Η δήθεν ανακοίνωση των μουσουλμάνων και τα ψέματα (;) του Άδωνη

Στο Διαδίκτυο, ούτε πλάκα δεν μπορεί να κάνεις, γιατί υπάρχει φόβος να σε πάρουν στα σοβαρά· έχω πικρή πείρα στο θέμα αυτό, πάνω από μια φορά, όταν κείμενά μου που τα νόμιζα εντελώς ολοφάνερα ειρωνικά κάποιοι τα πήραν, καλόπιστα, τοις μετρητοίς. Για παράδειγμα, ένα άρθρο στο οποίο έλεγα ότι η… πτωχή αγγλική γλώσσα μόλις και μετά βίας έχει 1 εκατομμύριο λέξεις, ενώ η ελληνική πολλά εκατομμύρια, ειρωνευόμενος τον ακαδημαϊκό κ. Κουνάδη και τους εξωφρενισμούς του, το είδα αναδημοσιευμένο στα σοβαρά σε ένα σχολικό φόρουμ.

Πιο πρόσφατα, ένα πρωταπριλιάτικο αστείο σε κάποιον ιστότοπο, ότι τουρκική εταιρεία σκέφτεται να αγοράσει τον Πανθρακικό (ομάδα της Κομοτηνής), κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο και το είδε ο πάντα άγρυπνος φρουρός κ. Ανατολάκης, βουλευτής του Λάος (αυτό δεν είναι πρωταπριλιάτικο αστείο), και… έκανε ερώτηση στη Βουλή. Δείτε εδώ την καλογραμμένη ανακοίνωση-διάψευση του Πανθρακικού.

Ότι οι βουλευτές του Λάος δεν αφήνουν σαχλαμάρα να περάσει μπροστά τους χωρίς να την “αξιοποιήσουν”, το ξέραμε και πριν από τον Ανατολάκη. Νέο δείγμα γραφής, αν και πιο ανησυχητικό, έδωσε αυτές τις μέρες ο κ. Άδωνης Γεωργιάδης. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Ο ανύπαρκτος ήρωας Κωνσταντίνος Κουκίδης

Προχτές, στην ηλεκτρονική έκδοση του Βήματος, ο δημοσιογράφος Γ. Μαλούχος ανέβασε σε νέα επίπεδα το ευγενές άθλημα της χάλκευσης: όχι μόνο αφιέρωσε ολόκληρο άρθρο σε ανύπαρκτο πρόσωπο, αλλά και θεώρησε ένδειξη απώλειας της ιστορικής μας μνήμης το ότι κανείς άλλος δεν… θυμήθηκε τον (ανύπαρκτο) ήρωα!

Βέβαια, πρέπει να πούμε ότι τέτοιες επιδόσεις δεν μας παραξενεύουν από το Βήμα, που, αν θυμάστε, είχε κατασκευάσει ολόκληρο ρεπορτάζ για την επίσκεψη Ερντογάν το 2009, επίσκεψη που δεν έγινε ποτέ, καταφέρνοντας μάλιστα να ανακαλύψει και… ψυχρότητα που δεν την έκρυψαν τα χαμόγελα.

Έγραψε λοιπόν προχτές ο Γ. Μαλούχος:

Τα αυτιά του καρλαύτη

Το αυτί, μαζί με το αυγό, είναι λέξεις που προκαλούν ηθικό πανικό για την ορθογραφία τους· πόλεμος κόντεψε να γίνει όταν ο Μ. Τριανταφυλλίδης πρότεινε να γράφονται «αφτί» και «αβγό» στα σχολικά βιβλία, παρόλο που η γραφή αυτή βασιζόταν σε ετυμολογήσεις που πρώτος τις είχε εισηγηθεί ο υπερσυντηρητικός Γ. Χατζιδάκις, ο γλωσσολόγος που στάθηκε αμείλικτος εχθρός της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1917, θυσιάζοντας στην καταπολέμησή της και την επιστημονική του ακεραιότητα (δείτε το βιβλίο του Γενηθήτω φως, που τώρα το επανεκδίδουν κάτι υπερακροδεξιοί, να καταλάβετε τι εννοώ).

Ο Χατζιδάκις πρότεινε «αφτί» επειδή υποστηρίζει, και σωστά, ότι το μεσαιωνικό αφτίον προέρχεται από συνεκφορά: τα ωτία > τα ουτία > ταφτία, άρα δεν δικαιολογείται το δίψηφο αυ. Ωστόσο, μπροστά στο θόρυβο που ξεσηκώθηκε, ο Τριανταφυλλίδης έκανε πίσω, αποδεχόμενος τις γραφές αυτί και αυγό.

Δυο χοχλοί και τρία σάζεν

Προειδοποίηση: Ακολουθεί σεντόναρος και μάλιστα αφιερωμένος σε μεταφραστικά θέματα. 

Στο πλοίο για την Κέρκυρα διάβαζα τη «Στέπα», ένα ωραίο εκτενές διήγημα του Τσέχοφ (και νουβέλα μπορεί να το πείτε) από μιαν έκδοση που μοίραζε πέρσι το Βήμα, με τον όχι πολύ πρωτότυπο τίτλο Διηγήματα, που περιλαμβάνει συνολικά πέντε μεγάλα διηγήματα, διαλεγμένα από δύο παλιότερες συλλογές διηγημάτων του Τσέχοφ, που είχαν κυκλοφορήσει παλιότερα σε «κανονικά» βιβλία από τις εκδόσεις Ροές. (Λέγοντας «κανονικά» εννοώ τα βιβλία που πουλιούνται μέσω βιβλιοπωλείου). Δεν ξέρω ποια είναι τα διηγήματα που έμειναν απέξω στο διάλεγμα, αλλά τα πέντε που διαλέχτηκαν είναι εξαιρετικά, ένα κι ένα, ανάμεσα στ’ άλλα «Ο μαύρος καλόγερος» και «Η κυρία με το σκυλάκι». Οπότε, η συλλογή είναι εξαιρετικά συμφερτική και από τιμή και από ποιότητα, κι αν όλοι αγοράζουν μόνο τέτοια βιβλία (εφημεριδάδικες επανεκδόσεις, είτε τζάμπα είτε σε χαμηλή τιμή) γεννιέται το ερώτημα τι θα γίνουν οι κανονικοί εκδότες και πού θα βρίσκουν μετά υλικό για να εκδίδουν κοψοχρονιά τα δικά τους συμφερτικά βιβλία οι εφημεριδάδες. Αλλά πλατειάζω.

Προπασχαλινά μουστάκια

Κι αυτό το σύντομο άρθρο το γράφω αρκετές μέρες νωρίτερα, μεγαλοτεταρτιάτικα, και το ανεβάζω με αυτόματο πιλότο, οπότε αν έχουν συμβεί τέρατα και σημεία στο μεταξύ, να ξέρετε ότι δεν τα έχω πάρει υπόψη μου.

Όπως ίσως θα ακούσατε ή θα διαβάσατε, τη Μεγάλη Τρίτη (19 Απριλίου) ο υπουργός υγείας κ. Λοβέρδος «καρατόμησε», όπως είναι το αναπόφευκτο δημοσιογραφικό κλισέ κάθε φορά που αποπέμπεται ο προϊστάμενος ενός οργανισμού, τη διοίκηση του νοσοκομείου Αλεξάνδρα. Ο υπουργός τους καρατόμησε, τα δε μίντια  τούς φόρεσαν μουστάκια.

Η γιαγιά και το μελίσσι

Δυο μικρά προπασχαλινά μεζεδάκια για αυτό το άρθρο, το πρώτο  μετά το Πάσχα. Ο τίτλος παραπλανητικός, συνδυάζει δυο χαρακτηριστικές λέξεις, μία  από κάθε θέμα. Να πω ότι το κείμενο το γράφω μερικές μέρες νωρίτερα κι έχω προγραμματίσει να το ανεβάσω με αυτόματο πιλότο, οπότε αν έχει συμβεί κάτι κοσμοϊστορικό τις αμέσως προηγούμενες μέρες να με συμπαθάτε που δεν το πήρα υπόψη μου. 

Η γιαγιά του τίτλου αναφέρεται σε ένα γουστόζικο μαργαριτάρι, που το ψάρεψε σε μια ταινία που παίζεται τώρα στις αίθουσες ένας φίλος του ιστολογίου και μου το έστειλε. Πρόκειται για την  ταινία “Chico y Rita”, κινούμενα σχέδια για μεγάλους, με θέμα ένα ζευγάρι κουβανών μουσικών. Σε κάποιο πλάνο, ο “πρωταγωνιστής” βρίσκεται στο διαμέρισμά του στην Αβάνα, επί Ειδικής Περιόδου, όταν ξαφνικά κόβεται το ρεύμα. Αρχίζουν να ακούγονται φωνές από τον ακάλυπτο του κτιρίου, τον φωταγωγό, ποιος ξέρει, και εκτυλίσσεται ο εξής διάλογος (στο περίπου):

Οβελίας, αρνάκι, τσουρέκι και άλλες πασχαλιάτικες λέξεις

Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο πέρσι το Πάσχα (4.4.2010), καθώς και στο πασχαλιάτικο φύλλο της Αυγής (3.4.2010). Μια και λείπω, το ξαναφέρνω στην επιφάνεια, έχοντας επικαιροποιήσει τις αναφορές, και με την ευκαιρία στέλνω σε όλους τις καλύτερες αναστάσιμες ευχές.

Μέρα που είναι, ταιριάζει  να λεξιλογήσω σχετικά με την ημερολογιακή επικαιρότητα, παναπεί να εξετάσουμε εδώ τις λέξεις του Πάσχα.

Και πρώτα-πρώτα το ίδιο το Πάσχα, που είναι λέξη άκλιτη, δάνειο από το αραμαϊκό pasha και αυτό από το εβραϊκό pesah (πέσαχ είναι το σημερινό εβραϊκό Πάσχα), από τον αόριστο ενός ρήματος που σημαίνει «αυτός προσπέρασε». Και το «προσπέρασε» μας πηγαίνει στην Παλαιά Διαθήκη, στην Έξοδο, όπου στη δέκατη πληγή του Φαραώ ο άγγελος Κυρίου θανάτωσε τους πρωτότοκους γιους των Αιγυπτίων· πέρασε γραμμή τα σπίτια και έσπειρε τον όλεθρο, είχε όμως προηγουμένως ειδοποιήσει τους Εβραίους, να σφάξουν ένα αρνάκι και να βάψουν την πόρτα του σπιτιού τους για να τα προσπεράσει. Ή, όπως το λέει στην Έξοδο: και παρελεύσεται κύριος πατάξαι τους Αιγυπτίους και όψεται το αίμα επὶ της φλιάς και επ’ αμφοτέρων των σταθμών͵ και παρελεύσεται κύριος την θύραν και ουκ αφήσει τον ολεθρεύοντα εισελθείν εις τας οικίας υμών πατάξαι. Άγρια πράγματα τα παλαιοδιαθηκικά, αλλά από εκεί θαρρώ προήλθε το αρνάκι που σουβλίζουμε –βέβαια με νέα σηματοδότηση μετά τη σταύρωση του Χριστού που ήταν ο αμνός ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου.

Μια μειωτική διαίρεση

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε στις 19.4 στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης. 

Με το σημείωμά μου αυτό μπαίνω λίγο στα οικόπεδα του γιου μου, μια που καταπιάνομαι με τη σημασία που έχουν πάρει κάποιες λέξεις, όπως: Ποιμένας, Ηγέτης, Αρχηγός, Μονάρχης, Καθοδηγητής, Στέλεχος, από τη μια μεριά και Ποίμνιο, Οπαδοί, Μάζες, Υπήκοοι από την άλλη. Φυσικά δεν είμαι γλωσσολόγος, αλλά λέω κι εγώ την κουβέντα μου, επικαλούμενος την ανοχή των αναγνωστών.
Αν ανοίξουμε οποιοδήποτε λεξικό, θα δούμε ότι:
Η λέξη ποιμένας σημαίνει κατά κυριολεξία «βοσκός», μεταλλάχθηκε όμως σε αξίωμα της χριστιανικής εκκλησίας από πολύ παλιά, αφού στην προς Εφεσίους επιστολή του Παύλου (4.11) διαβάζουμε: «και αυτός έδωκεν τους μεν αποστόλους, τους δε προφήτας, τους δε ευαγγελιστάς, τους δε ποιμένας και διδασκάλους», ενώ η 1η επιστολή του Πέτρου αναφέρει «ποιμένα και επίσκοπον των ψυχών υμών».
Όταν συγκροτήθηκε η χριστιανική εκκλησία, ποιμήν λεγόταν ο επικεφαλής των διαφόρων τμημάτων της, ενώ οι καθολικοί τον μεταφράσανε σε πάστορα, που σημαίνει επίσης βοσκό.

44 χρόνια μετά

Το άρθρο αυτό είχε ανεβεί πρώτη φορά πρόπερσι, στις 21.4.2009. Το ανέβασα ξανά πέρυσι. Το ανεβάζω και φέτος, με αυτόματο πιλότο. Όποιος θέλει μπορεί στα σχόλια να συμπληρώνει τις προσωπικές του αναμνήσεις από την 21η Απριλίου.

Κλείνουν σήμερα 44 χρόνια από τη θλιβερή μέρα της 21ης Απριλίου 1967. Πριν από δεκατέσσερα  χρόνια τέτοια μέρα, το 1997, δηλαδή στην τριακοστή επέτειο, σε μια “ταχυδρομική λίστα” όπου συμμετείχα (κάτι ανάλογο με τα σημερινά ιστολόγια και φόρουμ) κάποιοι παλαιότεροι είχαμε γράψει τις αναμνήσεις μας από τη μέρα εκείνη. Μεταφέρω τρεις τέτοιες αφηγήσεις. Η δεύτερη είναι δική μου.

Ένα χαστούκι (;) που ίσως έριξε μια κυβέρνηση

Συμπληρώνονται σήμερα 48 χρόνια από ένα επεισόδιο που θα μπορούσαμε, με αρκετή πάντως δόση εντυπωσιοθηρίας, να πούμε ότι έριξε μια κυβέρνηση -ή, έστω, ότι δρομολόγησε μιαν αλυσίδα εξελίξεων που οδήγησαν λίγους μήνες αργότερα στην πτώση της κυβέρνησης της ΕΡΕ. Το επεισόδιο αυτό είναι το χαστούκι που ίσως έδωσε στο Λονδίνο, στις 20 Απριλίου 1963, η Μπέτυ Αμπατιέλου στην τότε βασίλισσα Φρειδερίκη. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, αφού πρώτα επισημάνω ότι αναδημοσιεύω υλικό που είχα ήδη παρουσιάσει στον παλιό μου ιστότοπο.

Ο ναυτεργάτης Αντώνης Αμπατιέλος, ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ και της ΟΕΝΟ, της Ομοσπονδίας Ελληνικών Ναυτεργατικών Οργανώσεων, στον πόλεμο έχει αναλάβει να οργανώσει τη συμβολή των ελλήνων ναυτεργατών στην αντιφασιστική πολεμική προσπάθεια. Έδρα του έχει το Κάρντιφ, το μεγάλο λιμάνι της Ουαλλίας, και εκεί γνωρίζεται με την Ουαλλή δασκάλα Μπέτυ Μπάρτλετ, στέλεχος του Κ.Κ. Μεγάλης Βρετανίας. Παντρεύονται και έρχονται στην Ελλάδα. Το 1947 ο Αμπατιέλος καταδικάζεται σε θάνατο. Χάρη στην κινητοποίηση της ΟΕΝΟ και τη διεθνή εκστρατεία της Μπέτυς Αμπατιέλου, η ποινή του μετατρέπεται σε ισόβια. Αργότερα, το 1958, από τη Μπέτυ αφαιρείται η ελληνική ιθαγένεια και το διαβατήριο και, ουσιαστικά, η δυνατότητα να επισκέπτεται το σύζυγό της.

Το φονικό μοιραίο βόλι

Αυτός είναι ο τίτλος ενός βιβλίου που κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις ΔιάπυροΝ, που περιέχει τα αντιπολεμικά και άλλα διηγήματα του Θεόδωρου Λασκαρίδη (1896-1921), με δική μου εισαγωγή και φιλολογική επιμέλεια.

Ο τίτλος είναι παρμένος από ένα διήγημα του Λασκαρίδη, που μπορείτε να το διαβάσετε εδώ και είναι εύρημα του Γιάννη του Ευαγγέλου, του εκδότη. Ο ίδιος ο Λασκαρίδης είχε σκοπό να δώσει τον τίτλο “Μέσ’ απ’ τις φλόγες” στα (αντι)πολεμικά του διηγήματα και “‘Ώς το μεγάλο φως” στο μυθιστόρημά του. Δεδομένου ότι το βιβλίο περιλαμβάνει και τα πολεμικά του διηγήματα αλλά και όλα τα υπόλοιπα πεζά του, όπως και τα δημοσιευμένα αποσπάσματα από το (χαμένο πια) μυθιστόρημα, μας φάνηκε καλύτερο να μπει ένας άλλος τίτλος.

Για τον Λασκαρίδη έχω ξαναγράψει, και για το βιβλίο θα ξαναγράψω πιο αναλυτικά μετά το Πάσχα. Προς το παρόν, ξέρω ότι διατίθεται στη Θεσσαλονίκη, αλλά στην Αθήνα μάλλον από αύριο θα το βρείτε, στο βιβλιοπωλείο Ναυτίλος, Χαρ. Τρικούπη 28. Υπάρχει πάντα και η λύση του ηλεκτρονικού βιβλιοπωλείου.

Τα πρώτα διηγήματα του Λασκαρίδη παρουσιάστηκαν (στον Ριζοσπάστη) ως μεταφράσεις από τα βουλγάρικα, έργο του Π. Σλαβέικοφ, τάχα ότι ο Λασκαρίδης τα είχε απλώς μεταφράσει. Ίσως το έκανε αυτό για το φόβο της λογοκρισίας, ίσως από την ανασφάλεια των συγγραφέων, πάντως αργότερα αποκάλυψε το τέχνασμα (μέσω του Νουμά) και τα τελευταία αντιπολεμικά πεζά στον Ριζοσπάστη τα υπέγραψε με το όνομά του.

Το αστείο είναι ότι ο φανταστικός Σλαβέικοφ από μιαν άποψη έζησε περισσότερο. Ξεφυλλίζοντας τις προάλλες το λαϊκό περιοδικό Πανόραμα της Αλεξάνδρειας, πέτυχα, σε ένα τεύχος του 1935, ένα διήγημα του Λασκαρίδη, από εκείνα που είχαν δημοσιευτεί στις αρχές, δήθεν ως έργο του Σλαβέικοφ, αναδημοσιευμένο χωρίς καμιά μνεία πλέον στον Λασκαρίδη!

Ο Γολγοθάς και η Οδύσσεια

Μια και μπήκαμε στη Μεγάλη βδομάδα (κάποιοι θα έλεγαν ότι έχουμε μπει εδώ κι ένα χρόνο τουλάχιστον) ταιριάζει να βάλουμε κι ένα άρθρο με γλωσσικό-πασχαλινό θέμα. Κι επειδή τις μέρες γύρω από το Πάσχα θα είμαι στην Κέρκυρα και μάλλον δεν θα έχω σύνδεση, το άρθρο μπαίνει σήμερα. Βέβαια, τις περισσότερες πασχαλινές λέξεις τις έχουμε ήδη συζητήσει σε περσινό άρθρο, ενώ σε άλλο άρθρο έχουμε αναφερθεί στα ημερολογιακά του Πάσχα. Μένει όμως τουλάχιστον μια πασχαλινή λέξη, η οποία κατά σύμπτωση φαίνεται αρκετά ταιριαστή με τη γενικότερη κατάσταση που περνάει η χώρα μας, και σ’ αυτήν θ’ αφιερώσω το άρθρο: ο Γολγοθάς.

Γολγοθάς είναι ο λόφος της Ιερουσαλήμ όπου σταυρώθηκε, σύμφωνα με τους ευαγγελιστές, ο Ιησούς. Το όνομα παραδίδεται και στα τέσσερα Ευαγγέλια, π.χ. στον Ιωάννη (και συγνώμη για το πολυτονικό): Παρέλαβον οὖν τὸν Ἰησοῦν·  καὶ βαστάζων αὑτῷ τὸν σταυρὸν ἐξῆλθεν εἰς τὸν λεγόμενον Κρανίου Τόπον, ὃ λέγεται Ἑβραϊστὶ Γολγοθᾶ, ὅπου αὐτὸν ἐσταύρωσαν, καὶ μετ’ αὐτοῦ ἄλλους δύο ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν, μέσον δὲ τὸν Ἰησοῦν. ἔγραψεν δὲ καὶ τίτλον ὁ Πιλᾶτος καὶ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ· ἦν δὲ γεγραμμένον, Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.

Οι μάγκες δεν υπάρχουν πια

Πέθανε σήμερα, σε ηλικία 63 ετών, ο Νίκος Παπάζογλου. Θα τον θυμόμαστε για πάντα.

Προπασχαλινά μεζεδάκια

Καθώς πλησιάζουμε στο Πάσχα η ιντερνετική κίνηση εύλογα αραιώνει, θα αραιώσουν και οι δημοσιεύσεις της στήλης, ανάμεσα στ’ άλλα επειδή κι εγώ θα λείψω μερικές μέρες γύρω στο Πάσχα, αν και μπορεί να προγραμματίσω ένα-δυο άρθρα (ίσως καινούργια, ίσως επαναλήψεις) που θα μπουν με τον αυτόματο πιλότο ενώ θα είμαι στην Κέρκυρα. Και καθώς αδειάζω τα συρτάρια μου, βρίσκω μερικά μεζεδάκια που τα παρουσιάζω σήμερα για να μη μπαγιατέψουν, έτσι να διασκεδάσουμε λίγο καθώς συνεχίζεται η διαρκής σαρακοστή.

Πολύ γουστόζικο τυπογραφικό λαθάκι ψάρεψε στα Νέα (και το πρωτοανακοίνωσε στη Λεξιλογία) ο φίλος Δρ Ζίμπενμαλ. Μιλώντας για το κλείσιμο στρατοπέδων, ο κ. Βενιζέλος ανακοίνωσε ότι τελικά δεν θα κλείσει, επειδή βρίσκεται στην παραμεθόριο, το στρατόπεδο στο Άργος Ορεχτικό! Όπως σχολιάζει ο ίδιος, ή δούλεψε αυτόματος διορθωτής ή κάποιος πεινούσε.