Αγανακτισμένοι, η λέξη του 2011!

Όπως ξέρουν οι φίλοι του ιστολογίου, χτες το βραδάκι έληξε η ψηφοφορία για τη λέξη της χρονιάς, που είχε αρχίσει από τις 15 Δεκεμβρίου πάνω σε λέξεις που εσείς είχατε προτείνει με τα σχόλιά σας σε προηγούμενο άρθρο.

Δεν χρειάζονται τα σασπένς, γι’ αυτό και έβαλα στο σημείωμα τίτλο που να φανερώνει αμέσως την ετυμηγορία σας: λέξη της χρονιάς, λέξη του 2011 είναι οι αγανακτισμένοι -και μάλιστα, σε αντίθεση με πέρυσι που είχε γίνει μάχη για την πρώτη θέση (τελικά είχε έρθει πρώτο το μνημόνιο, με τρεις ψήφους διαφορά από το ΔΝΤ), φέτος οι αγανακτισμένοι πήραν από την αρχή το προβάδισμα και τελικά επικράτησαν με χαρακτηριστική άνεση. Τους ψήφισα κι εγώ.

Ανελέητη μάχη δόθηκε ωστόσο για τη δεύτερη θέση, μάχη που δεν ανέδειξε νικητή, αφού τελικά είχαμε ισοβαθμία ανάμεσα στο κούρεμα και στο χαράτσι (ή χαράτσια), που πολλοί τα πρόβλεπαν για φαβορί χωρίς να λογαριάσουν την ορμή των αγανακτισμένων.

Στην τέταρτη θέση είχαμε τη δόση (που επίσης ψήφισα), ενώ στην πέμπτη και έκτη θέση είχαμε μια ακόμα ισοβαθμία, και μάλιστα ανάμεσα σε δυο λέξεις που έχουν πολλά κοινά στοιχεία, αφού και οι δυο είναι νεολογισμοί και επιπλέον έχουν και οι δυο γεννηθεί από την ένωση δυο άλλων λέξεων: πρόκειται για το δικέφαλο τέρας Μερκοζί (ή Μερκοζύ) και για το δίμορφο τέρας συναντιπολίτευση/αντισυμπολίτευση (λέξη που πλάστηκε εδώ στο ιστολόγιο για να χαρακτηρίσει την επαμφοτερίζουσα στάση της ΝΔ απέναντι στη νέα κυβέρνηση.

Τέσσερις αποτρόπαιες λέξεις έκλεισαν τη δεκάδα, λέξεις που δυστυχώς θα τις έχουμε μπροστά μας και το 2012, πιθανώς και στα επόμενα χρόνια (εκτός αν επαληθευτούν οι προφητείες των Μάγια, οπότε δεν θα έχουμε επόμενα χρόνια). Είναι οι λέξεις: χρεοκοπία, εφεδρεία, κρίση, ανεργία. (Ο προσεκτικός παρατηρητής εδώ θα προβάλει μιαν ένσταση: η εφεδρεία δεν είναι αφεαυτής λέξη αποτρόπαια, έγινε έτσι αφότου χρησιμοποιήθηκε σαν ευφημισμός για την απόλυση με αναστολή).

Τσιφτέδες για τσίφτηδες

 

Χτες το μεσημέρι είχα πάει σ’ έναν φίλο και του χάρισα το τελευταίο μου βιβλίο, τις Λέξεις που χάνονται (τουλάχιστον φέτος έχω εύκολο το δώρο). Ο φίλος μου, που είναι Κρητικός, άρχισε να φυλλομετράει το βιβλίο, και σε μια στιγμή μου λέει «ναι, αλλά εδώ για τον τσιφτέ έχεις λάθος».

Δαγκώθηκα, διότι ο τσιφτές (το κυνηγετικό όπλο) είναι λέξη (και) της κρητικής διαλέκτου και οι ντόπιοι μπορεί να ξέρουν κάτι που μου ξέφυγε, και τον ρώτησα πού είναι το λάθος -μου λέει «δεν γράφεις ότι προέρχεται από το αγγλικό Chieftain, το όνομα της εταιρείας που έφτιαχνε αυτά τα όπλα!» Ανάσανα ανακουφισμένος, αλλά ο φίλος μου συνέχισε, «όπως η μέγκλα που είναι από το made in England».

Πράγματι, ίδια περίπτωση είναι, αλλά όχι όπως το εννοούσε: ούτε η μέγκλα προέρχεται από το made in England, αν και θα έχετε ακούσει ότι έτσι είναι, ούτε ο τσιφτές από την Chieftain, παρόλο που υπάρχει πράγματι εταιρεία με το όνομα αυτό που φτιάχνει τανκς και άλλα σύνεργα σκοτωμού. Πάντως, όπως μου είπε, η θεωρία δεν ήταν δική του, αλλά ακούγεται κάπως ευρύτερα.

Γκρίζες ζώνες, γκρίζες μέρες

Οι δυο οικονομικοί εισαγγελείς που παραιτήθηκαν χτες δήλωσαν: Δεν δεχόμαστε να είμαστε εισαγγελείς υπό απαγόρευση και καθ’ υπαγόρευση, πολλώ μάλλον δεν δεχόμαστε να αποτελέσουμε ένα άλλοθι και μια θεσμική κολυμβήθρα του Σιλωάμ για τα πολυποίκιλα οργανωμένα συμφέροντα και τους ποικιλώνυμους εκφραστές τους που αναπτύσσονται και δραστηριοποιούνται στην γκρίζα ζώνη του οικονομικού εγκλήματος.

Ίσως έτσι πρέπει να γράφει κανείς όταν απευθύνεται στον Τύπο για να κερδίσει τα εύκολα και φτηνά εύγε, αλλά δεν μπορώ να μη δηλώσω τη δυσφορία που μου δημιουργούν τα αλλεπάλληλα κλισέ της πρότασης· όπως και πολλά άλλα πράγματα, και το κλισέ δεν βλάφτει όταν γίνεται με μέτρο, αλλά θέλει ρέγουλα, αλλιώς ο αναγνώστης γκώνει, όπως όταν του σερβίρεις ένα υπερβολικά λιπαρό πιάτο ή μια κομματάρα σοροπιαστό γλυκό.

Τα τελευταία μεζεδάκια της χρονιάς

Το 2011 μετράει τις τελευταίες του μέρες κι εγώ βγάζω από το ηλεσυρτάρι μου τα τελευταία μεζεδάκια της χρονιάς, τα περισσότερα σταλμένα από φίλους διότι δεν είχα τις τελευταίες μέρες μυαλό για τέτοια.

Και ξεκινάω με κάμποσα μουστάκια που άλλα μπαίνουν αθέλητα κι άλλα τα φοράνε οι ίδιες οι ενδιαφερόμενες.

Για παράδειγμα, μου έστειλαν ένα άρθρο από την Ελευθεροτυπία, όπου, σε ρεπορτάζ για την επίσκεψη Σαμαρά στο Ισραήλ, γίνεται λόγος για συνάντηση “με τον πρόεδρο της Βουλής Τζίπι Λίβι και τον πρόεδρο του Ισραήλ Σιμόν Πέρες”. Το κακό είναι ότι πρόεδρος στην Κνεσέτ, τη βουλή του Ισραήλ, είναι η Τζίπι Λίβνι. Και βέβαια αν η πρωτογενής πηγή είναι στα αγγλικά είναι εντελώς αδύνατο να συμπεράνει κανείς το φύλο, εκτός αν υπάρχει κάπου το σωτήριο her, αλλά η κ. Τζίπι Λίβνι είναι γνωστό όνομα ή θα έπρεπε να είναι. Στο κάτω-κάτω, στην εποχή μας τέτοια ερωτήματα απαντιούνται με δυο κλικ του ποντικιού, οπότε δεν υπάρχει δικαιολογία.

Ακριβά βιβλία, τούβλινα βιβλιοπωλεία

Τα Χριστούγεννα είναι περίοδος των δώρων, και για μένα (και δεν είμαι μόνο εγώ) το βιβλίο είναι ένα από τα δώρα που προτιμώ, τόσο να προσφέρω όσο και να δέχομαι. Τα Χριστούγεννα λοιπόν είναι και η γιορτή των βιβλίων. Η κρίση έχει χτυπήσει και το βιβλίο, αφού στους δύσκολους καιρούς οι περικοπές αρχίζουν από τα περιττά, και το βιβλίο καλώς ή κακώς θεωρείται μη απαραίτητο. Κάποιος αθεράπευτα αισιόδοξος ίσως να περίμενε να μην βλάψει τόσο πολύ τις πωλήσεις βιβλίων η κρίση, εφόσον είναι σχετικά φτηνή μορφή ψυχαγωγίας, αλλά δεν ξέρω αν μπαίνει στην ίδια ζυγαριά με όλες τις άλλες. Πάντως, οι φίλοι εκδότες και βιβλιοπώλες με τους οποίους συζητάω, μου λένε για δύσκολη περίοδο, και τις ίδιες εντυπώσεις έχω αποκομίσει κι εγώ.

Θυμάμαι το καλοκαίρι που είχα περάσει πολλές ώρες στον πάγκο ενός φίλου εκδότη σε κάποιο φεστιβάλ βιβλίου: πολλοί περνούσαν και φυλλομετρούσαν, λίγοι ρωτούσαν, ένας αγόρασε. Την ίδια εποχή μού είχαν πει ότι ένα σχετικά γνωστό βιβλιοπωλείο του κέντρου, όχι από τα πολύ μεγάλα, αλλά όχι και μικρό, έκανε σε μιαν ολόκληρη μέρα, μια Τρίτη, τζίρο 14 ευρώ.

Πέρα από την κρίση, το συμβατικό βιβλίο όπως το είχαμε γνωρίσει μέχρι πριν από καμιά δεκαπενταετία, δηλ. το βιβλίο που εκδίδεται από εκδοτικούς οίκους, τυπωμένο σε χαρτί, και πουλιέται από τούβλινα βιβλιοπωλεία, έχει πολλούς ανταγωνιστές. Θα περιμένατε να σας πω εδώ για τα ηλεκτρονικά βιβλία (ηλεβιβλία που μ’ αρέσει εμένα να τα λέω), που απειλούν να εκτοπίσουν (στο εξωτερικό) τα χάρτινα, ή για τα ηλεβιβλιοπωλεία που προσφέρουν τιμές ασυναγώνιστες είτε πρόκειται για ηλεβιβλία είτε για χάρτινα βιβλία (ξενόγλωσσα πάντως), ή ακόμη για τη διάδοση λαθραίων ηλεαντίτυπων, δηλαδή σκαναρισμένων βιβλίων που μπορεί κανείς να κατεβάσει από πηρτουπηράδικα και βαρεσάδικα (λέξεις δικής μου επινόησης, καταλαβαίνετε όμως τι εννοώ).

Στη μνήμη του Δημήτρη Σαραντάκου

Εννιά μέρες πέρασαν από τον θάνατο του πατέρα μου, θα μου επιτρέψετε ένα μικρό μνημόσυνο.

Η φωτογραφία είναι από κάποιο γλέντι σε αιγινήτικη ταβέρνα, όπου στο τέλος ο πατέρας μου, πολύ συχνά έβγαζε το τσαντάκι του με τις φυσαρμόνικες και άρχιζε να παίζει συνοδεύοντας το τραγούδι των άλλων.

Αριστερά κάθεται ο αιγινήτης ποιητής και τραγουδοποιός Γιώργος Μαρίνος, φίλος του πατέρα μου, που έγραψε σε μια τοπική εφημερίδα το εξής “Στη μνήμη του Δημήτρη”:

Μίμη μου, εκεί που θα διαβείς 
το μακρινό σου δρόμο,
πάρε τη φυσαρμόνικα
να πεις τραγούδια της καρδιάς,
της λευτεριάς, της λεβεντιάς,
όπως εκείνο που έλεγες:
“Με το ντουφέκι μου στον ώμο”

Πολύ με συγκίνησε, στην κυριακάτικη Αυγή (που βγήκε το Σάββατο 24 Δεκεμβρίου), ένα άρθρο του φίλου Στρατή Μπουρνάζου, που το αναδημοσιεύω εδώ:

Ένας μακρινός στενός φίλος

Η αρχική γνωριμία ήταν με τον Νίκο. Από το την ιστοσελίδα και το μπλογκ του, από τα βιβλία του, κατόπιν και από κοντά, όταν έγινε τακτικός συνεργάτης μας στα «Ενθέματα». Μέσα από το μπλογκ γνωρίσαμε και τον πατέρα, τον Δημήτρη — ο Νίκος αναδημοσίευε συχνά πυκνά κείμενά του, μας μίλαγε για τα βιβλία του. Και έτσι, μέσα από τα κείμενά του, ο πατέρας Σαραντάκος μάς έγινε κοντινός, οικείος και για όσους δεν τον είχαμε γνωρίσει — αρκεί να δει κανείς τα συλλυπητήρια στο μπλογκ: για τους αναγνώστες του ιστολογίου είναι σαν να έχασαν έναν δικό τους άνθρωπο.

Δεν μπορούμε, σε λίγες γραμμές να περιγράψουμε το έργο αυτού του λόγιου μαχητή της Αριστεράς. Κι ακόμα πιο δύσκολο είναι να αποδώσουμε την πνοή, το πνεύμα του, τη ζωντάνια της παρουσίας του. Μια αίσθηση που διαπερνούσε την ατμόσφαιρα την περασμένη Τρίτη, στην πολιτική του κηδεία στο Παλιό Φάληρο, στον κόσμο που συγκεντρώθηκε να τον αποχαιρετήσει, στους επικήδειους των φίλων και των συναγωνιστών· μια αίσθηση που κορυφώθηκε, όταν παλιοί φίλοι και συμμαθητές τραγούδησαν, με μια φυσαρμόνικα, όπως το συνήθιζαν με τον Μίμη, την «Ελιά», τους «Κυνηγούς» και άλλα κομμάτια από μια μυτιληνιά επιθεώρηση του Μεσοπολέμου.

Πικρό χριστόψωμο

Την παραμονή των Χριστουγέννων, όταν ήμουν μικρός, ο παππούς μου άνοιγε έναν από τους τόμους του Παπαδιαμάντη, στην έκδοση του Βαλέτα τότε και διάβαζε κάποιο χριστουγεννιάτικο διήγημα. Παρά την καθαρεύουσα, κάτι πρέπει να πιάναμε ή ίσως μας άρεσε η μορφή του παππού, πάντως το έθιμο το αγαπούσαμε. Οι αναμνήσεις οι παιδικές είναι βέβαια επηρεασμένες από μεταγενέστερες διηγήσεις, αλλά δυο-τρία πράγματα που θυμάμαι με θαλπωρή από τα παιδικά μου Χριστούγεννα είναι τον παππού να διαβάζει από τον μεγάλο μαυροντυμένο τόμο και τα μανταρίνια να χρυσίζουν πάνω στο τραπέζι καθώς κάναμε καντηλάκι τις φλούδες τους.

Πρόπερσι τέτοιον καιρό ανέβασα ένα διήγημα, όχι του Παπαδιαμάντη αλλά “αλά μανιέρ ντε”: Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη. Πέρσι, ένα άλλο, πάλι παπαδιαμαντική μίμηση αλλά διαφορετικό: Ο επαναπατρισμός της θεια-Λαμπρινής, του Τάσου Βουρνά. Φέτος σκεφτόμουν να βάλω άλλο ένα από τα κάμποσα που έχουν γραφτεί σε ύφος Παπαδιαμάντη, έπειτα άλλαξα γνώμη και είπα να βρω να βάλω το “Γιαλόξυλο” που είναι αυθεντικό παπαδιαμαντικό διήγημα που δεν περιλαμβάνεται σε καμιά έκδοση των Απάντων του εκτός από την πρόσφατη που έβγαλε ο ΔΟΛ, για τον απλό λόγο ότι ανακαλύφθηκε σχετικά πρόσφατα. Με το αναπάντεχο κακό που μας βρήκε με τον θάνατο του πατέρα μου δεν είχα μυαλό να ψάχνω γιαλόξυλα, οπότε αποφάσισα να βάλω κάτι άλλο. Ωστόσο, αν κάποιος έχει το “Γιαλόξυλο” (είτε από την έκδοση του ΔΟΛ είτε από την Νέα Εστία, τεύχος Ιανουαρίου 2009) ας κάνει έναν κόπο να το σκανάρει ή να το πληκτρολογήσει, για να το ανεβάσω σε κάποιαν άλλη ευκαιρία.

Ιστορίες στο Διαδίκτυο

 

Αυτός ήταν ο τίτλος μιας συζήτησης που έγινε χτες το μεσημέρι, στο πλαίσιο του εορταστικού διημέρου των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων. Το διήμερο των εκδηλώσεων άρχισε χτες, Πέμπτη 22.12 και συνεχίζεται σήμερα, 23.12 -το πρόγραμμα μπορείτε να το δείτε εδώ. Εκτός από τις συζητήσεις, υπάρχει και παζάρι με βιβλία σε χαμηλές τιμές.

Με είχαν προσκαλέσει να συμμετάσχω στη συζήτηση, μαζί με άλλους “μη επαγγελματίες” ιστορικούς που έχουν δράση (και) στο Διαδίκτυο: τον Νίκο Ξυδάκη της Καθημερινής, τον Μιχάλη Παναγιωτάκη, που έχει το Ιστολόγιον, και τον Δημοσθένη Παπαδάτο-Αναγνωστόπουλο, υπεύθυνο του Red Notebook. Ωστόσο, μεσολάβησε ο θάνατος του πατέρα μου, και αμφιταλαντεύθηκα αν θα πάω ή όχι. Τελικά το αποφάσισα το βράδυ της προηγούμενης μέρας -βέβαια, δεν είχα μυαλό να ξανακοιτάξω τις αρχικές μου σημειώσεις, που τις παραθέτω εδώ. Στην ομιλία μου είπα και πολλά πράγματα που δεν υπάρχουν στο γραπτό κείμενο, κυρίως παραδείγματα από το ελληνικό Διαδίκτυο, αλλά αυτές τις παρεκβάσεις δεν τις κατέγραψα κι έτσι δεν τις θυμάμαι και πολύ καλά.

Το απροσδόκητο θετικό από την εκδήλωση ήταν ότι ήρθε ένας παλιός, πολύ παλιός παιδικός φίλος, με τον οποίο είχαμε χαθεί, που δεν είχε μπορέσει να έρθει στην κηδεία του πατέρα μου, κι έτσι θυμηθήκαμε γι’ άλλη μια φορά τον πατέρα μου.

Το κείμενο της ομιλίας μου:

Ευχαριστώ τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας για την τιμητική αυτή πρόσκληση. Το θέμα της σημερινής συζήτησης είναι οι ιστορίες στο Διαδίκτυο, και πράγματι είναι ολόσωστη η παρατήρηση ότι το Διαδίκτυο, από τα ίδια του τα χαρακτηριστικά, μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο εκλαϊκεύεται η ιστορία, με τον οποίο το ευρύ κοινό προσεγγίζει την ιστορία. Ποια χαρακτηριστικά είναι αυτά; Θα πω μερικά, χωρίς βέβαια να εξαντλώ το θέμα. Πρώτον, το υπερκείμενο: τα ιστορικά κείμενα στο Διαδίκτυο δεν είναι πλέον στατικά όπως στο τυπωμένο χαρτί, ο αναγνώστης μπορεί να επιλέξει να κλικάρει σε συνδέσμους (λινκ), αλλά και να μην κλικάρει, να εμβαθύνει κατά την κρίση του σε εκείνη ή την άλλη πτυχή του θέματος. Μπορεί να ακολουθήσει την κεντρική αφήγηση με λίγες ή καθόλου εκτροπές, μπορεί και να αφεθεί να παρασυρθεί στον λαβύρινθο των συνδέσμων και των παραπομπών. Προκειμένου για την πρόσφατη ιστορία, μπορεί να αξιοποιηθεί και το άφθονο πολυμεσικό περιεχόμενο (ταινίες, ηχητικό υλικό).

Δημήτρης Σαραντάκος (1929-2011)

Ο πατέρας μου, ο Δημήτρης Σαραντάκος, Μίμης για τους κοντινούς του, έφυγε από κοντά μας εντελώς ξαφνικά, χτες, 17 Δεκεμβρίου 2011.

Γεννήθηκε στη Μυτιλήνη, στις 8 Ιανουαρίου 1929, μοναδικό παιδί του Νίκου Σαραντάκου, μανιάτη τραπεζικού υπαλλήλου με έφεση στην ποίηση, τον ραδιοερασιτεχνισμό και τη χημεία, και της Ελένης Μυρογιάννη, ντόπιας δασκάλας και ποιήτριας. Τελείωσε το δημοτικό και το γυμνάσιο στη Μυτιλήνη. Συμμετείχε στην εθνική αντίσταση ως επονίτης -ο πατέρας του ο Νίκος ήταν άλλωστε στέλεχος του ΕΑΜ. Για τα μαθητικά του χρόνια έχει γράψει στο βιβλίο του “Μαθητές και δάσκαλοι“, ενώ μια αφήγηση με αναμνήσεις από την Κατοχή υπάρχει εδώ.

Ο παππούς μου είχε την τύχη να τον κυνηγήσει το μεταπελευθερωτικό κράτος πολύ νωρίς κι έτσι αθωώθηκε στη στημένη δίκη για “στάση”, διότι τα δικαστήρια κρατούσαν ακόμη κάποια προσχήματα. Όμως, απολύθηκε από την τράπεζα και η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπως και τόσοι κυνηγημένοι αριστεροί. Εκεί, για κάμποσα χρόνια έβγαζε το ψωμί της οικογένειας φτιάχνοντας πορσελάνινα κουκλάκια. Ο Δημήτρης Σαραντάκος πέρασε στην Ιατρική, αλλά την εγκατέλειψε στο πρώτο έτος λόγω ασυμφωνίας χαρακτήρων. Ξαναέδωσε εξετάσεις και πέρασε χημικός μηχανικός στο ΕΜΠ. Το 1953 πήρε το πτυχίο του και μετά τη στρατιωτική του θητεία δούλεψε στην τεχνική εκπαίδευση, σε χημικές βιοτεχνίες, αργότερα υπάλληλος στον ΕΟΤ (της εποχής του Μον Παρνές, αρχές δεκαετίας 1960) και από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 ελεύθερος επαγγελματίας με μια μικρή εταιρεία μονωτικών και στεγανωτικών υλικών, την ΤΕΜΣΑ (χαριτολογώντας λέγαμε ότι σημαίνει Τεχνική Εταιρεία Μίμης Σαραντάκος – Αλέκος, αλλά φυσικά δεν ήταν αυτή η σημασία, κι άλλωστε συνεταιρισμός με τον Αλέκο χάλασε νωρίς).  Το 1958 παντρεύτηκε την Αγγελική (Κική) Πρωτονοταρίου από την Αίγινα. Έκαναν τρία παιδιά, τον Νίκο (εγώ είμαι αυτός), την Λένα και την Έφη και είχε την τύχη να χαρεί πέντε εγγόνια. Ένα εκτενές αυτοβιογραφικό κείμενό του, απόσπασμα από το ανέκδοτο βιβλίο του “Εφτά ευτυχισμένα καλοκαίρια” μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 προσλήφθηκε μηχανικός στην Αγροτική Τράπεζα, από την οποία συνταξιοδοτήθηκε το 1990. Μετά τη συνταξιοδότησή του επιδόθηκε στο γράψιμο και συνέχισε τις πολλές και ποικίλες άλλες δραστηριότητες “ουχί παραδεδεγμένης χρησιμότητος” στις οποίες πάντοτε επιδιδόταν. Τα τελευταία χρόνια συμμετείχε στην Εταιρεία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων, ιδρυτικό μέλος και μέλος του ΔΣ. Μετά τη συνταξιοδότησή του περνούσε αρκετόν καιρό στην Αίγινα, όπου εξέδιδε την εφημερίδα “Το Φιστίκι”, σατιρική, φωταδιστική, αποκαλυπτική, που πέρασε από πολλές ενσαρκώσεις, στα τελευταία περιοδικό και ακόμα πιο τελευταία ιστολόγιο. Συνεργαζόταν επίσης με διάφορα έντυπα, ταχτικά με την εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης με ένα άρθρο, κάθε Τρίτη, που είχα καθιερώσει να αναδημοσιεύω στο ιστολόγιο. Δείτε και μια παρουσίαση του πατέρα μου από το Εμπρός.

Οι ασκοί του εώλου

Έχω πολλές φορές υποσχεθεί να γράψω για τη λέξη “έωλος” και την (μάλλον ανύπαρκτη) λέξη “αίολος” που λανσάρισε το λεξικό Μπαμπινιώτη, επιμένοντας μάλιστα ότι είναι λάθος να λέμε “έωλος = αστήρικτος, αβάσιμος”, αλλά όλο το ανέβαλλα. Τις προάλλες, ένας φίλος μού έστειλε ηλεμήνυμα στο οποίο μου ζητούσε τη γνώμη μου και του έστειλα το σχετικό κεφάλαιο από το βιβλίο μου “Γλώσσα μετ’ εμποδίων”. Στο μεταξύ, χτες ο Γιάννης Χάρης παρουσίασε στο ιστολόγιό του ένα πρόσφατο άρθρο του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου από τη Νέα Εστία, για το ίδιο ακριβώς θέμα και, σε μεγάλο βαθμό, με παρεμφερή επιχειρήματα. Ο Γ. Χάρης κάνει λόγο και για όσα έχω γράψει στο βιβλίο, και επειδή το βιβλίο έχει εξαντληθεί και το συγκεκριμένο κεφάλαιο δεν υπάρχει ονλάιν, σκέφτηκα να αναδημοσιεύσω εδώ το παλιό μου άρθρο, ώστε να υπάρχει κι αυτό, ιδίως επειδή το άρθρο του Τριανταφυλλόπουλου είναι σε σκαναρισμένες εικόνες και δεν γκουγκλίζεται. Να πούμε επίσης ότι για το ίδιο θέμα έχουν γράψει ο Γιάννης Χάρης καθώς και ο Τιπούκειτος.

Στο τέλος του κεφαλαίου από το βιβλίο μου έχω κολλήσει ένα μεταγενέστερο άρθρο μου για το ίδιο θέμα, έστω και αν αυτό υπάρχει και αυτοτελώς ονλάιν. Επιγραμματικά, υποστηρίζω ότι α) η λέξη “έωλος” δεν σημαίνει *μόνο* μπαγιάτικος, όπως διατείνεται το λεξικό Μπαμπινιώτη και οι μπαμπινιωτιστές, αλλά ότι εδώ και καμιά εικοσαριά αιώνες έχει πάρει επίσης τη σημασία “αστήρικτος, αβάσιμος” και ότι με αυτή τη σημασία τη βρίσκουμε σε κείμενα δοκιμότατων συγγραφέων. β) η λέξη “αίολος”, την οποία θεωρεί σωστή το λεξικό Μπαμπινιώτη δεν είναι αρχαία (η αρχαία λέξη είναι “αιόλος”) και είναι αμφίβολο αν υπάρχει σε κείμενο παλαιότερο του λεξικού Μπαμπινιώτη.

Το παλιό μου άρθρο:

Ψηφίστε τη λέξη της χρονιάς για το 2011!

Τις προάλλες, και ακριβέστερα παραπροχτές, τη Δευτέρα 12.12, σας είχα καλέσει να επαναλάβουμε το περυσινό πείραμα και να διαλέξουμε τη λέξη της χρονιάς, τη λέξη του 2011. Στο παραπροχτεσινό άρθρο προτείνατε λέξεις, τώρα θα ψηφίσουμε αυτήν ή αυτές που θεωρούμε «λέξη της χρονιάς». Πέρυσι είχαν μπει στην ψηφοφορία όλες οι προτάσεις σας, αλλά ήταν σχετικά λίγες, καμιά τριανταριά. Φέτος προτείνατε πάνω από ογδόντα λέξεις, και αυτό είναι άβολο για την ψηφοφορία.

Επειδή όμως στη δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα, η εφορευτική επιτροπή αποφάσισε (δημοκρατικά) να κάνει ένα ξεσκαρτάρισμα στον κατάλογο των υποψήφιων λέξεων κι έτσι έμειναν τριάντα, από τις οποίες θα διαλέξουμε τη λέξη της χρονιάς. Μπορείτε όμως να προτείνετε τη δική σας λέξη, είτε την είχατε ήδη προτείνει, είτε όχι. Σ’ αυτή την περίπτωση, καλό είναι να την αναφέρετε εδώ, ώστε να τη δουν και άλλοι, μήπως την ψηφίσουν επίσης.

Οι λέξεις που μπαίνουν σε ψηφοφορία είναι:

αγανακτισμένοι ανεργία άνοιξη δημοψήφισμα δόση εκταμίευση επαναδιαπραγμάτευση ευρωζώνη ευρωομόλογο εφεδρεία καμαριέρα Kερατέα κούρεμα κρίση λουκέτο μέτρα Mερκοζί /Mερκοζύ /Merkozy μεσοπρόθεσμο πλατεία συγκυβέρνηση συναίνεση συναντιπολίτευση /αντισυμπολίτευση σύνταγμα /Σύνταγμα Ταχρίρ Φουκοσίμα / Φουκουσίμα φτώχεια χαράτσι(α) χρεοκοπία DSK PSI

Ο ολετήρας της κρεατομηχανής του κ. Παπαχελά

Προσοχή, στο τέλος έχει μια μικρή αγγελία, άσχετη με το κυρίως θέμα του σημερινού σημειώματος.

Το σημερινό θέμα το δανείζομαι από το φόρουμ της Λεξιλογίας, κι αυτό επειδή αφορά μια λέξη που έτυχε πρόσφατα να τη συζητήσουμε κι εδώ, κι επειδή έχει πλάκα να βλέπεις ένα από τα κορυφαία Μον Μπλαν της δημοσιογραφίας μας να κάνει μουτζούρες.

Θα διαβάσατε ίσως, στην Καθημερινή της περασμένης Κυριακής, το άρθρο του κ. Στεφανόπουλου, στο οποίο υποστηρίζει ότι η χώρα δεν χρειάζεται εκλογές αλλά κυβέρνηση με ικανότητες και γνώση, και ότι η σημερινή κυβέρνηση Παπαδήμου πρέπει, με τροποποίηση της συμφωνίας με την οποία ιδρύθηκε, να εξαντλήσει την τετραετία από τις προηγούμενες εκλογές. Δεν θα συζητήσω το άρθρο καθαυτό, αλλά μπορείτε να το κάνετε στα σχόλια. Παρόμοια θέση άλλωστε με τον κ. Στεφανόπουλο υποστήριξε η κ. Άννα Διαμαντοπούλου και άλλοι πολλοί -ενώ άλλοι έχουν υπαινιχθεί ότι οι αγορές δεν σηκώνουν και πολλή δημοκρατία.

Ο κ. Παπαχελάς, ως διευθυντής της Καθημερινής, αισθάνθηκε την ανάγκη να γράψει το άρθρο του, με τον εύγλωττο τίτλο “Ιστορία ενός άρθρου“, για να απαντήσει σε όσους υποστήριξαν ότι το άρθρο του κ. Στεφανόπουλου ήταν προϊόν συνωμοσίας, ή κάτι τέτοιο. Ο κ. Παπαχελάς παρουσιάζει τα γεγονότα όπως έγιναν και δεν έχω καμιά αντίρρηση ή παρατήρηση σ΄ αυτό. Στη συνέχεια όμως, αφήνεται σε ένα ξέσπασμα, σαν να τον πνίγει το δίκιο του, και εκεί έχω μια γλωσσική ένσταση:

Η Μυτιλήν’ μας είνι ένα τρανό χουριό

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύεται σήμερα, 13.12.2011, στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης, και έχει θέμα του τη Μυτιλήνη. Στο τέλος του άρθρου έχω βάλει βιντεάκι με μιαν εκτέλεση του τραγουδιού από τη Σοφία Βέμπο. Ο Στρατής Παπανικόλας ήταν δημοσιογράφος, φίλος του παππού μου, εκδότης, ανάμεσα στ’ άλλα, της σατιρικής εφημερίδας Τρίβολος.

Στον στίχο αυτόν, από το πασίγνωστο σατιρικό τραγούδι του Στρατή Παπανικόλα, που τραγούδησε ο Κάργας στη «Λεσβιακή Επιθεώρηση» το 1938, αντί «Μυτιλήνη» πρέπει να διαβάζουμε Λέσβος και αντι «τρανό χωριό» να διαβάζουμε σπουδαίο νησί. Πραγματικά, η ονομασία Μυτιλήνη υποκατέστησε την ονομασία Λέσβος κατά τον Μεσαίωνα, πριν οι Τούρκοι πάρουν το νησί και γιαυτό στη γλώσσα τους λέγοντας Midilli εννοούνε όλη τη Λέσβο. Ίχνη από την ονομασία Λέσβος διασώθηκαν στα τοπωνύμια  Λισβόρι (=Λέσβου όριον) και Λεσβάδος.

Ανεξαρτήτως του ονόματός της, η Μυτιλήνη/Λέσβος είναι σπουδαίο νησί από κάθε πλευρά. Εκτός του ότι είναι, μετά την Κρήτη και την Εύβοια, το τρίτο σε μέγεθος ελληνικό νησί, είναι από την αρχαιότητα ακόμα φημισμένο για την πλούσια χλωρίδα της και την πλούσια σε ποσότητα και ποικιλία γεωργική παραγωγή της.  Πλούσιο είναι επίσης το υπέδαφός της. Αν αξιοποιηθεί το γεωθερμικό δυναμικό της θα λυθεί το ενεργειακό πρόβλημα του νησιού.

Αφορμή για το σημερινό σημείωμα στάθηκε η εξαιρετικά πετυχημένη εκδήλωση που έκαναν οι εκδόσεις «Αιολίδα» στις 8 Δεκεμβρίου στο μέγαρο της Παλιάς Βουλής, με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου «η Λέσβος το 1912». Ήταν πολύ επιτυχημένη εκδήλωση, τόσο από πλευράς συμμετοχής, όσο και από πλευράς περιεχομένου. Αξίζει κάθε έπαινος στους οργανωτές της εκδήλωσης, τον Μανόλη Μανώλα και τη Μαρία Σελάχα.

Εκείνο που σου κάνει εντύπωση, ανοίγοντας απλώς το βιβλίο, είναι, πως το πρώτο μέλημα της πρώτης ελληνικής διοίκησης του απελευθερωμένου νησιού, ήταν η πλήρης καταγραφή όλων των στοιχείων που το αφορούσαν. Από τον πληθυσμό, κατά εθνικότητα και κατά φύλο, ως τα οικονομικά δεδομένα. Μελαγχολεί κανείς όταν συλλογιστεί πόσο ευσυνείδητα λειτουργούσε τότε η κρατική μηχανή, όταν μάλιστα τη συγκρίνει με το σημερινό μπάχαλο, όταν κανένας υπουργός δεν είναι σε θέση να μας πει τον ακριβή αριθμό των προσώπων που μισθοδοτούνται από το δημόσιο ή να μας πληροφορήσει, γιατί εκκρεμούν πέντε χρόνια τώρα, οι ενέργειες για να γίνουν γνωστά τα ποσά που έχουν κατατεθεί σε ελβετικές τράπεζες και. τα πρόσωπα στα οποία ανήκουν.

Ποια είναι η λέξη της χρονιάς για το 2011;

Πέρσι τέτοιον καιρό σας είχα καλέσει να διαλέξουμε τη «λέξη της χρονιάς» του 2010 -και μια και ήρθε και πάλι το πλήρωμα του χρόνου, λέω να επαναλάβουμε το εγχείρημα και φέτος, όσο κι αν φοβάμαι ότι θα χαλάσουμε μαυρίσουμε τις καρδιές μας. Όταν λέμε «λέξη της χρονιάς», εννοούμε κάποια λέξη που ακούστηκε πολύ μέσα στη χρονιά που κοντεύει να τελειώσει. Δεν είναι υποχρεωτικό να είναι νεολογισμός· μπορεί να είναι λέξη που υπάρχει ήδη, αλλά να έχει πάρει καινούργια σημασία μέσα στη χρονιά που μας πέρασε.

Για την ιστορία, τα αποτελέσματα της περυσινής ψηφοφορίας βρίσκονται εδώ. Πέρυσι, στην ψηφοφορία για τη λέξη του 2010, πρώτη είχε έρθει η λέξη μνημόνιο, ακολούθησε το ΔουΝουΤου και την τριάδα έκλεισε η τρόικα. Σκέφτομαι ότι οι 20 λέξεις που περιλαμβάνονται στον περυσινό πίνακα αποκλείονται αυτομάτως από τον φετινό διαγωνισμό, αν όμως με πείσετε για το αντίθετο θα αλλάξω γνώμη (θα μπορούσε π.χ. να αποδειχτεί ότι χωρίς τις 20 περυσινές λέξεις η επιλογή για φέτος στενεύει αρκετά).