Προεκλογικός Μποστ πριν από 48 χρόνια

Καιρό έχω να βάλω σκίτσο του Μποστ. Το σκίτσο που θα δείτε το είχα ξεχωρίσει εδώ και καιρό, πριν προκηρυχτούν εκλογές, μετά το ξέχασα. Δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία την Κυριακή 22 Οκτωβρίου 1961, δηλαδή μια βδομάδα πριν από τις εκλογές της 29.10.1961, που έμειναν στην ιστορία ως οι εκλογές βίας και νοθείας. Καθώς δημοσιεύτηκε σε (ακόμη) κεντρώα εφημερίδα, το σκίτσο θεωρεί σίγουρη τη νίκη της ΕΚ (Η οποία ΕΚ σε εκείνες τις εκλογές είχε συνασπιστεί με τον Μαρκεζίνη, ενώ η ΕΔΑ που ήταν αξιωματική αντιπολίτευση κατέβαινε σε μέτωπο με το Αγροτικό Κόμμα ως ΠΑΜΕ και δέχτηκε το κύριο βάρος της προεκλογικής βίας –μέχρι και νεκρούς είχε).

Της φυλακής τα σίδερα είν’ για τους Μεντερές

Ο Αντνάν Μεντερές (1899-1961) ήταν πρωθυπουργός της Τουρκίας από το 1950 έως το 1960. Στις 17 Φεβρουαρίου 1959, κι ενώ πήγαινε αεροπορικώς στο Λονδίνο για να υπογράψει τη συμφωνία του Λονδίνου (που επικύρωνε τη συμφωνία της Ζυρίχης για το καθεστώς της Κύπρου), το αεροπλάνο του συντρίφτηκε στο έδαφος λίγο πριν από την προσγείωση και έπιασε φωτιά. Πολλοί επιβάτες βρήκαν το θάνατο, ο Μεντερές όμως ήταν τυχερός: βγήκε σχεδόν αμωλώπιστος αν και τη συμφωνία την υπέγραψε στο νοσοκομείο.

Είναι αυτό που λέει η παροιμία «Όποιου του μέλλει να πνιγεί, ποτέ του δεν πεθαίνει». Στις 27 Μαΐου 1960 ένα πραξικόπημα τον ανέτρεψε και τον παρέπεμψε σε δίκη, μαζί με άλλα μέλη της κυβέρνησής του, για παραβίαση του συντάγματος. Τελικά εκτελέστηκε με απαγχονισμό μαζί με δυο υπουργούς του τον Σεπτέμβριο του 1961 στο νησάκι Ιμραλί, εκεί που τώρα κρατείται ο Οτσαλάν.

Ο αρχιτραγουδιστής της Πονηρεμβέργης

Γελοιογραφία του Μποστ από το πρώτο βιβλίο του, τα Σκίτσα του Μποστ (1959). Ένδειξη ημερομηνίας δεν υπάρχει στο βιβλίο, αλλά από τα γεγονότα που περιγράφονται συμπεραίνουμε ότι το σκίτσο είναι του Αυγούστου 1959.

Πού δημοσιεύτηκε το σκίτσο; Βρίσκω ότι ο Μποστ το 1959 δούλευε στην Καθημερινή, αλλά από μια πρόχειρη ματιά που έριξα στο ηλεκτρονικό αρχείο της (υπάρχει στο Διαδίκτυο, σε κάκιστη ανάλυση, αλλά αρκετή για να δεις αν η σελίδα έχει ή όχι σκίτσο) δεν βρήκα σκίτσα του Μποστ. Ίσως στις Εικόνες ή στον Ταχυδρόμο, ποιος ξέρει. Ή μάλλον, όποιος ξέρει να το πει, διότι ο οικοδεσπότης όταν έγιναν αυτά ήταν αγέννητος (όχι για πολύ όμως).

Το βέβαιο είναι πως τον Αύγουστο  του 1959 είχε επισκεφτεί την Αθήνα ο Δρ Έρχαρτ, ο πανίσχυρος αντικαγκελάριος και υπουργός οικονομικών της Δυτικής Γερμανίας, για συνομιλίες επί οικονομικών θεμάτων. Φαίνεται πως η επίσκεψη δεν απέδωσε τα αναμενόμενα, αν κρίνω από τις εφημερίδες της εποχής. Ο Έρχαρτ ζήτησε ελεύθερη οικονομία από την Ελλάδα και είπε πως οι παρατηρήσεις του δεν μπορούν να θεωρηθούν δυσάρεστες, αφού γίνονται μεταξύ φίλων.

Ποτέ την Κυριακή – Μποστ και Λαμπράκης

Γελοιογραφία του Μποστ που δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία στις 21 Απριλίου 1963, Κυριακή του Θωμά και ανήμερα της Μαραθώνιας πορείας του 1963. Ο Γρηγόρης Λαμπράκης, επικεφαλής αντιπροσωπείας, επιδίδει στον Καραμανλή υπογραφές και ζητάει να επιτραπεί η Μαραθώνια πορεία. Η πορεία είχε εξαγγελθεί από τον ελληνικό Σύνδεσμο Μπέρτραντ Ράσελ. Από τις αρχές Απριλίου η κυβέρνηση είχε απαγορέψει την πορεία. Οι διοργανωτές επέμεναν ότι η πορεία θα γίνει και μάλιστα έφτασε στην Αθήνα πολυμελής αγγλική αντιπροσωπεία για συμμετοχή στην πορεία. Ο ίδιος ο Μπέρτραντ Ράσελ είχε δηλώσει ότι θα συμμετάσχει («τότε θα συλληφθεί και αυτός», είχε σχολιάσει ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης) αλλά βέβαια στην ηλικία του (ήταν τότε 91 ετών) αυτό δεν ήταν δυνατό· ωστόσο, συμμετείχε ο γραμματέας του.

Η κατάσταση μπερδεύτηκε περισσότερο επειδή τις παραμονές, και συγκεκριμένα στις 20 Απριλίου,  έφτασε στο Λονδίνο η βασίλισσα Φρειδερίκη, συνοδευόμενη από τον διάδοχο (τον Κοκό)  και διάφορους πρίγκιπες και πριγκίπισσες, σε ιδιωτική επίσκεψη, για να παραστεί στους γάμους της Αλεξάνδρας του Κεντ, εξαδέλφης της βασίλισσας Ελισάβετ. Την ίδια μέρα θα γίνει το περίφημο επεισόδιο με το χαστούκι που έδωσε (ίσως) στη Φρειδερίκη η Μπέτυ Αμπατιέλου. Για το επεισόδιο αυτό έχω γράψει αναλυτικά εδώ.

Τα λόγια που λέει ο Λαμπράκης στο σκίτσο ίσως είναι παραλλαγή ενός τραγουδιού που είχε γράψει ο Μίκης για την πορεία (αυτό κάπου το διάβασα, αλλά πού;). Ωστόσο, δεν ξέρω αν αυτό αληθεύει, ούτε αν το τραγούδι έχει ηχογραφηθεί. Στο ίδιο μοτίβο πάντως είναι γραμμένος και ο (φανταστικός) ύμνος της ΕΡΕ στο σκίτσο. Πέρα από τον Λαμπράκη και τον Καραμανλή, οι άλλοι στο σκίτσο είναι τυπικές μπόστειες προσωπογραφίες, όχι υπαρκτά πρόσωπα.

Πασχαλινή ‘πανδαισία εν υπέθρω’

Καθώς έρχεται το Πάσχα, να ευχηθώ ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ σε όλους τους φίλους και τους επισκέπτες του ιστολογίου!

Μέρες που είναι, σκέφτηκα να σας παρουσιάσω Μποστ, φυσικά με πασχαλινό θέμα.

Πανδαισία της ΕΡΕ εν υπέθρω – μια πασχαλινή γελοιογραφία του Μποστ

Η μοναδική πασχαλινή γελοιογραφία του Μποστ που έχω βρει, δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία στις 9 Απριλίου 1961, δηλαδή ανήμερα Πάσχα. Ο Μποστ παρουσιάζει το μεγάλο φαγοπότι της Ε.Ρ.Ε. με αναφορές στα σκάνδαλα (πραγματικά ή υποτιθέμενα) της εποχής. Για τους νεότερους, η Ε.Ρ.Ε. (Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις) ήταν το κόμμα που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και που κυβερνούσε τη χώρα από το 1956 έως το 1963, κατά τη λεγόμενη οκταετία Καραμανλή ή «μαύρη οκταετία» για πολλούς.

Στη γελοιογραφία, ενώ το επιτελείο της ΕΡΕ καταβροχθίζει το αρνάκι του προϋπολογισμού, πεινασμένοι πολίτες συνωστίζονται πίσω από τη μάντρα φωνάζοντας «Τι Ζάλονγκον ρε, αφού τα κρεμμύδια έχουν 7 ½» (σπόντα για τον Κανελλόπουλο που είχε πει ότι «Δεν αντέχομεν αλλά δεν μειώνομεν τας δαπάνας… Εμείς έχομεν Ζάλογγα εις την ιστορίαν μας», φράση του 1954 που έμελλε να τον κυνηγάει για χρόνια) και «Θέλουμε πατάτες» -τις μέρες εκείνες είχε σημειωθεί απότομη άνοδος των τιμών της πατάτας: Ρεκόρ ύψους εσημείωσε χθες η τιμή της πατάτας με δραχμάς 6 ανά κιλόν γράφει πρωτοσέλιδη είδηση της Ελευθερίας στις 5.4.1961).

Η λιτανεία των ευσεβών ψάλων διά τον Κοτζάμπασην Πτολεμαΐδος

Τάκης Ροδόπουλος

Το κακό με πολλά παλιά κλασικά σκίτσα του Μποστ είναι πως όταν τα βλέπουμε, πενήντα χρόνια μετά, δεν είναι πάντα εύκολο να κατανοήσουμε τους υπαινιγμούς αφού αγνοούμε τα γεγονότα που σατιρίζονται ή έστω τις μικρές τους λεπτομέρειες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η σημερινή γελοιογραφία, που δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία στις 30 Απριλίου 1960 και αφορά κάποια γεγονότα εντελώς ξεχασμένα σήμερα, μια περιοδεία του πανίσχυρου τότε Τάκη Ροδόπουλου, του Θεσσαλιάρχη πολιτικού που διετέλεσε κατ’ επανάληψη Πρόεδρος της Βουλής επί κυβερνήσεων ΕΡΕ, καθώς και τα εγκαίνια ενός εργοστασίου αζωτούχων λιπασμάτων στην Πτολεμαΐδα. Ο Ροδόπουλος ήταν όπως είπα πανίσχυρος τότε και είχε το παρατσούκλι «ο μοχλός». Μια εποχή, κυριαρχούσε στην πολιτική ζωή. Σήμερα, αποδεικνύεται ότι το μοναδικό ανθεκτικό του εισιτήριο προς την υστεροφημία είναι πως ήταν αδελφός του συγγραφέα Μ. Καραγάτση.

Πενήντα χρόνια μετά, η αναδίφηση που έκανα στα σώματα των εφημερίδων δεν με βοήθησε να διαλευκάνω εντελώς τα γεγονότα, επομένως η παρουσίαση που θα κάνω έχει κενά. Τότε, γιατί αυτήν τη γελοιογραφία και όχι άλλην; Διότι περιέχει γουστόζικες αναφορές σε διάφορα έργα του Καραγάτση. Καθώς το ενδιαφέρον για τον Καραγάτση αναζωπυρώθηκε πρόσφατα, κακό δεν είναι να δούμε τη μοναδική μποστική γελοιογραφία που έχει καραγατσικά θέματα. Βέβαια, ο Καραγάτσης στη γελοιογραφία πληρώνει άδικα τα σπασμένα: όπως λένε, καθόλου δεν ήθελε να τον συσχετίζουν με τον αδελφό του -λέγεται μάλιστα ότι κατέβηκε δυο φορές στις εκλογές αντίπαλός του, με το κόμμα του Μαρκεζίνη (χωρίς καμιά πιθανότητα επιτυχίας και χωρίς να κάνει προεκλογική εκστρατεία), περίπου για να τον πικάρει.

Ηρακλής πενόμενος -και η θλιμένη πριγκίπισσα

Γελοιογραφία του Μποστ από την Ελευθερία, 31 Μαρτίου 1963.

Ο τίτλος του σκίτσου είναι βέβαια λογοπαίγνιο με την τραγωδία Ηρακλής μαινόμενος του Ευριπίδη. Ο Μποστ, με αφορμή μια παράσταση της τραγωδίας αυτής στην Επίδαυρο, έχει γράψει ένα απολαυστικό κείμενο που μπορείτε να το διαβάσετε όλο εδώ κι από το οποίο ξεσηκώνω μια παράγραφο, έτσι για γεύση.
Στο θέατρο της Eπιδαύρου μπήκα στις 6 και μισή. Πέρσι, πλευρίσας καταλλήλως τον Γενικόν Διευθυντήν του Eθνικού Θεάτρου, κατώρθωσα να παρακολουθήσω τους “Bατράχους” από διακεκριμένην θέσιν. Φέτος, παιζόμενος ο “Hρακλής Mαινόμενος”, ο Γεν. Διευθυντής μη ανακαλυπτόμενος (ίσως και φρονίμως ποιών κρυπτόμενος) διότι ο Tζαμπατζής εφαίνετο αναμενόμενος, παρηκολούθησα την παράστασιν εις το δικό μου δεκάδραχμον βασιζόμενος. Πέρσι ήμουν στις πρώτες σειρές. Φέτος έπεσα λιγάκι ψηλά και εθεάθην αναρριχώμενος.

Αν όμως ο Ηρακλής του Ευριπίδη είναι μαινόμενος, ο Ηρακλής του Μποστ στην Ελλάδα της καραμανλικής οχταετίας είναι πενόμενος. Πενόμενος και μετανάστης. Είναι μάλιστα, όπως διαβάζουμε, ο ένας από τους δύο Ηρακλείς του στέμματος· κι επειδή ο βασιλιάς αρκείται να εκπροσωπεί το μισό του ελληνικού λαού, τη δεξιά εννοώντας, αγνοώντας το άλλο μισό, οι δυο Ηρακλείς έκαναν συμβούλιο και αποφάσισαν πως ο ένας περισσεύει. Πήρε λοιπόν τα μάτια του ο Ηρακλής κι έφτασε στην Τσινετσιτά, ζητώντας να παίξει έστω ρόλους κομπάρσου.

Δύο “επαιτειακά” γραμματόσημα του Μποστ

Γύρω στο 1960 ο Μποστ έφτιαχνε, μεταξύ άλλων, σκίτσα με μορφή γραμματοσήμου, στα οποία φυσικά σχολίαζε την επικαιρότητα. Τις προάλλες που ανέβασα στο ιστολόγιο ένα σκίτσο του Μποστ σχετικά με την αποστολή Κανελλόπουλου στη Βόννη, έγινε κουβέντα για δυο σκίτσα-γραμματόσημα του Μποστ της ίδιας εποχής και με το ίδιο αντικείμενο. Τα βρήκα στο «Λέφκομα», τη συλλογή που έβγαλε ο Μποστ. με σκίτσα του 1960, τα σκανάρισα (όχι και πολύ καλά αλλά εκλεκτός φίλος που τα είδε τα σουλούπωσε και τον ευχαριστώ πολύ) και τα παρουσιάζω εδώ, προς τέρψιν των εκλεκτών θαμώνων.

Να σημειωθεί ότι το «επαιτειακά» του τίτλου είναι δική μου χλομή απόπειρα να μιμηθώ το μπόστειο ύφος -άστοχη ίσως αφού επέτειος δεν υπάρχει στο θέμα τους, μόνο επαιτεία.

Ο σκληρός αγών δια των Μάρκων

Αναγγελτικό σκίτσο στην πρώτη σελίδα της Ελευθερίας

Σκίτσο του Μποστ από την Ελευθερία (φύλλο της 17.1.1960), που μάλλον είναι το πρώτο σκίτσο του Μποστ στην εφημερίδα αυτή.  Αυτό το λέω με κάποια επιφύλαξη, δεν είμαι βέβαιος. Πάντως, δεν έχω βρει παλιότερο σκίτσο στο ηλεκτρονικό σώμα της εφημερίδας και, επιπλέον, το σκίτσο αυτό είναι το μοναδικό, από τις εκατοντάδες που δημοσίεψε ο Μποστ στην Ελευθερία, που αναγγέλθηκε στην πρώτη σελίδα (με το σκιτσάκι που βλέπετε αριστερά), άρα κάτι το ιδιαίτερο έχει.

 

Τις μέρες εκείνες, αρχή Ιανουαρίου του 1960, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος επισκέπτεται τη Βόννη για να συζητήσει οικονομικά θέματα. Η Ελλάδα θέλει να πουλήσει περισσότερα καπνά, να συνάψει δάνεια, να συνδεθεί με την Κοινή Αγορά, να πάρει κάποιες αποζημιώσεις για τα θύματα του ναζισμού. Οι Γερμανοί κρατούν σφιχτά κλειστό το χέρι τους, όπως ομολογούν οι τίτλοι της εφημερίδας στις 17 Ιανουαρίου:

 

Πενιχρά τα αποτελέσματα των συνομιλιών εις την Μπον. Δημιουργούνται νέοι, ουχί ευμενείς όροι. Ουδέν θετικόν δια τα θύματα του ναζισμού.

 

Ο ασύληπτος σάτιρος του Λιόπεση

Ο ασύληπτος σάτιρος του Λιόπεση

Στις 27 Φεβρουαρίου 1961, δυο μαθήτριες του δημοτικού επιστρέφουν από το σχολείο στο σπίτι τους, στου Ζωγράφου. Ένα πολυτελές αυτοκίνητο σταματάει δίπλα τους και ο οδηγός, ένας όμορφος νεαρός γύρω στα τριάντα, ρωτάει τα κορίτσια πού είναι η οδός Ανακρέοντος. Όταν του απαντούν, παρακαλεί τη μία τους να ανεβεί στο αυτοκίνητο και να τον οδηγήσει εκεί για να μη χάσει το δρόμο. Ανυποψίαστο, το οχτάχρονο κοριτσάκι κάθεται στη θέση του συνοδηγού αλλά ο οδηγός αναπτύσσει ταχύτητα και βγαίνει στη Μεσογείων. Η μικρή καταλαβαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά και βάζει τις φωνές, τότε εκείνος τη φιμώνει με το ένα χέρι ενώ πατάει γκάζι. Περνάει τον Χολαργό, την Αγία Παρασκευή και τον Σταυρό. Λίγο πριν φτάσει στο Λιόπεσι, στρίβει σε χωματόδρομο, βιάζει το κοριτσάκι και ύστερα εξαφανίζεται. Διαβάτες βρίσκουν το κοριτσάκι και το οδηγούν στη Χωροφυλακή και από εκεί στους γονείς της. Όπως λέει το ρεπορτάζ της εποχής, «αι αστυνομικαί αρχαί υπέθεσαν κατ’ αρχήν ότι η μικρά υπερέβαλε τα γεγονότα και ότι δια να δικαιολογήση περίπατον επ’ αυτοκινήτου μετ’ αγνώστου και ίσως μερικά αηδή φιλήματα παρ’ αυτού, έπλασε τον μύθον περί της βδελυράς επιθέσεως … Εις τούτο συνέτεινε βεβαίως και η αφέλεια της διηγήσεως της παιδίσκης περί των συμβάντων. … Η μικρά, όμως, την μεσημβρίαν χθες απεστάλη εις την ιατροδικαστικήν υπηρεσίαν και εξητάσθη από τον ιατροδικαστήν κ. Αγιουτάντην, ο οποίος διεπίστωσεν ότι ο άγνωστος κτηνάνθρωπος είχε καταστρέψει την μικράν κατά σαδιστικόν τρόπον δια να κορέση το βδελυρόν πάθος του».