Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Δύσπεπτοι κεφτέδες

Posted by sarant στο 8 Μαρτίου, 2009


meat-balls-cookedΤον Ηλία Μαμαλάκη δεν τον παρακολουθώ φανατικά, όποτε όμως τύχει βλέπω με ευχαρίστηση τις εκπομπές του· μ’ αρέσει το μεράκι που φαίνεται να αναδίδει ολόκληρος.

Το προηγούμενο Σάββατο, στις 28 Φεβρουαρίου εννοώ, κάποιος στην παρέα μου άνοιξε την τηλεόραση ενώ η εκπομπή, το Μπουκιά και συχώριο, είχε ήδη αρχίσει, κι έτσι δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα ποιος ήταν ο προορισμός του γευστικού ταξιδιού του Ηλία, γιατί στην πρώτη συνταγή που πέτυχα υπήρχε μια κουταλιά δηλητήριο που μ’ έκανε να κλείσω τη συσκευή της τηλεόρασης.

Κακώς, γιατί μετά που θέλησα να γράψω για το περιστατικό δεν είχα τα απαραίτητα στοιχεία, την τεκμηρίωση να πούμε. Κι αυτός είναι άλλωστε ο λόγος που καθυστέρησα να γράψω· έλπιζα ότι κάποιος από τους ευλογημένους ανώνυμους που ανεβάζουν στο Διαδίκτυο της Παναγιάς τα μάτια, θα ανέβαζε και τη συγκεκριμένη εκπομπή, ώστε να μπορώ με την ησυχία μου να την ξαναδώ και να σας περιγράψω το επίμαχο σημείο. Όμως, η ελπίδα δεν ευοδώθηκε. Βρήκα βιντεάκια για άλλες εκπομπές της ίδιας σειράς, γι’ αυτήν όχι. Οπότε, προχωρώ από μνήμης.

Φτιάχνει λοιπόν ο Μαμαλάκης κεφτέδες κι ενώ με τα χέρια ανακατεύει τα υλικά και τα συμπράγκαλα, μιλάει και λέει ότι οι κεφτέδες είναι λέξη με ελληνική προέλευση, ότι προέρχονται από το βυζαντινό «σύγκοπτον» (ή σύγκοφτον ή σύκοφτο ή σύκοπτο, δεν άκουσα πολύ καλά, αν και το είπε δύο φορές). Κι αυτό λοιπόν το σύγκοπτον ήρθαν οι τουρκαλάδες (αυτό το άκουσα καλά) και το πήραν και το έκαναν κεφτέ απ’ όπου το ξαναδανειστήκαμε εμείς, και εδώ ο Ηλίας κλείνει την φαρμακερή παρένθεση και προχωράει με τη συνταγή.

Να πω ότι δεν είναι η πρώτη φορά που έχει προταθεί ελληνική ετυμολογία για τον κεφτέ. Άλλοι παλιότερα έχουν υποστηρίξει την προέλευση από το βυζαντινό «κοπτόν» κρέας. Οι αντιρρήσεις μου σε μια τέτοια θεωρία είναι οι εξής:

Καταρχήν, δεν βρίσκω πουθενά να υπάρχει ελληνική λέξη «σύγκοπτον» ή «κοπτόν» με τη σημασία αυτή. Υπάρχουν στην ελληνική γραμματεία τύποι όπως «κοπτόν» αλλά αναφέρονται σε φαρμακευτικά παρασκευάσματα.

Θα μπορούσε, βέβαια, η λέξη να υπάρχει και να μην έχει καταγραφεί. Αυτό δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε. Όμως, το πρόβλημα είναι ότι η τουρκική λέξη προέρχεται από τα περσικά και στα περσικά το kufteh έχει πειστική ετυμολόγηση εσωτερική στην περσική γλώσσα (δηλαδή, εξηγείται ικανοποιητικά χωρίς ανάγκη δανεισμού από άλλη γλώσσα). Όπως λέει η Βικιπαίδεια, στα πέρσικα το ρήμα کوفتن kuftan σημαίνει «κοπανάω» ή «αλέθω». Κρέας δηλαδή κοπανιστό ή αλεσμένο. Έπειτα, αν δούμε γεωγραφικά την εξάπλωση των ομόριζων λέξεων, βλέπουμε ότι φαγητά που περιλαμβάνουν «κρεατοσφαιρίδια» (για να θυμηθούμε και την καθαρευουσιάνικη ονομασία, δεν ξέρω αν στα σοβαρά ή στ’ αστεία, των κεφτέδων) και που ονομάζονται «κάπως» σαν τους κεφτέδες υπάρχουν από τις βαλκανικές χώρες μέχρι πέρα από την Ινδία: ćufta στα σέρβικα και κροάτικα, kyufta στα αρμένικα, kufta στο Μπαγκλαντές, kοfta στο Πακιστάν. Θέλω να πω, και γεωγραφικά να το δούμε, η περσική αρχή φαίνεται πολύ λογικότερη.

Για όλους αυτούς τους λόγους, δεν υπάρχει σήμερα κανένα σοβαρό λεξικό, κανείς σοβαρός μελετητής που να δέχεται καταγωγή της λ. κεφτές από το (ανύπαρκτο, μέχρι αποδείξεως του εναντίου) «σύγκοπτον» ή από το «κοπτόν».

Δεύτερο, όμως, και χειρότερο: δεν είναι έγκλημα να διάβασε κάπου ο Ηλίας Μαμαλάκης ότι η λέξη κεφτές είναι ελληνική και να το πίστεψε, γλωσσολόγος δα δεν είναι, ούτε θα τον κατηγορούσα αν καλόπιστα το έλεγε στην εκπομπή του, αφού είναι καθήκον του καλού παρουσιαστή να… γαρνίρει το καθαυτό μαγειρικό σκέλος της εκπομπής με τερπνές πολιτισμικές και γλωσσικές πληροφορίες. Όμως, τι τους ήθελε αυτούς τους τουρκαλάδες; Θα μας άρεσε εμάς, ένας τούρκος Μαμαλάκης να κάνει εκπομπή και να λέει ότι το τάδε φαγητό των γκιαούρηδων ή των ραγιάδων είναι τουρκικής προέλευσης; Όταν ο Μαμαλάκης αναφέρεται σε εβραϊκή κουζίνα, τους αποκαλεί άραγε τσιφούτηδες; Όταν μιλάει για τους μαύρους της Αφρικής ή της Αμερικής, τους λέει τάχα αραπάδες; Προφανώς όχι. Τότε, γιατί το ρατσιστικό ‘τουρκαλάδες’;

Η εκπομπή του Ηλία Μαμαλάκη είναι ήδη πλούσια και χορταστική. Τα πιάτα που συνήθως σερβίρει είναι πεντανόστιμα και λαχταριστά. Όμως το μπαχάρι του ρατσισμού και της αγυρτείας που πρόσθεσε προχτές στη συνταγή του, έκανε τους κεφτέδες του πικρούς και αχώνευτους.

17 Σχόλια to “Δύσπεπτοι κεφτέδες”

  1. Μαρία said

    Ο Μαμαλάκης έκανε κι αυτό:
    http://tvradio.ert.gr/tv/details.asp?pid=2533776&chid=10 και φαίνεται οτι μπήκε πολύ βαθιά στο πετσί του ρόλου.

    Αλλά αν δε κάνω λάθος, οι κεφτέδες γίνονται με κιμά. Αυτός απο ποια βυζαντινή λέξη παράγεται;

  2. Μπουκανιέρος said

    Το «καθήκον του καλού παρουσιαστή» ως προς το γαρνίρισμα (όπως λες) δημιουργεί διάφορα προβλήματα…
    Είχα χαζέψει μια εκπομπή του Μαμαλάκη στην Ισπανία. Μετά από κάποιες γενικότητες γύρω από τον Ισπανικό Εμφύλιο (που δεν τις πρόσεξα ή δεν τις συγκράτησα), ο Ηλίας στάθηκε μπροστά σε μια ισπανική σημαία για να πει, αναστενάζοντας: «Πόσα τράβηξε κι αυτή, ώσπου να καταφέρει να κυματίζει λεύτερη!».
    Καλός ο συναισθηματισμός των μαγείρων, αλλά τι κρίμα που δεν ήξερε ότι η σημερινή σημαία είναι η ίδια βασιλική σημαία που ανέμιζαν οι φρανκιστές – η δημοκρατική Ισπανία είχε διαφορετικό λάβαρο (μωβ, κίτρινο, κόκκινο)!

  3. espectador said

    Οι ιστορικες «συνταγες» του Μαμαλακη ειναι χειροτερες απο τις μαγειρικες (μας εχει ταραξει στην κρεμα γαλακτος) και με σκαρτα υλικα. Μην σας ξεγελαει το καλοκαγαθο υφος του.

  4. tortila said

    Ανθελληνικόν το σχόλιόν σου! Ωσάν κάτι άλλους που ήθελαν να με πείσουν πως η λέξις γκαντέμης είναι αγγλικής προελεύσεως, ενώ βεβαίως προέρχεται από το … κακοδαίμων.

    Υ.Γ. Εμένα πάντως ο Μαμαλάκης δεν μου βγάζει τόσο μεράκι όσο λαιμαργία. Μεράκι μού βγάζει λ.χ. ο Παρλιάρος. Γούστα όμως είναι αυτά.

  5. ηλε-φούφουτος said

    Μαγειρική και ορθολογισμός δεν πάνε μαζί!

    Ο καλύτερος ψήστης που ξέρω είναι μανιώδης αναγνώστης ελληνοβαρεμένων βιβλίων, και τα θυμάται κιόλας μετά και επιχειρηματολογάει αδυσώπητα!

    Σιγά μη στερηθώ κοψίδια και λαχταριστούς κεφτέδες επειδή ο άλλος δεν έχει καλό γούστο στη γλωσσολογία και τραγουδάει «Να ‘τανε το ’21» όσο ψήνει!

  6. Ο κος Ηλίας Μαμαλάκης είναι ένας συμπαθέστατος άνθρωπος, που φέρεται ευγενέστατα στους καλεσμένους του και (απ’ ό,τι μαθαίνω) και στους συνεργάτες (διάβαζε: υφισταμένους) της εκπομπής του. Ευρηματικός, τρυφερός, χαριτωμένος μέσα στην αχαρωσύνη του, μας θυμίζει ότι δεν είναι υποχρεωτικό να είναι κανείς φωτομοντέλος για να κάνει τηλεόραση.
    Όμως…
    ακριβώς όπως στην παρουσίαση συνταγών κάνει ο ίδιος ένα βήμα πίσω και αφήνει τις πρωταγωνίστριές του (συνήθως λαϊκές μαγείρισες) να καταλάβουν τον πρώτο ρόλο, που δικαιωματικά τους ανήκει,
    θα έπρεπε να κάνει το ίδιο και στα ιστορικά θέματα. Δεν λέω ντε και καλά να προσκαλέσει τον λιγόφαγο οικοδεσπότη μας να συμπαρουσιάσει την εκπομπή αλλά λίγη έρευνα στο google δεν βλάπτει.
    Γιατί και οι πεθαμένοι έχουνε τα ίδια δικαιώματα με τους ζωντανούς. Και δεν μπορούν να τα υπερασπιστούν κιόλας…

  7. Μαρίνος said

    Παρεμπιπτόντως, και μια και αναφέραμε «Τουρκαλάδες»… Έχει κανείς ιδέα για την απαρχή και ετυμολογία της λέξης «Τουρκάλα»;

  8. Μαρία said

    tortila, και ακόμη πιο ανθέλληνες όσοι υποστηρίζουν οτι είναι άραβας.

  9. sarant said

    Ναι, ήθελα κι εγώ να το γράψω και η Μαρία με πρόφτασε. Το καντέμης δεν προέρχεται από το Goddamn, όπως θέλει ένας σχετικός μύθος. Είναι όμως λίγο μπλεγμένη η κατάσταση.

    ΣκύλεΒΚ, πολύ σωστά αυτά που γράφεις.

  10. dokiskaki said

    Αρχές του 90κάτι βρέθηκα έλληνας εκπρόσωπος σε ένα ειδικό τεχνικό 4ήμερο σεμινάριο μιας πολυεθνικής στο Δουβλίνο, ειδικά για τους μεταφραστές της στην Ανατολική Ευρώπη: Ήταν δυο Τσέχοι, δυο Ούγγροι, ένας Τούρκος και μια Τουρκάλα
    (με γιαγιά, όπως έμαθα στη συνέχεια, Ρωμιά) από την πόλη, και ένας Λιβανεζοβέλγος που είχε πάρει εργολαβία όλη την κυριλλόγραφη Ανατ. Ευρώπη.

    Εκείνη την εποχή υπήρχαν πάλι κάποια ψιλά ελληνοτουρκικά, οπότε οι Ιρλανδοί ήταν στην τσίτα μη γίνει κάτι μεταξύ Ελλήνων (εμένα, δεν είχε άλλον) και Τούρκων. Για καλωσόρισμα μας πήγαν λοιπόν όλους για φαγητό
    σε ένα ιντερνάσιοναλ κίτσεν (από αυτά που έχουν μια σαλάτα με δεκαπέντε ονοματα), παραγγείλαμε, και ξαφνικά, με το που έφτασαν οι …ιρλανδέζικοι κεφτέδες στο τραπέζι, ο διάλογος ζωντάνεψε! Έκπληκτοι Τσέχοι και Ούγγροι -που
    καταλάβαιναν βέβαια τη συζήτηση στα αγγλικά, είδαν πέντε ανθρώπους ξαναμμένους να τσακώνονται ποιανού ο κεφτές είναι πιο ζουμερός και ποια υλικά είναι τα καλύτερα. Μέχρι να έρθει ο Φινλανδός οικοδεσπότης
    –που πήρε είδηση από μακριά ότι κάτι γινόταν– είχαμε βέβαια συμφωνήσει ότι οι ψητοί, «στεγνοί» κεφτέδες είναι καλύτεροι στην Ελλάδα, οι πικάντικοι στην Τουρκία, και με τα πιο πολλά εξωκρεατικά συστατικά στο Λίβανο,
    οπότε στην ερώτηση του Φινλανδού «τι έγινε εδώ πάλι, Μεσανατολικό ή πόλεμος στο Αιγαίο;» ο Τσέχος απάντησε βαριεστημένα «no, just balls… I mean they’re quarelling about their meatballs»…

  11. Ωραιος ο Τσεχος! Με θυμισε εναν Εγγλεζο (ξινο και ευφυη) που αντεδρασε στις Μελινειες επιμονες περι Ελγινειων μαρμαρων, λεγοντας οτι οι ελληνες κανουν σαν παιδια που τους κλεψαν τους βωλους τους, οπου «βωλοι» αλλα και «μαρμαρα» –> «marbles».

    ΥΓ κι αφου θα το δει που θα το δει ο κ. Μαμαλακης, ας ξερει οτι η λεξη «Μπριζολα» δεν ειναι ελληνικη και κυριως δεν προερχεται απο το «εν πυρι ζεει ολη»!

  12. sarant said

    Σκύλε ΒΚ, αυτό με τους βώλους και τα μάρμαρα ενδέχεται (δεν ξέρω σίγουρα αφού δεν έχω δει το πρωτότυπο) να κάνει κι άλλο λογοπαίγνιο, διότι στα αγγλικά they have lost their marbles σημαίνει «τους έχει λασκάρει η βίδα, έχουν παλαβώσει»

  13. Αυτο πρεπει ναναι, δεν θυμαμαι ακριβως τη διατυπωση αλλα μαλλον αυτο που λες ειναι.

  14. Nicolas said

    Σιγά μωρέ, δεν είναι οι Έλληνες ρατσιστές, οι άλλοι είναι βάρβαροι.
    Δεν τον πολυσυμπαθούσα τον Μπαμπαλάκη (μια που μιλάμε για balls), μ΄ αυτό πια με τέλειωσε. Όχι μόνον δύσπεπτοι οι κιοφτέδες, αλλά έχουν και γεύση σκατίλας.
    Εδώ είχαμε μια ιστορία με αυτό:

    Το βγάλανε από το DailyMotion, αλλά υπάρχει ακόμη στο youtube. Το κοίταξα και – όντως – με τα σημερινά αφτιά και μάτια δεν είναι καθωσπρέπει. Ελπίζω μια μέρα, όταν ξανακουστούν οι παπαριές του μάγειρα να αντιδράσει μεγάλο μέρος Ελλήνων λέγοντας, μα τι μαμαλακίες λέει ετούτος. Όπως έλεγε ο Έλλην συγγραφεύς Βίκτωρας Ούγος: Un jour viendra où il n’y aura plus d’autres champs de bataille que les marchés s’ouvrant au commerce et les esprits s’ouvrant aux idées…. κλπ. κλπ.

  15. Giorgos said

    Filemou filotourke to toyrkalades den ine vrisia glosologemou esi ine san na me poun ellinara k na pareksigitho giayto mine stin proeleysi tou keyte k ase ta antiratsistika sou pou an isoun apo tin poli k isoun prosfigas tha evlepa an stekosoun sayto to sxolio i tha tous filages akoma ton kolo tous mexmetides ayto tha to ksanaskeytosouna an ixes kapion papou giagia pou toys kapsane to spiti k tous kserizosan eyxaristo

  16. Giorgos said

    Filemou filotourke na stekese stin magiriki otan kitas ton mamalaki kai sta ntokimanter ama thes alithies gia to apo pou vgeni i kathe leksi k apo vivlia ala gia to tourkalas pou les oti se pirakse esena an se poun ellinara tha pareksigithis? An ixes sigkenis stin poli k tous kegane ta spitia kathos tous kserizonoune tha eleges ta idia o kirios mamalakis kratai apo kserizomo k niothi tin pikria esi apo pou kratas apo tourkia malon an krino apo ta sxolia sou

  17. Στα ελληνικά, παρακαλώ; ❤

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: