Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ηρακλής πενόμενος -και η θλιμένη πριγκίπισσα

Posted by sarant στο 18 Μαρτίου, 2009


Γελοιογραφία του Μποστ από την Ελευθερία, 31 Μαρτίου 1963.

penomenosΟ τίτλος του σκίτσου είναι βέβαια λογοπαίγνιο με την τραγωδία Ηρακλής μαινόμενος του Ευριπίδη. Ο Μποστ, με αφορμή μια παράσταση της τραγωδίας αυτής στην Επίδαυρο, έχει γράψει ένα απολαυστικό κείμενο που μπορείτε να το διαβάσετε όλο εδώ κι από το οποίο ξεσηκώνω μια παράγραφο, έτσι για γεύση.
Στο θέατρο της Eπιδαύρου μπήκα στις 6 και μισή. Πέρσι, πλευρίσας καταλλήλως τον Γενικόν Διευθυντήν του Eθνικού Θεάτρου, κατώρθωσα να παρακολουθήσω τους «Bατράχους» από διακεκριμένην θέσιν. Φέτος, παιζόμενος ο «Hρακλής Mαινόμενος», ο Γεν. Διευθυντής μη ανακαλυπτόμενος (ίσως και φρονίμως ποιών κρυπτόμενος) διότι ο Tζαμπατζής εφαίνετο αναμενόμενος, παρηκολούθησα την παράστασιν εις το δικό μου δεκάδραχμον βασιζόμενος. Πέρσι ήμουν στις πρώτες σειρές. Φέτος έπεσα λιγάκι ψηλά και εθεάθην αναρριχώμενος.

Αν όμως ο Ηρακλής του Ευριπίδη είναι μαινόμενος, ο Ηρακλής του Μποστ στην Ελλάδα της καραμανλικής οχταετίας είναι πενόμενος. Πενόμενος και μετανάστης. Είναι μάλιστα, όπως διαβάζουμε, ο ένας από τους δύο Ηρακλείς του στέμματος· κι επειδή ο βασιλιάς αρκείται να εκπροσωπεί το μισό του ελληνικού λαού, τη δεξιά εννοώντας, αγνοώντας το άλλο μισό, οι δυο Ηρακλείς έκαναν συμβούλιο και αποφάσισαν πως ο ένας περισσεύει. Πήρε λοιπόν τα μάτια του ο Ηρακλής κι έφτασε στην Τσινετσιτά, ζητώντας να παίξει έστω ρόλους κομπάρσου.

image0011

Τι είχε συμβεί; Τις μέρες εκείνες, ο Γεώργιος Παπανδρέου είχε στείλει επιστολή στον βασιλιά Παύλο ζητώντας του να προκηρύξει εκλογές λόγω του ότι η κυβέρνηση είχε προκύψει από εκλογές βίας και νοθείας, το 1961. Το διάβημα αυτό φυσικά δεν μπορούσε ποτέ να τελεσφορήσει, όμως αντί του βασιλιά απάντησε ο πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής, ότι η κυβέρνηση απολαμβάνει την εμπιστοσύνη του Ανώτατου Άρχοντα, μια ενέργεια μάλλον άγαρμπη που έδωσε λαβή στον αντιπολιτευόμενο τύπο να κατηγορήσει τον βασιλιά ότι επιτρέπει στον Καραμανλή να τον εκπροσωπεί, και ταυτόχρονα έδωσε έμπνευση στον Μποστ για το υπέροχο εύρημα. Φυσικά, μετά από λίγες εβδομάδες, οι εξελίξεις θα προχωρήσουν καταιγιστικά: η επίσκεψη Φρειδερίκης στο Λονδίνο και το χαστούκι (που μάλλον δεν δόθηκε ποτέ) από την Μπέτυ Αμπατιέλου, η δολοφονία Λαμπράκη και η αποχώρηση Καραμανλή θα αλλάξουν άρδην το πολιτικό σκηνικό.

image0021Η άλλη πρωταγωνίστρια του σκίτσου είναι η θλιμμένη πριγκίπισσα, η Σοράγια. Κόρη Πέρση διπλωμάτη και με μητέρα Γερμανίδα, η Σοράγια Εσφαντιαρί παντρεύτηκε με μεγάλη χλιδή τον Βασιλέα των Βασιλέων, τον Σάχη της Περσίας το 1951, αλλά καθώς περνούσαν τα χρόνια χωρίς τον πολυπόθητο διάδοχο ο Σάχης τη χώρισε το 1958. Η Σοράγια τότε επέστρεψε στην Ευρώπη και προσπάθησε να κάνει καριέρα σαν ηθοποιός. Με τον Λαουρέντις είχαν ξεκινήσει την ταινία «Μεγάλη Αικατερίνη». Τελικά η ταινία δεν τελείωσε ποτέ -και εδώ ο Μποστ βγαίνει προφητικός αφού βάζει τον Λαουρέντις να λέει «ουδέποτε αυτό το φιλμ προώρισται ν’ αρχίσει». Η ιστορία της Σοράγιας είχε αφήσει τη σφραγίδα της στην επικαιρότητα της εποχής. Στην οικογένειά μου, μου λένε, είχαμε μια γάτα σιαμέζα που δεν έκανε γατάκια, και φυσικά ονομάστηκε κι αυτή Σοράγια.

Η σύνθεση του Μποστ έχει λιγότερους υπαινιγμούς από άλλα σκίτσα του. Οι δυο μακρόσυρτοι μονόλογοι, του Ηρακλή και του Λαουρέντις, θυμίζουν, ιδίως ο δεύτερος, τα έμμετρα θεατρικά που έγραψε αργότερα ο Μποστ με τον βραδυφλεγή σουρεαλισμό τους. Οι εκφράσεις των προσώπων είναι έξοχα σκυθρωπές (ακόμα και της λεοντής!) ενώ από γλωσσική πλευρά θα επισημάνω το αχτύπητο «οι λεβέντεις» απ’ όπου συμπεραίνουμε ότι στη μπόστειο γραμματική ο λεβέντης κλίνεται όπως ο τίγρης. Αγνοώ τι σημαίνει το εντός παρενθέσεως κείμενο πλάι στον τίτλο («διστιχώς ζοή-μίσος κε εν Τσινετσιτά»), ενώ ο τελευταίος στίχος του Λαουρέντις (Γυρίζεις πλέον ώριμος στην πατρική σου χώρα) μου φαίνεται ακαθόριστα οικείος, αλλά μπορεί να γελιέμαι.

Όπως είπα πιο πάνω, η ταινία του Λαουρέντις δεν τελείωσε ποτέ. Και γενικά, οι περισσότεροι από τους πρωταγωνιστές της ιστορίας είχανε κακά στερνά. Ο θρόνος στην Ελλάδα εξευτελίστηκε με την εμπλοκή του στα Ιουλιανά και στη Δικτατορία, κι έτσι ο Ηρακλής του στέμματος βγήκε οριστικά στη σύνταξη. Ο Σάχης της Περσίας παντρεύτηκε, με ακόμα μεγαλύτερη γκλαμουριά, τη Φαράχ Ντιμπά, που του χάρισε τον πολυπόθητο διάδοχο, αλλά τούς σάρωσε η ισλαμική επανάσταση, ενώ η Σοράγια έζησε στην Ευρώπη δυστυχισμένη, όπως λένε. Πέθανε το 2001, σε ηλικία 69 ετών στη Γερμανία. Αντίθετα, ο Ντίνο ντε Λαουρέντις πήγε στην Αμερική, όπου έκανε πολλές και καλές ταινίες (πρόχειρα θυμάμαι το Σέρπικο, αλλά έκανε ένα σωρό) και γύριζε ταινίες μέχρι τα τελευταία χρόνια -κι ακόμα ζει και βασιλεύει, στα ενενήντα του. Όπως ζει και βασιλεύει και ο Μποστ, μέσα από τα δημιουργήματά του.

13 Σχόλια προς “Ηρακλής πενόμενος -και η θλιμένη πριγκίπισσα”

  1. Μαρία said

    Σοράγια τη γάτα σας; Κάθε χωριό και κάθε πόλη είχε τουλάχιστον μια Σοράγια. Μια τέτοια μελαχροινή καλλονή είχαμε και μεις στη μικρή μας πόλη στα τέλη της δεκαετίας του 50-λογικό. Αλλά κορίστι γεννημένο το 68 Σοράγια; Κι αυτό το είδα.
    Για να συμπληρώσω τα κοσμικά, η πραγματική Σοράγια πέθανε στο Παρίσι. Ένα χρόνο πριν πεθάνει την είδα απο κοντά και ήταν θεά. Ζούσε τότε μεταξύ Μόντε Κάρλο και Παρισιού και είχε έναν οικονομικό διαχειριστή, λάτρη του γκρικ σιρτάκι που έκλεισε ελληνικό μαγαζί φίλων, για να γιορτάσει σε στενό κοσμικό κύκλο τα γενέθλιά της. Τι έγινε μετά και πέθανε, ποιος ξέρει.

  2. SophiaΟικ said

    Προς στιγμή νόμισα ότι στη φωτογραφία ήταν η Άβα Γκάρντνερ, μετά λίγο το τί δουλειά εχει η ξυπολυτη κόμισσα εδώ, λίγο το ότι δεν μοιάζουν 100%, αναγνώρισα τη Σοράγια.
    Δεν μπορώ να πω, οι ωραίες της παλιάς εποχής ήταν πολύ πιο ωραίες από τις σημερινές ωραίες, ίσως το φτιάξιμο, το χτένισμα, το στήσιμο, ίσως το ότι υπήρχε ποικιλία, ενώ τώρα είναι έργα τέχνης- χειρουργικής τέχνης.

    Μαρία, η Σοράγια πέθανε από ανακοπή 70 ετών, δεν είναι και τόσο παράξενο.

    Νομίζω το Σοραγια σαν γατο-όνομα ηταν γενικά διαδεδομένο στην Ελλάδα, ίσως λόγω των γατίσιων ματιών της Σοράγιας.

  3. Nicolas said

    Μαρία, από τη Σέτη στο Παρίσι και από τα μύδια στη Σοράγια. Χαμός γίνεται εδώ μέσα. Άσε και το Νίκο που μας βρίσκει κάτι θέματα… Αποτέλεσμα, αντί να πάω να κοιμηθώ, κουκουβαγιάζω πάλι.
    http://www.metacafe.com/watch/566708/princess_soraya_of_iran/
    Και η Μπέτυ έχει φάτσα, όμως. Εντάξει, δεν είναι Σοράγια, αλλά έχει κάτι αυτή η γυναίκα.
    Και χάρη στη Σοράγια (ποτίζεται κι η γλάστρα; όχι! αμέσως εσείς!) ανακάλυψα και τον Zeki Müren που δεν ήξερα.
    Αχ, αυτό το ιντερνέτι! θα μας φάει!

  4. παρα πολύ ωραια αναρτηση ..
    Ο Μποστ: Αξεπέραστος…
    αυτό το υποκωφο χιουμορ..αυτος ο ερπων σαρκασμός…

  5. sarant said

    Μαρία, κι ένα άσκημο, που δεν το έβαλα στο κυρίως άρθρο -πριν από μερικά χρόνια, κάποιος βανδάλισε τον τάφο της Σοράγιας στη Γερμανία κι έγραψε πάνω για τη γουρούνα που δεν δούλεψε ποτέ από τα 25 ώς τα 60 της.

  6. Νικόλα, ενδιαφέρουσα η διήγηση για την Μπέτυ Αμπατιέλου (ναι, πάλι το δάχτυλο κοίταγα!) αλλά για βοήθησέ με: δεν είχαν ριφθεί κάτι ντομάτες; Εγώ πώς θυμάμαι κάτι ντοματούλες κόκκινες να ίπτανται στον μουντό ουρανό του Λονδίνου;

  7. sarant said

    Έγιναν διαδηλώσεις Κυπρίων αριστερών. Ντομάτες δεν είδα στη βιβλιογραφία, δεν ξέρω. Όμως θα βάλω ανάρτηση για το επεισόδιο, τον άλλο μήνα, και ίσως εκεί να χυθεί άπλετο φως στην υπόθεση.

  8. Μαρία said

    Νικολά, τι σχέση είχε ο μακαρίτης Ζεκί Μουρέν με τη Σοράγια. Ντυνόταν μήπως Σοράγια; Κοίτα, αν μπορείς, να ακούσεις τα παλιά του.

  9. Nicolas said

    Καμία σχέση, απλά στο φιλμάκι για τη Σοράγια που βρήκα, το τραγούδι είναι το Bir gülü sevdim.
    Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει το βιβλίο του Βασίλη Γκουρογιάννη, Από την άλλη γωνία. Το φρύδι της βασίλισσας είναι ξεκαρδιστικό και μιλάει για το κατούρημα της Φρειδερίκης.
    Και μια που είμαστε στα χαστούκια, για το χαστούκι της Μελίνας στη Μούσχαρη (ωχ! συγγνώμη, στη Μούσχουρη) το ξέρετε;
    Αυτά είναι χαστούκια, κι όχι της άλλης που χαστούκισε τη Μιμή, νομίζοντας ότι είναι πρωτότυπη (και πάλι καλά που δεν της έριξε η άλλη ένα βυζοσκάμπιλο, θα την άφηνε ξερή επί τόπου). Αχ, πάει, βρικολακιάσαμε και λέμε αλλαντάλλων.

  10. SophiaΟικ said

    Σκεφτόμουνα μετά ότι ο 40ακος μας ενημερώνει για τα σοβαρά πολιτικά γεγονότα του παρελθόντος κι εγώ ασοχλούμαι με τη Σοράγια και κοιτάζω στο ιντερνέτ φωτογραφίες της κλπκλπ και διαπιστώνα ότι και η πρώτη σύζυγος του Σάχη ήταν εξίσου σταρ του σινεμά στην εμφάνιση και σκεφτόμουν ότι τελικά η Φαράχ μόνο είχε το ανατολίτικο λουκ και λοιπά τέτοιυ επιπέδου, αλλά βλέπω ευτυχώς δεν είμαι μόνη!

  11. Μαρία said

    Τι μόνη! Εγώ παράστησα τη λαντσιέρα για να τη δω.

  12. SophiaΟικ said

    Άρα η Σοράγια είναι θρύλος και όλα συγχωρούνται, και κανένας δεν είχει ανοσία στη σελεμπριτομανία.

    Τουλαχιστον οι τότε σελέμπρηδες ήταν καλύτεροι από τους σημερινούς, είχαν μια τραγική ιστορία από πίσω τους βρε παιδί μου. γερνάγανε σαν άνθρωποι κι όχι σα μούμιες με μποτόξ.

  13. […] έδωσαν τροφή στους γελοιογράφους, ας πούμε στον Μποστ, όπως έχουμε δει σ’ αυτό εδώ το ιστολόγιο, ή στον Κώστα Μητρόπουλο σ’ αυτό το σκίτσο από την […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: