Μια δρακούλα στην κούνια μας!

 

Σε ένα περσινό άρθρο (χρονογράφημα θα το λέγαμε παλιότερα) της Μαριάννας Τζιαντζή στην Καθημερινή, όπου σχολιάζεται το όνομα της ηρωίδας ενός τουρκοσίριαλ, του Κισμέτ, Λάμια τη λένε, η αρθρογράφος σχολιάζει ότι “σε ένα διήγημα του Γιάννη Βλαχογιάννη, η «δρακούλα» είναι ένα μωρό που σκούζει στην κούνια του”. Η διατύπωση αυτή δημιουργεί την εντύπωση ότι το μωρό ονομάστηκε δρακούλα επειδή σκούζει, και ασφαλώς θα είναι ένα πολύ στρίγγλικο μωρό που δεν θα έχει αφήσει τους γονείς του σε χλωρό κλαρί με τα κλάματά του -ή μήπως δεν είναι έτσι;

Τα νεότερα λεξικά δεν θα μας βοηθήσουν· τη λέξη δρακούλα δεν θα τη βρούμε σ’ αυτά. Θα βρούμε όμως τον δράκο· σε μια από τις πολλές σημασίες της λέξης, σύμφωνα με το λεξικό Μπαμπινιώτη, δράκος είναι “το νεογέννητο αρσενικό παιδί που έχει ανεπτυγμένη τριχοφυΐα στην πλάτη και για το οποίο πιστεύεται ότι θα γίνει αντρειωμένος όταν μεγαλώσει”. Το λεξικό προσθέτει ότι αυτή η σημασία είναι παλιότερη και λαϊκή. Αλλά δεν είναι σωστή, κατά την ταπεινή μου γνώμη. Συμφωνώ ότι η τριχοφυΐα στην πλάτη και στα οπίσθια θεωριόταν ένδειξη θάρρους και δύναμης, και αυτό από τον αρχαίο μελάμπυγο έως τον χτεσινό μαλλιαρόκωλο, αλλά δεν είναι αυτός ο βασικός ορισμός της λέξης δράκος -και εν πάση περιπτώσει δεν εξηγεί τη “δρακούλα”, γιατί βέβαια δρακούλα δεν είναι το κοριτσάκι με ανεπτυγμένη τριχοφυΐα στην πλάτη!

Ένας άγνωστος Ύμνος για τα γενέθλια του Ν. Λαπαθιώτη

 

Σαν αύριο πριν από 123 χρόνια γεννήθηκε ο Ναπολέων Λαπαθιώτης και κάθε χρόνο στις 31 Οκτωβρίου ή εκεί κοντά συνηθίζω να ανεβάζω ένα άρθρο γι’ αυτόν, συνήθως με κάποιο δικό του σχετικά άγνωστο έργο. Να πούμε εδωπέρα ότι όσο ζούσε, με εξαίρεση το πρωτόλειο θεατρικό έργο Νέρων ο τύραννος, που το έγραψε σε ηλικία 12 χρονών και το τύπωσε ο πατέρας του για δώρο, ο Λαπαθιώτης εξέδωσε ένα μόνο βιβλίο, μια «πρώτη επιλογή» με 50 ποιήματά του, το 1939, και κατά συνέπεια το υπόλοιπο έργο του βρισκόταν σκορπισμένο σε περιοδικά και εφημερίδες· το 1964 ο Άρης Δικταίος συγκέντρωσε και εξέδωσε τα περισσότερα ποιήματα, αλλά όχι όλα. Η έκδοση του Δικταίου είχε διάφορες δικαστικές περιπέτειες που δεν είναι της παρούσης να διηγηθούμε, και είναι εξαιρετικά δυσεύρετη σήμερα, αλλά το περιεχόμενό της έχει ανατυπωθεί, στο μονοτονικό αλλά με πάμπολλα λάθη, από τον Ζήτρο, και αυτό το βιβλίο μπορείτε να το βρείτε στο εμπόριο.

Υπάρχουν πολλά ποιήματα του Λαπαθιώτη που δεν τα περιλαμβάνει η έκδοση του Δικταίου/Ζήτρου κι ένα από αυτά θα παρουσιάσω σήμερα. Είναι αρκετά σπάνιο, αφού δεν περιλαμβάνεται ούτε σε πρόσφατες εργασίες όπως της Μ. Φωτίου που κατέγραψε «άπαντα τα ευρεθέντα» λαπαθιωτικά ποιήματα (και μαζί μ’ αυτά μερικά που είχαν ξεφύγει από τον Δικταίο). Ωστόσο, δεν είναι εντελώς άγνωστο: το έχει καταγράψει, σε μια εργογραφία του Λαπαθιώτη, ο Γ. Παναγιώτου, που το βρήκε δημοσιευμένο σε ένα περιοδικό το 1945. (Υπάρχουν και άλλα ποιήματα του Λαπαθιώτη εντελώς άγνωστα, δηλαδή που δεν έχουν καταγραφεί πουθενά μετά την πρώτη δημοσίευσή τους).

 

Το ποίημα είναι το εξής:

Μια επέτειος και οι “ασχημίες στις παρελάσεις”

Το σημερινό μας άρθρο έχει θέμα διπλό ή μάλλον φιλοξενεί δυο διαφορετικά θέματα. Αυτό έχει και τα καλά του, αλλά διπλό δεν θα πει αυτομάτως καλό: διπλός είναι κι ο τραγέλαφος, αλλά τον κοιτάνε και γελάνε. Αναγκάστηκα όμως να προχωρήσω σ’ αυτήν τη συγκατοίκηση, επειδή είχα έτοιμο ένα άρθρο για τη σημερινή επέτειο, αλλά ύστερα προστέθηκαν τα χτεσινά γεγονότα στις παρελάσεις σε όλη σχεδόν τη χώρα. Τη σημερινή επέτειο; Ναι -ο τίτλος είναι ελαφρώς παραπλανητικός: η επέτειος δεν είναι η 28 Οκτωβρίου, στην οποία έχουμε αφιερώσει ήδη άρθρο. Σήμερα, 29 Οκτωβρίου, λοιπόν, κλείνουν τριάντα χρόνια από τον θάνατο ενός πολύ αγαπημένου καλλιτέχνη, του Γάλλου τραγουδοποιού Ζορζ Μπρασένς (Georges Brassens). Ο Μπρασένς γεννήθηκε στις 22 Οκτωβρίου 1921 στην όμορφη μικρή πόλη Sète της Νότιας Γαλλίας και πεθανε εξήντα χρόνια και εφτά μέρες αργότερα, στις 29 Οκτωβρίου 1981 στο Παρίσι. Και επειδή τα γενέθλια και η ημερομηνία του θανάτου του πέφτουν κοντά, στη Γαλλία αυτές τις μέρες γίνεται μια γιορτή στη μνήμη του, που κρατάει μια βδομάδα, ξεκινώντας από τα 90χρονα της γέννησής του.

Πρωτοστάτης στο ξεκίνημα αυτής της γιορτής, που γίνεται ήδη εδώ και κάμποσα χρόνια, ήταν ο φίλος Δημήτρης Μπόγδης, Έλληνας που ζει στη Γαλλία και που έχει μεταφράσει στα ελληνικά πολλά τραγούδια του Μπρασένς, μερικά από τα οποία έχουμε παρουσιάσει εδώ.

Για παράδειγμα, έχουμε αναφερθεί σε εφτά εκτελέσεις/μεταφράσεις του πασίγνωστου Γορίλα του Μπρασένς, ενώ ένα άλλο τραγούδι σε μετάφραση Μπόγδη, την περίφημη Φερνάντ (ή Νόνω όπως τη μετέφρασε ο Μπόγδης για τις ανάγκες της ρίμας) μπορείτε να ακούσετε σε ένα άλλο άρθρο, με τίτλο Μπρασένς για δέσιμο, που το είχα γράψει για να κριτικάρω μια άλλη μετάφραση του έργου του Μπρασένς, γεμάτη διασκεδαστικότατα μαργαριτάρια.

Μια και σήμερα είναι η επέτειος του Μπρασένς, σκέφτομαι ότι δεν έχουμε παρουσιάσει εδώ το εμβληματικό του τραγούδι, την Κακή φήμη (La mauvaise réputation). Μιλάει για έναν κάτοικο μικρού χωριού που έχει αποκτήσει τόσο κακή φήμη, επειδή δεν φέρεται όπως όλος ο κόσμος, που όλοι τον κακολογούν, εκτός από τους μουγκούς’ ολοι τον δακτυλοδεικτούν, εκτός από τους κουλούς’ όλοι τον κυνηγάνε, εκτός από τους κουτσούς’ και όλοι θα έρθουν να τον δουν κρεμασμένο, εκτός από τους τυφλούς βεβαίως! Ελάχιστα σύμφωνο με τις αρχές της πολιτικής ευπρέπειας, αλλά αυτός ήταν ο Μπρασένς, που τον βλέπουμε εδώ να τραγουδάει την Κακή φήμη:

Με γεια το κούρεμα, λοιπόν!

Πέρσι τον Δεκέμβρη είχα δημοσιεύσει ένα άρθρο με τον τίτλο “Με γεια το κούρεμα“. Καθώς σήμερα η λέξη έχει κυριαρχήσει στην επικαιρότητα, παρουσιάζω εκείνο το παλιό μου άρθρο, με κάποιες αλλαγές και κάποιες προσθήκες -βέβαια έτσι χάνονται τα παλιά σχόλια, αλλά κανείς δεν είναι τέλειος. 

Με γεια το κούρεμα, λοιπόν, φράση που τη λέμε σε κάποιον φίλο που παρουσιάζεται μπροστά μας φρεσκοκουρεμένος: στα μαθητικά μου χρόνια, επί χούντας, όπου κουρευόμασταν συχνά, όσο κι αν προσπαθούσαμε, βρέχοντας με λεμόνι τα μαλλιά μας και πατηκώνοντάς τα, να αναβάλουμε το μοιραίο για λίγες μέρες, τότε λοιπόν η φράση «με γεια το κούρεμα» συνοδευόταν απαραιτήτως από μια φάπα στο αποψιλωμένο σβέρκο, συνήθως χαϊδευτική και φιλική, αλλά κάποτε γερή από κανέναν άγαρμπο συμμαθητή. Σήμερα τη φάπα τη φάγαμε ξεγυρισμένη, και όχι από άγαρμπο συμμαθητή αλλά από πανίσχυρο εταίρο, οπότε σταματώ με τις παιδικές μου αναμνήσεις και αρχίζω να λεξιλογώ  για το κούρεμα και για άλλα συναφή.

Βέβαια, η λέξη «κούρεμα» δεν βρίσκεται στην επικαιρότητα με την κυριολεκτική της σημασία. Μιλάμε για το κούρεμα του χρέους, που είναι απόδοση του αγγλικού haircut, που σημαίνει το ίδιο. Στην πιο καθωσπρέπει οικονομική ορολογία λέγεται «περικοπή», το είδα και “απομείωση”, αλλά στη γλώσσα της δημοσιογραφίας το «κούρεμα» είναι ακαταμάχητο, όσο κι αν το ψαλίδισμα θα ήταν ίσως σωστότερο.

Του λυχναριού τα βάσανα και το σφυρί της Αννούλας

Ο τίτλος κινδυνεύει να παρεξηγηθεί στις μέρες μας. Το άρθρο δεν αναφέρεται ούτε στις προσπάθειες της Υπουργού Παιδείας νa να αναμορφώσει την εκπαίδευση, ούτε στο “τέλος ηλεκτροδοτούμενων ακινήτων” ή όπως αλλιώς λέγεται το νέο χαράτσι που έρχεται με τον λογαριασμό της ΔΕΗ. Στην πραγματικότητα είναι ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο λίγο πριν από τις εκλογές του 2007, το οποίο όμως διατηρεί όλην του την ανεπικαιρότητα -και η σχέση του με τις εκλογές, άλλωστε, είναι έμμεση, όπως θα δείτε, αφού βασικά αναφέρεται σε θέματα φρασεολογίας.

Πριν από μερικά χρόνια, η μικρή μου κόρη η Αννούλα, τότε οχτώ χρονών, παραπονέθηκε στη μεγαλύτερη αδερφή της, την Εύη:

Σφυρί σφυρί το πας να μαλώσουμε

Και δεν μαλώσαμε, γιατί γελάσαμε όλοι, και μετά της εξηγήσαμε πως το σωστό είναι φιρί-φιρί, όχι σφυρί-σφυρί.

Έχει όμως ενδιαφέρον αυτό το παιδικό “λάθος”. Το παιδί δεν μπορεί να δεχτεί το ακατανόητο “φιρί” και προσπαθεί να το εκλογικεύσει, να το ταιριάξει με μια γνωστή του λέξη. Και όπως υπάρχει και ο συμφυρμός στην προφορά (το πας+φιρί = πας + σφυρί) το λάθος είναι απόλυτα κατανοητό και, θα λέγαμε, “σωστό”. Και δεν το λέω αυτό επειδή πρόκειται για το δικό μου παιδί!

Η πρώτη μέρα του πολέμου

Μια και πλησιάζει η 28η Οκτωβρίου, σκέφτηκα να βάλω εδώ μερικές αναμνήσεις του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, αναμνήσεις για την 28η Οκτωβρίου 1940 στη Μυτιλήνη, όπως την έζησε ως μαθητής του Γυμνασίου. Κατά σύμπτωση, ο πατέρας μου μνημονεύει ανάμεσα στα άλλα μια συζήτηση που είχε γίνει τέτοια μέρα πριν από 71 χρόνια, 26.10.1940, γιορτή του Αγίου Δημητρίου. Και με την ευκαιρία, το ιστολόγιο εύχεται χρόνια πολλά σε όσες και όσους γιορτάζουν σήμερα (και βέβαια και στον ίδιον τον πατέρα μου!)

Εκείνο το πρωί όταν κατέβηκα στην τραπεζαρία του σπιτιού μας για να πιω το πρωινό και εν συνεχεία να πάρω την τσάντα μου και να φύγω για το σχολείο, βρήκα τη μητέρα μου να κλαίει.. Ο πατέρας μου είχε κι όλας φύγει για τη δουλειά του, ενώ από το ραδιόφωνό μας ακουγόταν το εμβατήριο «περνάει ο στρατός της Ελλάδος φρουρός».

«Πόλεμος!» μου λέει όταν με είδε «μας χτύπησαν οι Ιταλοί» Όταν άκουσα τα νέα, πήρα την τσάντα μου και έφυγα αμέσως για το σχολείο, ενώ εκείνη μου φώναζε ξοπίσω μου:  «Κάτσε να βάλεις κάτι στο στόμα σου!» Εμένα όμως δε με σταματούσε τίποτα.

Πηγαίνοντας προς το Γυμνάσιο, καθώς διέσχιζα την αγορά, μου έκανε εντύπωση πως όλος ο κόσμος κουβέντιαζε ζωηρά, αλλά δεν έδειχναν ούτε φόβο ούτε ηττοπάθεια, αλλά κάτι που έμοιαζε με ενθουσιασμό.

Η ισχύς των επιστημονικών θεωριών

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύεται σήμερα, 25.10.2011, στην εφημ. Εμπρός της Μυτιλήνης.

Όπως θα έχετε παρατηρήσει αγαπητοί αναγνώστες, στη στήλη αυτή κατά κανόνα δεν πολιτικολογώ και γενικά αποφεύγω την πολιτικολογία και μάλιστα  την καφενειακού τύπου. Και όχι μόνο εγώ, αλλά και οι φίλοι μου. Στις δύο παρέες, όπου ταχτικά συχνάζω, στους λεγόμενους «Καλλονιάτες», στην Αθήνα και στο «Φιλολογικό Καφενείο» του Μορφωτικού συλλόγου στην Αίγινα, η θεματολογία των συζητήσεων που κάνουμε είναι πολύ μεγάλη, αλλά με σιωπηρή συμφωνία δε συζητούμε για την πολιτική, το ποδόσφαιρο και για οικονομικά θέματα.

Έτσι, και το σημερινό μου σημείωμα δεν έχει σχέση με την πολιτική αλλά με ένα πολύ πιο ενδιαφέρον θέμα: την ισχύ των επιστημονικών θεωριών, γιατί πριν από ένα περίπου μήνα τα ΜΜΕ (το αρκτικόλεξο αυτό πολλές φορές πρέπει να το διαβάζουμε: Μέσα Μαζικού Εκμαυλισμού), με τη σχετική τυμπανοκρουσία, μας πληροφόρησαν πως «ανετράπη η θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν», επειδή ερευνητές ανακάλυψαν πως υπάρχουν νετρίνα που τρέχουν με ταχύτητες μεγαλύτερες από την ταχύτητα του φωτός – οριακή ταχύτητα, κατά τη θεωρία της Σχετικότητας.

Ανεξάρτητα αν επιβεβαιωθεί η παρατήρηση των ερευνητών, η θεωρία της Σχετικότητας δεν έχει καθόλου ανατραπεί, για τον απλούστατο λόγο πως στην Επιστήμη δεν υπάρχουν απόλυτες και αιώνιες αλήθειες. Η Επιστήμη προσπαθεί να προσεγγίσει την αλήθεια ασυμπτωτικώς, ξέροντας πως απόλυτες και αιώνιες αλήθειες δεν υπάρχουν. Όταν από τα πορίσματα πειραματικών ερευνών αποδειχθεί ότι δεν συμφωνούν με μια επιστημονική θεωρία, αυτή απλώς αναθεωρείται.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η διαφορά μεταξύ Επιστήμης και Δόγματος. Τα Δόγματα δέχονται πως υπάρχουν πάγιες αλήθειες, με αιώνια ισχύ, που δεν επιδέχονται ούτε αναθεώρηση ούτε αμφισβήτηση, είτε γιατί τις είπε ο Θεός, δια των προφητών και απεσταλμένων του, είτε γιατί τις διατύπωσαν διάφοροι «κλασσικοί» της φιλοσοφίας. Για την Επιστήμη τέτοιες αλήθειες δεν υπάρχουν. Όλα μπορούν να αναθεωρηθούν, μόλις προκύψουν νέα δεδομένα. Αυτό όμως δε σημαίνει πως οι παλαιές θεωρίες ανατρέπονται, αλλά πως η ισχύς του περιορίζεται σε στενότερα πλαίσια.

Η συγκινητική ποίηση της Ειρήνης Τσιλιγκιρίδη

Προτού προχωρήσετε παρακάτω, σπεύδω να διευκρινίσω: δεν ξέρω αν υπάρχει Ειρήνη Τσιλιγκιρίδη, ούτε αν γράφει ποιήματα. Αν υπάρχει (πάντως δεν γκουγκλίζεται τέτοιο ονοματεπώνυμο) της ζητώ συγνώμη που αναφέρομαι με φιλοπαίγμονα διάθεση στο όνομά της. Όμως, γιατί διάλεξα τη φράση αυτή για τίτλο του σημερινού σημειώματος, το οποίο, πρέπει να το πω, δεν είναι ιδιαίτερα σοβαρό, παρότι οι μέρες είναι μάλλον κρίσιμες και βαριές; Πάντως, δεν πρόκειται να μιλήσω για ποίηση. Τότε, τι νόημα έχει ο τίτλος; Το αφήνω για κουίζ, είμαι βέβαιος ότι θα το βρείτε………

Ηλίας Λεφούσης (1929-2008): Αυτοβιογραφία

Όποτε μπορώ, την Κυριακή βάζω θέματα λογοτεχνικά και σήμερα αυτό θα κάνω, χάρη στον κ. Βασ. Παλαμήδα που μου έστειλε προχτές ένα σύντομο αυτοβιογραφικό κείμενο του Βολιώτη συγγραφέα Ηλία Λεφούση (1929-2008), γραμμένο τρία χρόνια πριν από τον θάνατό του. Ο Λεφούσης δεν είναι πολύ γνωστός, μεταξύ άλλων επειδή ως κάτοικος Βόλου έμεινε μακριά από τα λογοτεχνικά στέκια (και κυκλώματα) της πρωτεύουσας, αλλά έχει δώσει αξιόλογο έργο.

Το αυτοβιογραφικό του σημείωμα πρέπει να είναι αδημοσίευτο’ το βρήκα σοφό, χαμηλότονο, γλυκό -αλλά δεν θέλω να σας επηρεάσω, διαβάστε το εσείς. Στο τέλος ερμηνεύω μια-δυο λέξεις που ίσως δεν τις έχουν τα νεότερα πρωτευουσιάνικα λεξικά. Τη φωτογραφία του συγγραφέα τη βρήκα στο Διαδίκτυο, ενώ μερικά βιβλία του συγγραφέα υπάρχουν εδώ.

Ηλίας Λεφούσης, Αυτοβιογραφία

Τον πατέρα μου τον έλεγαν Χρήστο. Ανθή τη μάνα μου, αδέλφια έξι, αγόρια τέσσερα, θυγατέρες δύο. Γιώργος, Αποστόλης, Κλεομένης, Βασιλική-Κούλα, Ηλίας και Γεωργίτσα, που χάθηκαν, πάνε πολλά χρόνια. Πατρίδα μου η Κερασιά του Βόλου. Σπίτια ως 150, ως 20 χιλιόμετρα από Βόλο. Παιδικά χρόνια δύσκολα, χωράφια κι’ αμπέλια, μεσαίο νοικοκυριό, άνθρωποι αποσταγμένοι, ζωή ταλαιπωρημένη.

Τα αδέλφια Αποστόλης και Κλεομένης, πήρανε μέρος στον πόλεμο της Αλβανίας (1941), κατοχή κατόπι, καιροί μελαγχολικοί, κακουχίες και δυστυχίες. Όλοι μας υπηρετήσαμε την αντίσταση ( 1941-1944), μικροί και μεγάλοι, η απελευθέρωση έπειτα, φυλακωθήκαμε και εξοριστήκαμε, διαλυθήκαμε κατά κράτος. Είμαστε όμως αγαθοί από χαραχτήρα, κακότητες και μίση ανύπαρκτα, με την ευγενέστερη έννοια του όρου.

Βοήθεια, ένας Εβραίος στη ντουλάπα μου!

Ειδοποίηση: το σημερινό άρθρο έχει δύσοσμο θέμα, οπότε το διαβάζετε με δική σας ευθύνη!

Δεν θα ασχολιόμουν με τα αντισημιτικά παραληρήματα που θα δείτε πιο κάτω, πολύ περισσότερο που το άρθρο δεν είναι φρέσκο, αλλά το θέμα το συζήτησα χτες με την Βασιλική Μετατρούλου και με τον Παναγιώτη Δημητρά στο facebook, και έχει και κάποιες ενδιαφέρουσες, αλλά και κάποιες άλλες γουστόζικες, πτυχές.

Ένα αγαπημένο θέμα των ακροδεξιών και των αντισημιτών είναι να αναζητούν μανιωδώς εβραϊκό δάκτυλο και να ανακαλύπτουν παντού κρυπτοεβραίους. Θα θυμάστε ότι για τον Σημίτη έλεγαν ότι είναι εβραίος (και ότι λεγόταν Βεντούρας ή Αβούρης), ενώ παλιότερα είχαμε ασχοληθεί εκτενώς με τις διαδόσεις που ήθελαν εβραίο (αλλά και ανθέλληνα) τον προπάππο του σημερινού πρωθυπουργού, τον Πολωνό ευγενή Ζίγκμουντ Μινέικο, έναν θαυμάσιο άνθρωπο που πρόσφερε πολλά στην Ελλάδα.

Κορυφαίος στην αναζήτηση “κρυπτοεβραίων” είναι ο Σπύρος Χατζάρας, κεντρικός εκφωνητής της κρατικής πασοκικής ΕΡΤ στη δεκαετία του 1980, που με τον καιρό έχει μετακινηθεί σε θέσεις που εμένα προσωπικά μου φαίνονται ακροδεξιές και αντισημιτικές. Ή ίσως να μην έχει μετακινηθεί, αλλά αυτό δεν έχει σημασία, δεν θα κάνω το ψυχογράφημά του. Ο Χατζάρας, στην εκπομπή του σε ένα μικρό κανάλι, αλλά και από τα ιστολόγια που διατηρεί, συχνά αναφέρεται σε υπουργούς και άλλους πολιτικούς παραλλάζοντας τα ονόματά τους έτσι που να υπονοεί εβραϊκή καταγωγή.

Ομερτά και Σίσυφοι

Είχα αποφασίσει να μην ανεβάσω άρθρο σήμερα, το είχα αναγγείλει κιόλας, δεν είχα διάθεση και εκτός αυτού το πρωί θα λείπω. Τελικά όμως άλλαξα γνώμη. Ίσως φταίει γι’ αυτό η ομερτά.

Η ομερτά είναι ο νόμος της σιωπής, λένε τα λεξικά, ή τέλος πάντων όσα την έχουν, ο ιδιότυπος μαφιόζικος κώδικας συμπεριφοράς που απαγορεύει την κοινολόγηση των μυστικών της οργάνωσης. Τη λέξη τη χρησιμοποίησε χτες στη Βουλή ο ηγέτης του Σύριζα, ο κ. Τσίπρας, λέγοντας ότι δεν είναι δυνατό να λειτουργεί μία κοινοβουλευτική δημοκρατία με όρους ομερτά, αναφερόμενος στο γεγονός ότι οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ για πολλοστή φορά καλούνται να ψηφίσουν ένα νομοσχέδιο κόντρα στη δική τους συνείδηση.

Ο κ. Βενιζέλος διαμαρτυρήθηκε εντονότατα και ζήτησε από τον κ. Τσίπρα να ανακαλέσει και ο κ. Τσίπρας εξήγησε ότι ομερτά σημαίνει εκβιασμένη πειθαρχία και συμφωνία, την οποία έχουμε πολύ καιρό στα πολιτικά πράγματα της χώρας.

Το επεισόδιο, όπως αποτυπώθηκε στο βίντεο, μπορείτε να το δείτε εδώ, στην αρχή (ομιλία Τσίπρα):

http://www.youtube.com/watch?v=T6uooJIhWbQ

και τη συνέχεια εδώ:

http://www.youtube.com/watch?v=lCAR0aIq2PU

Χρησιμεύει το βίντεο ,γιατί οι χειρονομίες και οι εκφράσεις δεν αντικατοπτρίζονται στο ξερό κείμενο.

Απεργιακά μεζεδάκια

Απεργία (και) σήμερα, κι όσο κι αν τα ιστολόγια δεν απεργούν το κλίμα είναι κάπως ιδιόμορφο. Έλεγα να μην ανεβάσω σήμερα άρθρο, ή να βάλω μια επιγραφή ότι το κατάστημα είναι κλειστό, αλλά δεν μου πήγαινε. Οπότε, όπως η νοικοκυρά που βγάζει από την κατάψυξη μια κατεψυγμένη πίτσα και την πετάει στο φούρνο, έτσι κι ο Νικοκύρης καταλήγει στην εύκολη λύση: μεζεδάκια, έστω κι αν δεν έχει περάσει βδομάδα από το προηγούμενο άρθρο με παρόμοιο υλικό. (Εδώ που τα λέμε, τα μεζεδάκια δεν είναι και τόσο εύκολη λύση. Πολύ ευκολότερο είναι να ξαναζεστάνω κάποιο από τα άρθρα του παλιού μου ιστότοπου).

* Τέλος πάντων, ας ξεκινήσουμε με κάτι ακραιφνώς γλωσσικό και όχι και πολύ συγκλονιστικό. Πολλοί ιστότοποι έγραψαν ότι η συνάντηση Παπανδρέου-Σαμαρά προχτές ήταν πολύ σύντομη, και ότι διήρκησε μόνο 35 λεπτά. Φυσικά, αυτός ο τύπος δεν μπορεί να είναι σωστός -το ρήμα είναι διαρκώ, ο αόριστος είναι διάρκεσα ή διήρκεσα (στα ρήματα του τύπου αυτού, η αύξηση δεν είναι υποχρεωτική). Κι όμως, ο τύπος *διήρκΗσε είναι αρκετά συχνός, και όχι μόνο σε ερασιτεχνικά ιστολόγια αλλά και στις θεωρούμενες καλές οικογένειες, Βήμα, Καθημερινή κτλ. (γκουγκλίστε και θα δείτε). Το θέμα το είχαμε συζητήσει παλιότερα και στη Λεξιλογία και είχα τότε πει ότι δεν αποκλείεται η τροπή του -εσε σε -ησε να οφείλεται στην έλξη από το πρώτο “διή” και στην επιρροή του “διήνυσε” που έχει παρεμφερή σημασία. Ότι είναι μάλλον έλξη φαίνεται και από το ότι αν έχουμε να κλίνουμε το απλό ρήμα, το αρκώ, θα πούμε ομόφωνα “άρκεσε” και όχι βέβαια “*άρκΗσε”, διότι δεν υπάρχει το διπλό i της αρχής να έλκει και την τρίτη συλλαβή. Πάντως, εγώ προτιμώ τον τύπο “διάρκεσε” (και “διάνυσε”) που τον βρίσκω και πιο εύηχο, αυτά τα συνεχόμενα i (διίνισε, διινίθι, διιμίφθι) λίγο γελοία τα βρίσκω -βέβαια, περί ορέξεως…

Συντεχνίες, αυτές οι απαίσιες

 

Ίσως διαβάσατε προχτές το κείμενο που συνέγραψαν από κοινού (υποτίθεται) οι τρεις επιστολέρος, όπως είναι το ευφυέστατο παρατσούκλι που είδα στο ιστολόγιο του σκιτσογράφου Σ. Δερβενιώτη (ο ίδιος σεμνά αποποιείται την πατρότητα), εννοώ την επιστολή των Λοβέρδου-Ραγκούση και Άννας Διαμαντοπούλου, που ξιφουλκούν κατά των συντεχνιών και του συντεχνιασμού.

Εμείς όμως, το έχω ξαναπεί, λεξιλογούμε· οπότε ας δούμε εδώ τη λέξη συντεχνία, να μάθουμε τουλάχιστον τι είναι αυτό το φοβερό κακό που μας έχει χτυπήσει. Η συντεχνία ήταν, λένε τα λεξικά, επαγγελματική οργάνωση κλειστή και αυτοδιοικούμενη, που αναπτύχθηκε στη Δυτική Ευρώπη κατά το Mεσαίωνα (ο ορισμός από το ΛΚΝ). Πράγματι, οι παλιές συντεχνίες ήταν οργανωμένες σαν κλειστές επαγγελματικές οργανώσεις, που συγκέντρωναν τους τεχνίτες ενός κλάδου, όπου όμως τα νέα μέλη δεν έμπαιναν αυτοδίκαια, όπως σήμερα στα συνδικάτα, αλλά έπρεπε να περάσουν από δοκιμαστική περίοδο και ίσως να δώσουν κάποιον όρκο. Στη συντεχνία δεν ήταν όλοι ίσοι· υπήρχε ο μάστορας, ο βοηθός του (ο κάλφας) και ο μαθητευόμενος (το τσιράκι). Για να γίνει ο μαθητευόμενος βοηθός και στη συνέχεια μάστορας, έπρεπε να περάσει από πολύχρονη μαθητεία και, εννοείται, τα «μυστικά του επαγγέλματος» απαγορευόταν να διαδίδονται παραέξω. Άλλωστε, το κίνημα των μασόνων (επίτηδες το λέω έτσι) ξεκίνησε, θαρρώ, από κλειστές συντεχνίες μαστόρων του μεσαίωνα· τέκτονες, παναπεί μάστορες της οικοδομικής τέχνης -άλλωστε, maçon στα γαλλικά είναι και σήμερα ο χτίστης.

Λίγα λόγια για το Αφγανιστάν

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε σήμερα 18.10.2011 στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης.

Μια που στο προηγούμενο σημείωμά μου είχα καταπιαστεί με τις εξελίξεις σε ξένες χώρες (Ισλανδία, Αργεντινή κ.ά), ας μου επιτρέψετε να σας πω δυο κουβέντες για το Αφγανιστάν. Αφορμή γι΄ αυτό στάθηκε το διάβασμα ενός αξιόλογου βιβλίου, που τιτλοφορείται «Χαρταετοί πάνω από την πόλη» του Καλέντ Χοσεϊνί (μετάφραση Βαγγέλη Κατσάνη – εκδόσεις Ψυχογιός). Ο συγγραφέας του, που τα τελευταία τριάντα χρόνια ζει στην Αμερική, ανήκει στο πλειοψηφούν εθνικό στοιχείο της χώρας στους Παστούν και όπως φαίνεται στην ανώτερη κοινωνική τάξη.

Το βιβλίο περιέχει προφανώς πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία και μας δίνει την ιστορία της πολύπαθης αυτής χώρας από το 1973, όταν ανατράπηκε η μοναρχία του Ζαχίρ Χαν, ως τις μέρες μας. Είναι καλογραμμένο βιβλίο και διαβάζεται ευχάριστα. Ο συγγραφέας δεν είναι φανατικός, ούτε θρησκόληπτος, οπωσδήποτε όμως δεν είναι αμερόληπτος. Διαβάζοντας το βιβλίο του διαπιστώνεις την τάση του να προβάλει την εθνική περηφάνια για τη χώρα του και τους Παστούν,  την εθνοτική ομάδα στην οποία ο ίδιος ανήκει.

Ο πατέρας του αφηγητή, που είναι ουσιαστικά η κυριαρχούσα μορφή στο μυθιστόρημα, ανήκε στην άρχουσα τάξη της χώρας και είχε σπουδάσει στο πανεπιστήμιο. Άνθρωπος επιβλητικός και περήφανος, δεν έχασε την αξιοπρέπειά του ούτε την περηφάνια του, ακόμα και όταν η φορά των πραγμάτων τον κατάντησε μικροπωλητή σε υπαίθρια αγορά μιας μικρής πόλης της Καλιφορνίας. Στην αρχή του βιβλίου αναφέρονται, κάπως υπαινικτικά, οι πολιτικές εξελίξεις που ταλαιπώρησαν την πολύπαθη αυτή χώρα, από την εποχή που καταργήθηκε η μοναρχία ως την εποχή της εισβολής των σοβιετικών στρατευμάτων. Στο μεγαλύτερο όμως μέρος του η αφήγηση επικεντρώνεται στη δράση των Ταλιμπάν, των «μαθητών με τα καλάσνικοφ».