Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Καλώς τα τα χρυσόπαιδα!

Posted by sarant στο 23 Μαρτίου, 2009


Ο τίτλος είναι εύρημα ενός εκλεκτού μέλους του εκλεκτού φόρουμ Λεξιλογία, όπου επίσης έθεσα το θέμα. Διακρίνεται βέβαια και η επιρροή του προπονητή Αλέφαντου.

Με τον νεολογισμό «χρυσόπαιδα» αποδίδεται ο όρος golden boys, που τόσο ορμητικά μπήκε στην καθημερινότητά μας μαζί με την οικονομική κρίση. Τον όρο τον αντιλήφθηκα χτες, στο χρονογράφημα της Λιάνας Κανέλλη στον Ριζοσπάστη, αλλά το γκουγκλ με πληροφορεί ότι έχει ηλικία κάμποσων μηνών. Ένας από τους πρώτους που είδα να τον χρησιμοποίησε, πέρσι τον Σεπτέμβρη, ήταν ο πρώην υφυπουργός κ.  Αθ. Γιαννόπουλος.

Φυσικά, πρόκειται για διαφανέστατο μεταφραστικό δάνειο, αλλά αυτό μπορεί να είναι και πλεονέκτημα. Το ίδιο άλλωστε ισχύει και για μερικούς σαφώς επιτυχημένους νεολογισμούς (Διαδίκτυο, πολυμέσα). Αντιλαμβάνομαι ότι μπορεί κάποιοι να τον βρουν κωμικό, εγώ πάντως θα τον χρησιμοποιώ, αν και δεν τον προωθώ με ζέση -όπως, αντίθετα, προωθώ την οικογένεια νεολογισμών από ηλε- (ηλεμήνυμα, ηλεμάθηση, ηλεμπόριο κτλ.)

Κατά τα άλλα, στο άρθρο της Λ. Κανέλλη επισήμανα ένα «των προαναγγελθέντων εξελίξεων», κλισέ που στράβωσε. Δεν είναι σωστό, το διορθώνουμε, αλλά για πολλοστή φορά αποδεικνύεται ότι ο θηλυκός τύπος αυτής της έτσι κι αλλιώς ετοιμοθάνατης μετοχής δεν ταιριάζει καλά στην ελληνική γλώσσα, τους τελευταίους 10-15 αιώνες.

21 Σχόλια προς “Καλώς τα τα χρυσόπαιδα!”

  1. Μαρία said

    ‘Εχει κάτι απο χρυσοδάκτυλο και χρυσοκάνθαρο.
    Έκανε τέτοιο λάθος η γλωσσαμυντόρισσα!!

  2. Καλό είναι!
    Κυρίως επειδή θυμίζει άλλα *όπαιδα, εξίσου καταδικαστέα.

  3. SophiaΟικ said

    Μ’αρέσει η λύση της μιας λέξης πολύ καλύτερα από τις δύο.

    Βεβαίως τα ερμηνευτικά λεξικά τονίζουν ότι το χρυσό αγόρι και το χρυσό κορίτσι (αμφότερες εκφράσεις της αμερικανικής γλώσσας) έχουν εφήμερη καλοτυχία/ επιτυχία, δηλαδή η έκφρασηείναι 100% ταιριαστή στην πολιτική, δεν ξέρω αν ταιριάζει καιστην ελληνική πολιτική, όμως, όπου κανένα χρυσόπαιδο δεν παει χαμένο, ακόμα κι όταν είναι αντιπολίτευση.

    Πάντως η έκφραση έχει ξαναεμφανιστέι στην Ελλάδα, παλιότερα και δεν αναφέρομαι στο σήριαλ Χρυσά Κορίτσια, αλλά πιο παλιά, μόνο που τότε δεν είχε πάρει τόση έκταση. Προφανώς προτιμούσαμε το παιδί-θαύμα (wonder boy, ομώνυμο). Ή ίσως τον διάττοντα αστέρα 🙂

    Παρεμφερές αλλά όχι σχετικό, στην αγγλική γλώσσα το χαϊδεμένο, ο ευνοούμενος είναι blue eyed boy, γαλανομάτης, (fair haired boy, ξανθός, στα αμερικάνικα). Τώρα γιατί ένα χαρακτηριστικό τόσο κοινό στα μέρη αυτά να χρησιμοποιείται για υποδηλώσει αυτόν που κατέχει ξεχωριστη θέση; Δεν ξέρω.

  4. sarant said

    Για το χαϊδεμένο παιδί, Σοφία, παλιότερα λέγαν «το ανφάν γκατέ», που ήταν πολύ διαδομένο προπολεμικά, μέχρι και σε ρεμπέτικα είχε μπει. (Στην οικογένεια, κοροϊδεύοντας κάποιον που έχει ξεχαστεί, λέγαμε ‘έφτασε στο ανφάν γκατέ’, εννοώντας το μη περαιτέρω, αλλά αυτή η χρήση δεν έχει λεξικογραφηθεί:)

  5. SophiaΟικ said

    H γιαγιά μου λέει π.χ. ότι στην τάδε εκδήλωση ήταν όλο το αφάν κατέ εννοώντας την αφρόκρεμα, αλλά αυτό είναι μάλλον άλλο (κι ίσως και τούρκικο;). Φυσικά το χρησιμοποιύσε ειρωνικά και το γκουγκλ δέιχνει ότι δεν είναι η μόνη. Μήπως και η οικογενειακή σου έκφραση είναι το ίδιο;

    Enfant gate (δεν έχω τόνους) χρησιμοποιούν κι οι αγγλόφωνοι εδώ εκεί, με τον τρόπο που εμεις λέμε «το τρομερό παιιδί», δηλαδή το…. χμ, υποθέτω το χρυσόπαιδο.

  6. Μαρία said

    Το ανφάν γκατέ το έχω ακούσει να χρησιμοποιείται με τη σημασία της αφρόκρεμας. π.χ. για κοσμική εκδήλωση: Ήταν εκεί όλο το ανφάν γκατέ.
    Οι οικογενειακές γλώσσες αξίζουν ένα ιδιαίτερο ποστ.

  7. ηλε-φούφουτος said

    Την «πραγματική» σημασία του αΦάν γκατέ, μόνο όταν άρχισα να μαθαίνω Γαλλικά την έμαθα (δηλαδή σε σχετικά μεγάλη ηλικία). Μέχρι τότε κι εγώ ως αλαφρόκρεμα το ήξερα (κρεμ ντε κρεμ).

  8. Mindkaiser said

    Να καταθέσω κι εγώ την αντίληψή που είχα για τις συγκεκριμένες εκφράσεις. Όντως, η σημασία του αφάν γκατέ, ήταν συνδεδεμένη με την παρουσία εξεχουσών προσωπικοτήτων σε κάποια συνάθροιση. Για κάποιο λόγο όμως, το μεταχειρίζονταν όλοι σαν να ήταν γένους θηλυκού («ήταν μαζεμένη η αφάν γκατέ»). Όσο για την κρεμ ντε λα κρεμ, είχε ταυτόσημη έννοια.

    Υ.Γ.: Ελπίζω να εκτιμηθεί το «σαν» που μεταχειρίστηκα παραπάνω αγαπητέ Νίκο γιατί προσπαθώ να το εντάξω, απενεχοποιημένο πλέον, στο γραπτό μου λόγω μετά το παροιμιώδες άρθρο σου για την κοτσάνα με τον Μπολιβάρ του Εγγονόπουλου.

  9. ηλε-φούφουτος said

    Έχει κάτι αφράτο και κρεμώδες σαν άκουσμα: αφφφφάν γκατέ

  10. Μαρία said

    Ηλεφού μ’ έβαλες σε περιέργεια και το γούγγλισα.Τελικά στα ελληνικά αυτή είναι η κυρίαρχη σημασία.(αντί χάϊδεμένος «καθώς πρέπει») Άρα εμείς που το χρησιμοποιούσαμε με την πραγματική κάναμε λάθος!
    Ιδού ένα γελοίο παράδειγμα:
    «Μόλις 7 χιλιόμετρα από τον Αγιο Νικόλαο και 70 από το Ηράκλειο, όπου χτυπά η οινική καρδιά της Κρήτης, βρίσκεται ο κόλπος της Ελούντας, κέντρο προσέλευσης του εγχώριου, αλλά και του διεθνούς… ανφάν γκατέ. Οι κουκλίστικες βίλες και οι φιλόξενες σουίτες του Elounda Gulf Villas and Suites αφήνουν άφωνο τον επισκέπτη…»
    http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_oiko1_1_06/08/2008_243299

  11. Η «κατέ» πάντως, χωρίς το α(ν)φάν μπροστά, είναι το τεκνό στα καλιαρντά. Δεν ξέρω αν προέρχεται από το gâté, όλα να τα περιμένει κανείς.

  12. ηλε-φούφουτος said

    @Μαρία, και γιατί παρακαλώ γελοίο;! Μια χαρά το βρίσκω το παράδειγμα και να λεξικογραφηθεί ασκαρδαμυκτί!

    Όπως και να το δει κανείς, είμαι α(ν)φάν (γ)κατέ! 😉

  13. Εκτός από τα blue-eyed boys (σχόλιο 3), υπάρχει και η blue-eyed soul (ή white soul), δηλαδή μουσική ρυθμ εντ μπλουζ ή σόουλ τραγουδισμένη από λευκούς καλλιτέχνες, κυρίως δεκαετίες ’60 και αρχές ’70. Τότε, που αποκλειστικές πηγές της μουσικής ενημέρωσης ήταν το ραδιόφωνο (τα ΑΜ φυσικά· ποια FM τότε) και το τζουκμπόξ, ενώ φωτογραφίες των καλλιτεχνών, ειδικά των λιγότερο προβεβλημένων, μπορούσε να βρει κανείς μόνο στα ολιγάριθμα ειδικευμένα μουσικά περιοδικά, πολλοί θεωρούσαν τραγουδιστές όπως ο Tom Jones ή η Dusty Springfield, πριν γνωρίσουν την οικουμενική αναγνώριση, έχοντας μόνο ακούσει τους και ποτέ δει τους, για μαύρους.

    Αντιλαμβάνομαι ότι σήμερα, με τον πακτωλό της πληροφόρησης που υπάρχει, φαίνεται στους νεώτερους απίστευτο ότι στο σχετικά κοντινό παρελθόν δεν ήξεραν / ξέραμε πώς είναι στην εμφάνιση ένα συγκρότημα ή ένας τραγουδιστής που γνωρίζει επιτυχία, όμως ας το φέρουμε στα ελληνικά δεδομένα της εποχής: τη δεκαετία του ’60, μόνη πηγή ενημέρωσης για την ελληνική νεανική μουσική ήταν το περιοδικό «Μοντέρνοι Ρυθμοί». Έτσι, γνωρίζαμε με τι μοιάζουν, για παράδειγμα, οι Charms, οι Forminx, οι Juniors, οι Idols και οι Ολύμπιανς, αφού το περιοδικό δημοσίευε πού και πού καμιά φωτογραφία τους ανάμεσα στους μεσουρανούντες τότε Μπητλς, Έλβις, Σαπρήμς, Ανταμό κ.τ.ό., έστω και ασπρόμαυρη, κακοφωτισμένη και διαστάσεων γραμματοσήμου, όμως δεν είχαμε ιδέα πώς είναι, ας πούμε, οι Dragons, οι MGC και οι Loubogg, ενώ είχαμε τα 45ράκια τους.

    Επίσης, μπορεί να φαίνεται απίθανο να περάσει κανείς λευκό τραγουδιστή για μαύρο, όμως ακούστε, π.χ., τη μεγάλη Timi Yuro –διαλέγω επίτηδες αυτήν επειδή, ακόμα και αν την έχετε ακουστά, δύσκολα να έχετε δει φωτογραφία της– στο What’s a matter baby (1962· το επανεκτέλεσε πολύ επιτυχημένα, σε δυναμική ροκ ενορχήστρωση, το 1979 η Ellen Foley), και πείτε μου αν θα στοιχηματίζατε έστω 1 στα 10 ότι δεν είναι μαύρη 🙂

  14. Μπουκανιέρος said

    Κι εγώ το ανφάν γκατέ μ’ αυτή τη σημασία (της αφρόκρεμας) το είχα ακουστά, παιδί – και μαθαίνοντας ή βελτιώνοντας τα γαλλικά μου είχα μπερδευτεί.
    Άρα, Νίκο, έχασες την οικογενειακή κυριότητα της έκφρασης – κι άστα αυτά κι άρχισε να γράφεις το σχετικό άρθρο.

    Πάντως, οι οικογενειακές «γλώσσες», οι «γλώσσες» της παρέας, γενικά οι μικρογλώσσες, έχουν πολύ ενδιαφέρον. Μόνο που δε χωράνε σε κανένα ποστ, ίσως ούτε καν σε ογκώδη τόμο.
    Μεταξύ άλλων, είναι θαρρώ πηγή νεολογισμών – αλλά βέβαια μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό τέτοιων νεολογισμών ξεπερνάει το επίπεδο της μικρογλώσσας για να περάσει στην κανονική γλώσσα (οτιδήποτε κι αν εννοούμε μ’ αυτή την έκφραση).

  15. sarant said

    Λοιπόν, δεν πρέπει να γράφω βιαστικά -φυσικά το ανφάν γκατέ με την έννοια της αφρόκρεμας το λέμε. Που τελικά δεν είναι τόσο μακριά από τα χαϊδεμένα παιδιά. Λέει π.χ. ο Βαμβακάρης στο μπουζούκι του,»έκανες και γουστάρανε ανφάν γκατε κυριες», παναπεί της καλής κοινωνίας, αλλά ενδεχομένως και χαϊδεμένες.

  16. sarant said

    Καλοπροαίρετε, καλώς ήρθες -το μήνυμά σου το είχε μαγκώσει η σπαμοπαγίδα, οπότε το ελευθέρωσα, το δεύτερο που έστειλες ίδιο μου φάνηκε με το πρωτο, θα το σβήσω.

  17. Μαρία said

    Δηλαδή το «έφτασε στο ανφάν γκατέ» το λέγατε ειρωνικά για ξεπεσμένους;
    Μήπως πας να γλιτώσεις το ποστ για τις οικογενειακές γλώσσες, που προβλέπεται να έχει μεγάλο χαβαλέ;

  18. x said

    Οπότε διαβάζω τον τίτλο αυτής της ανάρτησης, η γλώσσα μου ανεξαρτοποιήτε και γλιστράει στο «χρυσόψαρα», μετά βίας την συγκρατώ. Στο τέλος τα χρυσόψαρα θα αποκτήσουν και μία άλλη ένια.

  19. dokiskaki said

    Να προτείνω επίσης και τα «χρυσόπουλα» που μπορούν να δώσουν παράγωγα όπως ο «ο κύριος Χρυσόπουλος» ή εκφράσεις όπως «καλώστα τα χρυσόπουλά μου» (που μου ακούγονται εξίσου αστείες με τα «ο κύριος Χρυσοπαίδης» και «καλώς τα χρυσοπαίδια μου», αλλά μοραΐτικα γούστα είναι αυτά και περί ορέξεως…)

  20. @ 16: Σπαμ, η εκλαμπρότητά μου; Αντί τιμής ένεκεν άγρια κάρτα, πόρτα; Ωραίους τρόπους έχει το Akismet… Εμπάση περιπτώσει, καλώς βρήκα κι εγώ την εκλεκτή ομήγυρι.

    @ 15: Το ανφάν γκατέ σε ελληνικό τραγούδι πρωτοεμφανίστηκε στο τραγούδι «Παραπονιούνται οι μάγκες μας» του ιδιοφυούς και άδικα ξεχασμένου σήμερα Γιοβάν Τσαούς («Γιάννης ο λοχίας», ποντιακής καταγωγής, υπηρέτησε στον τουρκικό στρατό και από εκεί του έμεινε το παρατσούκλι), γραμμένο το 1936: «Και όλα τα ανφάν γκατέ / μες τον τεκέ θα κάτσουν / μπουζούκι για να ακούσουνε / και για να μαστουριάσουν».

    Σε επαλήθευση ου μην αλλά και επίρρωση του τραγουδιού του Μάρκου για το οποίο έγινε λόγος –και που γράφτηκε πολύ αργότερα, το 1947–, το τραγούδι του Γιάννη Εϊτζιρίδη (το πολιτικό όνομα του Γιοβάν Τσαούς) τραγουδήθηκε στο Μέγαρο Μουσικής, παρακαλώ, από τον Γιώργο Νταλάρα και πολυμελή ορχήστρα.

    Ένα πρόσφατο (2000) ανφάν γκατέ υπάρχει και στο παρωδιακό «Nανούρισμα (τσώπα-τσώπα)» του Διονύση Τσακνή σε στίχους Μαριανίνας Κριεζή, από ζωντανή ηχογράφηση στο Μέγαρο Μουσικής κι αυτό (τελικά, δεν έχει μείνει και κανένας που να μην έχει δώσει «συναυλία» ή «ρεσιτάλ» εκεί): «Έχεις μέλλον πολυτελείας / εις μπουτίκ αριστοκρατίας / σου αγόρασα το μέλλον / ανφάν μου εσύ γκατέ» – μάλιστα, καθώς το τραγουδά η Μαριάνθη Σοντάκη, σαν να ακούγεται ένα ευφωνικό ‘ι’ και να προφέρεται αν(ι)φάν, κατά τα σταθ(ι)μός και βαθ(ι)μός ορισμένων, ή κατά το «Βρέχει στη φ(ι)τωχογειτονιά» του Μπιθικώτση.

    Ούτε προεπισκόπηση δεν έχει το WordPress· θ’ αργήσω να το συνηθίσω.

  21. sarant said

    Και επιπλέον το ακισμέτ σε έχει πάρει από κακό μάτι, Καλοπροαίρετε και σου καραντίνιασε και αυτό το σχόλιο (δεν μπορεί, κάτι θα του έκανες) 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: