Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο τελευταίος κάβος (πριν από το ναυάγιο;)

Posted by sarant στο 15 Οκτωβρίου, 2012


Σε χτεσινή του συνέντευξη στην Καθημερινή, ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι «περνάμε τον τελευταίο κάβο», εννοώντας υποθέτω ότι το καράβι της χώρας μας, αν αντέξει την τρέχουσα δοκιμασία, θα οδηγηθεί σώο και αβλαβές σε ασφαλές λιμάνι. Βέβαια, αυτά τα είπε πριν σημειωθεί η νέα εμπλοκή, χτες βράδυ, στις συνομιλίες με την τρόικα, η οποία απαιτεί ακόμα πιο ριζικές ανατροπές στα εργασιακά, ακόμα περισσότερες απολύσεις, ακόμα πιο αιματηρές περικοπές, κι έτσι δεν αποκλείεται, την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, να έχουμε βρει σε ύφαλο, για να συνεχίσω τις ναυτικές μεταφορές.

Δεν ξέρω αν με τη ναυτική αυτή μεταφορά σκόπευε ο πρωθυπουργός να μας καθησυχάσει, γιατί αν πάρουμε τα λόγια του τοις μετρητοίς μάλλον πρέπει να ανησυχούμε. Θέλω να πω, αν ως «κάβος» νοούνται τα επαχθέστατα μέτρα που συζητιούνται εδώ και πολλές εβδομάδες, τότε φοβάμαι πως τα μέτρα αυτά δεν θα είναι τα τελευταία, εφόσον, συνάμα με τη επιμήκυνση, προαναγγέλθηκαν ήδη νέα μέτρα για την επόμενη διετία, ενώ εξαιτίας της ρήτρας απόκλισης, η (σχεδόν σίγουρη) μη επίτευξη των στόχων θα επιφέρει αυτομάτως νέες περικοπές. Άρα, πολύ φοβάμαι πως ο κάβος δεν θα είναι ο τελευταίος, εκτός βέβαια αν εννοεί ο πρωθυπουργός ότι το καράβι θα βουλιάξει.

Αλλά εμείς εδώ δεν πολιτικολογούμε μόνο, λεξιλογούμε κιόλας, οπότε θα πούμε δυο λόγια για τον κάβο. Αλλά πρώτα να πω ότι όταν διάβασα τις δηλώσεις Σαμαρά και την παρομοίωση με τον κάβο που περνάμε, αισθάνθηκα πως κάπου την είχα ακούσει αυτή τη φράση και γκουγκλίζοντας βρήκα ότι την είχε χρησιμοποιήσει πριν από ένα μήνα και κάτι ο Αλ. Παπαχελάς σε άρθρο του. Το σημειώνω απλώς, εξάλλου η πρωτοτυπία πέθανε με τον Αδάμ. Να σχολιάσω επίσης ότι, ενώ ο πρωθυπουργός είπε “περνάμε τον τελευταίο κάβο”, στα ρεπορτάζ των εφημερίδων δούλεψε ο ευπρεπισμός (το ρήμα «περνάω» είναι υπό διωγμό από τους γλαφυρούς) κι έτσι γράφτηκε ότι «η χώρα διέρχεται τον τελευταίο κάβο». Φράκο με φουστανέλα, αλλά ας το σταματήσω εδώ.

Λοιπόν, ο κάβος, το ακρωτήρι. Ο κάβος είναι δάνειο από τα ιταλικά (ή από κάποια διάλεκτο, π.χ. γενουατικά), όπου cavo ήταν το ακρωτήρι (στα σημερινά ιταλικά capo), που ανάγεται στο λατινικό caput, το κεφάλι, από το οποίο προέρχονται πάρα πολλές λέξεις της ελληνικής και άλλων γλωσσών (πρόχειρα: η κάπα, ο καπετάνιος, ο καπιταλισμός, το καπό αλλά και το καπάρο ή το καπουτσίνο, αλλά βέβαια αυτά αξίζουν νέο άρθρο οπότε ας μείνουμε στον κάβο μας). Από την ίδια ρίζα το γαλλικό cap, το αγγλικό cape (π.χ. το Κέιπ Τάουν, Πόλη του Ακρωτηρίου), το πορτογαλικό cabo και τα λοιπά, από εκεί και ο δικός μας κάβος, που συχνά τον βρίσκουμε σαν πρώτο συνθετικό σε τοπωνύμια ακρωτηρίων, με πασίγνωστα τον φοβερό Καβομαλιά  και το τρομερό Καβοντόρο, τον Καφηρέα στην Εύβοια, το οποίο Καβοντόρο είναι από το ιταλικό Cavo d’oro, χρυσό ακρωτήρι, που το είπαν οι ναυτικοί μήπως και καλοσυνέψει και τους αφήσει να περάσουν αλώβητοι. Άλλα γνωστά τοπωνύμια είναι ο Καβο-Ματαπάς, δηλαδή το Ταίναρο, στο μεσαίο πόδι της Πελοποννήσου, καθώς και οι Καβοκολόνες, παναπεί το Σούνιο. Υπάρχουν κι άλλα, πιο τοπικής εμβέλειας, σαν το Κάβο Σίδερο της Σητείας αλλά και της Κέρκυρας (που οφείλουν την ονομασία τους στον Άγιο Ισίδωρο ή τον San Isidro) και είμαι σίγουρος ότι μπορείτε να προσθέσετε αρκετά. Μένει να δούμε αν ο ΚάβοΣαμαράς θα αποδειχτεί εξίσου φονικός με τον Καβομαλιά και το Καβοντόρο.

Από τον κάβο και το ρήμα «καβατζάρω», με την κυριολεκτική σημασία του «περνάω ακρωτήριο» και τη μεταφορική ότι περνάω κάποιο οριακό σημείο, ιδίως μια σημαδιακή ηλικία, ας πούμε «καβατζάραμε τα πενήντα». Βέβαια, επειδή υπάρχει και η λέξη «καβάτζα» που κι αυτή από την ίδια απώτερη ρίζα θα προέρχεται, έχει εμφανιστεί κι άλλο ρήμα «καβατζάρω» που σημαίνει «αποθηκεύω» (κανονικά θα πρέπει να λημματογραφούνται χωριστά και κακώς τα έχει μαζί το λεξικό Μπαμπινιώτη).

Υπάρχει επίσης και η έκφραση «παίρνω κάβο» που σημαίνει «παίρνω είδηση, αντιλαμβάνομαι, μπαίνω στο νόημα». Στον Λαμπριάτικο ψάλτη, ο Παπαδιαμάντης βάζει τον παπά να θυμώνει όταν κάποιος έκοψε μεζέ από τον οβελία πριν της ώρας του: «Ακούς εκεί, να μου κάμη γρουσουζιά χρονιάρα μέρα, να μου κόψη μεζέδες απ’ το σφαχτό, ενώ το έψηνα, και να μην πάρω κάβο!» Η έκφραση μάλλον γεννήθηκε επειδή ο ναυτικός μόνο όταν πάρει κάβο, δηλ. παρακάμψει το ακρωτήριο, καταλαβαίνει πού ακριβώς βρίσκεται.

Βέβαια, υπάρχει κι άλλη μια λέξη κάβος, ομόγραφη, και με ίδια απώτερη αρχή, που σημαίνει το χοντρό καραβόσκοινο. Το πλοίο για να σαλπάρει λύνει τους κάβους.

Τέλος, υπάρχει και η έκφραση «σέρνω τον κάβο» ή «βγαίνω στον κάβο», που λέγεται στους κυκλικούς χορούς και σημαίνει «σέρνω τον χορό, είμαι ο πρώτος χορευτής». Στο αθησαύριστο διήγημα του Παπαδιαμάντη που παρουσίασα πρόσφατα, ένας πανηγυριστής προσπαθεί να «βγάλει στον κάβο» τον Γιάννη τον Λιοσαίο, δηλαδή να τον κάνει να σύρει τον χορό.

Δεν νομίζω πάντως πως χρησιμοποίησε μ’ αυτή την έννοια, τη χορευτική, ο πρωθυπουργός τη λέξη «κάβος» -εκτός αν εννοούσε τον χορό του Ζαλόγγου.

About these ads

147 Σχόλια to “Ο τελευταίος κάβος (πριν από το ναυάγιο;)”

  1. Γς said

    Καλημέρα,
    ψαρεμα στο Καβο Ντορο
    (αφιερωμένο στον Gpoint που ψαρεύει απ το πρωί, Κορινθιακός μεριά)

  2. tamistas said

    Καλημέρα. Αναρωτιέμαι αν έστω και ένας άνθρωπος σ’ αυτόν τον τόπο πιστεύει ότι τούτος ο κάβος θα είναι ο τελευταίος.

    Μέσα σε τούτα τα χωριά τ’ αποδεκατισμένα
    πάνω σ’ αυτό τον κάβο, ξέσκεπο στο νοτιά
    με τη βουνοσειρά μπροστά μας που σε κρύβει,
    ποιος θα μας λογαριάσει την απόφαση της λησμονιάς;

  3. Μιχ. said

    Μια ερώτηση :

    ….η λέξη “καπετάνιος” σχετίζεται με τη μεσαιωνική “Κατεπάνω”;;;;

  4. Spiros Kechriotis said

    υπέροχος ο σχολιασμός σας Κε Σαραντάκο. Ειναι γνωστό ότι οι κυβερνήσεις βαφτίζουν το κρέας ψάρι !

  5. Κασσάνδρα said

    @4,
    ναι ,αλλά συμφωνεί η κ. Αλίκη;

  6. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και τα καλά λόγια!

    3: Η μονολεκτική απάντηση είναι όχι. Το θέμα αξίζει άρθρο. Την προέλευση του καπετάνιου από τον κατεπάνω, το αξίωμα των βυζαντινών, το είχε υποστηρίξει το 1901 ο Γιάνναρης, σε ένα εξαιρετικό για την εποχή άρθρο. Ωστόσο, έχει βρεθεί τύπος capitaneus μερικούς αιώνες νωρίτερα από τη θέσπιση του “κατεπάνω”, οπότε η γοητευτική αυτή θεωρία καταρρίπτεται. Νομίζω ότι διατηρείται στο λεξικό του Ανδριώτη, όχι όμως σε νεότερα.

  7. Η καβάτζα έχει πολλές σημασίες (http://www.slang.gr/lemma/show/kabantza_2260), ξεχωρίζω αυτή του εύκαιρου για σεξ χωρίς δεσμεύσεις ανθρώπου… :) Καλημέρα.

  8. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Παίρνω κάβο μάλλον με τη σημασία ‘παίρνω σταθερά σημεία και καθορίζω την πορεία μου’
    Αλλά δεν παίρνω όρκο.

  9. Καλημέρα. Νίκο, θα γράψεις για τον κατεπάνω/καπετάνιο; Έχω να πω κι εγώ κάτι μικρό για τον τούρκικο kapudan, αλλά αν είναι να περιμένω. ;)

  10. sarant said

    9: Δεν το έχω σε πρώτη προτεραιότητα, γράψε εσύ και παίρνω την πάσα :)

  11. Γς said

    Περιμένοντας τον Καπουντάν Πασά..

  12. Α καλά, δεν είναι κάτι σπουδαίο. Εννοείται ο καπουντάν-πασάς βγήκε από το ελληνοϊταλικό καπετάνιος, αλλά φαίνεται ότι η φωνολογική μορφή του και η ορθογράφηση στα οθωμανικά προέρχεται από παρετυμολογία, σα να ήταν σύνθεση από το kapu και την περσική κατάληξη -dân, οπότε θα σήμαινε κάτι σαν «αυτός που ξέρει τη δουλειά, τη διοίκηση». Κάπως σαν το χάμπουργκερ, που ενώ αρχικά προερχόταν από το Αμβούργο παρετυμολογήθηκε από το ham με αποτέλεσμα όλα αυτά τα cheeseburger, greenburger κλπ.
    Αυτά τουλάχιστον γράφει ο György Hazai, “A propos de l’histoire du titre Kapudan Paşa“, στο E. Zachariadou επιμ., The Kapudan Pasha, His Office and His Domain, Ρέθυμνο 2002, σελ. 3-5.

  13. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα. :)
    Την πάσα την καλή την έστρωσε ο Alexis στον Antonis.
    Ο (άλλος, ο καλός) Σαμαράς έκανε μεν καλή πάσα, αλλά ο Γκέκας μόνος με τα άδεια δίχτυα έστειλε τη μπάλα στο δοκάρι. :(
    Οπότε τι ελπίδες έχετε Δύτα και Νικοκύρη;
    Το ναυάγιο (μας) είναι προδιαγεγραμμένο.

  14. spiral architect said

    Και μην ξεχνάμε και τον capitano, θεατρικό χαρακτήρα της commedia dell’arte.

  15. Εκτός από συνδυασμός φράκου με φουστανέλα, το «η χώρα διέρχεται τον τελευταίο κάβο» είναι και ηλίθιο, διότι “διέρχομαι” σημαίνει “περνώ από μέσα”, ενώ όταν “περνούμε τον κάβο” περνούμε βεβαίως γύρω του, τον προσπερνούμε, τον περιπλέομε.

  16. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    15: Σωστά Άγγελε!

  17. j7n said

    “Στο αθησαύριστο διήγημα του Παπαδιαμάντη που παρουσίασα πρόσφατα”
    Είναι σίγουρα του Παπαδιαμάντη; Έχουμε την άποψη του Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλου;

  18. sarant said

    Ναι, και ο ΝΔΤριανταφυλλόπουλος το θεωρεί αυθεντικό.

    Στο άρθρο μου εκείνο παραθέτω κάποια στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της αυθεντικότητας -δεν ξέρω αν τα είδατε.

  19. Immortalité said

    Κάβοι υπάρχουν πολλοί, αλλά ένας έχει περάσει στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού. :)
    Όσο για τους Κάβους Σαμαρά, αλίμονο σε όσους δεν έχουν καβάτζες…

    Καλημέρα!

  20. Σύμφωνα με τον Σεγδίτσα (σελ. 39 του pdf http://www.eugenfound.edu.gr/appdata/documents/books_pdf/e_j00002.pdf) καβαντζάρισμα είναι η διαδικασία που στο επίσημο ονοματολόγιο ονομάζεται “παράλαξη” δηλαδή τη διαδικασία στην οποία παρατηρείς πότε ο κάβος είανι κάθετα στην πορέια σου (πρακτικά όταν τον βλέπεις ακριβώς αριστερά ή δεξιά σου) και σηνήθως στην παράλαξη γίνονταν (προ GPS) οι αλλαγές πορείας αφού υπήρχε σταθερό σημείο.

    Βέβαια ο Παλάσκας στο ονοματολόγιό του (λήμα 920 http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?filename=%2Fvar%2Fwww%2Fanemi-portal%2Fmetadata%2Ff%2Fa%2F2%2Fattached-metadata-01-0000358%2F76691.pdf&rec=%2Fmetadata%2Ff%2Fa%2F2%2Fmetadata-01-0000358.tkl&do=76691.pdf&width=417&height=600&pagestart=1&maxpage=240&lang=en&pageno=50&pagenotop=50&pagenobottom=1) ορίζει παράλλαξη και καβαντζάρισμα την μετάφρασηυ του αγγλικού όρου doubling (doubling the angle of the bow). Δηλαδή την διαδικασία με την οποία βρίσκει κάποιος και την απόσταση στην οποία περνά ανοιχτά του κάβου λεπτομέρειες εδώ http://archive.org/stream/manualofnavigati00grea#page/78/mode/2up). Διαδικασία που δίνει το στίγμα αλλά βοηθά και να αποφύγει το πλοίο τους ναυτιλιακούς κινδύνους (ξέρες, αβαθή κ.λπ.) που βρίσκονται συνήθως κοντά σε κάβους. Ίσως από εκέι βγήκε και η έννοια του καβαντζάρω που σημαίνει “υπερβάινω δυσκολία” αφού για ένα ιστιογόρο ήταν δύσκολη κατάσταση να περνά σε τέτοιες περιοχές της θάλασσας.

    Κάβος είναΙ και το σχοινί με το οπόιο δένεται ένα καράβι σε ντόκο ή σε ρυμουλκό (σελίδα 40 του Σεγδίτσα όπου αναφέρει και τον όρο “δίνω κάβο”). Μήπως η έννοια του “πάιρνμω κάβο” έχει σχέση με το σχοινί και αυτόν που πρέπει να δέσει ένα πλοίο;

  21. sarant said

    20: Παναγιώτη, το γράφω για τον κάβο ότι σημαινει και το καραβόσκοινο. Δεν είναι παράλογο αυτό που λες, ότι το “παίρνω κάβο” προέρχεται ίσως από αυτή τη σημασία. Τα λεξικά που είδα όμως (ΛΚΝ, Μπαμπ.) κατατάσσουν την έκφρ. στο λήμμα “κάβος = ακρωτήριο”.

  22. Nicolas said

    Μπας και εννοούσε ότι θα περνούσε μπροστά από τον τελευταίο Kapo;

  23. Nicolas said

    Μπας και εννοούσε ότι θα περάσει μπροστά από τον τελευταίο Kapo;

  24. Nicolas said

    Ωχ! διπλοπενιά! σβήσε τη μία.

  25. J7n said

    18: Ναι, είχα δει τα στοιχεία. Είχα μείνει με την εντύπωση ότι περιμένουμε και την επιβεβαίωση του Ν.Δ.Τ. Ρώτησα επειδή σε αυτήν την ανάρτηση αποδώσατε χωρίς επιφύλαξη το διήγημα στον Παπαδιαμάντη.

    Ευχαριστώ για την άμεση απάντηση.

  26. Αλίκη Στούκα said

    Η κυρία Αλίκη, αγαπητή κυρία Κασσάνδρα,
    συμφωνεί. Θηλιά να γίνει ο κάβος να πνίξει το μνημόνιο, την τρόϊκα και την ευρώπη.
    Μόνη παρατήρηση.
    Αν ο ιστολόγος έκανε τον κόπο να ρίξει μιά τελευταία ματιά στ κείμενό του, τέτοια λάθη δεν θα έκανε …….

    « … τα μέτρα αυτά δεν θα είναι τα τελευταία, εφόσον ήδη έχουν, συνάμα με τη επιμήκυνση, ήδη προαναγγελθεί νέα μέτρα για την επόμενη διετία …»

  27. Στις δηλώσεις Σαμαρά νομίζω πως ταιριάζει γάντι αυτή η γελοιογραφία!

  28. Μισιρλού... said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα!
    Ανταπαντώ, τραγουδιστά, ώστε να συννενοηθούμε επιτέλους…

    Ήτανε σκυφτοί κι οι τρεις στο χάρτη
    βάρδια πλάι σε κάβο φαλακρό
    φτιάχναν’ ένα πλάνο για το Μάρτη
    πίνοντας καφέ βαρύ πικρό.

    Κάτου στης Ρηγίλλης τις αχτές
    πάνε μήνες τώρα που κοιμάται
    όμως σα να ξύπνησε εχτές
    κι άρχισε να λέει πως φοβάται…

    Πως τα νεύρα του είναι πια τσατάλια
    και πως τον επήρε από κάτου.
    Ο στραβός του τόπου τρώει στραγάλια
    κι είπε με φωνή ετοιμοθανάτου :

    “τε-λευ-ταί-ος κάβος του Νοτιά”!!!

    ***

    [[[Όλοι λεν ότι έχει πια λαλήσει ΄
    κι έχει κρίση μαύρου πανικού
    πως πηγαίνει πλέον προς τη δύση
    αλλά το θυμάται πού και πού...]]]

  29. 26:
    Αγαπητή κυρία Στούκα, τρία λάθη (τρόϊκα, ευρώπη, στ) σε σχόλιο τριών γραμμών είναι υπερβολικά πολλά για έναν λαθοθήρα του διαμετρήματός σας. Ελπίζω να ήταν ένα στιγμιαίο ολίσθημα. Keep up the good work though!
    Ένας ειλικρινής θαυμαστής σας

  30. gpoint said

    #1
    άλλα νερά αγαπητέ, περισσότερα νερά, πιο πολύ αλάτι, νοστιμότερα ψάρια (πλην συναγρίδας)

    Ο κάβο ντόρο είναι παιχνιδάκι μπροστά στο αντιμάμαλο του Δεσφηνιώτικου όταν έχει κόντρα καιρό, μιλάμε για τεράστια κύματα με ελάχιστη απόσταση μεταξύ τους, ιδιομορφία του κορινθιακού κόλπου, ρώτα κανένα καϊκτσή να σου πει

    #8
    το δεν παίρνω κάβο χρησιμοποιείται και σαν το δεν παίρνω μυρουδιά, δηλαδή την αρχή της υπόθεσης

    #12
    άκου αυτό

    #15
    ώχου μωρέ Αγγελε αφου οι γλαφυροί σου λένε πως διερχόμαστε εσύ θέλειςμε το ζόρι να περάσουμε ;

  31. sarant said

    28: Μισιρλού, εύγε, εξαιρετική παρωδία!

    26: Δίκιο έχετε, αβλεψία μου -ευχαριστώ και διορθώνω πάραυτα.

  32. Προσγολίτης said

    > Ο τελευταίος κάβος (πριν από το ναυάγιο;)

    Δεν ξέρω γιατί, αλλά μου θύμισες το (…Προσγολίτειο):

    (ΛΟΓΟΙ… ΠΑΡΗΓΟΡΗΤΙΚΟΙ)
    ––Πω πώ! Πόνοι και δίαιτες και φάρμακα εφ΄ όρου ζωής!…
    ––Σώπα, ντε! Έπειτα, τι νομίζεις; Πόσα χρόνια θα… βασανιστείς;

    *

    0 κάπος (= ζωοφύλακας), το καπότο (= η κάπα) – μα όπως είπες, Νικοκύρη, αυτά στο μέλλον (καλά να ’μαστε).

  33. Μαίρη said

    Άσχετο -ίσως από το θέμα σας, αλλά σκεφτόμουν αυτό:

    http://voreiamiakia.blogspot.gr/2012/10/whats-in-name.html

  34. Νίκος Μαστρακούλης said

    0: “Βέβαια, επειδή υπάρχει και η λέξη «καβάτζα» που κι αυτή από την ίδια απώτερη ρίζα θα προέρχεται, έχει εμφανιστεί κι άλλο ρήμα «καβατζάρω» που σημαίνει «αποθηκεύω»”

    Το ρήμα αυτό το ήξερα αξαπανέκαθε(ν) ως “καβατζώνω”. Φαίνεται ότι έχει κερδίσει έδαφος το “καβατζάρω”, μάλλον λόγω επιρροής από το ναυτικό ρήμα.

    Η καβάτζα (κρυψώνα), αν δεν απατιέμαι σφόδρα, προέρχεται από τη σπηλιά (κάβα). Βλ. ενδεικτικά και τους τελευταίους στίχους του “Πέντε μάγκες στον Περαία” του Γιοβάν Τσαούς:

    “Αν θα κλείσουν τους τεκέδες
    Πειραιά-Κρεμυδαρού
    τότε πια θα κουβαλάω
    στη σπηλιά την κουρελού”

  35. ππαν said

    Τι ωραίο τραγούδι οι Πέντε μάγκες! Συμφωνώ με τον Νίκο, καβατζώνω, καβατζώ στα μάγκικα, κάνω/κρατάω κάβα πχ το μπουκάλι στα σκυλάδικα.

  36. Μισιρλού... said

    Αχ, Νίκο! Πώς δεν μας είπες και για το Κάβο Γκρόσο, στην αποσκιερή κακοτράχαλη -πολυαγαπημένη- Μάνη;
    (απ’ το Γερολιμένα ώς το Σταυρί και τον Μέζαπο… κάποτε οδοιπόροι στα φρύδια των γκρεμνών!)

  37. Μισιρλού... said

    @35, Ππαν
    ...κρατάω κάβα πχ το μπουκάλι στα σκυλάδικα.
    Πο’υ ν’ τα κάλλη τα παλιά;…

  38. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    33: Μην τους δίνετε ιδέες!

    34: Σωστά, παλιότερα λέγαμε ‘καβατζώνω’

  39. ππαν said

    37: :)

  40. Ναυτίλος said

    Το ”βάρα νομή” το ξέρετε; Σε μια παλαιότερη ηρωική εποχή ένα φορτηγό πλοίο του πολεμικού ναυτικού μας μετέφερε μουλάρια. Μεσοπέλαγα αντιλήφθηκαν οι συνοδοί των ζώων ότι είχαν ξεχάσει να πάρουν μαζί τους ζωοτροφές. Τα ζώα είχαν αρχίσει να αγριεύουν από την πείνα και να χτυπάνε τα πόδια τους με δύναμη. Ένας ναυτικός μας, απόγονος του εφευρετικού Οδυσσέα, βρήκε τη λύση. Είπε στον σαλπιγκτή ”βάρα νομή”, να σαλπίσει δηλαδή το εμβατήριο που προανήγειλλε το μοίρασμα τροφής στα μουλάρια. Αυτά αναγνώρισαν τον ήχο και ηρέμησαν για αρκετή ώρα. Αυτό επαναλήφτηκε αρκετές φορές και έτσι βάρα νομή και βάρα νομή το πλοίο έφτασε σώο στον προορισμό του,όπου τα ζώα επιτέλους έφαγαν. Κι εμάς νομή μάς βαράνε κάθε τόσο, αλλά δεν είμαι σίγουρος αν το τέλος θα είναι εξίσου αίσιο.

  41. Immortalité said

    Ρε παιδιά, άλλο δεν είναι το καβατζάρω και άλλο το καβατζώνω; Καβατζάρισε τα πενήντα και καβάτζωσε την προίκα (το παράδειγμα τυχαίο :) )
    Μόνο σε μένα φαίνεται εντελώς ξεκάθαρη η διαφορά;

    Προσυπογράφω το 35α.

    Το κρατάω κάβα για τα μπουκάλια νόμιζα ότι ήταν επειδή τα κρατούσανε στην κάβα (των ποτών) :oops:

  42. Μαρία said

    Ο κάβος capo στα ιταλικά με το σχοινί cavo στα ιταλικά στο δικό μου τουλάχιστον λεξικό δεν σχετίζονται ετυμολογικό.
    Αλλά ούτε κι η καβάντζα έχει σχέση με τον κάβο σύμφωνα με ΛΚΝ.

  43. Μισιρλού... said

    @41 Κι εμένα Ιμμόρ, μου είναι σαφής η διαφοροποίηση της έννοιας…

    Αφιερωμένο

    Γι’ απομεσήμερο, ο λυρικότατος “Άνθρωπος Του Κάβου” της Χαρούλας…
    Πάνω σ’ ένα μαύρο κάβο όλη μου η ζωή
    να μετράω τους πειρατές της κάθε χαραυγή…
    Την αγάπη να διαλέξω ή τη θάλασσα
    απ’ τις δύο ποια με πονάει δε λογάριασα…

    Πωπωω… μελαγχολία μ’ έπιασε! Θέλω να πάω στους κάβους της Μάνης!!!

  44. Και για μένα τα καβατζώνω και καβατζάρω έχουν εντελώς διακριτή σημασία. Το καβατζώνω και διάφορα παράγωγά αυτού (π.χ. καβατζόπουστας) φοριούνται πολύ στη φανταρίστικη ιδιόλεκτο, καθώς η νοοτροπία του ένδοξου ελληνικού στρατού και η έλλειψη βασικών υλικών οδηγεί τους φαντάρους στο να καβατζώνουν οτιδήποτε μπορεί να φάνει έστω και αμυδρά χρήσιμο στο μέλλον.

  45. Immortalité said

    @43, 44 Ωραίο συναίσθημα να μην είναι κανείς μόνος :)

  46. palaiapoli said

    Κάπος : κάτι σε έμμισθος σωματοφύλακας στην Πελοπόννησο κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας π.χ. ο Κολοκοτρώνης ήταν κάπος του πετρόμπεη Μαυρομιχάλη

  47. ππαν said

    Κάπο και στη Μαφία, αυτά είναι γνωστά :)

  48. Νίκος Μαστρακούλης said

    45: Αυτό κυριολεκτικά (=μεταφορικά) ξαναπές το! :)

  49. Ναυτίλος said

    Αχ! οι κάβοι της Μάνης! Το Ταίναρο, η Μούντα, το Σταυρί, η Στρογγύλη, το Τηγάνι, το Κάβο Γκρόσο! Αλήθεια, κ. Σαραντάκο, από πού κατά τη γνώμη σας προέρχεται η ονομασία Μάνη; Από το μάινα, από τον θεό Μάνη, από το κάστρο της Μα’ί’νης, από το μανή (=φαλακρή), από το manes,από κάπου αλλού;

  50. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ἔχω μιὰ ἐπιφύλαξη γιὰ τὴν καβάντζα. Στὰ ἰταλικὰ τὸ ρῆμα «avanzare» σημαίνει «περισσεύω» καὶ χρησιμοποιεῖται πολὺ στὴν ἔκφραση «uno che avzanza, due che avanzano κοκ ἤτοι ἕνα ποὺ πειρσσεύει, δύο ποὺ περισσεύουν κοκ» ὁπότε πιστεύω ὅτι ἡ καβάντζα βγαίνει ἀπὸ τὸ «che avanza». Ὑπάρχει ἐπίσης ἡ ἀντίστοιχη μὲ ττὴν ἑλληνικὴ ἔκφραση «φτάνει καὶ περισσεύει» «basta e avanza». Ἐδῶ ποὺ εἶμαι, δὲν ἔχω τὰ λεξικά μου, ἂν μπορεῖ κάποιος νὰ ἐλέγξη τί λέει ὁ Μπαμπινιώτης γιὰ τὴν καβάντζα ἂς μᾶς πῆ.

  51. Ναυτίλος said

    Mπαμπινιώτης: καβάτζα πιθανώς από το ιταλικό cavezza(=χαλινάρι) <παλ.capezza<λατ.capitium(=καπίστρι), υποκ. του caput,-itis(=κεφάλι).

  52. cronopiusa said

    χαβιάρι και φασολάδα

    και

    Φράκο με φουστανέλα

  53. gbaloglou said

    Ξεχάσαμε το Capo d’Istria :-)

  54. Μαρία said

    50 Μα απ’ αυτό το ρήμα έχουμε την αβάντζα (μπροστάντζα).

  55. cronopiusa said

    … έκλεψες μαύρο απ τη καβάτζα του Στρατή…

  56. sarant said

    40: Ωραία ιστορία!

    49: Η μόνη εκδοχή που αντέχει (παρα τα κενά της) είναι του κάστρου της Μαΐνης.

    44: Το περίεργο είναι που το λεξικό Μπαμπινιώτη δεν καταγράφει καν το καβατζώνω.

  57. cronopiusa said

    ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΕΝΙΤΣΑΡΗΣ … που ‘χω καβάτζα ένα λουλά
    κι ένα μπαγλαμαδάκι

  58. @ 42: Πάντως τον κάβο – καραβόσκοινο και εδώ http://www.etimo.it/ από το caput το ετυμολογεί.

  59. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    54. Ναί ἀλλὰ κι ὅταν λέμε «νἄχουμε καβάντζα» δὲν ἐννοῦμε νἄχουμε περίσσευμα;

  60. Μαρία said

    56 Ούτε το ΛΚΝ.

  61. Μαρία said

    Όχι περίσσευμα, απόθεμα. Δεν είναι το ίδιο.

  62. ππαν said

    E ναι, άσε που συχνά το απόθεμα γίνεται από το υστέρημα και μετά το παίζουν στο χρηματιστήριο οι εκσυγχρονιστές…

  63. Να κάνω και μια χαζή ερώτηση: Δεν υπάρχει προτεινόμενη ετυμολογία / παρετυμολογία του cavo από την κάνναβη;

  64. sarant said

    60: Ναι, αλλά ο Μπαμπις καταγράφει “καβατζάρω=αποθηκεύω” γιαυτό λέω πως είναι περίεργο. Το να μην έχεις το ρήμα της καβάτζας δεν είναι και τόοοοσο περίεργο, δεν είναι δα και θησαυροί, περιορισμένα λεξικά είναι.

  65. Μαρία said

    64 Α έτσι αλλάζει το πράμα.
    Εγώ απ’ την καβάντζα δεν χρησιμοποιώ ρήμα, μόνο περιφράσεις, όπως και πολλοί άλλοι, αν κρίνω απ’ τα γουγλοβιβλία.

  66. Ἀρχιμήδη, μου έχει κάνει εντύπωση (προφανώς λόγω εκατέρωθεν πολιτισμικών δανεισμών) πόσο πολλές εκφράσεις, που όταν μαθαίναμε αγγλικά τις μεταφράζαμε κατα λέξη εν είδει ανέκδοτου, υπάρχουν ίδιες στα ελληνικά και τα ιταλικά: “(κάνε κάτι) altrimenti chi lo sente il principale”, “Questa Laura non me la racconta giusta” και πολλές άλλες που τις σημείωνα καθώς τις συναντούσα, αλλά τώρα, βέβαια, δεν τις έχω πρόχειρες!

  67. Ηλεφούφουτος said

    Μα, καβατζώνω, και βέβαια καβατζώνω, το ρήμα της καβάτζας. Ούτε που θα είχα διανοηθεί το “καβατζάρω” σ αυτή τη χρήση.

    Από τη θητεία μου στο Ναυτικό (προ δεκαετίας) έχω μάλιστα να θυμάμαι ότι το ρήμα ήταν ψωμοτύρι (μαζί με το “καβάτζα”), σχεδόν αντικαθιστούσε το “παίρνω” (π.χ. “καβάτζωσα μία κουβέρτα και δύο ζευγάρια κάλτσες από το καταδικασμένο υλικό”).

    34, Πέντε μάγκες στον Περαία. Τι σύμπτωση! Τώρα πριν λίγο έλεγα σ ένα φίλο που μου έλεγε για τη δηλητηρίαση που έπαθε από χαλασμένο φαγητό, να προσέχει να μην την πάθει σαν το Γιοβάν Τσαούς τώρα με τα ληγμένα τρόφιμα.
    Και πριν μια εβδομάδα χρησιμοποίησα το τραγούδι σε μάθημα για προχωρημένους ξένους, όπου κάθησα για πρώτη φορά να προσέξω λέξη λέξη τι λέει αλλά και να ψάξω πράγματα που δεν ήξερα, όπως περί Κουνελάκη αλλά κι ότι ζούλα=κρυψώνα.

  68. spyroszer said

    Το ΛΚΝ έχει ως πρώτη εναλλακτική για τη καβάντζα ότι πιθανόν προέρχεται απ’ την gavazza = ξεφάντωμα, επομένως όχι από απώτερη ρίζα caput.

  69. Μαρία said

    67
    Σ’ αυτή την περίπτωση θα έλεγα καπάρωσα μια κουβέρτα… , δεν πήγα φαντάρος αφού.
    Κι η καβάντζα παίρνει τη σημασία της κρυψώνας.

  70. Νίκος Μαστρακούλης said

    55: Ευχαριστώ για τον Παυλάκη (αλλά και για όλα τα υπόλοιπα που μας προσφέρεις)!

    67β: Είδες; Συγχρονικότητα, που θα ‘λεγε κι ο Γιουνγκ!

  71. Μισιρλού... said

    @64-65 – Μαρία-Νίκο, εκεί στα αρχαία ιταλογκουγκλοβιβλία έπεσα και στα :
    civanzo / civanza / civanzare
    Περιέχουν και τις ερμηνείες : προνοώ, φροντίζω, προμηθεύω, εφοδιάζω
    Αυτό μας βοηθάει για καμια έμπνευση;

    Αν και καλύτερα διαβάζονται σ’ αυτό :


    civanzo s. m. (o ciavanzo; ant. civanza f.) [dal fr. chevance, der. di chevir: v. civire], ant. –
    1.
    a. Avanzo, con riferimento sia a un bilancio di previsione, sia a un conto consuntivo.
    b. Guadagno, vantaggio: aveano fatto civanza di alcuni pochi quattrini (G. Gozzi).
    2. Sorta d’usura qualificata, consistente nel dare roba in prestito per ricevere roba, ma con enorme differenza (di qualità e di quantità) tra ciò ch’è stato dato e ciò che dev’essere reso....

    civanzare v. tr. [dal fr. chevancer; v. civanzo], ant. – Provvedere; più spesso con la particella pron., civanzarsi, con uso trans. (cioè civanzare a sé) o rifl., provvedere a sé stessi, procacciare il proprio utile, guadagnare: nell’industria di dovere l’uomo col sudore della fronte civanzarsi la vita (Vico)....

  72. Μισιρλού... said

    @67 – Ηλεφού !!!

    Ποιος είν’ καλέ ο Κουνελάκης;! [Σε λίγο, με τα νέα δεδομένα, μπορούν να λένε και ...Κουβελάκης!] :-)

  73. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    66. …ci mancherebbe (αὐτὸ μᾶς ἔλειπε), mamm’ta, zia’ta (τῆς μάννας σου, τῆς θειᾶς σου-ναπολιτάνικα)…

  74. Immortalité said

    @69 Καπαρώνεις την κουβέρτα άμα την προλάβεις πρώτος ή δώσεις προκαταβολή. Το καπαρώνω μου δίνει την αίσθηση του έρχομαι πρώτος μέσα σε πολλούς αλλά η διαδικασία είναι φανερή και δεν είναι απαραίτητο να έχεις στην κατοχή σου το αντικείμενο. Αρκεί που το καπάρωσες.
    Καβατζώνεις μια κουβέρτα όταν το κάνεις ψιλομουλωχτά (όπως από το καταδικασμένο υλικό του Ηλεφού) και την έχεις στα χέρια σου ή κάπου κρυμμένη εεε καβατζωμένη. :)
    Τι σου λέω τώρα… Αλλά ούτε εγώ πήγα στρατό κι όμως τα ρήματα έχουν διαφορά στο μυαλό μου.

  75. sarant said

    67: Ναι, το stixoi.info γράφει “στου Κουνελάκη”, αλλά εγώ ακούω “στο βουναλάκι”, και νομίζω ότι έτσι το έχει και ο Σχορέλης.

  76. silverkid said

    α. Κάτι μου λέει ότι ο ΚάβοΣαμαράς θ’ αποδειχτεί πολύ φονικότερος των Καβομαλιά και Καβοντόρο μαζί.

    β. Ξέρουμε τι εννοεί ο Καββαδίας με τον “κάβο φαλακρό” στο άσμα που τόσο ωραία παρώδησε (ελπίζω να το γράφω σωστά) η Μισιρλού και δεν αντέχω να μην ποστάρω; Εννοεί ξερό ακρωτήρι ή έχει να κάνει με το σκοινί;

  77. silverkid said

    Λάθος άσμα. Το σωστό εδώ: http://youtu.be/kb5CSrOJ0sA

  78. Tηλεγραφητής said

    Προσοχὴ στοὺς κάβους μὲ τὰ παραπλανητικὰ φανάρια τῶν ναυαγιστῶν. Δὲν κρατᾶνε αἰχμάλωτους.

  79. Μπουκανιέρος said

    42 Ναι.
    Για το cavo-σκοινί, ο Zingarelli το ανάγει στο ισπανικό cabo (που αυτό, λέει, βγαίνει απ’ το λατινικό capulus, λαβή), αλλά με τη σημείωση ότι πρόκειται για etimologia discussa, αμφισβητούμενη ας πούμε.

    41 κ.ε. Είμαι κι εγώ στην παρέα της Ιμόρ.

    “το Κάβο Σίδερο [...] της Κέρκυρας”
    Οι ντόπιοι, ακόμα και σήμερα, το λένε συχνά Κάπο-Σίδερο.

  80. Immortalité said

    @75 Το θέμα είναι ότι στην ηχογράφηση του ’35 που παρέπεμψε ο Νίκος Μαστρακούλης στο 34 λέει καθαρά κουνελάκι. Τώρα Κουνελάκης είναι κουνελάκι είναι, πάντως δεν είναι μόνο το κάπα που δεν πάει βήτα με τίποτα αλλά και το δεύτερο φωνήεν που είναι έψιλον. Ο Αγάθωνας λέει καθαρά «βουναλάκι».

    Επίσης έχω απορία, στην τέταρτη στροφή λέει φούμαραν και ήταν τζούρα; Γιατί τζούρα θα ήταν τι θα ήταν. Μήπως λέει κάτι άλλο που σημαίνει σκάρτο;

  81. cronopiusa said

    Social Waste – Βρήκα καβάτζα κάτι ιδέες να σου δώσω

  82. Μαρία said

    Στο Κουνελάκι τραγουδάει κι ο Μπακιρτζής.

    79 >Είμαι κι εγώ στην παρέα της Ιμόρ
    χμ και προικοθήρας

  83. Μαρία said

    80 Τώρα τον άκουσα. Στο βουνελάκι λέει =βουναλάκι.

  84. sarant said

    83: Υπάρχει και το άλλο: για να έχει ζούλα (=κρυμμένο) ναργιλέ, πιο λογικό είναι να τον έχει κρύψει σε καμιά σπηλιά στο βουναλάκι, παρά σε κάποιου Κουνελάκη. Εκτός αν υπάρχει εξήγηση πειστική, οπότε περιμένω να την ακούσω.

  85. Μισιρλού... said

    Παίδες, μόλις πιάσανε “οι έντεχνοι” να λένε ρεμπέτικα, υπήρξαν πολλοί…αμανέδες, αυτοσχεδιασμοί και θεωρίες… :-)
    Το ενδιαφέρον θα ήταν να βρούμε πότε εμπνεύστηκαν (και κυκλοφόρησαν) τα περί Κουνελάκη και γιατί οι παλιοί λέγανε “βουναλάκι” (βουνελάκι).
    Φαίνεται πως οι δίσκοι τους δεν είχανε καταφθαρεί και ακούγανε σωστά… Τώρα, με τις νέες τεχνολογίες που κάνει ο καθένας τον ηχολήπτη (καθαρίζει, ράβει, κόβει συχνότητες) καταστρέφεται παντελώς η αρχική ηχογράφηση.

    @80, Ιμμόρ μου, άκου καλό καλύτερα… Ο Γιοβάν Τσαούς “βουνελάκι” λέει και όχι Κουνελάκη (ή κουνελάκι…)

    Βουναλάκι λέει ο …χασικλής. Φεύγουν απ’ τον τεκέ και πάνε να φουμάρουνε μόνοι τους, στη ζούλα τους. Δεν θα είχανε δικό τους χασίσι “ζούλα” (κρυφά) σ’ άλλον τεκέ, πχ. στου …κ. Κουνελάκη!
    Καταγράφονται σε ρεμπετοβιογραφίες πολλά μυστήρια μέρη που είχανε για κρυψώνες και πηγαίνανε να το πιουν με την ησυχία τους. Και κυρίως, σε κάτι σπηλάκια της Πειραϊκής ή στα πέριξ λοφάκια έως και το Αιγάλεω.

  86. Μισιρλού... said

    Με πρόλαβε η Μαρία (πάλι!) @83

  87. Μισιρλού... said

    Να! κι ο Νίκος… Μα γιατί αργεί το ριφρές(ι) μου ;

  88. Ηλεφούφουτος said

    “Πάν’ εκεί στο Κουνελάκη” λέει η εκτέλεση του τριαντατόσο, όπου ανταλλάσσουν χαιρετισμούς (“γεια σου Γιοβάν Τσαούς” “γεια σου Αντώνη”) ο ερμηνευτής Α Καλυβόπουλος με το συνθέτη.
    Έστι δε Κουνελάκη όνομα λόφου.

  89. Stardark said

    @80: Δε λέει …φούμαραν και ήταν τζούρα αλλά …ήταν ζούλα. Πάλι ζούλα αλλά με την έννοια της απάτης…

  90. Immortalité said

    Καλά ρε παιδιά μη βαράτε όλοι μαζί! :D
    Βουνελάκι, βουνελάκι!

    @76 Πάντα έβλεπα ένα ξερό ακρωτήρι. Να περιγράφει την κουλούρα με το σκοινί δεν μου είχε περάσει από το μυαλό.

  91. Μαρία said

    83 Εδώ και η καταγραφή.
    http://books.google.gr/books?id=ZKODDfNVMmsC&pg=PA79&lpg=PA79&dq=%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%B5%CE%BB%CE%AC%CE%BA%CE%B9&source=bl&ots=CfcLNly4Xy&sig=IrsKjkW3ctpDRVrdkJW54y6Af5g&hl=en&sa=X&ei=SS98UKqtFYSf0QXckIDIDQ&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%B5%CE%BB%CE%AC%CE%BA%CE%B9&f=false

    Ηλεφού, τι τους είπες για τον Κουνελάκη;

  92. Ηλεφούφουτος said

    Μεταξύ άλλων βλ. λ. εδώ
    http://www.pro-dance.gr/dances/popular-greek-dances/zeimbekiko-the-greek-dance/dictionary-of-rembetiko-songs/dictionary-of-rembetiko-songs-letter-k

  93. Μισιρλού... said

    @88 Κι εμείς Ηλεφού για την εκτέλεση του 1936 μιλάμε για “βουνελάκι”.
    Ο λόφος Κουνελάκη πότε “ανακαλύφθηκε”; Πού και πότε αναφέρεται;

  94. Μαρία said

    Πω, πω χαμός. Α λόφος. Το έχεις τσεκάρει;

    τζούρα λέει, όπερ μεθερμηνευόμενον το υπόλειμμα υγρού στο ναργιλέ

  95. Μαρία said

    88 Στο βιβλίο του 91 πρόκειται ακριβώς γι’ αυτή την εκτέλεση.

  96. sarant said

    92: Ηλεφού, αν πάντως χρησιμοποιήσεις το λεξικό αυτό για τον Καπετανάκη, ΜΗΝ τους πεις, σε παρακαλώ, ότι ήταν, όπως λέει το λεξικό “διάσημος για την σκληρότητά του δεσμοφύλακας της Αίγινας”, διότι ο Καπετανάκης ήταν ο διευθυντής των φυλακών επί Βενιζέλου (ως τις εκλογές του 1920).

  97. Θρασύμαχος said

    Βρε μπας και είπε «περνάμε τον τελευταίο καύλο»;

  98. Μισιρλού... said

    @80 και @89 μας το είπε στο @94 και η Μαρία : “τζούρα” λέει, στο άσμα.

    @94, Μαρία γιατί υπόλειμμα υγρού;
    Εγώ το καταλαβαίνω σαν “πνιγμό”, “μπούκωμα”, λόγω του σκέτου τουμπεκί (και ουχί μυρωδάτου παραγεμιστού!). Ήταν στα τελειώματα, δλδ.
    Υπόλειμμα υγρού εννοείς πως ο ναγριλές ήταν “ξέπλυμα”; Τελευταία ρουφηξιά; Αν ναι… έτσι συμφωνώ.

    Φούμαραν και ήταν τζούρα φώναξαν τον τεκετζή
    Δεν κατάλαβαν μαστούρα ήταν σκέτο τουμπεκί …

    ***
    Από εδώ το πάμε, από εκεί το πάμε, τελικά θα ξαναβγεί ο φίλος που είπε παραπάνω στο @63 να σκεφτούμε σοβαρά μήπως ο κάβος βγαίνει από την κάνναβη !!! Χαχαχαα… :-)

  99. Μισιρλού... said

    @92, @96 – Το λεξικό αυτό είναι αντίγραφο (κλόπι-πάστα) της εργασίας που έχει κάνει -εδώ και χρόνια- μια ρεμπετοσελίδα-φόρουμ, κι έχει μπόλικα λαθάκια… Όχι πως ο κύριος όγκος δουλειάς είναι για πέταμα, αλλά έχει πολλούς αυτοσχεδιασμούς ή (επιτούτου) παραπληροφόρηση!

  100. Μαρία said

    96 Το λόφο μάλλον απ’ το μυαλό τους τον έβγαλαν :-)

    98
    Μισιρλού, με παρέσυρε το λεξικό του Ηλεφού για το ξέπλυμα. Απο ναργιλέδες ένα λουλά ξέρω και το τουμπεκί.

  101. Μαρία said

    99 Σα το σλανγκ ένα πράμα.

  102. ππαν said

    Έλα τώρα, δεν ξέρεις το μαρκούτσι; :)

  103. Ηλεφούφουτος said

    Λοιπόν, για την εκτέλεση του ’35 μέα κούλπα. “‘άκουγα” Κουνελάκη αντί βουνελάκη παρασυρμένος από την εκτέλεση Μπακιρτζή, την οποια και χρησιμοποίησα με τους ξένους, γιατί είναι ακουστικά η πιο εύκολη, και εκεί σαφώς λέει “στου Κουνελάκη”.
    Για το Κουνελάκη χρησιμοποίησα διαδικτυακό λεξικό.
    Εδώ http://www.rembetiko.gr/forums/showthread.php?t=22575 βλέπω να επιβεβαιώνεται η πληροφορία αλλά σε συζήτηση στο φόρουμ του σάιτ βλέπω τώρα ότι κανείς δεν ξέρει τέτοιο ύψωμα.

    Για το τζούρα αντιγράφω από το Λεξικό της Πιάτσας:

    1) το καρβουνοποιημένο τουμπεκί¨ (μτφ) το υπόλειμμα, το κατακάθι. πρδγμ: “Αν περίσσεψε καφές πίνω κι εγώ μια ~.”
    2) το ευτελές υποκείμενο ή αντικείμενο … “Το σακκάκι σου είναι μπιτ ~”

  104. sarant said

    103: Ηλεφού, η πληροφορία “επιβεβαιώνεται” επειδή το λινκ του 92 έχει αντιγράψει όλο το γλωσσάρι από το φόρουμ του 103. Είναι δηλαδή το ίδιο κείμενο.

  105. Μαρία said

    102 Αλίμονο, παράλειψη. Και τη τζιβάνα ξέρω αλλά δεν έχει σχέση με το ναργιλέ.

    103 Πρέπει να παρασύρθηκαν απ’ την Κρεμμυδαρού που είναι στη Δραπετσώνα.
    http://www.koutouzis.gr/rempetes.htm

  106. Immortalité said

    Ο κακός χαμός! :)

    @103 Αφερίμ! Τώρα συνεννοηθήκαμε! Παναπεί η έννοια μεταλλάχτηκε και σημαίνει πια μια ρουφηξιά, μια γουλιά, κάτι λίγο αλλά πάντως όχι απαραίτητα υπόλειμμα ή ευτελές.
    Λύθηκε και μια απορία σήμερα….

    Αφιερωμένο! Μικρή (πολύ μικρή όμως) νόμιζα α) πως ο αργιλές είχε πεντάλ σαν του αυτοκινήτου για να το πατάς, β) πως οι καλοί είναι στη φυλακή και οι κακοί απόξω και γ) πως για να είσαι δεσμοφύλακας πρέπει να είσαι Βλάχος !

  107. Ηλεφούφουτος said

    Αντιγράψει δεν θα το ‘λεγα, γιατί δεν ταυτίζονται.
    Το ένα λέει :

    Ύψωμα στη Δραπετσώνα.

    Ακούγεται στο τραγούδι: “Πέντε μάγκες στον Περαία” (1935)
    Στ., μουσ. : Γ. Τσαούς
    Ερμην. : Αντ. Καλυβόπουλος.

    “…Πάμε ’κει στου Κουνελάκη
    έχω ζούλα ναργιλέ
    πάμε μάγκες να τον πιούμε
    να μην πάμε στον τεκέ…”

    Το άλλο:

    Κουνελάκη: Λόφος στη Δραπετσώνα.

    Ότι το δεύτερο πήρε την πληροφορία από το πρώτο είναι βέβαια πολύ πιθανό, πράγμα που έχουν διαπράξει και τα καλύτερα λεξικά μας.

  108. Γς said

    τoυμπεκί και μην ανθί

  109. sarant said

    107: Μου φαίνεται ότι το λημματολόγιό τους ταυτίζεται -βέβαια δεν το τσεκάρισα, είδα το Α. Και επειδή π.χ. το λήμμα “Αντελικιώτισσα” (η κάτοικος Αιτωλικού) δεν θα το έλεγα και incontournable για ρεμπέτικο γλωσσάρι, θεώρησα βέβαιο ότι ο ένας αντέγραψε τον άλλον.

    Πάντως, αν δεν δω Κουνελάκη σε σοβαρή πηγή (πχ. Πειραιογράφο) δεν πείθομαι.

  110. Γς said

    109:
    >σε σοβαρή πηγή (πχ. Πειραιογράφο)

    Νηολόγιο Πειραιώς;

  111. panavros said

    Νίκο ο Μπαμπινιώτης απο τη β αναθεωρημένη έκδοση του 2002 λημματογραφεί ξεχωριστά το “καβάτζα” -δίνοντας πιθανή ετυμολόγηση το cavezza<capitium υποκ.του caput- και το "καβατζάρω" -απο το cavazzare<cavo. Δεν ξέρω αν αυτό που λες αφορά την πρώτη έκδοση αλλά είναι λίγο άδικο να τον κρίνουμε απο εκεί-δεν πρέπει να έχει μείνει κανένα άκαυτο απο την πρώτη έκδοση αλλά για εσένα μάλλον είναι η άκαυτη βάτος :). Να επισημάνω πάλι οτι η τέταρτη έκδοση είναι πραγματικά εντυπωσιακή.

  112. @98 τέλος :-D
    Πάντως για την ιστορία, δεν είπα να σκεφτούμε (σοβαρά κιόλας!) αν προέρχεται από την κάνναβη. Ρώτησα αν υπάρχει πουθενά καταγεγραμμένη αυτή η άποψη, και για να δείξω κιόλας ότι δεν το λέω στα σοβαρά, έγραψα «ετυμολογία / παρετυμολογία» (και καλά από την πρώτη ύλη).

  113. Μαρία said

    111 Η συζήτηση είναι για το ρήμα καβα(ν)τζάρω/καβα(ν)τζώνω.
    http://sarantakos.wordpress.com/2012/10/15/cavo-samara/#comment-138345

  114. panavros said

    113. Μαρία στο σημερινό άρθρο ο Νίκος δεν κάνει λόγο για το “ν”: “Βέβαια, επειδή υπάρχει και η λέξη «καβάτζα» που κι αυτή από την ίδια απώτερη ρίζα θα προέρχεται, έχει εμφανιστεί κι άλλο ρήμα «καβατζάρω» που σημαίνει «αποθηκεύω» (κανονικά θα πρέπει να λημματογραφούνται χωριστά και κακώς τα έχει μαζί το λεξικό Μπαμπινιώτη)”.

  115. Alexis said

    103, 106, Η έννοια της τζούρας=κατακάθι είναι ευρύτερη, π.χ. τζούρα ή ζούρα λέγεται σε πολλά μέρη (π.χ. Ήπειρο) και το κατακάθι του λαδιού, η μούργα.
    Είναι πάντως πολύ ενδιαφέρουσα η διαδρομή της λέξης : κατακάθι>τελευταία ρουφηξιά>ρουφηξιά γενικά>ρουφηξιά τσιγάρου, σήμερα, όπου η τελευταία αυτή σημασία έχει εκτοπίσει εν μέρει τις προηγούμενες…

  116. panavros said

    …πάντως σχετικά με το “ν” αν οι ετυμολογήσεις του Μπαμπι είναι σωστές αυτα τα “ΖΖ” στη λέξη cavezza (απο την οποία πιθανολογεί οτι προέρχεται η καβάτζα) δεν με αφήνουν να φανταστώ κανένα “ν” όχι γιατι ξέρω ιταλικά αλλά γιατι δεν έφαγα ποτέ πίντσα (pizza) :).

  117. Μαρία said

    114 Ποιος μίλησε για το -ν; Λες οτι λημματογραφεί ξεχωριστά την καβάτζα, ενώ το πρόβλημα υπάρχει στο ρήμα.

  118. panavros said

    117.Οκ δεν παρακολούθησα την κουβέντα σας και στο κείμενο με μπέρδεψε η διατύπωση. Σχετικά με το ν έκανα σχόλιο γιατι το έχεις σε παρένθεση.

    Μαρία έχεις κάποια σχέση με το ΛΚΝ;

  119. panavros said

    …Αυτά παθαίνει κανείς Μαρία όταν σχολιάζει κουρασμένος μετά τη δουλειά :). Καλό βράδυ.

  120. @73: … και έχοντας βρει τον κατάλογο, συνεχίζω :-) «Dai, non prenderla male!», «Va bene, tanto perso per perso…», «E questo? Dove lo meti questo?»

  121. sarant said

    73: Το “αυτό μας έλειπε” υπάρχει και στα ισπανικά: lo que faltaba!

    114 και πριν: Εξηγήθηκε, έτσι;

  122. Μόλις άκουσα στην σημερινή εκπομπή της Ελληνοφρένειας, ότι δήλωση με κάβο έκανε χτες και ο Υπουργός Εργασίας στον Αυτιά: «… και να πάρουμε την δόση του (sic) 31,5 δισ. ευρώ, και να μπορέσουμε να ξεφύγουμε από τον τελευταίο αυτό κάβο, πρέπει…». Εδώ ο κάβος αναφέρεται ως κάτι επικίνδυνο. Το απόσπασμα ξεκινάει στο 05:22.

  123. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    120. Cornuto e mazziato (κερατὰς καὶ δαρμένος) καὶ στὰ ἑλληνικὰ δὲν τὴν ἤξερα τότε :-)

    Εντυπωσιακὸ εἶναι ὅτι ὅταν μετέφραζα γιὰ πλάκα παροιμίες, λέξη πρὸς λέξη, οἱ Ἰταλοὶ καταλάβαιναν τὸ νόημά τους ἀκόμη καὶ ἂν ἐπρόκειτο γιὰ παροιμίες ποὺ δὲν ὑπῆρχαν στὴ γλῶσσα τους. Κάτι ποὺ δὲ συνέβαινε οὔτε μὲ τοὺς Ἄγγλους οὔτε μὲ τοὺς Γάλλους.

  124. Μισιρλού... said

    @103, Καλέ μου Ηλεφού….

    Δε μπορεί η τζούρα να’ναι τα κατακαμένα υπολείμματα… Εντάξει τώρα περνάνε τα ληγμένα! Όμως τότε δεν κέρναγε και δεν αναζητούσε ο καθένας για να μαστουριάζει πράματα του πεταματού και κατακάθια!
    1…γιατί κι εγώ έχω σειρά, μια τζούρα να τραβήξω [Τσιτσάνης]
    2…μόνος κάθεται και λέει καμιά τζούρα πού θα βρει [Καλδάρας]
    3…κι όπου θα βρίσκω αργιλέ, τη τζούρα μου θα πίνω [Βαμβακάρης]
    4…κι όσοι κι αν γινούνε πίνω, μήτε τζούρα δεν αφήνω [Βαμβακάρης]
    5…τζούρα δώσε του Μπάτη μας, του μόρτη του μπερμπάντη μας [Βαμβακάρης]

    Τζούρα [από την τουρκική cura] είναι η γουλιά, μια ρουφηξιά, το μικρό απομεινάρι, το μηδαμινό, το μια σταλίτσα… Και στην τουρκική σλανγκ: η τελευταία ρουφηξιά του τσιγάρου.
    Αυτό ακριβώς περιγράφουν τα τραγούδια που έβαλα, ενδεικτικά.

    Όμως, πιστεύω πως η διαφορά ηλικίας του Γιοβάν Τσαούς (Κασταμονή Ικονίου-1893) από τους άλλους, και κυρίως η γνώση της τουρκικής (και διαλέκτων πιθανότατα – μέχρι και μουσικός στα παλάτια του Αβδούλ Χαμίτ ήταν…) μας δίνει στο συγκεκριμένο τραγούδι και την κυριολεκτική έννοια της τζούρας (και του ανθρώπου τζούρα-πνιγμένος, σκασμένος από χαρμάνιασμα) που έχει σχέση με τον λίγο αέρα, το “πνίξιμο”, τη θηλιά, το βρόγχο.
    cüra (οσμανλίδικη γραφή: cür’a) – ο βρόγχος

    Κι η τζούρα τι είναι; Ρουφηξιά που κρατάνε τον αέρα κάποιο χρονικό διάστημα μέσα τους, να “σκάσουν”, να μαστουριάσουν!

  125. Costas said

    Περί πολιτικού κάβου και αν θα ‘ναι ο τελευταίος:
    http://tvxs.gr/news/ellada/iobe-anergoys-kai-apo-dimosio-gia-eksisorropisi-toy-meigmatos
    (…)
    Ο ΙΟΒΕ παρουσίασε σήμερα την τριμηνιαία έκθεσή του για την ελληνική οικονομία. (…)

    Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ «ο στόχος της δημοσιονομικής σταθεροποίησης και η εμφάνιση πρωτογενών πλεονασμάτων είναι πολύ κοντύτερα από όσο συνειδητοποιεί ο μέσος πολίτης και ότι η δέσμευση της πολιτικής ηγεσίας πως το πρόσφατο πακέτο μέτρων είναι όντως το τελευταίο μπορεί να αποδειχθεί πραγματική».

    Ενδεικτικά το ΙΟΒΕ αναφέρει ότι:

    Έχει επιτευχθεί μείωση του ελλείμματος από 36,1 δισ. στο τέλος του 2009 σε 19,4 δισ. στο τέλος του 2011 και στόχο 13,7 δισ. στο τέλος του 2012. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, αυτή είναι η μεγαλύτερη μείωση ελλείμματος που επιτεύχθηκε ποτέ σε χώρα της Ευρωζώνης.
    Το έλλειμμα του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών από 34,8 δισ. το 2008 περιορίστηκε σε 21,1 δισ. το 2011.
    Το πρωτογενές έλλειμμα από 10,4 % του ΑΕΠ το 2009 θα ανέλθει στο 1,4% φέτος.

    Λες; Βέβαια ο λαός θα έχει χάσει τα πάντα έτσι κι αλλιώς…

  126. Μισιρλού... said

    @107 και @109
    Παιδιά ναι, πιστή αντιγραφή είναι το λεξικό, με λίγες αλλαγές σε σειρά λέξεων. Τα γνωστά τερτίπια…
    Είναι καρατσεκαρισμένο -κι έχουν και χρόνους διαφορά!

    Και δεν το έχει μόνο αυτή η σελίδα, αλλά το έχω συναντήσει και αλλού.

  127. Ηλεφούφουτος said

    124 Μισιρλού, δεν τα βάζω μαζί σου σε θέματα ρεμπετολογίας, γι’ αυτό και κρινοντας από τη δυσπιστία σου περί Κουνελάκη αλλά και την αναξιοπιστία που επισημαίνετε στα διαδικτυακά γλωσσάρια πείθομαι ότι μάλλον πρόκειται για εκ των υστέρων λεξικογραφική κατασκευή που προσπαθεί να αιτιολογήσει την εκτέλεση του Μπακιρτζή, η οποία με τη σειρά της μπορεί να αποδοθεί σε αυτοσχεδιασμό τύπου ό,τι να ναι.

    Το Λεξικό της Πιάτσας δεν έχει τόσο κακή φήμη αντίθετα, κι ας μιλάει για κακόφημα πράματα :-) . Το λήμμα του που ανέφερα πριν εκτός από τη σημασία “καρβουνιασμένο υπόλειμμα” δίνει και μία γενικότερη σημασία “ευτελές”, σαν να χρησιμοποιειόταν η λέξη δηλαδή για να χαρακτηρίσει οτιδήποτε κατώτερης ποιότητας, σημειωτέον δε ότι το εν λόγω λεξικό είναι εκείνης της εποχής (εκδ. 1951).
    Έχεις άλλα δείγματα όπου να χρησιμοποιεί ο Γιοβάν Τσαούς λέξεις με σημασία που μόνο ένας τουρκομαθής μπορεί να πιάσει;

  128. cronopiusa said

    Django

  129. Μαρία said

    124 Βρόχος :-)
    124, 127 Ρε παιδιά, η λέξη τζούρα δεν πρέπει να είναι τούρκικη. Δείτε και το ΛΚΝ που το παράγει απ’ το μεσαιωνικό ζούρα<usura. Έχει δηλαδή σχέση με το Ζουράρι :-)
    Ρίχτε τη ζούρα και στα γουγλοβιβλία. Την έχουν κι οι κουμπάροι.
    Μισιρλού, το λεξικάκι μου αλλά κι ο Νισανιάν μια cura έχει, το τζουρά.

  130. 121: Και στα Γερμανικά: Das hat uns gerade noch gefehlt!

  131. Προσγολίτης said

    Ν υ χ τ ι ά τ ι κ ο

    Καλή μου, σαν περάσουμε τον τελευταίο κάβο,
    εγώ θα είμαι πια παππούς και συ θα είσαι βάβω.

  132. [...] http://sarantakos.wordpress.com/ Διέδωσε τοPrintEmailLike this:LikeBe the first to like this. [...]

  133. Ηλεφούφουτος said

    121, 130 E ναι, και στα Ιταλικά ci mancava solo questo

    128 Θαυμάσιο! Ό,τι πρέπει για καληνύχτες!

  134. Νέο Kid Στο Block said

    130. Κώστα, μού θύμισες έναν πατριώτη που θυμωμένος κι έτοιμος για τσακωμό , είπε κάποτε σ’έναν Γερμανό :Willst du Holz? :-)

  135. Μισιρλού... said

    @127, Ηλεφού…
    α) Εεε… κάτι ξέρω βρε, αλλά όχι και όλα! Ακόμα μαθαίνω και μαθαίνω!
    Ίσως πρέπει να ρωτήσουμε τον Αργύρη, αν το διάβασε στο λεξικό του φόρουμ (που αυτό φοβάμαι, πως κάποιος θα του το σφύριξε) ή αν είναι καμια εσωτερική χειμερινοκολυμβητική πλάκα, με κανα φίλο τους Κουνελάκη! :-)

    β) Αααα! Αυτό είναι μεγάλη δουλειά, για να αποδελτιωθεί σ’ ένα γλωσσάρι η δουλειά όλων των σμυρνιών-μικρασιατών.
    Για τον Τσαούση δεν έχουμε έτσι κι αλλιώς πολύ ηχητικό υλικό… 12 τραγούδια είναι όλα κι όλα στο όνομά του (αν και λένε διάφορα οι μελετητές, πως κι αυτός χάριζε… πχ τη Βαρβάρα ή το Εγώ θέλω πριγκηπέσσα). Έχει πολύ λίγα, δεν ξαναηχογράφησε μετά τη μεταξική λογοκρισία. [Αν και ήταν μυστήριος και παράξενος, έτσι κι αλλιώς].

    Θα μπορούσα πρόχειρα να σου πω μια αναφορά σε κάτι μη ελληνικό! “Το αρνάκι με σπανάκι” που παραγγέλνει για φαγητό στην “Ελένη τη ζωντοχήρα”. Καθαρά αραβομουσουλμανική κουζίνα!
    Ή στο “Οι δυο σερέτες”, του Σμυρνιού Μανώλη Χρυσαφάκη, που υπάρχει μόνο εκεί η λέξη ο τζούρας:
    Τζούρας είμαι και χαρμάνης, είμαι ο Γιάννης του Ψυρρή
    δέκα χρόνια δικασμένος στου Συγγρού τη φυλακή.

    Όπως και σε πολλούς αμανέδες ακούγονται λέξεις τουρκικές που δεν είχαν περάσει ποτέ στο ελληνικό λεξιλόγιο. Δε σου λέω και για της γριάς της Ευτυχίας το “”Ο μπάρμπας μου ο Παναής” που μόνο όσοι ξέρουν τούρκικα μπορούσαν να πάρουν μυρουδιά τι λέει… Και δε μιλάω για κελεπτσέδες και ζομπραλίκια που είναι γνωστά!

  136. Μισιρλού... said

    Μα τι γίνεται; Κάτι κάνει κώδικα και δεν φαίνεται κομμάτι του κειμένου !!!
    (άντε πάλι …)

    @129, Μαριώ…
    Με μπέρδεψαν τα χαμόγελα;! Ή αλήθεια τώρα λες πως η τζούρα είναι η ζούρα – usura; Έχει σχέση η “δικιά μας” τζούρα με λέρες κι ακαθαρσίες, ρύπους και τοκογλυφίες;
    Και στον Meursius είδα και στον Κοραή για τη ζούρα και τη σούρα (και την υποστάθμη).
    Και στον Κριαρά. Αν κι αυτός σημειώνει και άλλες εννοιολογικές σημασίες : μαρασμός, καχεξία, ζάρωμα. Αλλά, και “φυματίωση” (για την Ίμβρο).
    Εεε, αυτό με τη φυματίωση (πνευμόνων-βρόγχων) πάλι σε “πνίξιμο” και στους παραδιπλανούς συγγενείς οδηγεί! :-)

    Πάντως, στο Νισαγιάν, πολλές φορές μου’χει τύχει να μην βρω κάποιες πρωτοτουρκικές ή σλανγκ λέξεις.
    Το TDK την έχει και μάλιστα δίνει ανά περιοχή και άλλη ερμηνεία-χρήση (από απομεινάρι έως γεράκι μέχρι οξεία τσιριχτή φωνή). Καθώς και δυο παλιά δικά μου λεξικά την δίνουν όπως την παράθεσα.

    [Καληνυχτίζω και πάω να πάρω δυο τζούρες τζίπουρο για τη...βρογχίτιδά μου!]

  137. Μαρία said

    137 Απάνω που βρήκα το άρθρο του Κριαρά για τη ζούρα (απο τζούρες δεν ξέρει ο Κρ.). Θα βρεις και την ιμβριώτικη σημασία αλλά και τη σημασία κατακάθι. Το θέμα όμως είναι οτι δεν είναι τούρκικο αλλά ιταλικό.
    usura>ζούρα> την ζούρα>τζούρα Αυτό λέει το ΛΚΝ
    http://tinyurl.com/czkykug

    Η θηλιά είναι βρόχος όχι βρόγχος, γι’ αυτό και το χαμόγελο.

  138. Γς said

    136:
    >πάω να πάρω δυο τζούρες τζίπουρο για τη…βρογχίτιδά μου!
    137:
    >πάω να πάρω δυο τζούρες τζίπουρο για τη…βρογχίτιδά μου!
    138:
    >πάω να πάρω δυο τζούρες τζίπουρο για τη…βρογχίτιδά μου!

    Κάποιος πρέπει να τη σταματήσει…

  139. Reblogged this on ΤΟ ΠΙΤΣΙΡΙΚΙ.

  140. sarant said

    137: Ο Κριαράς (τουλάχιστο στην αρχή του άρθρου του, πιο κάτω δεν πήγα) διακρίνει δυο βασικές σημασίες στη λ. ζούρα, μία την καχεξία, φυματίωση και μία την τοκογλυφία.Και οι δυο από το ιταλ. usura.

    Ωστόσο, το ΛΚΝ και το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη, που παράγουν τη τζούρα από τη ζούρα με τον ίδιο τρόπο, θεωρούν ότι είναι άλλη ζούρα που παράγεται από το σούρα (σουρώνω). Ο Μπαμπ. δίνει και τουρκ. cüra (ρουφηξιά, γουλιά) που ίσως συνεπέδρασε στην παραγωγή και που ίσως παράγεται κι αυτό από τη μσν. ζούρα.

    Kόντρα-ωστόσο, το Redhouse έχει τούρκικο cür’a (να μας πει ο Δύτης τι ρόλο παίζει η απόστροφο) με τη σημασία γουλιά κτλ. Αυτή είναι αραβικής αρχής και ετυμολογίας κατά Redhouse.

    Οπότε για μένα, ίσως το λέει και η Μισιρλού πιο πάνω, είναι πολύ πειστικότερη η αραβοτουρκική προέλευση.

  141. Καλημέρα! Νίκο, η απόστροφος στο συγκεκριμένο είναι το αραβικό άιν. Στα τούρκικα συνήθως αντιστοιχεί σε μια μικρή παύση –ή σε τίποτα απολύτως.

  142. sarant said

    141: Άρα μπορώ να το βρω και γραμμένο χωρίς την απόστροφο;

  143. Ναι, αλλά είναι μάλλον λέξη που δεν χρησιμοποιείται πια, δηλαδή υπάρχει περίπτωση να τη βρίσκεις μόνο σε μεταγραφές οθωμανικών κειμένων ξέρω γω –μπορεί όμως και να κάνω λάθος.

  144. Μαρία said

    Οι σημασίες που δίνονται στο άρθρο του Κριαρά* συμφωνούν και με το λεξικό της πιάτσας, που ανέφερε ο Ηλεφού. Φαίνεται οτι στα μάγκικα η αρχική σημασία της τζούρας ήταν υπόλειμμα, κατακάθι.
    π.χ. Τσιφόρος (τζούρα απο γουγλοβιβλία):
    Λέει ό Γιώργης ό άλαφρύς: — Θά μ’ άφήσεις μιά τζούρα; Λέω έγώ: — Τζούρα; Τί πά νά πεί; Έξηγεί ό Γιώργης ό βαρύς: — Τζούρα θά πεί τό ρέστο. Τό υπόλοιπο. Λιγουλάκι, πού λένε.

    *Αναφέρεται και στο ζουρώνω/σουρώνω διαφορετικό απ’ της σούρας-πτυχής.

  145. Μισιρλού... said

    @137 και 144 – Μαρία μου, πρώτα-πρώτα ευχαριστώ πάρα πολύ για την πολυσέλιδη ζούρα!
    Μα είναι κι εντυπωσιακό το πώς το βρήκες! Όσο κι αν προσπάθησα, δεν μου δίνει αποτελέσματα στην αναζήτηση -κι ό,τι είδα περί ζούρας ήταν στα αποσπάσματα απ’ τα γκουγκλοβιβλία.
    (Έχει κανα κόλπο; Μαρτύρα μια τζουρίτσα…)

    Ο μέγας Κριαράς πράγματι πού να μάθει από τζούρες; Στις Γερμανίες και στα Παρίσια; Έφυγε νωρίς απ’ τον Περαία… δεν πρόκαμε (αν και στην εποχή του ήτανε οι καλές τζούρες!).

    Ωραία, ο Κριαράς δεν μιλάει για τζούρα, κι αυτό που με προβληματίζει είναι πώς το ΛΚΝ μιλάει για τη τζούρα ως από την-ζούρα…
    Τι σχέση έχει -ξαναρωτώ- η μεσαιωνική χρήση της λέξης (usura) με τα κατακάθια, τα υπολείμματα με την ρουφηξιά του καπνού (και όχι μόνο); Αυτό δεν κατανοώ…
    Και γιατί με το ζόρι να είναι απ’ το ιταλικό, αφού δεν έχει καμια εννοιολογική σχέση;

    Ενώ, ως τζούρα, απ’ το λεξιλόγιο και της παλιάς και κοινής τουρκικής έχει νόημα η χρήση της σε εμάς.
    Κι αφού είδε και ο Νίκος πως είναι αραβικής αρχής και ετυμολογίας, κατά Redhouse, εμμένω! :-)
    Και μάλιστα (αυθαιρέτως σκέφτομαι,ωχ! θα τ’ ακούσω απ’ τον Δύτη) μήπως και αυτή η ρίζα cü- προσδιορίζει πάντα την έννοια του λίγου, του μικρού. π.χ.
    cüce / cücük = νεοσσός, νήπιο, μικρό, κουταβάκι, πουλάκι, πιτσιρίκι…
    [τζουτζές-νάνος / τζουτζούκος-α, για εμάς]

    ΥΓ: Του Τσιφόρου η τζούρα είναι πολύ μεταγενέστερη γιαυτό που συζητάμε… Μιλάει για μια τζουρίτσα ούζου. Να του αφήσει να πιεί λιγουλάκι. Στην εποχή του η χρήση της λέξης ήταν πανελλήνια και καθημερινή…

    ***

    Να και μια ζούρα Παπαδιαμαντική:

    Εκοίταξε μετά περιεργείας τα δύο κοράσια. Το μεγαλύτερον τούτων ωραίον, ξανθόν, αν και σχεδόν άνιπτον, έκαμνεν ωραίαν εντύπωσιν. Το μικρότερο, χλωμόν, κακονδυμένον, εφαίνετο μάλλον να πάσχη από «ζούραν», ήτοι παιδικόν μαρασμόν.
    – Κοριτσάκια, είπεν η Φραγκογιαννού, τι εκάνετ’ δω;… Πού είν’ η μάννα σας;
    [Η φόνισσα - Aλέξανδρος Παπαδιαμάντης]

  146. sarant said

    Η ζούρα η παπαδιαμαντική είναι ο μαρασμός, η κρίση, από το usura.

    Να προσεχτεί δε ότι ζουράρης είναι ο τοκογλύφος και ζουριάρης ο χτικιάρης, αν και δεν είμαι βέβαιος κατά πόσον τηρείται η λεπτή διάκριση :)

  147. Μαρία said

    Οδηγήθηκα στη ζούρα μέσω του ΛΚΝ, αυτό είν’ όλο. Μπορούμε τουλάχιστον να έχουμε μια επιφύλαξη ως προς την τούρκικη προέλευση.
    Ο Δημητράκος έχει λήμμα «ζούρα η, Δ, επι λιπαρών ουσιών: υποστάθμη, κατακάθι».
    Ο Βοσταντζόγλου θησαυρίζει τη λέξη στο λήμμα ΡΥΠΟΣ στην ίδια ομάδα με το κατακάθι «και ζούρα (καφέ)»
    Η τζούρα στα παλιά λεξικά δεν λημματογραφείται, ως μάγκικη φαντάζομαι.

    145 Στα γουγλοβιβλία υπάρχει τζούρα απ’ το άρθρο του Κριαρά. Εκεί βρήκα την παραπομπή και πήγα στο σάιτ της πύλης.

    145β Όταν έχεις χρόνο, να διαβάσεις όλο το άρθρο.

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 7,687 other followers

%d bloggers like this: