Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ξεσκεπάζω την ψυχοφθόρα βδελυγμία!

Posted by sarant στο 26 Φεβρουαρίου, 2009


Ξαναδιαβάστε παρακαλώ τη φράση του τίτλου και πείτε μου τι το αξιοπερίεργο έχει. Προσοχή, όχι το νόημά της. Η ίδια η φράση, τα γράμματα που την απαρτίζουν (πιο πολλά δεν μπορώ να πω) έχει κάτι το μοναδικό.

Ξεσκεπάζω την ψυχοφθόρα βδελυγμία

…………..

…………..

……………

…………….

…………….

………………

 

Να το πάρει το ποτάμι; Αν και είμαι βέβαιος ότι θα το έχετε βρει. Λοιπόν, η φράση που διαβάσαμε πιο πάνω έχει τη μοναδική ιδιότητα να περιλαμβάνει όλα ανεξαιρέτως τα γράμματα του αλφαβήτου μας. Και μάλιστα είναι, μέχρι αποδείξεως του εναντίου, η συντομότερη φράση που το καταφέρνει αυτό. Καλύπτει τα 24 γράμματα του αλφαβήτου μόνο με 30 γράμματα!

Οι φράσεις αυτές στα αγγλικά λέγονται pangrams, που είναι λέξη φτιαγμένη με ελληνογενή υλικά. Στα ελληνικά θα το πούμε παντόγραμμα.

Τη συγκεκριμένη φράση δεν την έπλασα εγώ, αλλά ο Αλέξανδρος Διαμαντίδης,     που δεν τον έχω γνωρίσει στην πραγματική ζωή, αλλά συνυπήρχαμε για κάμποσα χρόνια σε ιντερνετικές λίστες, και κυρίως στη λίστα ΕΤΥΜΟΝ, που είχε γλωσσικά ενδιαφέροντα αν και λίγα μέλη. Στα κιτάπια μου βρίσκω ότι ο Διαμαντίδης έπλασε το εξαίρετο αυτό παντόγραμμα τον Μάιο του 2002. Είχα κι εγώ δοκιμάσει τότε, αλλά είχα φτάσει στο 32, και οι φράσεις μου δεν ήταν τόσο καλές όσο η παραπάνω. Δεν έχω κρατήσει όμως τα αποτυχημένα μου παντογράμματα. Από την άλλη, περηφανεύομαι ότι την ονομασία «παντόγραμμα» την είχα προτείνει εγώ.΄

Κοιτάζοντας στο γκουγκλ, βρίσκω το παντόγραμμα του Διαμαντίδη σε πολλές σελίδες, και στην αγγλική Βικιπαίδεια. Τα παντογράμματα, πέρα από την ψυχαγωγική αξία τους, είναι χρήσιμα και στην τυπογραφία και την ηλεκτρονική έκδοση, τον σχεδιασμό γραμματοσειρών κτλ.  αφού παρουσιάζουν όλα τα γράμματα του αλφαβήτου. Το διασημότερο παντόγραμμα είναι το αγγλικό για την πηδηχτούλα αλεπού:

The quick brown fox jumps over the lazy dog

που θα το βρείτε να χρησιμοποιείται παντού σε γραμματοσειρές, αν και δεν είναι πολύ «οικονομικό» (37 γράμματα, επί ελαχίστου 26). Όμως είναι εύκολο να το απομνημονεύσεις, ενώ τα πιο οικονομικά παντογράμματα είναι ελαφρώς τραβηγμένα από τα μαλλιά, π.χ.:

Cwm fjord bank glyphs vext quiz, το οποίο είναι μεν τέλειο (26 γράμματα) αλλά δεν βγάζει νόημα και θέλει μετάφραση (Carved symbols in a mountain hollow on the bank of an inlet irritated an eccentric person, λέει η Βικιπαίδεια).

Πολύ καλό είναι και το γαλλικό Portez ce vieux whisky au juge blond qui fume, αλεξανδρινός στίχος.

Στη Βικιπαίδεια βρίσκω άλλα δύο ελληνικά παντογράμματα:

Γαζίες και μυρτιές δεν θα βρω πια στο χρυσαφί ξέφωτο (43), και

Ζαφείρι δέξου πάγκαλο, βαθών ψυχής το σήμα (35). 

 Ωστόσο, το παντόγραμμα του Αλ.Δ. είναι συντομότερο.

Περισσότερα, στο λήμμα της Βικιπαίδειας. Να σημειώσω ότι, αν και όπως είπα, οι σελίδες με το παντόγραμμα του Διαμαντίδη είναι πολλές, αυτή καθαυτή (ή: αυτή καθαυτήν, αν είστε της παλαιάς σχολής) η λέξη παντόγραμμα δεν φαίνεται να υπάρχει πουθενά στο γκουγκλ, το οποίο βέβαια δεν ευρετηρίαζε λίστες του 2002. Τώρα, η έλλειψη θα διορθωθεί.

Άλλα ελληνικά παντογράμματα έχει κανείς;

24 Σχόλια to “Ξεσκεπάζω την ψυχοφθόρα βδελυγμία!”

  1. konidaris said

    Χωρίς να κρυφοκοιτάω (να! φιλάω σταυρό!), μάλλον εννοείς πως περιέχει και τα εικοσιτέσσερα γράμματα της αλφαβήτου…

    Για άλλο λόγο μπήκα όμως, κουρασμένος ων. Ρίξε μια ματιά στο τσαρδί του φίλτατου Γάτου. Ε!ρε γλέντια! Ζουν ανάμεσά μας!

  2. Υπάρχει φράση στα ελληνικά που χρησιμοποιεί όλα τα γράμματα του αλφάβητου από μία φορά το καθένα, θα προσπαθήσω να τη βρω αν δεν προλάβει κάποιος άλλος να τη θυμηθεί.

  3. Γλωσσολάγνος said

    Δεν έχω ακούσει ποτέ για ελληνικό παντόγραμμα που χρησιμοποιεί κάθε γράμμα από μία μόνο φορά. Μακάρι να υπάρχει και να μας το δείξεις, JustAnotherGoneOff, έχω μεγάλη περιέργεια!
    Προσκυνώ πάντως μπροστά στο πολωνικό επίτευγμα: 32 χαρακτήρες, όλοι από μία φορά!!! Δείτε το:

    Pójdźże, kiń tę chmurność w głąb flaszy.

    Και σημαίνει: «Έλα, ρίξε τη συννεφιά (=μελαγχολία) σου στον πάτο μιας μποτίλιας». Άνετα θα μπορούσε να είναι στίχος ποιήματος… :^)

  4. Γλωσσολάγνος said

    Δεν έχω ακούσει ποτέ για ελληνικό παντόγραμμα που χρησιμοποιεί κάθε γράμμα από μία μόνο φορά. Μακάρι να υπάρχει και να μας το δείξεις, JustAnotherGoneOff, έχω μεγάλη περιέργεια!
    Προσκυνώ πάντως μπροστά στο πολωνικό επίτευγμα: 32 χαρακτήρες, όλοι από μία φορά!!! Δείτε το:

    Pójdźże, kiń tę chmurność w głąb flaszy.

    Και σημαίνει: «Έλα, ρίξε τη συννεφιά (=μελαγχολία) σου στον πάτο μιας μποτίλιας». Άνετα θα μπορούσε να είναι στίχος ποιήματος…

  5. Λοιπόν, Γλωσσολάγνε, ανοησία σκέφτηκα γιατί τα φωνήεντα είναι λίγα σε σχέση με τα σύμφωνα. Αυτό που θυμόμουν τελικά ήταν η χρήση των φωνηέντων από μια φορά λχ, Αρετή Φίλος Λύκων ή Αγέλη Ιππολύτων. Οπότε, αυτό που ανακάλυψε ο Σαραντάκος είναι μάλλον το πιο αντιπροσωπευτικό του είδους.

  6. kostis57 said

    Πολύ καλό!
    Αναμένουμε τα καρκινικά, ως φυσικό επακόλουθο.

  7. sarant said

    Κωστή57, καλώς ήρθες. Τα καρκινικά ειναι ολόκληρη επιστήμη, ίδωμεν 🙂

  8. sapere aude said

    Θα γνωρίζετε βέβαια ότι την πρώτη καρκινική φράση την είπε ο Αδάμ όταν συνάντησε την Εύα:
    – Madam, I’m Adam.

  9. konidaris said

    @Sapere Aude
    Και αμέσως η Εύα απάντησε σε άπταιστα καρκινικά «Αδάμ! Ανανά μάδα!»…

    …για να συμπληρώσει «Άντε και μετά έχει και μηλαράκι». Αυτό το τελευταίο δεν ήταν καθόλου καρκινικό, εντούτοις σήμανε την απαρχή του καρκίνου.

  10. sarant said

    Μερικές φορές η μοίρα παίζει περίεργα παιχνίδια (ωραία εισαγωγή). Θέλω να πω, στο αεροπλάνο είχα πάρει χτες να διαβάσω τον Πολυπαθή του Παλαιολόγου, ένα από τα πρώτα νεοελληνικά μυθιστορήματα, του 1840. Και στις πρώτες σελίδες, εκεί που έλεγε για τα σχολικά του χρόνια, πέφτω πάνω σ’ ένα παντόγραμμα που το χρησιμοποιούσαν οι δάσκαλοι της εποχής:

    Αβρός δ’εν προχοαίς κύκλωψ φθογγάζετο μύρμηξ

    Τι ακριβώς θα πει, θα σας γελάσω. Πάντως 38 γράμματα, άρα η «ψυχοφθόρα βδελυγμία» είναι πιο οικονομική.

  11. konidaris said

    @Νίκο
    Αλήθεια, το «Ξέμπαρκε ψυχοβγάλτη δεν θα σφυρίζω» , πως σου φαίνεται;

  12. sarant said

    Εξαιρετική προσπάθεια, ο ξέμπαρκος ψυχοβγάλτης, με 30 ισοφαρίζει την ψυχοφθόρα βδελυγμία! Και σενάριο μπορούμε να κάνουμε -διαιτητής θα το λέει, άραγε, που τον πιέζουν να δίνει μπενάλτι;

  13. konidaris said

    Χε-χε!
    Ο διαιτητής ταιριάζει μια χαρά!

  14. marulaki said

    Μου θυμίσατε τους επιμελητές εκδόσεων του Εκκρεμούς του Φουκώ που έψαχναν τους πιο άσχετους συνδυασμούς λέξεων στον Αμπουλάφια και τελικά επινόησαν μια ολόκληρη συνωμοσία!! Απόλαυση!

  15. Angelos said

    Στα γόνατα παρακαλώ τόσο το Νικοδεσπότη, όσο και τους υπόλοιπους για περισσότερα καρκινικά.

  16. ΤΑΚ said

    10: Νίκο, το «Αβρός δ’ εν προχοαίς κύκλωψ φθογγάζετο μύρμηξ» είναι επίγραμμα από την Παλατινή Ανθολογία που αποδίδεται σε κάποιο Νέστορα του 2ου-3ου αι. μ.Χ. που αρεσκόταν σε τέτοιου είδους γλωσσικά παιχνίδια – δες βιογραφικό εδώ:

    Nestor acc. to A dictionary of Greek and Roman biography and mythology by William Smith

    Για τα κείμενά του από την Παλατινή αντιγράφω από τον καλιφορνέζικο Θησαυρό της ελληνικής γλώσσας:

    (537.) ΝΕΣΤΟΡΟΣ (p1)
    Τίπτε με θρυλήσαντες ἐμὴν ἀπεπαύσατ’ ἀοιδήν; (1)
    ἱππεὺς ἱππεύειν ἐδάη καὶ ἀοιδὸς ἀείδειν·
    ἢν δέ τις ἱππεύειν δεδαὼς ἐθέλῃσιν ἀείδειν,
    ἀμφοτέρων ἥμαρτε, καὶ ἱπποσύνης καὶ ἀοιδῆς.
    (538.) Ἁβροχίτων δ’ ὁ φύλαξ θηροζυγοκαμψιμέτωπος.
    (539.) Ἁβρὸς δ’ ἐν προχοαῖς Κύκλωψ φθογγάζετο μύρμηξ. @1
    (540.) Μὴ ταχὺς Ἡρακλείτου ἐπ’ ὀμφαλὸν εἴλεε βίβλον
    τοὐφεσίου· μάλα τοι δύσβατος ἀτραπιτός.
    ὄρφνη καὶ σκότος ἐστὶν ἀλάμπετον· ἢν δέ σε μύστης
    εἰσαγάγῃ, φανεροῦ λαμπρότερ’ ἠελίου.

    Όπως θα παρατηρήσετε και το 538 είναι παντόγραμμα.

    Το 539 πάντως, όπως το γράφει ο Παλαιολόγος και όπως μπορώ να στο πιστοποιήσω και εγώ από πολλά χειρόγραφα, το χρησιμοποιούσαν μαθητές για να μάθουν να γράφουν και αντιγραφείς χειρογράφων για να μάθουν να αντιγράφουν.

  17. sarant said

    Τάσο, ευχαριστώ -ήταν δηλαδή ο αβρός μύρμηξ κάτι σαν τη σημερινή πηδηχτούλα καφέ αλεπού (στ’ αγγλικά).

  18. Immortalité said

    Φιλάω σταυρό ότι το βρήκα χωρίς να κλέψω!. Αλλά όλα τα υπόλοιπα δεν τα ήξερα και γιαυτό σας ευχαριστώ 🙂

  19. sarant said

    Ποιο βρήκες καλέ χωρίς να κλέψεις;

  20. Immortalité said

    Οτι η φράση έχει όλα τα γράμματα του αλφάβητου 🙄

  21. Και μετά την πανδαισία αυτή, έχουμε και τα ψηφίσματα, την πρόσθεσι της αριθμητικής αξίας των ψήφων / γραμμάτων. «Πρωκτός και χρυσός την αυτήν ψήφον έχουσιν, ταύτ ‘εύρον ποτε ψηφίζω εγώ». Από την Παλατινή, ο λεξιπαίκτης πρωκτοπρήκτης.

  22. Και μετά την πανδαισία αυτή, έχουμε και τα ψηφίσματα, την πρόσθεσι της αριθμητικής αξίας των ψήφων / γραμμάτων. «Πρωκτός και χρυσός την αυτήν ψήφον έχουσιν, ταύτ ‘εύρον ποτε ψηφίζων εγώ». Από την Παλατινή, ο λεξιπαίκτης πρωκτοπρήκτης.

  23. Θα βρω ένα παλαιό κείμενο που είχα γράψει για τις καρκινικές γραφές, και τον αρχαίο λεξιπαίκτη που κατέληξε στον πάτο της θάλασσας, πεταμένος από ένα τύραννο που τον κορόιδεψε πνίγοντάς τον, «γύρνα το κι αυτό αναποδα, αν μπορείς!»
    ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΡΙΑΛΙΑ (για τα μας, Νεοκίδιε)
    Είχα και το άλλο, του Κλίντον,
    ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΜΟΝΙΚΑ

  24. sarant said

    Τα νίβουν τα ριάλια;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: