Της φυλακής τα σίδερα είν’ για τους Μεντερές

Ο Αντνάν Μεντερές (1899-1961) ήταν πρωθυπουργός της Τουρκίας από το 1950 έως το 1960. Στις 17 Φεβρουαρίου 1959, κι ενώ πήγαινε αεροπορικώς στο Λονδίνο για να υπογράψει τη συμφωνία του Λονδίνου (που επικύρωνε τη συμφωνία της Ζυρίχης για το καθεστώς της Κύπρου), το αεροπλάνο του συντρίφτηκε στο έδαφος λίγο πριν από την προσγείωση και έπιασε φωτιά. Πολλοί επιβάτες βρήκαν το θάνατο, ο Μεντερές όμως ήταν τυχερός: βγήκε σχεδόν αμωλώπιστος αν και τη συμφωνία την υπέγραψε στο νοσοκομείο.

Είναι αυτό που λέει η παροιμία «Όποιου του μέλλει να πνιγεί, ποτέ του δεν πεθαίνει». Στις 27 Μαΐου 1960 ένα πραξικόπημα τον ανέτρεψε και τον παρέπεμψε σε δίκη, μαζί με άλλα μέλη της κυβέρνησής του, για παραβίαση του συντάγματος. Τελικά εκτελέστηκε με απαγχονισμό μαζί με δυο υπουργούς του τον Σεπτέμβριο του 1961 στο νησάκι Ιμραλί, εκεί που τώρα κρατείται ο Οτσαλάν.

Γελοιογραφία που βρέθηκε στον πάτο του συρταριού

Ο Λεμ είχε “χειρόγραφα που βρέθηκαν στη μπανιέρα”, εγώ πρόσφατα έκανα μια μετακόμιση και βγήκαν στην επιφάνεια διάφορα παλιά. Μεταξύ των οποίων και μια γελοιογραφία του 1988, του Πετρουλάκη (δεν θυμάμαι από ποια εφημερίδα) που την είχα κόψει τότε επειδή μ’ άρεσε και που περιέργως επέζησε από σαράντα κύματα μετακομίσεων, εκκαθαρίσεων και τακτοποιήσεων. Οπότε, λέω, κέρδισε το δικαίωμα στην υστεροφημία και τη βάζω εδώ. Ένας επιπλέον λόγος είναι ότι τις προάλλες άκουσα τον Άδωνη στην τηλεόραση να εκθειάζει μεταναστοφοβικό άρθρο του Κατσανέβα και να λέει “δεν τα λέω εγώ, ο Κατσανέβας τα λέει”. Να σημειώσω ότι δεν τη βάζω για να υπαινιχτώ κάτι για το σημερινό Πασόκ ή για το τότε Πασόκ ή για τον Αντρέα ή για τον ΓΑΠ ή για να θυμίσω ότι σκάνδαλα κάνουν και οι άλλοι. Απλώς τη βρήκα στο συρτάρι μου.

Το χρωματιστό φόντο είναι άσχετο και μπήκε για τις ανάγκες του σκαναρίσματος.

Ο Ρωμηός του Σουρή, 126 χρόνια μετά

Σήμερα, 2 Απριλίου, έχει τα γενέθλιά του, να το πω έτσι, το μακροβιότερο έμμετρο έντυπο στην ιστορία του ελληνικού Τύπου, ο Ρωμηός του Γεωργίου Σουρή. Ο Ρωμηός έβγαινε συνεχώς από το 1883 έως το 1919, κάθε εβδομάδα και ήταν ολόκληρος γραμμένος σε έμμετρο στίχο, ακόμα και οι διαφημίσεις. Ακόμα και ο ίδιος ο τίτλος, αφού στην πλήρη του μορφή ήταν: Ο Ρωμηός εφημερίς / που την γράφει ο Σουρής.

Ας δούμε την προμετωπίδα του πρώτου τεύχους:

Το πρώτο φύλλο του Ρωμηού

Η εικόνα του μουστακαλή Ρωμηού με το ναργιλέ και την εφημερίδα στην καρέκλα του καφενέ με το λουστράκι πλάι θα μείνει απαράλλαχτη σε όλα τα υπόλοιπα 1500+ τεύχη (τουλάχιστον έτσι θυμάμαι, δεν έχω πρόχειρο ολόκληρο το σώμα των εφημερίδων). Όπως βλέπετε, λείπει ο αριθμός του τεύχους και η ημερομηνία. Μάλλον ξεχάστηκαν. Στο δεύτερο τεύχος ο Σουρής προσθέτει ημερομηνία και αριθμό τεύχους αλλά όχι έμμετρο, μια σπανιότατη εξαίρεση. Στο τρίτο τεύχος γίνεται έμμετρη και η ημερομηνία, ενώ στο τέταρτο και ο αριθμός τεύχους (Στο τέσσερα εφθάσαμε / κι ακόμα δεν τα χάσαμε) που θα διατηρηθούν έτσι σε όλα τα επόμενα τεύχη, αναγκάζοντας τον Σουρή σε ακροβασίες για να βρει ρίμα για τους διάφορους αριθμούς. Αργότερα έγιναν και οι τίτλοι των επιμέρους άρθρων έμμετροι.

Στην πρώτη σελίδα του πρώτου τεύχους ο αναγνώστης μπορούσε να διαβάσει τις “προγραμματικές θέσεις” του Σουρή, που εξηγούσε, έμμετρα βέβαια, γιατί βγάζει την εφημερίδα:

Η λιτανεία των ευσεβών ψάλων διά τον Κοτζάμπασην Πτολεμαΐδος

Τάκης Ροδόπουλος

Το κακό με πολλά παλιά κλασικά σκίτσα του Μποστ είναι πως όταν τα βλέπουμε, πενήντα χρόνια μετά, δεν είναι πάντα εύκολο να κατανοήσουμε τους υπαινιγμούς αφού αγνοούμε τα γεγονότα που σατιρίζονται ή έστω τις μικρές τους λεπτομέρειες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η σημερινή γελοιογραφία, που δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία στις 30 Απριλίου 1960 και αφορά κάποια γεγονότα εντελώς ξεχασμένα σήμερα, μια περιοδεία του πανίσχυρου τότε Τάκη Ροδόπουλου, του Θεσσαλιάρχη πολιτικού που διετέλεσε κατ’ επανάληψη Πρόεδρος της Βουλής επί κυβερνήσεων ΕΡΕ, καθώς και τα εγκαίνια ενός εργοστασίου αζωτούχων λιπασμάτων στην Πτολεμαΐδα. Ο Ροδόπουλος ήταν όπως είπα πανίσχυρος τότε και είχε το παρατσούκλι «ο μοχλός». Μια εποχή, κυριαρχούσε στην πολιτική ζωή. Σήμερα, αποδεικνύεται ότι το μοναδικό ανθεκτικό του εισιτήριο προς την υστεροφημία είναι πως ήταν αδελφός του συγγραφέα Μ. Καραγάτση.

Πενήντα χρόνια μετά, η αναδίφηση που έκανα στα σώματα των εφημερίδων δεν με βοήθησε να διαλευκάνω εντελώς τα γεγονότα, επομένως η παρουσίαση που θα κάνω έχει κενά. Τότε, γιατί αυτήν τη γελοιογραφία και όχι άλλην; Διότι περιέχει γουστόζικες αναφορές σε διάφορα έργα του Καραγάτση. Καθώς το ενδιαφέρον για τον Καραγάτση αναζωπυρώθηκε πρόσφατα, κακό δεν είναι να δούμε τη μοναδική μποστική γελοιογραφία που έχει καραγατσικά θέματα. Βέβαια, ο Καραγάτσης στη γελοιογραφία πληρώνει άδικα τα σπασμένα: όπως λένε, καθόλου δεν ήθελε να τον συσχετίζουν με τον αδελφό του -λέγεται μάλιστα ότι κατέβηκε δυο φορές στις εκλογές αντίπαλός του, με το κόμμα του Μαρκεζίνη (χωρίς καμιά πιθανότητα επιτυχίας και χωρίς να κάνει προεκλογική εκστρατεία), περίπου για να τον πικάρει.

Ηρακλής πενόμενος -και η θλιμένη πριγκίπισσα

Γελοιογραφία του Μποστ από την Ελευθερία, 31 Μαρτίου 1963.

Ο τίτλος του σκίτσου είναι βέβαια λογοπαίγνιο με την τραγωδία Ηρακλής μαινόμενος του Ευριπίδη. Ο Μποστ, με αφορμή μια παράσταση της τραγωδίας αυτής στην Επίδαυρο, έχει γράψει ένα απολαυστικό κείμενο που μπορείτε να το διαβάσετε όλο εδώ κι από το οποίο ξεσηκώνω μια παράγραφο, έτσι για γεύση.
Στο θέατρο της Eπιδαύρου μπήκα στις 6 και μισή. Πέρσι, πλευρίσας καταλλήλως τον Γενικόν Διευθυντήν του Eθνικού Θεάτρου, κατώρθωσα να παρακολουθήσω τους “Bατράχους” από διακεκριμένην θέσιν. Φέτος, παιζόμενος ο “Hρακλής Mαινόμενος”, ο Γεν. Διευθυντής μη ανακαλυπτόμενος (ίσως και φρονίμως ποιών κρυπτόμενος) διότι ο Tζαμπατζής εφαίνετο αναμενόμενος, παρηκολούθησα την παράστασιν εις το δικό μου δεκάδραχμον βασιζόμενος. Πέρσι ήμουν στις πρώτες σειρές. Φέτος έπεσα λιγάκι ψηλά και εθεάθην αναρριχώμενος.

Αν όμως ο Ηρακλής του Ευριπίδη είναι μαινόμενος, ο Ηρακλής του Μποστ στην Ελλάδα της καραμανλικής οχταετίας είναι πενόμενος. Πενόμενος και μετανάστης. Είναι μάλιστα, όπως διαβάζουμε, ο ένας από τους δύο Ηρακλείς του στέμματος· κι επειδή ο βασιλιάς αρκείται να εκπροσωπεί το μισό του ελληνικού λαού, τη δεξιά εννοώντας, αγνοώντας το άλλο μισό, οι δυο Ηρακλείς έκαναν συμβούλιο και αποφάσισαν πως ο ένας περισσεύει. Πήρε λοιπόν τα μάτια του ο Ηρακλής κι έφτασε στην Τσινετσιτά, ζητώντας να παίξει έστω ρόλους κομπάρσου.

Δύο “επαιτειακά” γραμματόσημα του Μποστ

Γύρω στο 1960 ο Μποστ έφτιαχνε, μεταξύ άλλων, σκίτσα με μορφή γραμματοσήμου, στα οποία φυσικά σχολίαζε την επικαιρότητα. Τις προάλλες που ανέβασα στο ιστολόγιο ένα σκίτσο του Μποστ σχετικά με την αποστολή Κανελλόπουλου στη Βόννη, έγινε κουβέντα για δυο σκίτσα-γραμματόσημα του Μποστ της ίδιας εποχής και με το ίδιο αντικείμενο. Τα βρήκα στο «Λέφκομα», τη συλλογή που έβγαλε ο Μποστ. με σκίτσα του 1960, τα σκανάρισα (όχι και πολύ καλά αλλά εκλεκτός φίλος που τα είδε τα σουλούπωσε και τον ευχαριστώ πολύ) και τα παρουσιάζω εδώ, προς τέρψιν των εκλεκτών θαμώνων.

Να σημειωθεί ότι το «επαιτειακά» του τίτλου είναι δική μου χλομή απόπειρα να μιμηθώ το μπόστειο ύφος -άστοχη ίσως αφού επέτειος δεν υπάρχει στο θέμα τους, μόνο επαιτεία.

Ο σκληρός αγών δια των Μάρκων

Αναγγελτικό σκίτσο στην πρώτη σελίδα της Ελευθερίας

Σκίτσο του Μποστ από την Ελευθερία (φύλλο της 17.1.1960), που μάλλον είναι το πρώτο σκίτσο του Μποστ στην εφημερίδα αυτή.  Αυτό το λέω με κάποια επιφύλαξη, δεν είμαι βέβαιος. Πάντως, δεν έχω βρει παλιότερο σκίτσο στο ηλεκτρονικό σώμα της εφημερίδας και, επιπλέον, το σκίτσο αυτό είναι το μοναδικό, από τις εκατοντάδες που δημοσίεψε ο Μποστ στην Ελευθερία, που αναγγέλθηκε στην πρώτη σελίδα (με το σκιτσάκι που βλέπετε αριστερά), άρα κάτι το ιδιαίτερο έχει.

 

Τις μέρες εκείνες, αρχή Ιανουαρίου του 1960, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος επισκέπτεται τη Βόννη για να συζητήσει οικονομικά θέματα. Η Ελλάδα θέλει να πουλήσει περισσότερα καπνά, να συνάψει δάνεια, να συνδεθεί με την Κοινή Αγορά, να πάρει κάποιες αποζημιώσεις για τα θύματα του ναζισμού. Οι Γερμανοί κρατούν σφιχτά κλειστό το χέρι τους, όπως ομολογούν οι τίτλοι της εφημερίδας στις 17 Ιανουαρίου:

 

Πενιχρά τα αποτελέσματα των συνομιλιών εις την Μπον. Δημιουργούνται νέοι, ουχί ευμενείς όροι. Ουδέν θετικόν δια τα θύματα του ναζισμού.

 

Ο ασύληπτος σάτιρος του Λιόπεση

Ο ασύληπτος σάτιρος του Λιόπεση

Στις 27 Φεβρουαρίου 1961, δυο μαθήτριες του δημοτικού επιστρέφουν από το σχολείο στο σπίτι τους, στου Ζωγράφου. Ένα πολυτελές αυτοκίνητο σταματάει δίπλα τους και ο οδηγός, ένας όμορφος νεαρός γύρω στα τριάντα, ρωτάει τα κορίτσια πού είναι η οδός Ανακρέοντος. Όταν του απαντούν, παρακαλεί τη μία τους να ανεβεί στο αυτοκίνητο και να τον οδηγήσει εκεί για να μη χάσει το δρόμο. Ανυποψίαστο, το οχτάχρονο κοριτσάκι κάθεται στη θέση του συνοδηγού αλλά ο οδηγός αναπτύσσει ταχύτητα και βγαίνει στη Μεσογείων. Η μικρή καταλαβαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά και βάζει τις φωνές, τότε εκείνος τη φιμώνει με το ένα χέρι ενώ πατάει γκάζι. Περνάει τον Χολαργό, την Αγία Παρασκευή και τον Σταυρό. Λίγο πριν φτάσει στο Λιόπεσι, στρίβει σε χωματόδρομο, βιάζει το κοριτσάκι και ύστερα εξαφανίζεται. Διαβάτες βρίσκουν το κοριτσάκι και το οδηγούν στη Χωροφυλακή και από εκεί στους γονείς της. Όπως λέει το ρεπορτάζ της εποχής, «αι αστυνομικαί αρχαί υπέθεσαν κατ’ αρχήν ότι η μικρά υπερέβαλε τα γεγονότα και ότι δια να δικαιολογήση περίπατον επ’ αυτοκινήτου μετ’ αγνώστου και ίσως μερικά αηδή φιλήματα παρ’ αυτού, έπλασε τον μύθον περί της βδελυράς επιθέσεως … Εις τούτο συνέτεινε βεβαίως και η αφέλεια της διηγήσεως της παιδίσκης περί των συμβάντων. … Η μικρά, όμως, την μεσημβρίαν χθες απεστάλη εις την ιατροδικαστικήν υπηρεσίαν και εξητάσθη από τον ιατροδικαστήν κ. Αγιουτάντην, ο οποίος διεπίστωσεν ότι ο άγνωστος κτηνάνθρωπος είχε καταστρέψει την μικράν κατά σαδιστικόν τρόπον δια να κορέση το βδελυρόν πάθος του».