Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η τρίτη «Προσευχή του ταπεινού»

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2009


Ο Άχθος Αρούρης σε σκίτσο του Αντ. Πρωτοπάτση

Ο Άχθος Αρούρης σε σκίτσο του Αντ. Πρωτοπάτση

Μια και σήμερα, 21 Μαρτίου, είναι η Παγκόσμια μέρα ποίησης, ας βάλω ένα ποίημα. Όχι δικό μου, αλλά δικού μου ανθρώπου. Είναι του παππού μου, του επίσης Νίκου Δημ. Σαραντάκου, που έμεινε άγνωστος ως ποιητής με το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης. Περισσότερα για τον ποιητή Άχθο Αρούρη μπορείτε να διαβάσετε στις σελίδες που του έχω αφιερώσει στον ιστότοπό μου.

Το ποίημα που θα παρουσιάσω λέγεται Προσευχή του ταπεινού. Λέω ότι πρόκειται για την τρίτη «Προσευχή του ταπεινού» επειδή προϋπήρξαν άλλα δύο ποιήματα με το ίδιο όνομα.

Το πρώτο είναι το πασίγνωστο του Ζαχαρία Παπαντωνίου.

Κύριε, σαν ήρθεν η βραδιά, σου λέω την προσευχή μου.
‘Αλλη ψυχή δεν έβλαψα στον κόσμο απ’ τη δική μου.
Εκείνοι που με πλήγωσαν ήταν αγαπημένοι.
Την πίκρα μου τη βάσταξα. Μου δίνεις και την ξένη…

(το υπόλοιπο μπορείτε να το διαβάσετε εδώ)

Η Προσευχή του ταπεινού δημοσιεύτηκε στη συλλογή Θεία δώρα του Ζ. Παπαντωνίου το 1931.

Όμως υπήρξε και μια δεύτερη Προσευχή του ταπεινού, παρωδία της πρώτης. Την έγραψε ο Κώστας Βάρναλης για να στηλιτεύσει την πολυθεσία του Παπαντωνίου που είχε ευνοηθεί από το βενιζελικό καθεστώς. Δημοσιεύτηκε το 1932 (με ψευδώνυμο Καρχαρίας Παπαφαταούλας) στο αριστερό λογοτεχνικό περιοδικό «Νέοι Πρωτοπόροι» και αποτελεί έξοχη, βιτριολική παρωδία:

Κύριε, σαν ήρθεν η βραδιά και μάτι δεν μας βλέπει

βρέχε σωρό διορισμούς στην ταπεινή μου τσέπη.

Την προσευχή μου, Κύριε, σου λέω με προθυμία

καμιά ψυχή δεν έβλαψα, μονάχα τα Ταμεία.

(Το υπόλοιπο, μαζί με κάποια στοιχεία, εδώ)

Η τρίτη Προσευχή του ταπεινού, είναι του παππού μου. Ασφαλώς ο Άχθος Αρούρης ήξερε το πασίγνωστο ποίημα του Παπαντωνίου και ίσως απ’ αυτό να εμπνεύστηκε, πολύ χαλαρά όμως. Κατά πάσα πιθανότητα, δεν ήξερε τη βαρναλική παρωδία.

Η προσευχή του ταπεινού
Ελέησόν με ο Θεός, κατά το μέγα ελεός σου
έτσι που εύσπλαχνα ελεείς κάθε πιστό σου.
Δεν είμαι τάχατες κι εγώ εικόνα και ομοίωση
του πάνσεπτου προσώπου σου με την κατάσπρη γενειάδα
και με το δίκιο μου, υποθέτω, σου ζητώ
μια κάποια λογικήν αποζημίωση
έτσι που στάθηκα πιστός μες στων δακρύων την κοιλάδα.

Ουράνιες δε ζητώ χαρές, αλλά στον κόσμο τον απτό
ζητώ να βρουν οι κόποι μου δικαίωση.
Τι να την κάνω τη διαβεβαίωση
μιανής ανέφελης ζωής στου Παραδείσου τη χλιδή,
αφού τη σήμερον πεινώ και χαραμίζω τη ζωή μου
σε μιας ανέκφραστης μιζέριας το μαράζι.

Θεούλη μου σε βεβαιώ δεν με πειράζει
την κουρασμένη αν πάρει ο διάβολος ψυχή μου
αρκεί το μαύρο μάτι μου χαρούμενο να δει
δυο τρεις αυγούλες ροδαλές, ήλιο και φως αληθινό
και τη χαρά να τη χαρεί κάτω απ’ τον γήινο ουρανό.
Τα περισσά εκ του πονηρού εστίν, καθώς το λες.

Το ποίημα γράφτηκε στη Μυτιλήνη το 1936. Δεν δημοσιεύτηκε σε περιοδικό, αλλά μόνο, ως πρόλογος, στη συλλογή ποιημάτων «Της Κατοχής και του στρατόπεδου» που βγήκε μετά τον θάνατο του ποιητή, το 1977.

13 Σχόλια προς “Η τρίτη «Προσευχή του ταπεινού»”

  1. και ο παππούς των γραμμάτων ; Μαθαίνουμε..

  2. Μαρία said

    Και τη γιαγιά την αναφέρει ο Ασημάκης Πανσέληνος στις εκτός «ορδής» διανοούμενες.

  3. δηλαδή έχει ευγενή καταγωγή ο δικός μου; Νικόλα μην ψάχνεις τα mail. Αφού η σελίδα σου τα ζητάει δίνω και γω παπαριές. Κατανοητό;

  4. Γιάννης Στρούμπας said

    Νίκο, γεια χαρά και καλορίζικο!
    Μόλις διάβασα τον τίτλο σκέφτηκα πως πρόκειται για τον… πρωθυπουργό μας, κ. Κώστα Καραμανλή. Μετά, διαβάζοντας ολόκληρο το κείμενο, διαπίστωσα ότι… όντως πρόκειται περί αυτού!!!

  5. Μαρία said

    Γιάννη, ποια απο τις τρεις του πάει καλύτερα κατά τη γνώμη σου;

  6. Γιάννης Στρούμπας said

    Μαρία,
    Η πρώτη προσευχή με το «Κύριε, σου λέω την προσευχή μου» ίσως να μην ταιριάζει ως προς το γεγονός πως η καταμέτρηση της εκκλησιαστικής περιουσίας σε αγαστή συνεργασία με τον σεβαστό Εφραίμ, δεν αφήνει πολύ χρόνο για προσευχές!
    Η τρίτη προσευχή σκοντάφτει στο «αφού τη σήμερον πεινώ», πράγμα απίθανο.
    Οπότε διά της εις άτοπον απαγωγής, προκρίνω τη 2η, του… Καρχαρία Παπαφαταούλα!

  7. Crafty chinstrap Tango said

    Ο Περάνθης, στην ανθολογία του, νομίζω ότι αναφέρει σαν ψευδώνυμο του Βάρναλη το «Καρχαρίας Φαγαντωνίου».

  8. Μαρία said

    Ο Περάνθης στην ανθολογία του, όχι.

  9. Crafty Chinstrap Tango said

    Το είχα δει μια παλιότερη έκδοση, η οποία εκδόθηκε πρίν από το 1980, τρίτομη. Στην μετέπειτα εξάτομη λείπουν κάποια σχόλια και παραπομπές…

  10. Μαρία said

    Crafty έχω την 1η έκδοση του 1954. Τα βιογραφικά σημειώματα είναι σύντομα και δεν αφήνουν περιθώρια για τέτοιες λεπτομέρειες. Αλλά και εκτενέστερα βιογραφικά του Βάρναλη αναφέρουν το ψευδώνυμο Δήμος Τανάλιας με το οποίο τύπωσε στην Αλεξάνδρεια «Το Φως που καίει» αλλά όχι τον Καρχαρία που φαίνεται οτι ήταν περιστασιακό.

  11. sarant said

    Σαφώς ήταν περιστασιακό το Καρχαρίας, τόσο που ο Μ.Μ. Παπαϊωάννου, όταν έκανε την πρώτη αναδημοσίευση της παρωδίας στο περιοδικό Πολιτιστική, δεν θυμόταν καν ποιο ήταν το ψευδώνυμο γιατί είχε χάσει τη σημείωση που είχε κρατήσει.

  12. ελ. ευφραιμίδου said

    .Το ποίημα του Κ.Βάρναλη αξίζει να δημοσιευθεί ολόκληρο όχι σαν παρωδία στο ποίημα του Παπαντωνίου μόνο, αλλά και ως παρωδία στους λόγους όλων των σύγχρονων επιφανών λαοπλάνων.
    Τέτοια ποιήματα πρέπει να δημοσιεύονται σε καθημερινές εφημερίδες για να ακούγεται η…προσευχή του ταπεινού,αλλά και για να αποκτήσει η ποίηση τη δύναμη που της αξίζει.

  13. Λ said

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: