Ανωμαλίε εις τας συναβλίε

Εν πρώτοις να ζητήσω συγνώμη για την ολιγοήμερη σιγή μου. Αφενός ταξίδευα, αφεδύο με έπιασε η εορταστική βαρεμάρα και αφετρία είχα και ένα πρόβλημα σύνδεσης που με άφησε σχεδόν μια μέρα εκτός δικτύου. Επανέρχομαι με μια εντελώς ανεπίκαιρη ανάρτηση, ενα σκίτσο του Μποστ από το 1961. Ή ίσως όχι και τόσο ανεπίκαιρη. Χτες το βράδυ έτυχε να δω για λίγο την εκπομπή του Σπύρου Παπαδόπουλου, που ήταν αφιερωμένη στον Γρηγόρη Μπιθικώτση. Εκεί έγινε λόγος για τη διάσημη συναυλία του Μίκη τον Μάρτη του 1961 στο θέατρο Κεντρικό.

Μαρκεζίνης, η τελευταία απογοήτευση

Προσοχή, ακολουθεί εντελώς ανεπίκαιρη δημοσίευση!

Ο Σπύρος Μαρκεζίνης πρέπει να γοήτευσε και μετά ν’ απογοήτευσε πολλούς στη ζωή του. Άλλοι θ’ απογοητεύτηκαν όταν το λαμπρό αυτό μυαλό δεν κατάφερε να συγκρατήσει τα νεύρα του και ήρθε σε σύγκρουση με τον Παπάγο, με αποτέλεσμα από πιθανότερος διάδοχός του στην πρωθυπουργία να βρεθεί εκτός κόμματος. Άλλοι, όταν το μικρό Κόμμα Προοδευτικών στη δεκαετία του 1960 άλλαζε συμμάχους, πότε με την ΕΚ, πότε με την ΕΡΕ και τους αποστάτες. Οι πιο πολλοί, όταν στάθηκε πρόθυμος δοτός πρωθυπουργός στα παιχνίδια «εκδημοκρατισμού» του Παπαδόπουλου. Κάποιοι άλλοι θα απογοητεύτηκαν όταν έγινε, μετά τη μεταπολίτευση, ο επίσημος εκφραστής των νοσταλγών της χούντας.

Επειδή εγώ είμαι κάπως μικρότερος, απογοητεύτηκα από τον Σπύρο Μαρκεζίνη μετά θάνατον, και μάλιστα πριν από δεκαπέντε μέρες. Εξηγούμαι: Όταν ήμουν περίπου δέκα χρονών, ο πατέρας μου έφερε στο σπίτι, σε τέσσερις τόμους με γυαλιστερό κόκκινο εξώφυλλο την Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας [sic] Ελλάδος. Αμέσως άρχισα να φυλλομετρώ τον πρώτο τόμο του βιβλίου. Μου έκαναν μεγάλη εντύπωση οι ωραίες έγχρωμες αγγλικές γελοιογραφίες της περιόδου της επανάστασης του 1821, που παρουσίαζαν π.χ. την Τουρκία σαν γαλοπούλα (διότι Turkey) να κυνηγάει να καταβροχθίσει το κομμάτι λίπος-Ελλάδα (grease-Greece), αλλά το κείμενο ήταν πυκνό και με μικρά γράμματα κι είχε ένα σωρό άγνωστα ονόματα, οπότε επέστρεψα στον Ιούλιο Βερν. Ωστόσο, στο μυαλό μου οι τέσσερις κόκκινοι τόμοι προσλάβαν κύρος αναμφισβήτητο.

Ύστερα ο Μαρκεζίνης συνεργάστηκε με τη δικτατορία. Λέγαν όλοι «Σπυριδούλα-δούλα», άσχετο αν κάποιοι εξακολουθούσαν να τον παραδέχονται για δυνατό μυαλό. Το παρατσούκλι Σπυριδούλα το είχε βγάλει ο Μποστ, θυμίζοντας μια ιστορία της δεκαετίας του 1960, με τη μικρή Σπυριδούλα, την υπηρέτρια που την έκαιγαν με το σίδερο τα αφεντικά της. Παρόλο που είχαν περάσει πολλά χρόνια, ο κόσμος το θυμήθηκε και το καθιέρωσε. Δείτε και τη γελοιογραφία.

Μην κοιτάς ποιος βγήκε… ποιος μπήκε κοίτα!

Αντί να ακούω τις φιλοσοφίες των παρουσιαστών που προσπαθούν απεγνωσμένα να γεμίσουν (να μπαζώσουν;) την ώρα ώσπου να μεταδοθεί το έξιτ πολ, άρχισα να σκαλίζω τα κιτάπια μου κοιτάζοντας γελοιογραφίες του Κώστα Μητρόπουλου από παλιότερες εκλογικές αναμετρήσεις. Μια και όλα προβλέπουν ήττα της Νέας Δημοκρατίας, αναζήτησα γελοιογραφίες ύστερα από κάποια ήττα της δεξιάς παράταξης, είτε της ΕΡΕ είτε της Νέας Δημοκρατίας. Βρήκα αρκετές που μερικές θα τις δείτε πιο κάτω. Όμως, πρόσεξα ότι, με μια εξαίρεση, καμιά απ’ αυτές δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί σχόλιο της σημερινής αναμέτρησης, έστω και αφήνοντας κάποιο περιθώριο ευρείας ερμηνείας. Αντίθετα, η παραπάνω γελοιογραφία, δημοσιευμένη τον Απρίλιο του 1990 έπειτα από τη νίκη Μητσοτάκη διατηρεί θαρρώ όλη της την επικαιρότητα. Την άλλη εξαίρεση θα τη δούμε πιο κάτω.

Προεκλογικός Μποστ πριν από 48 χρόνια

Καιρό έχω να βάλω σκίτσο του Μποστ. Το σκίτσο που θα δείτε το είχα ξεχωρίσει εδώ και καιρό, πριν προκηρυχτούν εκλογές, μετά το ξέχασα. Δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία την Κυριακή 22 Οκτωβρίου 1961, δηλαδή μια βδομάδα πριν από τις εκλογές της 29.10.1961, που έμειναν στην ιστορία ως οι εκλογές βίας και νοθείας. Καθώς δημοσιεύτηκε σε (ακόμη) κεντρώα εφημερίδα, το σκίτσο θεωρεί σίγουρη τη νίκη της ΕΚ (Η οποία ΕΚ σε εκείνες τις εκλογές είχε συνασπιστεί με τον Μαρκεζίνη, ενώ η ΕΔΑ που ήταν αξιωματική αντιπολίτευση κατέβαινε σε μέτωπο με το Αγροτικό Κόμμα ως ΠΑΜΕ και δέχτηκε το κύριο βάρος της προεκλογικής βίας –μέχρι και νεκρούς είχε).

Άμα γίνουμε Δανία, θα είναι πιο εύκολο να παίρνουμε δανεικά;

Επειδή, όπως ακούγεται, μετά τις εκλογές θα γίνουμε η Δανία του Νότου, ανεβάζω σήμερα μια γελοιογραφία που μου έστειλε ο πατέρας μου Δημήτρης Σαραντάκος, παρμένη από το περιοδικό “Ο φανός των συντακτών” που έβγαινε παλιά από την Ένωση Συντακτών μία μόνο φορά το χρόνο, κάθε Απόκριες, με την ευκαιρία του περίφημου αποκριάτικου Χορού των συντακτών. Είναι από το 1932. Είχαν μόλις γίνει καλλιστεία και είχε αναδειχτεί πρώτη η μις Δανία, πράγμα που δίνει αφορμή στον γελοιογράφο για το γουστόζικο λογοπαίγνιο του τίτλου, μια και την ίδια εποχή ο Βενιζέλος, πρωθυπουργός τότε, αναζητούσε δάνεια στο εξωτερικό.

Ποιανού είναι η γελοιογραφία; Θα σας το αφήσω για κουίζ αν και είμαι βέβαιος πως θα βρεθεί αμέσως.

Τα Ιουλιανά του 1965 δοσμένα από το πενάκι των γελοιογράφων

Πέρυσι τον Δεκέμβρη, με την εξέγερση των νέων, κάποιοι μίλησαν για δεκεμβριανά, αντιπαραθέτοντας, αντιπαραβάλλοντας ή συγκρίνοντας τα γεγονότα που (αμήχανοι) ζούσαμε με τα μεγάλα, ιστορικά γεγονότα που έμειναν να αποκαλούνται, με αρχικό γράμμα κεφαλαίο, Δεκεμβριανά· δηλαδή, για να δανειστώ τον εσκεμμένα ουδέτερο ορισμό του λεξικού ΛΚΝ, τα «αιματηρά γεγονότα που συνέβησαν στην Aθήνα το Δεκέμβριο του 1944».

Δεν έχει κάθε μήνας δικιά του λέξη για τρανταχτά γεγονότα που συνέβησαν κατά τη διάρκειά του. Υπάρχουν, ας πούμε, Ιουλιανά και Δεκεμβριανά, αλλά όχι Ιανουαριανά ή Μαρτιανά (εξόν κι αν θεωρήσουμε τις Μάρτιες ειδούς, τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή, αλλά αυτές αφορούσαν συγκεκριμένες ημερομηνίες, οπότε δεν είναι το ίδιο). Ούτε είναι όλα τα «μηναία» γεγονότα της ίδιας βαρύτητας. Τα Ιουλιανά και τα Δεκεμβριανά τα ξέρει ο πιο πολύς κόσμος, τα Σεπτεμβριανά (το πογκρόμ κατά των Ρωμιών στην Πόλη το 1955) και τα Νοεμβριανά (το αντίστοιχο εναντίον των βενιζελικών, το 1916 στην Παλιά Ελλάδα) έχουν σαφώς μικρότερην αναγνωρισιμότητα, ενώ για τα Φεβρουαριανά ή τα Ιουνιανά πρέπει ν’ ανοίξετε παλιά συγγράμματα για να βρείτε τι ήταν (και τα δυο στον 19ο αιώνα συνέβησαν, αν δεν κάνω καμιά γκάφα). Από την άλλη, ο Απρίλης, ο μήνας ο σκληρός, ξεχωρίζει· δεν έχει Απριλιανά, έχει όμως απριλιανή δικτατορία, απριλιανό καθεστώς και απριλιανούς επίορκους αξιωματικούς.

Καλό βόλι!

Δεν αποκλείεται τώρα που διαβάζετε τις γραμμές να έχετε ήδη ψηφίσει. Ελπίζω πως θα έχετε μαυρίσει τους “αιώνιους αντίπαλους”.

Για τους υπόλοιπους, καλό βόλι!

Βάζω ένα σκίτσο από τον Ρωμηό του Σουρή, από το 1899, που βέβαια ταίριαζε περισσότερο στο προχτεσινό άρθρο που είχα μιλήσει για κάλπες και σφαιριδια, αλλά που τώρα μόλις το βρήκα.

Έτσι κι αλλιώς όμως, το σκίτσο έχει κάτι το αξιοπερίεργο: βάζει το Ναι στο μαύρο και το Όχι στο άσπρο, ενώ ξέρουμε πως τα χρώματα ήταν αντίθετα βαλμένα. Μάλλον εσκεμμένη είναι η αντιστροφή: αφού είναι ο Φασουλής, θα τα κάνει όλα ανάποδα.

Για την ιστορία, το σκίτσο είναι φτιαγμένο για κάποιες αναπληρωματικές εκλογές. Ο Σουρής υποστήριζε τον Νικόλαο Σμόλενιτς (αδελφό του στρατηγού Σμολένσκι) με τον οποίο πρέπει να είχε και κουμπαριά, διότι ύστερα από πολλά καταλήγει στην παραίνεση (του Περικλέτου προς τον Φασουλή):

Κι όταν τη μπάλα τη βαριά
σού δώσουν κουνενέ,
θυμίσου και την κουμπαριά
και ρίξε την στο Ναι.

Και για να μην ξεχνιόμαστε: Μαυρίστε τους δυο μεγάλους!

Ο αρχιτραγουδιστής της Πονηρεμβέργης

Γελοιογραφία του Μποστ από το πρώτο βιβλίο του, τα Σκίτσα του Μποστ (1959). Ένδειξη ημερομηνίας δεν υπάρχει στο βιβλίο, αλλά από τα γεγονότα που περιγράφονται συμπεραίνουμε ότι το σκίτσο είναι του Αυγούστου 1959.

Πού δημοσιεύτηκε το σκίτσο; Βρίσκω ότι ο Μποστ το 1959 δούλευε στην Καθημερινή, αλλά από μια πρόχειρη ματιά που έριξα στο ηλεκτρονικό αρχείο της (υπάρχει στο Διαδίκτυο, σε κάκιστη ανάλυση, αλλά αρκετή για να δεις αν η σελίδα έχει ή όχι σκίτσο) δεν βρήκα σκίτσα του Μποστ. Ίσως στις Εικόνες ή στον Ταχυδρόμο, ποιος ξέρει. Ή μάλλον, όποιος ξέρει να το πει, διότι ο οικοδεσπότης όταν έγιναν αυτά ήταν αγέννητος (όχι για πολύ όμως).

Το βέβαιο είναι πως τον Αύγουστο  του 1959 είχε επισκεφτεί την Αθήνα ο Δρ Έρχαρτ, ο πανίσχυρος αντικαγκελάριος και υπουργός οικονομικών της Δυτικής Γερμανίας, για συνομιλίες επί οικονομικών θεμάτων. Φαίνεται πως η επίσκεψη δεν απέδωσε τα αναμενόμενα, αν κρίνω από τις εφημερίδες της εποχής. Ο Έρχαρτ ζήτησε ελεύθερη οικονομία από την Ελλάδα και είπε πως οι παρατηρήσεις του δεν μπορούν να θεωρηθούν δυσάρεστες, αφού γίνονται μεταξύ φίλων.

Πασχαλινή ‘πανδαισία εν υπέθρω’

Καθώς έρχεται το Πάσχα, να ευχηθώ ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ σε όλους τους φίλους και τους επισκέπτες του ιστολογίου!

Μέρες που είναι, σκέφτηκα να σας παρουσιάσω Μποστ, φυσικά με πασχαλινό θέμα.

Πανδαισία της ΕΡΕ εν υπέθρω – μια πασχαλινή γελοιογραφία του Μποστ

Η μοναδική πασχαλινή γελοιογραφία του Μποστ που έχω βρει, δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία στις 9 Απριλίου 1961, δηλαδή ανήμερα Πάσχα. Ο Μποστ παρουσιάζει το μεγάλο φαγοπότι της Ε.Ρ.Ε. με αναφορές στα σκάνδαλα (πραγματικά ή υποτιθέμενα) της εποχής. Για τους νεότερους, η Ε.Ρ.Ε. (Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις) ήταν το κόμμα που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και που κυβερνούσε τη χώρα από το 1956 έως το 1963, κατά τη λεγόμενη οκταετία Καραμανλή ή «μαύρη οκταετία» για πολλούς.

Στη γελοιογραφία, ενώ το επιτελείο της ΕΡΕ καταβροχθίζει το αρνάκι του προϋπολογισμού, πεινασμένοι πολίτες συνωστίζονται πίσω από τη μάντρα φωνάζοντας «Τι Ζάλονγκον ρε, αφού τα κρεμμύδια έχουν 7 ½» (σπόντα για τον Κανελλόπουλο που είχε πει ότι «Δεν αντέχομεν αλλά δεν μειώνομεν τας δαπάνας… Εμείς έχομεν Ζάλογγα εις την ιστορίαν μας», φράση του 1954 που έμελλε να τον κυνηγάει για χρόνια) και «Θέλουμε πατάτες» -τις μέρες εκείνες είχε σημειωθεί απότομη άνοδος των τιμών της πατάτας: Ρεκόρ ύψους εσημείωσε χθες η τιμή της πατάτας με δραχμάς 6 ανά κιλόν γράφει πρωτοσέλιδη είδηση της Ελευθερίας στις 5.4.1961).

Γελοιογραφία που βρέθηκε στον πάτο του συρταριού

Ο Λεμ είχε “χειρόγραφα που βρέθηκαν στη μπανιέρα”, εγώ πρόσφατα έκανα μια μετακόμιση και βγήκαν στην επιφάνεια διάφορα παλιά. Μεταξύ των οποίων και μια γελοιογραφία του 1988, του Πετρουλάκη (δεν θυμάμαι από ποια εφημερίδα) που την είχα κόψει τότε επειδή μ’ άρεσε και που περιέργως επέζησε από σαράντα κύματα μετακομίσεων, εκκαθαρίσεων και τακτοποιήσεων. Οπότε, λέω, κέρδισε το δικαίωμα στην υστεροφημία και τη βάζω εδώ. Ένας επιπλέον λόγος είναι ότι τις προάλλες άκουσα τον Άδωνη στην τηλεόραση να εκθειάζει μεταναστοφοβικό άρθρο του Κατσανέβα και να λέει “δεν τα λέω εγώ, ο Κατσανέβας τα λέει”. Να σημειώσω ότι δεν τη βάζω για να υπαινιχτώ κάτι για το σημερινό Πασόκ ή για το τότε Πασόκ ή για τον Αντρέα ή για τον ΓΑΠ ή για να θυμίσω ότι σκάνδαλα κάνουν και οι άλλοι. Απλώς τη βρήκα στο συρτάρι μου.

Το χρωματιστό φόντο είναι άσχετο και μπήκε για τις ανάγκες του σκαναρίσματος.