Φιλόγελος, αρχαία χαμόγελα

Ο Φιλόγελος (ή Φιλόγελως) είναι μια συλλογή με ανέκδοτα, ή μάλλον η μοναδική συλλογή με ανέκδοτα που έχει διασωθεί από την αρχαιότητα. Αποδίδεται στους γραμματικούς Ιεροκλή και Φιλάγριο, για τους οποίους δεν ξέρουμε και πολλά. Κρίνοντας από τη γλώσσα, πρέπει να γράφτηκαν τον 3ο-4ο αιώνα μ.Χ., αλλά πολλά από τα αστεία έχουν αντληθεί από παλιότερες πηγές. Όπως λέει και ο πατέρας μου, ο Δημήτρης Σαραντάκος, που παρουσίασε κάμποσα ανέκδοτα του Φιλόγελου στο βιβλίο του Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους, «πολλά από τα αστεία της συλλογής έμειναν αθάνατα, αφού τα ξαναβρίσκουμε να επαναλαμβάνονται στις ιστορίες του Ναστραδίν Χότζα, στις ‘υψηλότατες πανουργίες του Μπερτόδουλου και του υιού του Μπερτολδίνου’, στην πλοκή των επεισοδίων του Θεάτρου Σκιών, αλλά και σε άλλες μεταγενέστερες συλλογές».

Η συλλογή περιλαμβάνει 265 ανέκδοτα, καταταγμένα θεματολογικά. Τα περισσότερα (110) αναφέρονται στους σχολαστικούς, τους αφελείς και κάπως βλάκες “διανοούμενους” της εποχής. Υπάρχουν όμως και ανέκδοτα για άλλους: φιλάργυρους, μέθυσους, λιμόξηρους (λιγούρηδες), δύσκολους (στρυφνούς), φθονερούς, οζόστομους (που βρωμάει το στόμα τους), αφυείς (κουτούς ή ατζαμήδες), δειλούς, οκνηρούς, και ευτράπελους (καλαμπουρτζήδες), ενώ, περιέργως, μόνο 8 ανέκδοτα σατιρίζουν γυναίκες.

Τέλος, ανάλογα με τα σημερινά ποντιακά ανέκδοτα είναι εκείνα που αναφέρονται σε Αβδηρίτες (17), Κυμαίους (27) και Σιδόνιους (11). Φαίνεται πως τα Άβδηρα, η Κύμη (η αιολική πόλη της Μικρασίας απέναντι από τη Λέσβο) και η Σιδόνα (ή η Σιδώνα; ), φημίζονταν για την αφέλεια ή βλακεία των κατοίκων τους.

Η καταστροφή της Λισαβόνας και η απλογράφηση των τοπωνυμίων

Όταν λέω «καταστροφή της Λισαβόνας» δεν εννοώ τον μεγάλο σεισμό του 1755, που ήταν ένας από τους πιο καταστροφικούς της παγκόσμιας ιστορίας, ούτε την πυρκαγιά του 1988, που μετέτρεψε σε στάχτη ένα μεγάλο τμήμα της παλιάς πόλης. Εννοώ την καταστροφή που έχουμε πάθει εμείς οι επαγγελματίες γραφιάδες, από τα πολλά πρόσωπα με τα οποία παρουσιάζεται η Λισαβόνα στα διάφορα κείμενα, μια και μπορεί να βάλεις ένα ή δύο σίγμα, όμικρον ή ωμέγα, πράγμα που όπως ξέρουν οι μαθηματικοί δίνει τέσσερις συνδυασμούς: Λισαβόνα, Λισσαβόνα, Λισαβώνα, Λισσαβώνα.

Τη Λισαβόνα τη βρίσκουμε και θα τη βρίσκουμε όλο και περισσότερο μπροστά μας επειδή η ΕΕ ψήφισε πέρυσι τη Συνθήκη της Λισαβόνας που σαν αναφορά θα κυριαρχεί στην επικαιρότητα –έτσι άλλωστε δεν έγινε διάσημο και το Μάαστριχτ;

Λοιπόν; Ποια γραφή θα προτιμήσουμε; Στα τοπωνύμια δεν ισχύει ο κανόνας ότι οι λέξεις ξένης προέλευσης απλογράφονται πάντοτε (π.χ. βόλεϊ), δεν θα γράψουμε *Μασαλία ούτε *Βριξέλες. Το όνομα της πόλης στο πρωτότυπο είναι Lisboa, κάτι που συνηγορεί υπέρ της γραφής «Λισαβόνα». Πράγματι, το Μεγάλο Λεξικό Μπαμπινιώτη προτείνει τον τύπο Λισαβόνα.

Το αδερφάκι του όμως, το Ορθογραφικό λεξικό, αναιδέστατο, ανατρέπει την άποψη του μεγάλου, και προκρίνει τον τύπο Λισσαβόνα. Πώς το εξηγεί; Παραθέτω:

Αλληλεγγύη στον Θεόδωρο Πάγκαλο!

Αίσθηση έχει προκαλέσει στην κοινή γνώμη η είδηση ότι ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Θόδωρος Πάγκαλος δεν μπορεί να πληρώσει το ειδικό τέλος ακινήτων και ότι είναι αναγκασμένος να βγάλει στο σφυρί την περιουσία που κληρονόμησε. Τη σπαραχτική ομολογία την έκανε ο ίδιος στην εκπομπή των Καμπουράκη-Οικονομέα σήμερα το πρωί. Εμφανώς καταβεβλημένος, με χέρια που έτρεμαν, ο αντιπρόεδρος ψέλλισε: “Πρέπει να πληρώσω 7.500 και δεν τις έχω”.

Ο ευάριθμος που σοβεί

Το σημερινό σημείωμα είναι δύο σε ένα -δηλαδή, συνδυάζει ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο πριν ανοίξω το ιστολόγιο, με ένα φρέσκο μεζεδάκι, μαργαριτάρι ή όχι θα το κρίνετε εσείς. Όπως υποδηλώνει και ο τίτλος, μιλάμε για δυο λέξεις, δυο λέξεις που κατατάσσονται στην κατηγορία των “λέξεων για φιγούρα και τρικλοποδιά“, σύμφωνα με την ορολογία του φίλου Νίκου Λίγγρη -για φιγούρα, επειδή τις χρησιμοποιούμε για να δείξουμε πόσο καλά ελληνικά ξέρουμε και για τρικλοποδιά επειδή υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να χρησιμοποιούμε τη λέξη με διαφορετική σημασία απ’ αυτήν που θα καταλάβει ο συνομιλητής μας.

Έγραφε λοιπόν ο Λίγγρης:

Η λέξη όμως που θα ήθελα να δω να αποβάλλεται από τη νεοελληνική γλώσσα είναι ο «ευάριθμος». Δεν έχω δει να χρησιμοποιείται λανθασμένα γιατί είμαι βέβαιος ότι ξέρουν τη σημασία της όσοι τη χρησιμοποιούν (στο διαδίκτυο δεν έψαξα). Βάζω ωστόσο στοίχημα ότι δεν υπάρχει άλλη λέξη που τόσο πολλοί να την έχουν καταλάβει τόσο λάθος. Γιατί μπορεί ευάριθμος να είναι αυτός που μετριέται εύκολα, άρα ο ολιγάριθμος, αλλά, δεν ξέρω, εμένα με κάνει να σκέφτομαι πολυάριθμος. Και κάθε φορά που τη διαβάζω, μπορώ να φανταστώ τον γράφοντα να κρυφοκλείνει το μάτι στους ευάριθμους φίλους του και να τεντώνει το πόδι του να βάλει τρικλοποδιά στον αναγνώστη.

Βεβαια, ο Λίγγρης είναι ή ειρωνικός ή επιεικής όταν λέει ότι είναι βέβαιος πως όσοι τη χρησιμοποιούν ξέρουν τη σημασία τους. Εγώ ξέρω τουλάχιστον έναν που χρησιμοποίησε τη λέξη λαθεμένα, και μάλιστα σε διήγημα: εμένα τον ίδιο, και να είναι καλά η Έλλη Παππά που μου το υπέδειξε με πολύ τακτ· αλλά ας πούμε πως έχω το ελαφρυντικό της μετεφηβικής ηλικίας, μια κι έχουν περάσει δεκαετίες από τότε.

Διότι, τι θα πει «ευάριθμος»; Σύμφωνα με το λεξικό, ευάριθμος είναι ο ολιγάριθμος, αυτός που μετριέται, που αριθμείται, εύκολα. Όμως, στη γλώσσα μας, το «ευ» δεν παντρεύεται καλά με το «λίγος». Είναι πάρα πολλές οι λέξεις που αρχίζουν από ευ- και σημαίνουν αφθονία: για παράδειγμα ευήλιος είναι αυτός που έχει άφθονο ήλιο, εύκαιρος αυτός που διαθέτει ελεύθερο χρόνο, ευμεγέθης αυτός που έχει μεγάλο μέγεθος, εύπορος αυτός που έχει άφθονα οικονομικά μέσα, το ίδιο και ο ευκατάστατος, εύρωστος αυτός που έχει μεγάλη σωματική δύναμη, εύσωμος αυτός που έχει ανεπτυγμένη σωματική διάπλαση, το ίδιο και ο ευτραφής, ενώ ο ευφάνταστος έχει μεγάλη φαντασία και ο εύφορος παράγει πολλούς καρπούς. Οπότε, κάθε άλλο παρά περίεργο είναι που πάρα πολλοί (και όχι ευάριθμοι!) ομιλητές, με διαφορά οι περισσότεροι θα τολμήσω να πω, θεωρούν ότι ευάριθμος σημαίνει «πολυάριθμος». Δεν θα τολμήσω να πω ότι καλά κάνουν όσοι την ερμηνεύουν λαθεμένα τη λέξη, γιατί θα σκεφτείτε πως το λέω επειδή κι εγώ είχα κάνει λάθος.

Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος

 

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύεται σήμερα στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης.Όσο για τον νεκρικό διάλογο του Λουκιανού, μπορείτε να τον βρείτε εδώ, σε μετάφραση του πατέρα μου -που την είχαν ανεβάσει σε έναν ερασιτεχνικό θίασο παλιότερα.

Το έχω πει και το έχω γράψει πολλές φορές, πως καμαρώνω γιατί τέλειωσα το Α΄ Γυμνάσιο Αρρένων Μυτιλήνης (ο πλήρης τίτλος του τότε), επειδή είχα την τύχη να έχω λαμπρούς καθηγητές, τον Μίλτη τον Παρασκευαΐδη, τον Βασίλη τον Αρχοντίδη, τον Απόστολο τον Αποστόλου και άλλους άξιους εκπαιδευτικούς. Αν επιμένω σ΄ αυτούς τους τρεις είναι γιατί οι δύο πρώτοι με βοήθησαν να γνωρίσω την αρχαία ελληνική σκέψη, να αγαπήσω την ιστορία και να μάθω καλά ελληνικά, ενώ ο τρίτος με έκανε να αγαπήσω τη Χημεία.

Θυμάμαι μια παρατήρηση του Βασίλη του Αρχοντίδη, όταν μας δίδασκε τους «Νεκρικούς Διαλόγους» του Λουκιανού, στο σημείο εκείνο, όπου ο κυνικός φιλόσοφος Μένιππος βγαίνοντας από το ακάτιον του Χάρωνος, αρνήθηκε να πληρώσει το ναύλο, που ήταν ένας οβολός, λέγοντας: «ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος», δηλαδή δεν μπορείς να πάρεις λεφτά από κάποιον που δεν έχει. Ο Αρχοντίδης μας επισήμανε πως η φράση αυτή αποτελεί πραγματική αρχή της οικονομίας. Για να πάρεις από κάποιον χρήματα, έστω και έναν οβολό (ευτελέστατο ποσό) πρέπει αυτός να διαθέτει λεφτά, αλλιώς ματαιοπονείς.

Κρίμα που δε ζει ο καλός μου δάσκαλος να διδάξει στον Μπένυ Χιλλ και τον Φόρεστ ΓΑΠ, τη μεγάλη αυτή αλήθεια, καθόσον, ανελλήνιστοι όντες, θα την αγνοούν. Γιατί το εξοργιστικό της όλης υπόθεσης είναι πως αυτοί οι κύριοι ζητάνε συνεχώς να παίρνουν χρήματα από αυτούς που δεν έχουν και όχι από τις πραγματικά σοβαρές πηγές εσόδων, δηλαδή τις κερδοφόρες (ακόμα και σε εποχή γενικής κρίσης) ελληνικές τράπεζες, τους μεγαλοοφειλέτες φόρων, ασφαλιστικών εισφορών και δανείων, την εκκλησιαστική περιουσία. Αυτές τις αφήνουν στο απυρόβλητο και μας δουλεύουν από πάνω, ισχυριζόμενοι πως είναι σοσιαλιστές (πρόεδρος μάλιστα της Σοσιαλιστικής Διεθνούς ο ΓΑΠ).

Κακές λέξεις και χυδαίοι άνθρωποι

Για τα γομάρια του βουλευτή Ροντούλη συζητήσαμε προχτές· όμως υπάρχει και κάτι άλλο σ’ αυτή τη συζήτηση που μου κίνησε την προσοχή, που θα είναι το σημερινό μας θέμα.

Θέλοντας να δικαιολογηθεί για τον χαρακτηρισμό, ο βουλευτής τόνισε ότι «Δεν υπάρχουν κακές λέξεις, κακοί άνθρωποι υπάρχουν». Αυτό είναι βέβαια παράφραση της διάσημης ρήσης του Λορέντζου Μαβίλη, αλλά δεν είναι και σωστό. Κακές λέξεις, δηλαδή χυδαίες, ασφαλώς υπάρχουν. Κι αν πούμε ότι δεν είναι «κακιά» λέξη το γομάρι, φαντάζομαι ότι ο καθένας μπορεί να σκεφτεί στο λεφτό πολλές λέξεις για τις οποίες όλοι θα συμφωνούσαν πως είναι αναμφισβήτητα κακές ή χυδαίες.

Λέω ότι η φράση του Ροντούλη είναι παράφραση της φράσης του Μαβίλη, γιατί ο Μαβίλης είχε πει Χυδαία γλώσσα δεν υπάρχει, υπάρχουν χυδαίοι άνθρωποι (και όχι ακριβώς, δείτε παρακάτω), απόφθεγμα που έγινε δίκαια διάσημο -και, καθώς από τ’ αγκάθι βγαίνει ρόδο, μια και διαπίστωσα πως δεν υπάρχει στο Διαδίκτυο, σκέφτομαι σήμερα να αφιερώσω το άρθρο σε εκείνη την ομιλία, που έγινε πριν από 100 χρόνια και κάτι μήνες, στις 26 Φεβρουαρίου 1911.

Χρειαζόμαστε σχολικές βιβλιοθήκες;

Χρειαζόμαστε σχολικές βιβλιοθήκες ή μήπως είναι δαπανηρή πολυτέλεια για μια σχεδόν χρεοκοπημένη χώρα; Δεν είμαι το κατάλληλο πρόσωπο για να απαντήσω σ’ αυτή την ερώτηση, γιατί δεν είμαι αμερόληπτος: τις βιβλιοθήκες τις υπεραγαπώ, έχω περάσει ώρες και ώρες σε δημόσιες βιβλιοθήκες, και η προσωπική μου ιδέα για τον Παράδεισο είναι μια αχανής βιβλιοθήκη φορτωμένη παλιά και καινούργια βιβλία. Αναγνωρίζω όμως ότι αυτό είναι δική μου πετριά, οπότε δεν θα απαντήσω στο ερώτημα που έβαλα στον τίτλο.

Σχολικές βιβλιοθήκες πάντως έχουμε -φτιάχτηκαν με χρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης την προηγούμενη δεκαετία. Στην αρχή το σχέδιο ήταν πολύ φιλόδοξο, πρόβλεπε 3500 βιβλιοθήκες με βιβλία αξίας 200 εκατομμυρίων ευρώ. Τελικά τα χρήματα φαγ… δεν υπολογίστηκαν σωστά, οπότε φτιάχτηκαν κάπου 750 βιβλιοθήκες, που οι περισσότερες είναι εφοδιασμένες με κάμποσες χιλιάδες βιβλία η καθεμία, που λειτουργούν όλη την ώρα που λειτουργεί το σχολείο, και με έναν καθηγητή υπεύθυνο, ο οποίος απασχολείται αποκλειστικά με τη βιβλιοθήκη -ή μάλλον αυτό ίσχυε έως τις 31 Αυγούστου, και εδώ είναι ο κόμπος, διότι το Υπουργείο δεν ανανέωσε τη διετή θητεία των υπεύθυνων και σαφώς θέλει να καταργήσει τον θεσμό, αφήνει δε τη λειτουργία των βιβλιοθηκών στην ευθύνη του κάθε διευθυντή σχολικής μονάδας. Ολοφάνερα, επειδή κι οι διευθυντές δεν είναι υπεράνθρωποι, κάποιες βιβλιοθήκες θα λειτουργούν εκ των ενόντων, ανοίγοντας ίσως μια φορά την εβδομάδα ή 1-2 ώρες κάθε μέρα ανάλογα με το αν έχει όρεξη ο καθηγητής που έχει κενό εκείνες τις ώρες, χωρίς υπεύθυνον, χωρίς να αξιοποιείται η ηλεκτρονική υποδομή, που υπάρχει κι έχει πληρωθεί. Κάποιες άλλες, οι περισσότερες προβλέπω, απλώς θα κλείσουν.

Γομάρια στο βήμα

Ένας εκλεκτός φίλος του ιστολογίου με (προσ)κάλεσε να σχολιάσω τα γομάρια, τον χαρακτηρισμό που εκτόξευσε προς τους υπουργούς της κυβέρνησης προχτές ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του Λάος κ. Ροντούλης. Θα έλεγα μάλιστα ότι η συζήτηση στη Βουλή μπήκε για τα καλά στα χωράφια μου, διότι μετά τον κ. Ροντούλη πήρε το λόγο και ο θιασάρχης του Λάος, ο κ. Καρατζαφέρης, ο οποίος, με το λεξικό στο χέρι, διάβασε τον ορισμό της λέξης γομάρι, ώστε να πείσει ότι γομάρι είναι το «ζώο με φορτίο», και να συνεχίσει κουτοπόνηρα: «Σαφέστατα ήταν μία φράση που θα μπορούσε να είχε παραληφθεί. Αλλά όταν έρχεται ως προϊόν μιας εξαιρετικώς ανάλγητης πολιτικής, δεν μπορεί κανείς παρά να αναγκάζεται να χρησιμοποιεί υπερβολικές εκφράσεις για να διατυπώσει το υπερβολικόν της αναλγησίας. Γιατί είναι προσβλητικό να πει κάποιος ότι είστε έμφορτοι προβλημάτων;» Δικολαβισμοί επιπέδου τρίτης γυμνασίου (και πολύ λέω).

(Παρεμπιπτόντως, το σωστό είναι «θα μπορούσε να είχε παραλΕΙφθεί», διότι παραλείπουν και δεν παραλαμβάνουν. Την ανορθογραφία βέβαια τη χρεώνουμε στα Νέα, απ’ όπου πήρα το απόσπασμα Καρατζαφέρη και την αφιερώνουμε στους διευθυντές των εφημερίδων που πίστεψαν πως το σπελτσέκερ του Γουόρντ μπορεί να αντικαταστήσει τον άνθρωπο διορθωτή· αμ δεν μπορεί!)

Με τον θίασο Καρατζαφέρη δεν θα ασχοληθώ άλλο, παρά μόνο για να παρατηρήσω πως ο θιασάρχης μοιράζει τους ρόλους σωστά. Στον επαρχιώτη κ. Ροντούλη δίνει τον ρόλο του χωριάτη, στον κ. Αϊβαλιώτη αναθέτει να μιλήσει για τη μαλακόσφαιρα. Ο καθένας στο είδος του.

Ακρόασις παρά τω Ιμπν Σαούντ (Μποστ, 1965)

Αν δεν ήταν η ζοφερή συγκυρία, αυτή η ιστορία με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα Σουλτάν Μπιν Νάσερ Αμπντουλά Μπιν Φαρχάν Αλ Σαούντ, που θέλει να αγοράσει τον Παναθηναϊκό, θα είχε βγάλει πολύ γέλιο. Μέχρι να μάθουμε αν ο πρίγκιπας υπάρχει κι αν όντως ενδιαφέρεται, ας θυμηθούμε έναν άλλο Σαουδάραβα της βασιλικής οικογένειας που έζησε κάμποσα χρόνια στην Ελλάδα και έχει αφήσει τα ίχνη του στις κινηματογραφικές ταινίες της εποχής. Εννοώ τον Ιμπν Σαούντ -και βρίσκω στα συρτάρια μου ένα σκίτσο του Μποστ, που καιρό είχα να τον θυμηθώ, στο οποίο ο Ιμπν Σαούντ πρωταγωνιστεί. Να το:

Τα κρεμμύδια και οι βουρδουλιές

 

Το σημερινό κύριο άρθρο της ηλεκτρονικής έκδοσης του Βήματος ξεκινάει ως εξής: “Προφανώς τα μέτρα που ανακοινώθηκαν δεν είναι ευχάριστα και πιθανώς να θεωρούνται άδικα από τους περισσοτέρους. Ωστόσο, στις παρούσες συνθήκες εκτάκτου ανάγκης μπορεί να υποστηρίξει κάποιος ότι δεν υπήρχαν πολλές εναλλακτικές επιλογές. Οταν είσαι αντιμέτωπος με το δίλημμα μέτρα ή χρεοκοπία προφανώς επιλέγεις τα μέτρα, αναλαμβάνοντας πλήρως την ευθύνη και το κόστος της επιλογής. Το ερώτημα που τίθεται πάντως είναι αν αυτά θα είναι και τα τελευταία; Δυστυχώς στο ερώτημα αυτό δεν υπάρχει ασφαλής απάντηση“.

Παίζοντας με τους αριθμούς

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε χτες, 20.9.2011, στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης.

Στις 11 Σεπτεμβρίου παρακολούθησα στην τηλεόραση, και όχι σε κανένα σκουπιδοκάναλο, αλλά σε σοβαρό, υποτίθεται κανάλι, έναν τύπο, που, με περισπούδαστο ύφος αυθεντίας, μιλούσε με τις ώρες για τις μαγικές ιδιότητες του αριθμού 11. Μας πληροφόρησε λοιπόν πως το σχήμα και η διάταξη των δίδυμων πύργων παραπέμπει στο αριθμό 11. Ομοίως τα ονόματα: του τότε προέδρου των ΗΠΑ στα αγγλικά (George W. Bush), της Νέας Υόρκης (New York city), αλλά και του Αφγανιστάν (Afghanistan), της χώρας από την οποία εξόρμησαν οι τρομοκράτες, όλα περιέχουν 11 γράμματα. Εκτός αυτού, η πολιτεία της Νέας Υόρκης είναι η 11η πολιτεία που προσχώρησε στις νεογέννητες ΗΠΑ. Και αν δε φτάνουν όλα αυτά, ο αριθμός 11 υποκρύπτεται στην ημερομηνία της επίθεσης, αφού 1+1+9=11, αλλά, καθώς η 11η Σεπτεμβρίου είναι η 254η μέρα του χρόνου, και 2+5+4=11. Μας ανέφερε επίσης πως το πρώτο αεροπλάνο που έπεσε στους πύργους είχε αριθμό πτήσης 11!
Ανεξάρτητα από όλες αυτές τις μεγαλοπρεπείς ανοησίες, η ενασχόληση με τους αριθμούς, πέρα από την επιστημονική της σημασία, κρύβει πολλά θέλγητρα. Πολλοί θα γνωρίζουν τον Άλμπρεχτ Ντύρερ, ένα μεγάλο Γερμανό ζωγράφο και χαράκτης της Αναγέννησης, λίγοι όμως ξέρουν πως ήταν και διαπρεπής μαθηματικός και πολύ λιγότεροι πως είχε κατασκευάσει το «μαγικό τετράγωνο» που έχει το όνομά του. Πρόκειται για ένα τετράγωνο που υποδιαιρείται, δίκην σκακιέρας, σε τετραγωνίδια, όχι όμως 64, όπως η σκακιέρα, αλλά μόνο σε 16, καθένα από τα οποία περιέχει έναν αριθμό από το 1 ως το 16. Πού βρίσκεται η μαγεία του τετραγώνου; Στον αριθμό 34, γιατί όπως και αν αθροίσεις τους αριθμούς που περιέχουν τα τετραγωνίδια, κατά στήλες, κατά σειρές, διαγωνίως, των τεσσάρων γωνιακών τετραγωνιδίων ή των τεσσάρων τετραγωνιδίων του κέντρου και κατά τέσσερις άλλους συνδυασμούς, πάντοτε το άθροισμα είναι 34! Ο Ντύρερ ήταν πολύ περήφανος για το τετράγωνό του και διασκέδαζε παρακινώντας τους φίλους του να το εξηγήσουν.

Οι λέξεις της μουσικής

Τα τελευταία μας άρθρα ήταν αφιερωμένα στην επικαιρότητα -σχεδόν αναπόφευκτα. Όμως χτες, ένας φίλος, μαζί με την υπογραφή του στην επιστολή διαμαρτυρίας για τη διακοπή της συνεργασίας του Γιάννη Χάρη με τα Νέα, με ρώτησε αν έχω γράψει κανένα άρθρο για τις λέξεις της μουσικής. Κατά σύμπτωση, είχα ένα άρθρο στον παλιό μου ιστότοπο, που δεν το έχω δημοσιεύσει εδώ, οπότε μπορεί να μην το έχετε διαβάσει και ευκαιρία είναι να το ανεβάσω σήμερα, ξανακοιταγμένο, για να πάρουμε μια ανάσα από την καταιγιστική και ζοφερήν επικαιρότητα -και αν δεν έχετε υπογράψει την επιστολή διαμαρτυρίας για τον Γιάννη Χάρη, έχετε καιρό μέχρι τις 6 το απόγευμα ώρα Ελλάδας, οπότε βιαστείτε!

Λένε πως η μουσική μπορεί να πει τα πάντα χωρίς να χρησιμοποιεί λέξεις, όταν όμως εμείς οι άνθρωποι μιλάμε για τη μουσική λέξεις βέβαια χρησιμοποιούμε, καθώς και μια ειδική ορολογία –και το σημερινό μας ταξίδι θα περιστραφεί γύρω από αυτή την ορολογία και τις λέξεις της μουσικής.

Η ίδια η μουσική πήρε τ’ όνομά της από τις μούσες· και αρχικά, μουσική τέχνη ήταν κάθε τέχνη που είχε προστάτιδα κάποια από τις εννιά Μούσες, σιγά-σιγά όμως το ουσιαστικό «τέχνη» μαράθηκε κι έπεσε κι η σημασία στένεψε κι έμεινε στη μουσική και στη λυρική ποίηση. Από τα λατινικά, musica, πέρασε η λέξη στις νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες και έγινε διεθνής. Όπως διεθνής λέξη έγινε και το μουσείον, που ήταν στην αρχή ο χώρος ο αφιερωμένος στις Μούσες· και επειδή στη Δύση έφτιαχναν στα πάρκα τους σπήλαια αφιερωμένα στις Μούσες, που τα διακοσμούσαν με ένα ιδιαίτερο είδος ψηφιδογραφίας, αυτό ονομάστηκε musaicus, των Μουσών δηλαδή, και από εκεί το ιταλικό mosaico και αντιδάνειο το δικό μας μωσαϊκό, κάποτε ταπεινό και τώρα περιζήτητο· το μωσαϊκό, που μέσω των στίχων της Νικολακοπούλου ακόμα διατηρεί κάποια σχέση με τη μουσική, αφού τα πιο ωραία λαϊκά σε σπίτια με μωσαϊκά τα είχαμε χορέψει.

Επιστολή στα Νέα για τη διακοπή της συνεργασίας με τον Γιάννη Χάρη (επανάληψη)

Τις προάλλες είχα δημοσιεύσει μια επιστολή διαμαρτυρίας προς την εφημερίδα Τα Νέα για τη διακοπή της συνεργασίας με τον Γιάννη Χάρη και είχα ζητήσει από όσους φίλους θέλουν να την υπογράψουν. Η ανταπόκριση με εξέπληξε, αφού μέσα σε λίγες ώρες πήρα πολλές δεκάδες ηλεμηνύματα, από ανθρώπους που ήθελαν να συνυπογράψουν την επιστολή. Ωστόσο, λίγο μετά τη δημοσίευση του άρθρου, ο ίδιος ο Γιάννης Χάρης με παρακάλεσε να ανασταλεί προς το παρόν η πρωτοβουλία, επειδή γινόταν στην εφημερίδα κάποια συζήτηση για το θέμα (το σχόλιο του Γ.Χάρη, εδώ). Οπότε, παγώσαμε προσωρινά τη διαδικασία συλλογής των υπογραφών (αν και, πρέπει να πω, υπογραφές συνέχισαν να έρχονται όλες τις επόμενες μέρες!)

Δυστυχώς, τελικά η διεύθυνση της εφημερίδας έδειξε στον Γιάννη Χάρη την πόρτα της εξόδου -το πώς και το γιατί το αφηγείται αναλυτικότατα ο ίδιος στο ιστολόγιό του. Δεν θα σταθώ στις λεπτομέρειες, αλλά φαίνεται ότι η διακοπή της συνεργασίας δεν οφείλεται απλώς στην ανάγκη για περικοπές και μείωση κόστους, αλλά και σε μια σαφή διάθεση να χαμηλώσουν την έντασή τους οι “ενοχλητικές” φωνές -τόσο πολιτικά όσο και γλωσσικά ενοχλητικές.

Κατά συνέπεια, πιστεύω ότι η επιστολή διαμαρτυρίας πρέπει να σταλεί. Δεν την αλλάζω για τεχνικούς λόγους, επειδή έχουν ήδη συγκεντρωθεί τόσες υπογραφές. Αναγνωρίζω ωστόσο ότι μπορεί κάποιος, μετά τις εξελίξεις, να κρίνει άσκοπο ή άστοχο να υπογράψει, οπότε αν μου έχετε στείλει ηλεμήνυμα ότι υπογράφετε πρέπει να μου στείλετε καινούργιο όπου να μου λέτε ότι αλλάξατε γνώμη. Αν δεν αλλάξατε γνώμη, δεν είναι ανάγκη να στείλετε νέο μέιλ, έχω τα στοιχεία σας από το παλιό. Εννοείται βέβαια ότι αν θέλετε να υπογράψετε την επιστολή και δεν το είχατε ήδη δηλώσει, πρέπει να στείλετε ηλεμήνυμα, κοινώς ιμέιλ, στο sarant-παπάκι-pt.lu.

Δυο-τρία κυριακάτικα

Έλεγα να μη γράψω σήμερα, αλλά έχουν μαζευτεί δυο-τρία μεζεδάκια που θα μπαγιατέψουν, οπότε τα σερβίρω λίγο πρόχειρα, και μην σας κακοφανεί αν δεν πρόλαβα να στρώσω το καλό τραπεζομάντιλο.

Ξεκινάμε με ένα μικρούλι, για ορντέβρ. Από κείμενο του ΑΠΕ, τις προάλλες, που αναδημοσιεύτηκε, φυσικά, σε πολλούς έγκυρους (βάλτε όσα εισαγωγικά θέλετε) ιστότοπους, π.χ. εδώ στα Νέα, όπου ένας αξιωματούχος της ΕΕ φερεται να δηλώνει ότι:  Η πίεση στην Ελλάδα έχει αυξηθεί από όλες τις πλευρές επειδή επανειλημμένα απέτυχε να πετύχει όσα υποσχέθηκε. Ίσως το αγγλικό να έλεγε failed to deliver, πάντως το “απέτυχε να πετύχει” θα παραδεχτείτε ότι δεν στέκει -και πώς να είναι τάχα το αντίθετό του; Πέτυχε να πετύχει;