Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Έξι και ένα διηγήματα για την Κυριακή

Posted by sarant στο 22 Φεβρουαρίου, 2009


Χαρακτικό της Βάσως (μάλλον Κατράκη) που κοσμούσε το διήγημα "Το φωτεινό τέλος..." του Βασίλη Λούλη στο περιοδικό Ελεύθερα Γράμματα

Χαρακτικό της Βάσως (μάλλον Κατράκη) που κοσμούσε το διήγημα "Το φωτεινό τέλος..." του Βασίλη Λούλη στο περιοδικό Ελεύθερα Γράμματα

Εντάξει, το παραδεχομαι το «έξι και ένα» του τίτλου είναι κλισέ. Εφτά διηγήματα θα σας προτείνω, όλα από τα ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΖΙ, τη συνεργατική προσπάθεια ψηφιοποίησης λογοτεχνικών κειμένων που έχουμε ξεκινήσει εδώ και δεκατέσσερις μήνες. Ωστόσο, τα εφτά διηγήματα μπορούν να χωριστούν πράγματι σε έξι και ένα, από πολλές απόψεις. Λογουχάρη, τα έξι τα είχα ανεβάσει τις προηγούμενες μέρες, το ένα μόνο είναι σημερινό. Ή, τα έξι τα πληκτρολόγησε ο ίδιος συνεργάτης. Ή, τα έξι είναι γραμμένα από λίγο ή πολύ γνωστούς συγγραφείς, ενώ ο συγγραφέας του εβδομου δεν είναι γνωστός. Ή, τα έξι είναι παρμένα από το αριστερό περιοδικό Ελεύθερα Γράμματα, που έβγαινε μετά το 1945, ενώ το ένα είναι αρκετά μεταγενέστερο (αλλά με θέμα την κατοχή κι αυτό).

Κι επειδή πολλά είπα, ιδού τα διηγήματα:

Βασίλης Λούλης: Γυρισμός

Βασίλης Λούλης: Των τυφώνων ο νικητής

Βασίλης Λούλης: Το φωτεινό τέλος μιας σκοτεινής ζωής

Σωτήρης Πατατζής: Ich τέσσερα

Σωτήρης Πατατζής: Το τραγούδι των σκοτωμένων

Γιώργος Ιωάννου: Εν ταις ημέραις εκείναις

Αλέκος Δραγάνης: Ο Κοκορέλης

Ωστόσο, σε σχέση με αυτά τα διηγήματα έχω και δυο απορίες που ίσως κάποιος σοφός επισκέπτης μπορεί να λύσει. Στο (πολύ καλό) διήγημα του Βασίλη Λούλη «Ο νικητής των τυφώνων», γίνεται λόγος για κάποιον ναυτικό που είχε ταχύτατη ανέλιξη χάρη στην υστεροβουλία του:

Έτσι που λες, ναύτης ο Λεωνίδης, μάγειρας ο Λεωνίδης, καμαρότος της κάμαρας, λοστρόμος ο Λεωνίδης, ανέβηκε γρήγορα όλα τα σκαλοπάτια. Μα τ’ άξιζε και με το παραπάνω. Ήταν παιδί που ήξερε να ζήσει σ’ αυτόν τον κόσμο, που τιμούσε τον αφεντικό του.

– Καπετάνιε, ο Μυκονιάτης βλαστημούσε για το φαΐ το μεσημέρι, στην κουζίνα ’π’ έξω.

– Καπετάνιε, ο Κουμιώτης κάτι έλεγε στους θερμαστές για τα τσιγάρα, μα μόλις μ’ είδε σταμάτησε, δεν πρόκανα ν’ ακούσω.

Καπετάνιε το ’να, καπετάνιε τ’ άλλο. Τ’ αυτάκι του πάντα τεντωμένο, κάτι ν’ αρπάξει να τρέξει να το πει. Κι αν χρειαζόταν κάνα ψευτομάρτυρα ο καπετάνιος στο Προξενείο να κάψει κάνα ναύτη η θερμαστή, πάντα ο Λεωνίδης. Όσο για τα ποταμίνια, από τον καιρό π’ έφυγε από το τελευταίο σκαλοπάτι, το καμαροτιλίκι της μηχανής, ποταμίνιο δε γινότανε χωρίς τον Λεωνίδα, της απολύτου εμπιστοσύνης. Κι όλα τούτα όχι μόνο όσο ήταν άμυαλο παιδί, μα και μεγάλος άντρας πια, ώσπου ύστερα από τόσα προσόντα και χάρες, φυσική συνέπεια, πήρε και το δίπλωμα του καπετάνιου. Και να πεις πως ήξερε γράμματα. Ούτε το Σχολαρχείο δεν είχε βγάλει, τρία χρόνια στη δευτέρα του Ελληνικού, βαριέστησε ο πατέρας του και τον έστειλε με το «Ελέγκω» να δει πώς τρώνε το ψωμί. Μα τότε, βλέπεις, τα διπλώματα πλωταρχίας τα ’διναν εύκολα, δεν ήταν σαν και τώρα.

Η απορία μου είναι, φυσικά, τα ποταμίνια. Κάποια κομπίνα είναι, αλλά ποια; Και πόθεν; Σκέφτηκα το γαλλικό pot-de-vin, λάδωμα, αλλά απέχει αρκετά κι εκτός αυτού θα περίμενα ισπανο-ιταλο-πορτουγκέζικη λέξη.

Δεύτερη απορία, στο σημερινό διήγημα, τον Κοκορέλη. Είναι εκεί ένα σανατόριο και κάποιος διηγείται ένα αίνιγμα στους άλλους συνασθενείς για να περάσει η ώρα. Μόνο που ο ήρωας αποκοιμιέται και δεν μαθαίνουμε τη λύση του αινίγματος. Μπορεί βέβαια να μην υπάρχει, να σκάρωσε το αίνιγμα ο συγγραφέας. Μπορεί όμως και να είναι ευρύτερα γνωστό και να το ξέρει κάποιος. Τέλος πάντων, ιδού:

Μετά το φαΐ κάποιος προτείνει να πει ένα αίνιγμα. Όλοι σωπαίνουν ν’ ακούσουν.

-Κτίζανε κάποτε -αρχίζει αυτός- μιαν καμινάδα· μα όταν ο μάστορας έφτασε στην κορφή η σκαλωσιά χάλασε…

-Ω διάολε! Πετάγεται απ’ τη γωνιά του ο Κοκορέλης.

– Ο μάστορας έμεινε πάνω· ήτανε όμως και κουφός και μουγκός…

-Άκου, άκου τι λέει! ξαναπετάγεται ο μικρός. Αν είναι δυνατό! αρχιμάστορης…

Κάποιος γέλασε πάνω αυτού και παράσυρε και άλλους. Ο αινιγματάς τσαντίζεται και φοβερίζει το μικρό πως θα τον δείρει· επεμβαίνουνε οι άλλοι ν’ αποτελειώσει πρώτα το αίνιγμα, κι ενώ ο Κοκορέλης ξεστομίζει απανωτά: «Βρε το παλληκάρι!» ο άλλος συνεχίζει:

-Θέλω τώρα να μου πείτε τι του ’γνεψε από κάτω η γυναίκα του να κάνει, κι αυτός το ’βαλε ευθύς σε πράξη και μπόρεσε να κατέβει απ’ την καμινάδα!

«Ας ξαναβάλω θερμόμετρο» συλλογίζεται, ο Κοκορέλης, με την κρυφή ελπίδα μήπως κατέβηκε ο πυρετός του μερικές γραμμές, κι αφού το βάλει, ξαπλώνεται ν’ ακούσει τη λύση. Γρήγορα όμως τα μάτια του σφαλούν κι αποκοιμιέται έχοντας το θερμόμετρο στο στόμα ως το πρωί.

Ποια είναι η λύση; Τι είναι το ποταμίνιο; Θα μου μείνει η απορία, άραγε;


2 Σχόλια προς “Έξι και ένα διηγήματα για την Κυριακή”

  1. P.Konidaris said

    Έχω ρωτήσει τρεις παλιούς ναυτικούς μέχρι τώρα. Κανείς δεν έχει ακούσει ποτέ για τα «ποταμίνια». Θα το ψάξω κι άλλο.

    Πάντως για τον χτίστη έχω σκεφτεί δύο τρεις λογικές λύσεις. Π.χ. θα μπορούσε να γκρεμίζει την καμινάδα τούβλο- τούβλο, μέχρι αυτή να χαμηλώσει αρκετά και έτσι να κατεβεί. Όμως αυτό δεν αφήνει πολλά περιθώρια για το νόημα της γυναίκας του. Επίσης η καμινάδα μπορεί να ήταν απλά πολύ χαμηλή και να του έκανε νόημα να πηδήσει κάτω! Έχω σκεφτεί και άλλα, όμως για να είμαι ειλικρινής, δε με ικανοποιούν πλήρως. Θα το παιδέψω άλλο λίγο.

  2. sarant said

    Ο χτίστης μπορεί και να μην έχει λογική λύση, να είναι παιχνίδι του συγγραφέα.

    Το ποταμίνιο, θα έπρεπε να έχει εξήγηση. Και το αστείο είναι πως ο Λούλης στο διήγημά του επεξηγεί καμιά εικοσαριά λέξεις και κύρια ονόματα, αυτήν όμως όχι!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: