Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for 16 Φεβρουαρίου 2009

Ελληνικά είναι, δεν διαβάζονται

Posted by sarant στο 16 Φεβρουαρίου, 2009

Ελληνικά είναι, δεν διαβάζονται

 

Είναι πολύ γνωστή η αγγλική έκφραση Its Greek to me ή thats Greek to me, δηλαδή αυτά είναι ακαταλαβίστικα, αλαμπoυρνέζικα, κινέζικα όπως θα λέγαμε εμείς. Η έκφραση στα αγγλικά χρησιμοποιείται ακόμα, αλλά έχει παλιώσει λίγο· τα τελευταία χρόνια, θα τη δείτε συχνά να χρησιμοποιείται «μεταφορικά», δηλαδή όταν κάποιος θέλει να αναφερθεί στα ελληνικά πράγματα, όχι πάντοτε επικριτικά: για παράδειγμα, η ελληνίστρια Charlotte Higgins κυκλοφόρησε το 2008 το βιβλίο Its all Greek to me, που είναι διθυραμβικό για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.

 

Στην αγγλική γλώσσα, η έκφραση τα έχει τα χρονάκια της –ή μάλλον τους αιώνες της, μια και πρόκειται για έκφραση που αρχίζει να διαδίδεται στην ελισαβετιανή περίοδο, σε μια εποχή όπου τα ελληνικά ήταν μεν ακατάληπτα στoυς πoλλoύς, όχι όμως και εντελώς άγνωστα· ήταν μια γλώσσα πoυ ακόμα διδασκόταν, πoυ ήταν κτήμα των λίγων (μην ξεχνάμε ότι έτσι κι αλλιώς η τεράστια πλειoψηφία τoυ κόσμoυ ήταν αναλφάβητoι). Ο πoλύς κόσμoς γνώριζε την ύπαρξη της ελληνικής γλώσσας, δηλαδή. Την ίδια επoχή o Σάμoυελ Τζόνσoν απoφαίνεται ότι o άνδρας πρoτιμά να μαγειρεύει η γυναίκα τoυ καλά παρά να μιλάει ελληνικά· αν ήταν εντελώς αδιανόητο να βρεθεί αγγλίδα που να ξέρει ελληνικά τo ευφυoλόγημα δεν θα είχε αντικείμενo.

 

Στον Σαίξπηρ, η έκφραση υπάρχει στον Ιούλιο Καίσαρα, σε ένα ευφυέστατο απόσπασμα, όπου ο Κάσσιος στέλνει τον Κάσκα να ακούσει τι λέει ο Κικέρων, και ο Κάσκας επιστρέφει λέγοντας ότι δεν κατάλαβε τίποτε: it was Greek to me. Έξοχη ειρωνεία, διότι ο Κικέρων είχε μιλήσει ελληνικά. Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς ότι ο Σαίξπηρ κυριολεκτούσε· όμως η ίδια έκφραση, χωρίς ελληνικές αναφορές, υπάρχει και στην κωμωδία Patient Grissil του Dekker (1600).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Φρασεολογικά | Με ετικέτα: | 19 Σχόλια »

Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία: Δραγουμάνος

Posted by sarant στο 16 Φεβρουαρίου, 2009

Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία: Δραγουμάνος

 

Στις μεταφραστικές μου σελίδες έχω μιαν ενότητα με τίτλο «Το κομπολόι του δραγουμάνου»· το κομπολόι αυτό είναι μαργαριταρένιο, θα μπορούσε να πει κανείς, επειδή εκεί μαζεύω μεταφραστικά μαργαριτάρια, όσα δηλαδή είναι κάπως αξιόλογα, διδαχτικά ή διασκεδαστικά. Δραγουμάνος, βέβαια, είναι στην προκείμενη περίπτωση ο μεταφραστής, αν και στην κοινή της χρήση η λέξη σημαίνει μάλλον τον διερμηνέα. Ποια είναι όμως η ιστορία της λέξης δραγουμάνος;

 Η λέξη πάει πολύ πίσω, είναι πιθανότατα τρισχιλιετής, αλλά όχι ελληνική. Στα ελληνικά είναι δάνειο από… από πού αλήθεια; Το λεξικό Μπαμπινιώτη καταγράφει ως κύριο τον τύπο δραγομάνος και δεύτερο τον τ. δραγουμάνος, και δίνει τη λέξη σαν δάνειο από τα ενετικά (dragomano), αραβικής αρχής, όμως το συνήθως εγκυρότερο λεξικό Τριανταφυλλίδη δίνει τον τύπο δραγουμάνος ως δάνειο απευθείας από τα αραβικά. Με τον Τριανταφυλλίδη συμφωνούν και οι Καχανέ, που θεωρούν ότι το βυζαντινό δραγομάνος/δραγουμάνος, δάνειο από τα αραβικά, είναι η πηγή για το μεσαιωνικό λατινικό dragomannus απ’ όπου προέκυψαν όλα τα δυτικοευρωπαϊκά, δηλαδή το ιταλικό dragomanno, το γαλλ. drogman ή το μεσαιωνικό αγγλικό dragman, σημερινό dragoman. Πιθανόν ο δανεισμός να έγινε από τα αραβικά της Αιγύπτου (ταργκουμάν, targumān).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων | 15 Σχόλια »

Γιατί ιστολόγιο;

Posted by sarant στο 16 Φεβρουαρίου, 2009

Στο Διαδίκτυο έχω παρουσία από το 1998, στην αρχή φιλοξενούμενος σε δωρεάν ιστοτόπους, από το 2004 με το δικό μου όνομα περιοχής, το http://www.sarantakos.com. Πολλές φορές όλον αυτό τον καιρό, και συχνότερα τα τελευταία χρόνια, ένιωθα τον πειρασμό να ανοίξω δικό μου ιστολόγιο. Αυτό που με απέτρεπε ήταν πως το ιστολόγιο είναι χρονοβόρο πράγμα. Τα οφέλη που έβλεπα ήταν αφενός ότι με το ιστολόγιο υπάρχει δυνατότητα ακαριαίας αντίδρασης και αφετέρου ότι είναι πιο εύκολη η αναπληροφόρηση. Τελικά, αφού αντιστάθηκα μήνες και χρόνια στον πειρασμό, σήμερα, 16 Φεβρουαρίου 2009, ενδίδω και ξεκινάω το ιστολόγιο, υπακούοντας έτσι στις προτροπές πολλών φίλων αλλά και επειδή διαπίστωσα ότι έχω ανάγκη την αναπληροφόρηση και, όσο κι αν οι επισκέπτες του ιστοτόπου άφηναν σχόλια, το ιστολόγιο είναι μορφή που ευνοεί τον σχολιασμό.

Προς το παρόν, το ιστολόγιο θα είναι «καθρέφτης» του ιστότοπου sarantakos.com, δηλαδή όσα άρθρα μπαίνουν στο sarantakos.com θα αναδημοσιεύονται κι εδώ, με εξαίρεση ίσως κάποια λογοτεχνικά κείμενα. Επίσης, στο ιστολόγιο ενδέχεται να μπουν ημερολογιακές σημειώσεις και επίκαιρα σχόλια που ίσως δεν μπουν στο σάιτ (π.χ. έβγαλα μια ωραία φωτογραφία).

Πόσο θα κρατήσει αυτή η δυαδική κατάσταση, δεν το ξέρω. Μπορεί σε ένα μήνα να διαπιστώσω ότι το ιστολόγημα μού τρώει πολύ χρόνο και να το παρατήσω παρόλα του τα κάλλη. Μπορεί, αν και το θεωρώ λιγότερο πιθανό, να αφοσιωθώ εδώ και ν’ αφήσω το σάιτ ν’ αραχνιάζει. Μπορεί να τα διατηρήσω και τα δυο, ποιος ξέρει.

Μετριασμό σχολίων (μοδερέσιο που λένε) δεν θα βάλω, αλλά διατηρώ το δικαίωμα να κόβω σχόλια και να αποκλείω σχολιαστές. Ελπίζω πως δεν θα χρειαστεί να το ασκήσω. Εξηγούμαι από τώρα για να μην υπάρχουν παρεξηγήσεις.

Φυσικά, το ιστολόγιο θα ασχολείται με τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα.

ν.σ.

Posted in Επί της διαδικασίας | Με ετικέτα: | 84 Σχόλια »