Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το καλό να λέγεται!

Posted by sarant στο 16 Μαρτίου, 2009


Την περασμένη εβδομάδα είχα επικρίνει το παρθενικό τεύχος του ένθετου της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας που περιέχει επιλεγμένα μεταφρασμένα άρθρα της Νιου Γιορκ Τάιμς, όχι για μεταφραστικά λάθη, αλλά για την επιλογή να αφήνουν αμετάγραπτα όλα τα ξένα ονόματα, είτε κοινών θνητών είτε ισχυρών και διάσημων, Clinton, Bush, Rockefeller, ακόμα και Obama!

Ανοίγω το χτεσινό δεύτερο τεύχος και βλέπω πως οι υπεύθυνοι άλλαξαν εντελώς τακτική. Τώρα, όλα τα ονόματα μεταγράφονται στα ελληνικά, είτε τα πασίγνωστα που τα συναντάμε κάθε μέρα, είτε τα άγνωστα που κατά πάσα πιθανότητα δεν θα συναντήσουμε ποτέ, όπως τον Στέφαν Στεφάνοφ (για να μη σας μείνει η περιέργεια, είναι αμερικανοβούλγαρος υπάλληλος πολυεθνικής, που κέρδισε τα 15» δημοσιότητας επειδή έχει δυο διαβατήρια και δείχνει το κατά περίπτωση λυσιτελέστερο στους ελέγχους διαβατηρίων στα αεροδρόμια).

Δεν μπορώ παρά να επαινέσω, όσο πιο μεγαλόφωνα μπορώ, αυτή την εξαιρετικά εύστοχη απόφαση! Παρατηρώ μάλιστα ότι οι υπεύθυνοι έκδοσης αποφάσισαν (ολόσωστα) εναντίον της διπλής ονομ… ωπ! αναγραφής, δηλαδή, λογουχάρη Στεφάνοφ (Stefanov). Κάτι τέτοιο που θα ήταν αυτονόητη υποχρέωση σε βιβλίο, εδώ κτγμ θα βάραινε πολύ το κείμενο με αμφίβολο κέρδος. Ποιος αναγνώστης θα θελήσει να μάθει περισσότερα για τον κ. Στεφάνοφ; Κανείς. Παραδέχομαι ότι η διπλή αναγραφή θα αποδεικνυόταν χρήσιμη σε λίγες περιπτώσεις, αλλά αφού δίνεται αμετάγραπτο το όνομα του αρθρογράφου, ο φιλέρευνος μπορεί πάντοτε να βρει το πρωτότυπο άρθρο, άρα και την πρωτότυπη γραφή του ξένου ονόματος.

Επιπλέον, με μια πρώτη ματιά τουλάχιστο, οι μεταγραφές φαίνονται σωστές, χωρίς εκζητήσεις (Ρίγκαν και όχι Ρέιγκαν) και χωρίς να κυνηγούν τη χίμαιρα της αντιστρεψιμότητας (φωνητική επομένως μεταγραφή). Ξέρω ότι υπάρχει τεκμηριωμένος αντίλογος σ’ αυτές τις επιλογές, όμως ύστερα από αρκετή σκέψη τις έχω αποδεχτεί.

Νοιώθω λοιπόν πολύ χαρούμενος που ένα κακώς κείμενο που είχα (ασφαλώς όχι μόνο εγώ) επισημάνει, διορθώθηκε. Και δεν είναι η πρώτη φορά. Παλιότερα είχα διαμαρτυρηθεί, μαζί με πάρα πολλούς άλλους, ότι ο τίτλος που σχεδιαζόταν να δοθεί στο έκτο βιβλίο της σειράς Χάρι Πότερ (Χάρι Πότερ και ο πρίγκιπας του αίματος) ήταν παραπλανητικός και άστοχος. Τελικά, ο εκδοτικός οίκος άλλαξε τον τίτλο.  Επίσης, είχα γράψει για τους άθλιους υποτίτλους δυο εξαιρετικών ντοκιμαντέρ που πρόβαλλε (κατ’ επανάληψη) το κανάλι της Βουλής, ένα για τον Άγιο Αυγουστίνο κι ένα για τον Σωκράτη. Μαθαίνω από φίλους στο φόρουμ Λεξιλογία ότι τώρα τα ίδια ντοκιμαντέρ προβάλλονται με ανθρωπινούς υποτίτλους.

Προσοχή, για να μην νομίσετε ότι μεγαλοπιάνομαι: δεν ισχυρίζομαι ότι όλα αυτά διορθώθηκαν χάρη στη δική μου (και καλά) παρέμβαση, όχι. Προφανώς, κι άλλοι πολλοί θα εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους με τα λατινόγραπτα της Ελευθεροτυπίας και με τους άθλιους υποτίτλους των ντοκιμαντέρ του καναλιού της Βουλής. Για τον τίτλο του Χάρι Πότερ, δεν λέω «προφανώς» γιατί είμαι βέβαιος: στα χαριποτερικά φόρουμ, η κατακραυγή ήταν ομόφωνη. Λέω απλώς ότι χάρηκα που είδα, μια φορά στο τόσο, να διορθώνεται κάτι που έπρεπε να διορθωθεί.

Οπότε, το καλό να λέγεται!

37 Σχόλια προς “Το καλό να λέγεται!”

  1. Ε, πού ξεύρεις… Μπορεί νάβαλες κι εσύ το χεράκι σου…

  2. ppan said

    ο μιχαηλίδης όμως εκεί, το τυρί κουμπάρε: από την μία μας γεμίζει ελπίδες με την χάιντι που στα ελληνικά θα την λέγαμε χάιδω (χαριτωμένο!) από την αλλη το στέλεχος με ειδικότητα σε θέματα «μάνατζμεντ ρίσκου».

  3. Γιώργος said

    Δύο μικρές παρατηρήσεις μόνο:
    1. ο φιλέρευνος θα μπορέσει να βρει την πρωτότυπη γραφή του ονόματος επειδή τυχαίνει στη συγκεκριμένη περίπτωση να πρόκειται για μετάφραση. Για αυτές τις περιπτώσεις είναι πράγματι καλή λύση να μένει αμετάγραπτο το όνομα του αρθρογράφου, ώστε να μη «βαραίνει» (αν βαραίνει…) το κείμενο. (αν πάντως μας ενοχλεί η λατινική γραφή των ονομάτων, γιατί δεν μας ενοχλεί και η λατινική γραφή του ονόματος του αρθρογράφου; υποπτεύομαι ότι υπάρχει μια αισθητική πλευρά στη συζήτηση που μου έχει διαφύγει)
    2. είναι αστείο όταν υπάρχουν καθιερωμένα ονόματα ο Ρίγκαν να εμφανίζεται ως Ρέιγκαν, και το Λονδίνο Λόντον. Το ζήτημα όμως είναι τί γίνεται με τα καινούρια πρόσωπα και τα ονόματα τους, πώς δηλαδή θα διασφαλίσουμε ότι θα καθιερωθεί μία γραφή (ότι όταν λάμε Ρίγκαν εννοούμε όλοι το ίδιο πρόσωπο). Δεν είναι η φωνητική μεταγραφή η πιο απλή λύση;

  4. Είναι απίστευτο το πόσο νερό σηκώνει αυτή η κουβέντα με τη γραφή των ονομάτων… Μια και την ξαναπιάνουμε, σκεφτόμουν σήμερα ότι ναι μεν εγώ κλίνω προς την ελληνική μεταγραφή (προσωπικά προτιμώ να βάζω ήτα, ύψιλον κλπ) αλλά υπάρχει ένα αισθητικό (αν μη τι άλλο) πρόβλημα σε κάποια ονόματα με αρχικά: παράδειγμα, πώς θα μεταγράψουμε τον W. G. Sebald; Τα αρχικά σημαίνουν Βίνφρεντ Γκέοργκ, αλλά νομίζω ότι και ο ίδιος δεν τα χρησιμοποιούσε ολογράφως. Το Β. Γκ. Ζέμπαλντ, ωστόσο, μου θυμίζει κάτι μεταφράσεις σοβιετικών ιστορικών έργων όπου εμφανίζονται οι Β. Ι. Λένιν (η καλή περίπτωση) και οι Γιου. Γιε. Τάδοφ (η κακή: π.χ. Γιούρι Γιεγκόροβιτς, οι φθόγγοι γιου και γιε αντιστοιχούν σε ένα γράμμα στα ρώσικα). Και πώς φαίνεται ένα Ου. Τάδε (Ουΐλλιαμ, λ.χ.); Πρόβλημα…

  5. sarant said

    Η κουβέντα σηκώνει τους καταρράχτες του Νιαγάρα.
    Γιώργο, ίσως δεν σε κατάλαβα, αλλά κι εγώ υπέρ της φωνητικής μεταγραφής είμαι, εννοώντας την ορθογραφία, δηλ. Ρίγκαν και όχι Ρήγκαν. Εσύ όμως μάλλον εννοείς «όπως το ακούμε», που κι εδώ συμφωνώ, για τα νεοεμφανιζόμενα επώνυμα. Έτσι, τη Σάρα Πέιλιν καλώς την είπαμε Πέιλιν ενώ πριν από 20 χρόνια θα τη λέγανε Πάλιν. Όμως για τα μικρά ονόματα προτιμώ να ακολουθώ κάποιους συμβιβασμούς, έτσι προτιμώ Γκράχαμ ή Λίζα κι όχι Γκρέιαμ ή Λάιζα.

    Μαρίνο, ο Ζέμπαλντ μπορεί να μπει και Β.Γ. θαρρώ. Το Γ.Γκαγκάριν, το βρίσκω απείρως καλύτερο από το Γιου.Γκαγκάριν. Το Ου.Σάρογιαν επίσης δεν μ’αρέσει, και αυτός είναι ένας λόγος που θα έβαζα Γουίλιαμ και Γ. Σάρογιαν. Είναι πρόβλημα, αναγνωρίζω. Η Ελευθεροτυπία μια εποχή όλα τα W τα έβαζε Ου, μέχρι και το αριστουργηματικό Τάιγκερ Ουούντς για τον γκολφαδόρο. Τώρα πια όχι, νομίζω.

    Τέλος, ένας δειλός επισκέπτης μού λέει να διορθώσω: οι ταινίες για τον Σωκράτη και τον Αυγουστίνο δεν ήταν ντοκιμαντέρ αλλά κανονικές ταινίες, και μάλιστα του Ροσελίνι. Και είναι πολύ καλές, να προσθέσω.

  6. Γιώργος said

    Ναι, εννοώ «όπως το ακούμε».

  7. Μπουκανιέρος said

    Νομίζω ότι δεν υπάρχει τέλεια ή ιδανική ή οριστική ή πασπαρτού λύση στο ζήτημα.
    Πάντως, Νίκο, το επιχείρημα «πληγή στο μάτι» δεν έχει να κάνει μάλλον με τη συνήθεια;
    Ή έστω με κάποια (εξορισμού υποκειμενική) αισθητική…
    Δεν ξέρω, η επιχειρηματολογία αυτού του είδους μού θυμίζει λιγάκι μιαν αντίστοιχη των πολυτονιστών.

  8. sarant said

    Πληγή στο μάτι είναι η εναλλαγή των αλφαβήτων και διασπαστικό της προσοχής και του κλίματος το γεγονός ότι υποχρεώνεσαι να αλλάζεις γλώσσα μέσα σου. Φυσικά, και τα δυο υποκειμενικά.

    Φαντάσου μυθιστόρημα π.χ. αστυνομικό, έστω της Φιντέλμας, με όλα τα ξένα ονόματα λατινόγραφτα. Στέκει;

  9. Μαρία said

    Για την ακρίβεια τηλεταινίες:
    http://italian.imdb.com/name/nm0744023/

    «μού θυμίζει λιγάκι μιαν αντίστοιχη των πολυτονιστών» Κάτι Γιώργους που διαμαρτύρονταν γιατί έχαναν την περισπωμένη τους και κάτι Ελένες γιατί έχαναν τη δασεία τους. Θυμάμαι μάλιστα μία Έλλη που ένιωθε οτι αλλάζει ταυτότητα.

  10. ηλε-φούφουτος said

    Μία Φιντέλμα που είχα διαβάσει στα Ελληνικά, αν θυμάμαι καλά, τα κέλτικα δικαστικά αξιώματα και θεσμούς τα είχε στα λατινικά, πράγμα που με ενοχλούσε, γιατί δεν μπορούσα να καταλάβω πώς προφερόταν η κέλτικη λέξη (η λατινική γραφή δεν βοηθά αν δεν ξέρεις π.χ. πότε το gh προφέρεται φ και πότε χ) και αυτό διέκοπτε τη ροή της αφήγησης στο μυαλό μου ή ακόμα και την απομνημόνευση όσων αναφέρονταν, γιατί ακουστική εικόνα στο μυαλό μου δεν είχα. Τόσο με είχε ιντριγκάρει το θέμα, που είχα ρωτήσει και Σκοτσέζο συνάδελφο.

    Οι πολυτονιστές έφεραν αυτό το επιχείρημα, όταν συζητούσαμε για την καθιέρωση του ενός και επίσημου τονικού συστήματος. Εδώ η συζήτηση γίνεται για τη σκοπιμότητα να έχουμε δύο αλφάβητα ταυτοχρόνως.

  11. ppan said

    くろさは

  12. ηλε-φούφουτος said

    @ppan Απ το στόμα μού το πήρες.
    Αντιλαμβάνονται όλοι ότι οι γλώσσες και οι γραφές στον κόσμο είναι πολύ περισσότερες απ τ Αγγλικά; Κι ότι δικαιούμαι να απαιτώ από αυτόν που λέει «Γκρέιαμ» να στραμπουλήξει τη σταφυλή του και να μου πει πώς ακριβώς προφέρονται τα αραβικά ονόματα;

  13. ppan said

    γιατί δηλαδή; αν θέλω να ψάξω να μάθω περισσότερα για τον κουροσάβα (κουροσάγουα!!!) να μην ξέρω πώς θα τονε βρω;;;

  14. Μπουκανιέρος said

    Μα, φίλε Ηλεφού, έχουμε έτσι κι αλλιώς δύο αλφάβητα, ζούμε με δυο αλφάβητα όλοι εμείς οι ελληνόφωνοι, στις επιγραφές, στα χαρτιά που πετάνε κάτω απ’ την πόρτα μας, στις αφίσες, στην οθόνη του υπολογιστή, ακόμα και στα καινούργια δελτία ταυτότητας (και μιλώ για τους ελληνόφωνους του εσωτερικού). Καλώς ή κακώς, έτσι είναι.
    Μπορεί, Νίκο, αυτό να δημιουργεί κάποια σχιζοκατάσταση, όπως υπονοείς (μία ακόμα, που έρχεται να προστεθεί σε όλες τις άλλες σχιζοκαταστάσεις που ζούμε). Αυτή είναι όμως η συνθήκη της ζωής μας.
    Δεν υποστηρίζω, όχι απαραίτητα, τη λατινογράμματη γραφή των ονομάτων – και σίγουρα όχι παντού και πάντα. Δεν καταλαβαίνω ωστόσο γιατί το έχετε πάρει τόσο πατριωτικά.

  15. ηλε-φούφουτος said

    Εεε, χμμ χμ, Μπουκάν, κατ’ αρχήν και κατ’ αρχάς τόσο παράξενος ακούγομαι; Βρε καλέ μου, βρε χρυσέ μου, κατάλαβέ με λιγουλάκι και μη με παρεξηγείς! Στο παράδειγμα όπου αντέδρασα αυθόρμητα ο λόγος γινόταν για μια θαυμάσια μετάφραση με το λόγο να ρέει νεράκι, αλλά πού και πού μπουπ ένα αγκωνάρι την έφραζε, με μια φράση όπως «Είμαι dálaigh και κατέχω το βαθμό της anruth. Μήπως αυτό ικανοποιεί την απορία σου;» Δύο χρόνια είχαν περάσει από τότε που το είχα διαβάσει, κι όμως, όταν διάβασα το σχόλιο του Σαρ., το φλας μού ήρθε αμέσως! Το ξανακοίταξα τώρα και πρόσεξα ότι είναι σε πολυτονικό. Αυτό ούτε την ώρα που το διάβαζα δεν πρέπει να το είχα προσέξει! Το άλλο όμως το θυμόμουν.
    Τι ακουστική εικόνα να μου φτιάξει το dálaigh; ντάλαϊχ; ντάλαϊφ; ντάλεχ; δάλεφ; ντάλαϊ; μήπως ο τόνος στο α το κάνει έρρινο; Τίποτα! Απλά βραχυκυκλώνω και στο μυαλό μου προκύπτει μια μουτζούρα. Κι επειδή δεν ήταν η μοναδική περίπτωση, την επόμενη φορά που τη συναντώ διαβάζοντας δεν είμαι σίγουρος ποια από τις μουτζούρες ήταν και τι σήμαινε.
    Πέραν τούτου η ανάγνωση σε βάζει σε μια διαδικασία αποκωδικοποίησης λέξεων. Λέξεων! Δεν βοηθά αυτή τη διαδικασία η παρουσία φράσεων εδώ κι εκεί όπως «Είμαι rechtaire (ρεχτάιρε; ρεχτέρ; ρεστάιρ;) εδώ τα τελευταία χρόνια» ή «και να εκλέγεται από το derbhfine». Αυτά δεν είναι λέξεις! Είναι ιδεογράμματα!!

    (και μάλιστα δυσκολότερα στην απομνημόνευση από μια απλή κουκουβάγια ή ένα ροπαλάκι)

    Τέλος πάντων, ψύλλοι που παρατήρησε ένας καθ’ έξιν σχολαστικός σε μια μερακλίδικη μετάφραση.

    Τα παραδείγματα που αναφέρεις με τα διαφημιστικά φυλλάδια και τις επιγραφές είναι κείμενα χωρίς πληροφοριακή αξία. Δεν επιδιώκουν την πληροφορικότητα (όπως λένε οι γλωσσολόγοι) που διεκδικεί μια εφημερίδα ή ένα βιβλίο. Αντίθετα, θολούρα επιδιώκουν, και αυτά που είναι γραμμένα στα αγγλικά (έτσι τα λέγανε όλα τα παιδιά στο στρατό, κι όταν τα είπα μια φορά εγώ «λατινικά» με κοιτάξανε σαν εξωγήινο) ούτε συγκεκριμένη πληροφορία ούτε μήνυμα θέλουν να περάσουν συνήθως. Μάλλον ιδεογράμματα kai ξόρκια είναι παρά λέξεις. ΔΕΝ ΘΕΛΟΥΝ να λειτουργήσουν σαν λέξεις αλλά σαν φωτάκια που αναβοσβήνουν και λένε «γκλαμουριά» «γκλαμουριά» «γκλαμουριά».
    Από κει και πέρα η σχιζοκατάσταση που πουλάει γκλαμουριά είναι όντως μια συνθήκη ζωής στην Ελλάδα, όπως είναι και η δημόσια υγεία της, η δημόσια παιδεία, τα τηλεπαράθυρα, οι μισθοί που μένουν καθηλωμένοι ενώ το κόστος ζωής στην Αθήνα συναγωνίζεται Βρυξέλλες και Παρίσια, κι όλα αυτά τα δεχόμαστε μοιρολατρικά. Παράξενος είμαι που τα βλέπω σαν ένα πακέτο; Παρεπιπτού οι φιντέλμες εκτός από ενδιαφέροντα αστυνομικά δείχνουν καθαρά και σε τι σκοτάδια έπεσε ένας λαός που υπέκυψε στον πολιτισμικό ιμπεριαλισμό της εποχής εκείνης.

  16. adia said

    Ppan @ 11: Λίγο άσχετο, αλλά το γράφεται は μόνο όταν είναι μόριο – σε όλες τις άλλες περιπτώσεις γράφεται わ, οπότε το σωστό είναι くろさわ. Αυτά για τη σύγχρονη ορθογραφία, γιατί πριν τις μεταπολεμικές ορθογραφικές μεταρρυθμίσεις τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Πάντως αν θέλετε να παραθέσετε την πρωτότυπη ιαπωνική γραφή κάποιου ονόματος, καλύτερα χρησιμοποιείστε κάντζι (ιδεογράμματα) – τα κάνα (συλλαβικούς χαρακτήρες) δεν διευκολύνουν αναζητήσεις για το συγκεκριμένο πρόσωπο σε ιαπωνικές πηγές.

    Βέβαια, αν πρόκειται για κάποιο γνωστό πρόσωπο, τώρα πια η λατινική γραφή αρκεί, οποιαδήποτε κι αν είναι η καταγωγή του. Με μια αναζήτηση στο δίκτυο συνήθως βρίσκεται πολύ εύκολα και η πρωτότυπη γραφή, ειδικά αν ξέρει κανείς τη γλώσσα.

  17. ppan said

    η σχέση μου με τα ιαπωνικά είναι η ίδια με εκείνη που διατηρεί ο συγγραφέας του «fransoua mitteran» με τα γαλλικά ή την διεθνή πολιτική, δηλαδή βρίσκομαι στις αρχές του αλφαβητισμού. αν κατάλαβα καλά δηλαδή τι γράφετε, διότι κάτι αιτιατικές σας ξεφεύγουν (στα ελληνικά). ευχαριστώ, πάντως.

  18. adia said

    Α, και σχετικά με αυτό που είπε ο Ηλε-φούφουτος, έχω πάθει ακριβώς το ίδιο σε αγγλικό βιβλίο που είχε όμως πολλά ιρλανδικά (κελτικά) ονόματα: στο πίσω μέρος είχε ένα γλωσσάριο που έλεγε πώς διαβάζονται, καθώς και τη σημασία/ετυμολογία του καθενός, αλλά με είχε κουράσει πάρα πολύ, καθώς δεν μπορούσα να τα διαβάσω. Εδώ δεν υπήρχε διαφορετικό αλφάβητο, και τα ονόματα και το κείμενο χρησιμοποιούσαν το λατινικό. Υπάρχει κάποια καλή λύση στο θέμα αυτό; Με το ελληνικό αλφάβητο δεν έχουμε τέτοιο πρόβλημα, αλλά σκεφτείτε ότι με το λατινικό γράφονται σαράντα χιλιάδες γλώσσες, η καθεμιά με τη δική της ορθογραφία.

    Το βιβλίο (C. J. Cherryh: The Tree of Swords and Jewels) προς το παρόν το έχω παρατήσει στη μέση, με σκοπό να το συνεχίσω όταν βρω διάθεση.

    Παρεμπιπτόντως… το πραγματικό ́επώνυμο της Cherryh είναι Cherry – όπως λέει η wikipedia:

    Cherryh (pronounced «Cherry») appended a silent «h» to her real name because her first editor (Donald A. Wollheim) felt that «Cherry» sounded too much like a romance writer.

  19. adia said

    Εείχα γράψει: «το «wa» γράφεται は», αλλά αντί για εισαγωγικά είχα βάλει τα σύμβολα του μικρότερου-μεγαλύτερου, και μου το έφαγε τελείως (επειδή μάλλον έμοιαζε με HTML tag). Δυστυχώς δε φαίνεται να υπάρχει τρόπος να κάνει κανείς προεπισκόπηση ή διόρθωση των σχολίων…

  20. ηλε-φούφουτος said

    @adia (σχ. 18) , γι’ αυτο ας αξιοποιούμε το προνόμιο αυτό, τη δυνατότητα δηλαδή να μεταγράφουμε στο αλφάβητό μας.
    Το παράδειγμα αυτό δείχνει ότι ο αναγνώστης μεταφράσεων μπορεί από μια άποψη να βρεθεί σε πλεονεκτική θέση σε σχέση με τον αναγνώστη του πρωτοτύπου.
    Κι ο Πίτερ Μπρουκ θυμάμαι κάποτε σε μια συνέντευξη Τύπου που είχε δώσει πριν από μια παράσταση Σαίξπηρ είχε πει ότι εμείς οι ξένοι (=μη Άγγλοι) είμαστε τυχεροί γιατί ερχόμαστε σε επαφή με το λόγο του Σαίξπηρ από μετάφραση και καταλαβαίνουμε ενώ οι Άγγλοι δεν μπορούν πλέον να καταλάβουν. Τότε μου είχε φανεί καλλιτεχνική υπερβολη αλλά Άγγλος γωνστός μου μου έλεγε πρόσφατα ότι τα σημερινά απιδιά στο σχολείο γκρινιάζουν ότι η Τζέιν Έιρ τούς φαίνεται ακαταλαβίστικη!!

    Πάντως δεν είναι απόλυτο ότι τα ονόματα που μεταφέρονται από μια λατινόγραπτη γλώσσα σε άλλη αφήνονται ως έχουν. Γίνονται και προσαρμογές. Έχω μάλιστα την εντύπωση ότι αν δεν γίνονται σήμερα τόσο συχνά όσο άλλοτε είναι μάλλον επειδή οχρόνος πιέζει το συντάκτη παρά επειδή δεν έχει πρόβλημα ο αναγνώστης.

  21. sarant said

    Adia, ή Αλέξανδρε, καλώς ήρθες!
    Ίσως είδες στα πιο παλιά άρθρα, το «Ξεσκεπάζω την ψυχοφθόρο βδελυγμία» που είναι βέβαια δικό σου δημιούργημα.

  22. SophiaΟικ said

    @adia (σχ. 18) πολύ καλό παράδειγμα, αν και θα πρέπει να πώ ότι δεν χρησιμοποιει καμία ευρωπαϊκή γλώσσα το λατινικό αλφάβητο αλλά αλφάβητα βασισμένα στο λατινικό. Κάθε γλώσσα έχει δικές της παραλλαγές, ορισμένες όπως τα αγγλικά έχουν την κακή συνήθεια να μην μεταγράφουν τις ξενες λεξεις κι ο ντόπιος δεν ξέρει πως διαβάζεται και τις σκοτώνει ή απλα μένει με την απορία. Άλλες κάνουν προσαρμογές και απλογραφές κι όποιος έχει πρόβλημα σκοτίστηκαν.
    Α, εδώ στο ΗΒ δε μεταφράζουν συχνά πυκνά τους τίτλους των ξένων ταινιών. Με αποτέλεσμα φυσικά να διώχνουν τον θεατή που παθαίνει αλλεργία με τις ξένες ταινίες- μεταφράζονται μόνο όσες θεωρούντια λαικής απήχησης. Πρόσφατα είδα στο βίντυεο την ταινία Linha de Passe. Βραζιλιάνικη, άρα υποθέτω ότι είναι πορτογαλλικός ο τίλτος κι επειδή δεν εχουν φτασει ακόμα τόσο δυτικά οι γνώσεις μου, δεν έχω ίδεα τί σημαίνει (εχω υποψίες μόνο) και δεν ξέρω τι θέλει να πει σε σχέση με το περιεχόμενο. Δεν ξέρω καν πώς διαβαζεται αυτό.
    Όσo για τα κέλτικα, υπάρχει μεταγραφή στα αγγλικά με κανόνες κλπ δε δικαιολογείται να σου βγάζει τα μάτια το κείμενο, αλλά επειδή είναι πολιτικά φορτισμένο το θεμα δεν μπορείς να πεις κουβέντα.

  23. SophiaΟικ said

    Ηλε-φ, τι Σαίξπηρ εδώ δεν ξέρουν την τύφλα τους τα εγγλεζόπουλα. Προσφατα δασκάλα αγγλικών σε ξένους (κακόμοιροι ξένοι) είπε σε ενα φόρουμ φοιτητικό κάτι από το οποίο προέκυψε ότι δεν ήξερε τη λέξη gaol (αμερικανιστί jail/φυλακή) με αυτή τη γραφή που είναι η επίσημη.
    Καλά ο Σαίξπηρ, είναι παλιός, μα ο Όσκαρ Ουάιλντ που είνα του 20ου αιωνα;;;; Η μπαλλάντα της φυλακής του Pέντιγκ, αγγλιστί The Ballad of Reading Gaol. Δεν έχει ανοίξει δηλαδή ποτέ της βιβλίο; Κι είναι δασκάλα;

  24. dimer said

    Το περί μεταγραφής των ξένων ονομάτων στην ελληνική,ωστόσο,Σαραντάκο,μπορεί να έχει και άλλες πλευρές.Αυτές που κάποτε όταν διαβάζαμε τα παλιά σχολικά βιβλία(προ αμνημονεύτων χρόνων),έβγαζαν πολύ γέλιο(Σακεσπήρος=Σέξπιρ ή Σαίξπηρ),ή και άλλες πιο «πρακτικές».

    Υπάρχουν δηλαδή και περιπτώσεις (λίγες) που καλλίτερα να αφηνεις το όνομα όπως έχει.Τι θα έκανες ας πούμε αν ήθελες ο αναγνώστης να μάθει περισσότερα στοιχεία για το άτομο ή ένα γεγονός από το διαδίκτυο; Να το δούμε λοιπόν και από αυτή την πλευρά.

  25. sarant said

    Μα, αγαπητέ Dimer, τότε βάζεις και το ξένο σε παρένθεση, π.χ. Ρεζέρ (Reiser). Συστηματικά σε επιστημονικά βιβλία ή περιοδικά, σπάνια σε εφημερίδες.

  26. dimer said

    Ετσι,μάλιστα.

  27. Μπουκανιέρος said

    @dimer
    Σακεσπήρος ή Εγχέσπαλος.

    @Ηλεφού
    Σου χρωστάω απάντηση αλλά δεν ευκαιρώ τώρα (δεν πρόκειται για απειλή! φιλικά το λέω).

  28. ηλε-φούφουτος said

    Και Δορυπάλλων (ή Δορυσείων;) είχα ακούσει. Τέλος πάντων με το Σακεσπήρο (ο Σολωμός επίσης έλεγε τον Γκαίτε Γόεθ) γελάμε για λόγους συνήθειας. Δεν γελάμε με το Γουτεμβέργιο ούτε με τον Πετράρχη ούτε με το Δάντη (με τον τελευταίο γελάω για το «ed elli avea del cul fatto trombetta»).

    Ώστε έτσι SophiaΟικ (σχ. 23)! Και να σκεφτείς ότι και σύγχρονοι συγγραφείς «gaol» γράφουν. Στην τριλογία ιστορικών αστυνομικών του Σάνσουμ που διάβασα πρόσφατα (με το μάστερ Σάρντλεϊκ) gaol τη γράφει τη φυλακή!

  29. adia said

    Ευχαριστώ για το καλωσόρισμα! Για την ακρίβεια το “Ξεσκεπάζω την ψυχοφθόρο βδελυγμία” το είδε μια φίλη που παρακολουθούσε ήδη το μπλογκ, μου το επισήμανε, και άρχισα να διαβάζω κι εγώ. Με την ευκαιρία, συγχαρητήρια και στον οικοδεσπότη αλλά και στους φιλοξενούμενους!

  30. ηλε-φούφουτος said

    Με αφορμή το καθολικό Πάσχα (την Κυριακή που έρχεται) και διάφορα που έχουμε συζητήσει σ’ αυτό το υπομονετικό ιστολόγιο, θέλω να αφηγηθώ μία αφήγηση αφηγήσεως. Θα μπορούσε να έχει τίτλο «Γιατί είναι καλύτερο να μην αποδίδουμε τα ξένα ονόματα όπως ακριβώς προφέρονται στη γλώσσα τους όταν απευθυνόμαστε σε κοινό που δεν είναι συνηθισμένο σε τέτοια με αποτέλεσμα τον ορατό κίνδυνο να δίνουμε λάθος μηνύματα» αλλά τώρα που τον βλέπω μού φαίνεται ανοικονόμητος. Επειδή μάλιστα σε αυτό το μπλογκ είναι κυρίαρχο το κουσούρι των παρεκτροπών και παρεκκλίσεων από το κύριο θέμα, αν έχετε σκοπό διαβάζοντας τα παρακάτω να σκεφτείτε αλλότρια όπως π.χ. «μα σε τι ελαφρόμυαλων χέρια έπεσε η άλλοτε λαμπερή διανόηση της ιταλικής Αριστεράς!», μπουα, δικαίωμά σας, μεγάλα παιδιά είστε!

    Μου το διηγήθηκε ένας Ιταλός φίλος και καλός δημοσιογράφος. Πρόκειται για το πάθημα ενός καθηγητή που είχε στο Πανεπιστήμιο, όπως του το είχε αφηγηθεί ο ίδιος. Ο παθών ήταν διανοούμενος και ηρέμα αριστερός – όχι πολύ, μην πάει ο νους σας στο πονηρό, να, σαν αυτούς που κυβέρνησαν πρόσφατα για λίγο με τον Πρόντι, όσο χρειάστηκε για να γυρίσει ο Μπερλουσκόνι θριαμβευτής και τροπαιούχος (για να μη θυμηθώ κι εκείνους που δίνανε το Αβιάνο για ανθρωπιστικούς βομβαρδισμούς πριν μια δεκαετία και χάσω κάθε συγκαταβατική διάθεση!). Του συνέβη το 1978, τότε που θα εκλέγανε καινούργιο Πάπα μετά τον απρόσμενο (τόσο απρόσμενο και βολικό που πυροδότησε πολλά σενάρια) θάνατο του Ιωάννη Παύλου Α’.

    Ο εν λόγω διανοούμενος είχε κι αυτός ένα μικρό όνειρο, που το έβλεπε κάπως σαν «ο αγώνας τώρα δικαιώνεται»: να δει να εκλέγεται στο Βατικανό μαύρος Πάπας!
    Πώς την είδε, λοιπόν, ότι τότε ακριβώς (λίγο πριν βγουν σε Αμερική και Αγγλία ο Ρίγκαν και το Θάτσερ) είχε έρθει το πλήρωμα του χρόνου γι’ αυτή τη δικαίωση!! Είχε καθίσει σπίτι του μπροστά στην τηλεόραση έτοιμος να το γιορτάσει. Πρέπει να είχε βάλει και στοιχήματα. Δεν ξέρω αν είχε καλέσει και φίλους να το γιορτάσουν μαζί (μάλλον όχι γιατί αυτά τα ντέρμπι έχουν απρόβλεπτη διάρκεια). Όπως ξέρουμε, σύμφωνα με το τελετουργικό, αφού καταλήξει το κογκλάβιο στο νέο Πάπα και βγει λευκός καπνός από την καμινάδα, ο πρεσβύτερος του σώματος (πρωτοδιάκονος) βγαίνει στο μπαλκόνι, αναφωνεί «Habemus Papam», ανακοινώνει το κατά κόσμον επώνυμο του νέου ποντίφηκα (π.χ. «Ράτσινγκερ» ή «Παρασκευόπουλος») κι ο νεοεκλεγμένος βγαίνει να ευλογήσει τα πλήθη.
    Αυτό περίμενε με αγωνία στο σπίτι κι ο εν λόγω μακάριος.
    Κι έρχεται η στιγμή που αρχίζει δειλά δειλά κι ύστερα στα γεμάτα ν’ αποθρώσκει ο λευκός καπνός από την καμινάδα του μεγάρου και μαζί μ’ αυτόν και η αδρεναλίνη του καθηγητή. Ο πρωτοδιάκονος βγαίνει στο μπαλκόνι και ανακράζει «Habemus Papam».

    Και το όνομα αυτού: ΒΟΪΤΙΟΥΑ!

    «Ναιαιααι» πετάγεται από την πολυθρόνα του πανηγυρίζοντας ο πτωχός του πνεύματος άνθρωπος. «Un Papa nero! Un Papa nero!» Ε βέβαια! Με τέτοιο όνομα, σου λέει, τι άλλο μπορεί να ‘ναι εκτός από Αφρικάνος! «Και εκεί που περίμενα», όπως αφηγείται ο ίδιος, «να βγει στο μπαλκόνι ο μαύρος, βλέπω να βγαίνει ένας καρδινάλιος πιο άσπρος κι απ’ τη χλωρίνη κλινέξ, κι απ’ το κακό μου άλλαξα χίλια χρώματα»! Ήταν βέβαια ο Πολωνός Κάρελ Βοϊτίλα (έτσι τον μάθαμε απ’ τον Τύπο), που διάλεξε το όνομα «Ιωάννης Παύλος Β’».

    Τη συνέχεια την ξέρετε. Ο νέος Πάπας ήταν άσπρος και έφερε κάτασπρο και γκλαμουράτο παγετώνα μαυρίλας και καταχνιάς στο βασίλειό του*, βάζοντας ταφόπλακα (από λευκό ή μαύρο μάρμαρο, δεν έχει σημασία) σε όποια ελπιδοφόρα και όντως φωτεινά ανοίγματα είχε κάνει ο Ιωάννης ΚΓ’ παλιότερα, κατά τη σύντομη βασιλεία του (μέχρι κι ο Παζολίνι είχε αφιερώσει ταινία στην «αγαπημένη του μνήμη»). Πόση απογοήτευση όμως δεν θα είχε γλιτώσει ο πρωταγωνιστής της ιστορίας, αν ο πρωτοδιάκονος στο μπαλκόνι δεν είχε φωνάξει το επώνυμο του καρδιναλίου με τη σωστή του προφορά στα Πολωνικά, τη μητρική γλώσσα του νέου (και πολύγλωσσου) ποντίφικα!

    Η παραπάνω παραβολή δεν είναι καθόλου ηθικοδιδακτική ούτε προσπαθεί να ερμηνεύσει πώς πιάστηκαν ορισμένοι σαν τις μωρές παρθένους όταν ήρθαν οι νυμφίοι της συμφοράς. Απλώς πιστεύω ότι, ακόμα κι όταν ξέρουμε πώς προφέρεται κάποιο όνομα στη γλώσσα προέλευσής του, είναι προτιμότερο να δίνουμε βάρος στην καλή συνεννόηση με αυτούς που μας ακούνε και μας διαβάζουνε!

    * παραπομπή εν είδει κουλτουριάρικης διακειμενικότητας: Όλα αυτά μού θύμισαν το Μόμπι Ντικ και αυτά που λέει ο συγγραφέας του στο κεφάλαιο για το λευκό χρώμα.

  31. Μπουκανιέρος said

    Χαριτωμένη ιστοριούλα αλλά διόλου αληθοφανής. Αν ο καλός καθηγητής είχε τέτοια πρεμούρα να δει μαύρο πάπα θα είχε φροντίσει να μάθει ποιοι ήταν οι επικρατέστεροι υποψήφιοι και θα γνώριζε καλά το όνομα του μαύρου (αν υπήρχε εκείνη τη χρονιά).
    Κι έπειτα, και το Βοϊτίλα εμένα μου ακούγεται εξωτικό και διόλου πολωνικό – υποτίθεται ότι οι Πολωνοί λέγονται, ξερωγώ, Καζιμίρσκι ή Σοβιέσκι. Μιλάμε βέβαια στο επίπεδο των στερεότυπων που έχει στο νου του κάποιος που δεν ξέρει τη συγκεκριμένη γλώσσα – δηλ. στο ίδιο επίπεδο που το Βοϊτιούα ακούγεται αφρικάνικο (εμένα μου μοιάζει πολυνησιακό ή ινδιάνικο).

  32. Μαρία said

    Συμφωνώ με τον Μπουκάν. Non e bene trovato. Ο τωρινός, αν θυμάμαι καλά είχε συνυποψήφιο μαύρο.
    Αλήθεια ο Βοϊτίλας προφέρεται σαν τα σκυλάκια τσιουάουα;

  33. ηλε-φούφουτος said

    Επί της αληθοφάνειας καλά τα λέτε αλλά δεν βλέπω το λόγο γιατί ο φίλος μου να μου είχε πει ψέματα, όταν μου διηγήθηκε την ιστορία ανεκδολογικά. Δεν είχε σκοπό να με πείσει για κάτι και είναι και ειλικρινής. Ίσως απλά ο παθών να μην το είχε ψάξει ή να παρασύρθηκε από τον ενθουσιασμό της στιγμής μπερδεύοντας το επιθυμητό με το πραγματικό.

    Τέλος πάντων, σε συνέδριο μεταφρασιολογίας δεν θα την παρουσίαζα!

  34. Μαρία said

    Ο φίλος σου σε τι να φταίει; Ο παθών μπορεί να ήταν παραμυθατζής. Αλλά με το επιμύθιο συμφωνώ με χίλια. Όταν πρωτάκουσα τη Μπακόλ ως Μπακάλ στα γαλλικά,ψαχνόμουνα, ε μετά κατάλαβα το κόλπο και συνήθισα.

  35. SophiaΟικ said

    Ηλέ, εγώ πάντως γέλασα με την εικόνα του μαύρου Πάπα. Που θα αργήσουμε πολύ να τον δούμε. θα μου πεις εδώ είδαμε μαύρο πρόεδρο των ΗΠΑ.

    επι τηευκαιρία, απάντηση στο παλιότερο σχόλιο σου: οι αυστραλοί ακόμα το γράφουν gaol

  36. Μπουκανιέρος said

    Ηλεφού, δεν πιστεύω ότι ο φίλος σου σού είπε «ψέματα», μάλλον φούσκωσε (περισσότερο ή λιγότερο) ένα επεισόδιο που το είχε ακούσει από δεύτερο χέρι. Ίσως και να το ξεχείλωσε λιγάκι. Συμβαίνει συχνά με τις αφηγήσεις αφηγήσεων κοκ, και είναι μια διαδικασία μέσα από την οποία προκύπτει μια ειδική κατηγορία αστικών μύθων (ξέρεις, αυτά που συμβαίνουν σε κάποιο γνωστό γνωστού, ή στον ξάδερφο της κουμπάρας του φίλου μου, και πάει λέγοντας).
    Κι εγώ γέλασα πάντως – το φαντάστηκα σκηνή σε ιταλική κωμωδία.

  37. sarant said

    Μια και ταιριάζει ο τίτλος («Το καλό να λέγεται»), προσθέτω εδώ αυτό το σχόλιο για να επισημάνω ότι το σημερινό (11 Σεπτ. 2009) ένθετο «Βιβλιοθήκη» της Ελευθεροτυπίας είναι πολύ ενδιαφέρον και να πάτε να το αγοράσετε διότι στην ηλεκτρονική του μορφή χάνει -έχει εικόνες και άλλα που δεν φαίνονται, ενώ και το στήσιμο της σελίδας έχει τη σημασία του. Δεν εννοώ ότι συμφωνώ με όλα όσα λέει -για παράδειγμα, στο άρθρο του για το Τρίτο Στεφάνι του Ταχτσή, που επανεκδόθηκε, ο Χ. Μεγαλυνός βάζει μια υποσημείωση περί μονοτονικού με την οποία διαφωνώ εντελώς και στην οποία θα απαντήσω (όχι όμως αμέσως)- αλλά αξίζει να αγοραστεί και να διαβαστεί.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: