιτικές δυνάμεις. Λέτε αυτό να εννοούσε ο περιφερειάρχης Πελοποννήσου, ο Πέτρος Τατούλης; Βέβαια, ο κ. Τατούλης δεν χρησιμοποίησε τη λέξη “φαγώσιμοι” αλλά ένα συνώνυμό της. Να το πάρει το ποτάμι;

Η απελευθέρωση του ανθρώπου

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε σήμερα στην εφημ. Εμπρός της Μυτιλήνης και αποτελεί, κατά κάποιο τρόπο, συνέχεια του προηγούμενου για την πυρηνική ενέργεια που συζητήσαμε την περασμένη εβδομάδα.

Το προηγούμενο σημείωμά μου προκάλεσε μεγάλη συζήτηση. Αυτό τουλάχιστο συμπεραίνω από τις πολλές δεκάδες σχόλια, που διατύπωσαν επώνυμοι ή ψευδώνυμοι αναγνώστες των ιστολογίων στα οποία αναρτήθηκε, sarantakos.wordpress.com και tofistiki.wordpress.com. Η συζήτηση βεβαίως οφείλεται και στη συγκίνηση που προκάλεσε στην κοινή γνώμη το πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα, και επικεντρώνεται στο είδος της ενέργειας που πρέπει τελικά να επιλέξει η Ανθρωπότητα.
Οι επιλογές στο σημείο αυτό δεν είναι πολλές. Ουσιαστικά είναι μόνο τρεις: Τα συμβατικά στερεά, υγρά και αέρια καύσιμα (κάρβουνο, πετρέλαιο και φυσικό αέριο), η πυρηνική ενέργεια με τη σημερινή της μορφή (πυρηνικοί αντιδραστήρες με ουράνιο ή πλουτώνιο) και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ήλιος, άνεμος, υδατοπτώσεις, παλίρροιες, άντε και γεωθερμία).

Το τσουνάμι και το νάμι

Καμιά φορά η επικαιρότητα με προσπερνάει κι άμα δεν έχω κάτι παραπάνω να γράψω απ’ όσα έχουν ήδη γραφτεί προτιμάω να το αφήσω να περάσει, κι έτσι είχα κάνει με το τσουνάμι, τη λέξη που βάρβαρα όρμησε στην επικαιρότητά μας εδώ και 15 μέρες μετά τον μεγάλο σεισμό της Ιαπωνίας. Τελικά όμως άλλαξα γνώμη, και ιδού το παρόν.

Βέβαια, όπως θα θυμόμαστε όλοι, τη λέξη δεν τη μάθαμε τις προάλλες, την είχαμε μάθει ή είχαμε συνειδητοποιήσει ότι την ξέραμε λίγα χρόνια νωρίτερα, τα Χριστούγεννα του 2004, με τον σεισμό στον Ινδικό Ωκεανό και το φοβερό τσουνάμι που ακολούθησε και που στοίχισε σχεδόν 200.000 νεκρούς.

Μια άστοχη κίνηση κι ένα ανεξόφλητο χρέος

Στις αρχές του χρόνου, το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε με τυμπανοκρουσίες τη σύσταση Εθνικής Επιτροπής η οποία θα μεριμνούσε για την επανέκδοση των έργων του Νίκου Καζαντζάκη «σε νέες, επιμελημένες και σχολιασμένες εκδόσεις». Η δωδεκαμελής επιτροπή απαρτιζόταν από πανεπιστημιακούς και ανθρώπους των γραμμάτων, πολλοί από τους οποίους πραγματικά τιμούν τα γράμματά μας, ενώ φαίνεται ότι καθοριστικό ρόλο για την απόφαση του υπουργείου έπαιξε μια Διεθνής Εταιρεία Φίλων του Καζαντζάκη, που είχε συγκεντρώσει μερικές χιλιάδες υπογραφές ζητώντας τη συγκρότηση της επιτροπής που θα προχωρούσε στην επανέκδοση.

Αν και στην ανακοίνωση του υπουργείου αναφερόταν ότι θα γίνονταν σεβαστά τα πνευματικά δικαιώματα των κληρονόμων του συγγραφέα, ήταν φανερό ότι ο δικαιούχος, ο Πάτροκλος Σταύρου, θετός γιος της Ελένης Καζαντζάκη, της δεύτερης γυναίκας του συγγραφέα, δεν είχε ερωτηθεί. Είναι βέβαια αλήθεια ότι τα δικαιώματα του Καζαντζάκη τα διεκδικούσαν δικαστικά και οι εγγονές της αδελφής του συγγραφέα, και κάποιοι θεώρησαν ότι με τη συγκρότηση της επιτροπής θα λυνόταν και αυτή η δικαστική διαμάχη.

Πωλείται κουλτούρα, τα φέσια δώρο

 

Αναδημοσιεύω σήμερα μια ανακοίνωση του Συλλόγου Μεταφραστών, Επιμελητών και Διορθωτών, του ΣΜΕΔ, που αφορά αφενός τη διαμάχη ενός γνωστού εκδοτικού οίκου με έναν μεταφραστή και αφετέρου το γενικότερο πρόβλημα της θέσης των εργαζομένων του κλάδου του βιβλίου σε εποχές κρίσης. Ίσως και όλων των εργαζομένων, μια και η περικοπή των αποδοχών και η αμφισβήτηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων είναι παρόμοια σε όλους τους κλάδους και μάλιστα περίπου ανεξάρτητα από την πορεία της επιχείρησης: εξαιρετικά κερδοφόρες εταιρείες έχουν επίσης επιχειρήσει ή καταφέρει να μειώσουν το μισθολογικό τους κόστος επικαλούμενες την κρίση. Ειδικά όμως στον χώρο της μετάφρασης βιβλίων, όπου ο εργαζόμενος συνήθως είναι μόνος του και διαπραγματεύεται ατομικά, ο εργοδότης έχει όλα τα χαρτιά στα χέρια του, γιατί ποιος εργαζόμενος μπορεί να αντέξει το κόστος μιας δικαστικής διαδικασίας; Και πώς αλλιώς θα βρει το δίκιο του; Είπα όμως πολλά, δίνω τον λόγο στην ανακοίνωση του ΣΜΕΔ. Να επισημάνω ότι δεν υιοθετώ κατ’ ανάγκη όλα τα σημεία του κειμένου, ούτε έχω ελέγξει ανεξάρτητα αν ισχύουν οι καταγγελίες -αν και φαντάζομαι πως ισχύουν.

Σκόρπια για την 25η Μαρτίου

Ετοίμαζα κάτι για την 25η Μαρτίου να το ανεβάσω χτες, αλλά για τεχνικούς λόγους, όπως λέμε, δεν μπόρεσα να το τελειώσω. Παίρνει σειρά για άλλοτε, ίσως του χρόνου. Οπότε, μαζεύω δυο τρία θεματάκια, που όλα τους αναφέρονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στο ιδρυτικό γεγονός της νεότερης Ελλάδας, το 1821.

* Στο ταξί τις προάλλες, φυσικά το ράδιο έπαιζε Σκάι, και πέφτει διαφήμιση για κάποια εκπομπή,  ανακεφαλαίωση του πολύκροτου ντοκιμαντέρ για το 21 ή επισκόπηση ή κάτι τέτοιο, δεν πρόσεξα, οπότε ο ταξιτζής: Δεν ντρέπονται, βγάλανε πούστη τον Κολοκοτρώνη και το συζητάνε τώρα; Τον ρώτησα και προέκυψε ότι δεν είχε δει κανένα από τα ντοκιμαντέρ, αλλά πίστευε πράγματι ότι η σειρά του Σκάι είχε ασχοληθεί με το αν ο Κολοκοτρώνης ήταν γκέι.

* Άρθρο Καμπουράκη στο protagon.gr με τίτλο “Τα Tod’s του Ανδρούτσου” (έμαθα και μια καινούργια λέξη). Ξεκινάει: Εμείς οι  Έλληνες δεν ξέρουμε την ιστορία μας. Δεν επιθυμούμε επίσης να τη μάθουμε. Και στο τέλος του άρθρου το αποδεικνύει, μια και αναφέρεται στον “φονιά Μπούρα” που δολοφόνησε τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Ωστόσο, κάνει μερικές σωστές παρατηρήσεις για όσους αρνούνται να διαβάσουν ιστορία αλλά εξεγείρονται όταν κάποιος αμφισβητήσει τους εθνικούς μύθους.

Το σαλτανάτι του σουλτάνου

Πριν από λίγα χρόνια, ένας φίλος, βλέποντας ότι είχα γράψει μερικά άρθρα για το λεξικό Μπαμπινιώτη (δείτε εδώ), μου έδωσε έναν κατάλογο λημμάτων που έλειπαν από το λεξικό, κακώς κατά τη γνώμη του. Δυστυχώς αυτόν τον κατάλογο τον έχασα, και το χειρότερο είναι πως και ο φίλος μου δεν τον βρίσκει στα χαρτιά του, αλλιώς θα σας τον παρέθετα διότι είχε ενδιαφέρον. Βέβαια, ο φίλος μου είχε στηριχτεί στην πρώτη έκδοση του λεξικού, κι έτσι κάποιες ελλείψεις –όπως θυμάμαι– είχαν διορθωθεί σε μεταγενέστερες εκδόσεις, ενώ πρέπει να πω ότι δεν συμφωνούσα με όλες τις επισημάνσεις του φίλου μου: μερικές λέξεις καλώς έλειπαν από ένα λεξικό με τις προδιαγραφές του λεξικού Μπαμπινιώτη.

Μια λέξη από τον κατάλογο του φίλου μου ήταν το σαλτανάτι. Βέβαια, πρέπει να πω ότι και το ΛΚΝ, το λεγόμενο λεξικό Τριανταφυλλίδη, το οποίο έχει πιο αντιπροσωπευτικό λημματολόγιο (δηλαδή δεν αποφεύγει τις τουρκογενείς βορειοελλαδίτικες λέξεις), δεν λημματογραφεί το σαλτανάτι, ενώ, ας πούμε, έχει τον ρεντέ, το τσιμένι ή τον μπουγά (που βέβαια απουσιάζουν από τον Μπαμπινιώτη), οπότε δεν θεώρησα κατακριτέα την έλλειψή του από τον Μπαμπινιώτη.

Από τη Χιροσίμα στη Φουκουσίμα: η “φτηνή και καθαρή” πυρηνική ενέργεια

Το σημερινό άρθρο είναι, κατά κάποιο τρόπο, διπλό. Δηλαδή, το καθιερωμένο κάθε εβδομάδα άρθρο του πατέρα μου, Δημ. Σαραντάκου, που δημοσιεύτηκε χτες, 21.3.2011, στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης, είχε για θέμα του το πρόσφατο πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας. Είχα ξεκινήσει κι εγώ να γράφω κάτι για το ίδιο θέμα, αλλά το είχα σταματήσει, κυρίως από αμηχανία. Κρατάω λοιπόν μόνο την πρώτη παράγραφο από το δικό μου κομμάτι και μετά δίνω τη σκυτάλη στον πατέρα μου.

Τον τίτλο που έβαλα στο σημερινό άρθρο τον είχα σκεφτεί από τις πρώτες μέρες, μαζί με κάμποσα άλλα εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, μερικοί από τους οποίους πρόλαβαν ήδη να τον χρησιμοποιήσουν, όπως βλέπω μέσω γκουγκλ. Πράγματι, η ομοιότητα των δύο τοπωνυμίων έρχεται αμέσως στο νου -και δεν είναι τυχαία. Γιατί η Χιροσίμα δεν είναι βέβαια δάνειο από το ήρωος σήμα, όπως έχει υποστηρίξει κάποιος πορτοκαλιστής, νομίζω στον Δαυλό. Στα γιαπωνέζικα, χιρόι σίμα είναι το πλατύ νησί. Σίμα το νησί. Φουκουσίμα, το ευλογημένο, το καλότυχο νησί. Καμιά φορά η ετυμολογία έχει μπόλικη ειρωνεία.

Ένας Δανός στο Μεσολόγγι

Μια και πλησιάζει η επέτειος, σκέφτηκα να βάλω ένα άρθρο που συνδέεται, έμμεσα, με το 1821. Στο τέλος, έχω μιαν απορία, άσχετη με το κυρίως άρθρο αλλά σχετική με το Εικοσιένα: ελπίζω η συλλογική σοφία σας να μου τη λύσει.

Ο Βλαχογιάννης, όπου βρήκα το επεισόδιο που θα αφηγηθώ πιο κάτω, τον χαρακτηρίζει τον πιο ανίκανο και φιλάργυρο από τους ξένους που ήρθαν με πολιτική αποστολή στην Ελλάδα: πρόκειται για τον Γουλιέλμο Σπόνεκ (Sponneck, 1815-1888), ευγενή και πρώην υπουργό οικονομικών της Δανίας, ο οποίος συνόδεψε το 1863 τον 17χρονο βασιλιά Γεώργιο στην Ελλάδα όπου διετέλεσε σύμβουλός του. Ο Σπόνεκ ερχόταν σε συνεχείς προστριβές με τους Έλληνες πολιτικούς, οι οποίοι αμφισβητούσαν το δικαίωμά του να είναι σύμβουλος του βασιλιά χωρίς να είναι υπουργός, και μάλλον γι’ αυτό έφυγε πάνω στα δύο χρόνια παραμονής. Μάλιστα, ανεβοκατέβηκαν κυβερνήσεις ώσπου να δεήσει να φύγει ο λεγάμενος.

Σαν χαρακτηριστικό δείγμα της φιλαργυρίας του Σπόνεκ ο Βλαχογιάννης αναφέρει ότι είχε στήσει επί πολύ καιρό καβγά με τον αυλάρχη για να του καλύψει έξοδα 67 δραχμών. Δεν ξέρω πόση ήταν η αγοραστική δύναμη των 67 δρχ. το 1865, πάντως υπέρογκο ποσό δεν θα ήταν.

Η αντιισλαμική συκοφαντία για το αγοράκι που τάχα του έκοψαν το χέρι

Το ηλεμήνυμα που πήρα έδειχνε μια σειρά από πεντέξι φωτογραφίες, με πρώτη αυτήν που βλέπετε αριστερά, και με μεγάλα γράμματα έλεγε:

Ένα 8χρονο παιδί πιάστηκε σε μία αγορά στο Ιράν να κλέβει ψωμί.
– Στο όνομα του Ισλάμ το παιδί πρέπει να τιμωρηθεί, ένα αυτοκίνητο θα πατήσει το χέρι του.
Θα χάσει για πάντα τη δυνατότητα να ξαναχρησιμοποιήσει το χέρι του.
– Είναι αυτή θρησκεία ειρήνης και αγάπης;

Στις επόμενες φωτογραφίες, που είναι παρμένες από πιο κοντά, βλέπουμε τη ρόδα του αυτοκινήτου να πλησιάζει το χέρι του παιδιού, που ακουμπάει πάνω σ’ ένα κιλίμι, το παιδί να σφίγγει τα δόντια, και ύστερα τη ρόδα να περνάει πάνω από το χέρι (και να κρύβει το πρόσωπο του παιδιού). Συνολικά το ηλεμήνυμα έχει πέντε φωτογραφίες, και ακολουθεί η εξής έκκληση:

Προωθήστε το σε όλους, για ενημέρωση.
Πρέπει να σταλεί παγκοσμίως!
Ακόμα και αν αυτό το μήνυμα έχει σταλεί σε σας πάνω από μία φορά, απλά συνεχίστε να το προωθείτε!

Κι εσείς, επειδή κάπου έχει πάρει το αυτί σας ότι ο ισλαμικός νόμος προβλέπει την ποινή του ακρωτηριασμού για τους κλέφτες, το πιστεύετε, προωθείτε το μήνυμα σε όλους τους γνωστούς σας, κι αρχίζετε να βλέπετε με πιο καλό μάτι τις υστερικές στριγγλιές του Άδωνη και τα κηρύγματα μίσους του Σεραφείμ, αφού αυτοί οι βάρβαροι κόβουν τα χέρια των μικρών παιδιών.

Αν έτσι κάνατε, μόλις πέσατε θύμα μιας αισχρής (και χοντροκομμένης) συκοφαντίας.

Οι περιπέτειες μιας λέξης: ένα ετυμολογικό εικονογραφημένο ποίημα

Η 21η Μαρτίου έχει ανακηρυχθεί παγκόσμια μέρα ποίησης, και ασφαλώς η μπλογκόσφαιρα αύριο θα τιμήσει την περίσταση. Εδώ στο ιστολόγιο συνηθίζουμε τη λογοτεχνική ύλη να τη βάζουμε τις Κυριακές, που υπάρχει περισσότερη άνεση για διάβασμα, και αφού είμαστε και ιστολόγιο με ιδιαίτερη έφεση προς την ετυμολογία σκέφτηκα ότι ταιριάζει να παρουσιάσω σήμερα μια συνεργασία φίλου, ένα “ετυμολογικό” ποίημα που έγραψε, εικονογράφησε και μού έστειλε ο φίλος dzach και που απαντάει με τον δικό του τρόπο στο ερώτημα αν η δουλειά πρέπει να γράφεται “δουλιά”.

Κάτω από την εικονογράφηση παραθέτω το ποίημα με τον παραδοσιακό τρόπο, μόνο σε κείμενο

Εσείς συμφωνείτε να βομβαρδίσουμε τη Λιβύη;

Μπορεί ως χώρα να οδεύουμε στη χρεοκοπία, να περικόπτονται οι μισθοί και οι συντάξεις, να συγχωνεύονται σχολεία, να κλείνουν μαγαζιά, αλλά, όπως φάνηκε και με την περίπτωση του δανείου του Μεγάρου Μουσικής, λεφτά υπάρχουν όταν πρόκειται για καλό σκοπό: στην προκειμένη περίπτωση, για να βομβαρδίσουμε τη Λιβύη, μια και όπως ακούω σπεύσαμε να δηλώσουμε πρόθυμοι στην επιχείρηση ανατροπής του καθεστώτος Καντάφι, και προσφέραμε F16 και φρεγάτες, διότι, όπως είχε πει σε ανάλογη περίπτωση ο Παναγιωτάκης Κανελλόπουλος, «Δεν αντέχομεν αλλά δεν μειώνομεν τας [στρατιωτικάς] δαπάνας… Εμείς έχομεν Ζάλογγα εις την ιστορίαν μας» (28/1/54)

Σκέφτηκα ότι θα θέλατε να σχολιάσουμε το θέμα, που δεν το έχουμε ακόμα συζητήσει καθόλου στο ιστολόγιο.  Συμφωνείτε εσείς να βομβαρδίσουμε τη Λιβύη; (Και γιατί όχι το Μπαχρέιν ή την Υεμένη; )

Μέγκλα αγγλική ή ποντιακή

Η λέξη μέγκλα (κάτι το πολύ ωραίο, και ιδίως κάτι καλής ποιότητας) ανήκει βέβαια στο μάγκικο λεξιλόγιο, αλλά είναι αρκετά διαδεδομένη, τόσο ώστε να μπει και στα δυο σύγχρονα μεγάλα λεξικά μας, εννοώ ΛΚΝ και Μπαμπινιώτη. Χρησιμοποιείται σήμερα άκλιτη, ως χαρακτηριστικό ενός εκλεκτού πράγματος: Αγόρασα ένα κουστουμάκι, μέγκλα!

Η μέγκλα προβληματίζει για την ετυμολογία της. Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη, ετυμολογείται από το made in England, αφού τα αγγλικά είδη ήταν ονομαστά για την υψηλή τους ποιότητα. Μερικοί μάλιστα το εξειδικεύουν: προέρχεται, λένε, από τα αγγλικά κασμίρια, που έγραφαν made in England και που ήταν… μέγκλα, εξαιρετικής ποιότητας.