Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Αυτά τα εδώδιμα είναι από εδώ;

Posted by sarant στο 26 Μαρτίου, 2009


Στο φόρουμ της Λεξιλογίας κάποιος επισήμανε ένα περίεργο μαργαριτάρι σε υποτίτλους. Σε προχτεσινή νεανική αμερικάνικη ταινία του Σκάι, ρωτάει ο νεαρός φοιτητής τη νεαρή φοιτήτρια:

— Πάμε για καφέ το απόγευμα;
Κι εκείνη απαντά:
— Δεν μπορώ, έχω μάθημα για τα εδώδιμα εθνικά προϊόντα!

Τι εννοούσε ο ποιητής; Ποια είναι αυτά τα εδώδιμα εθνικά προϊόντα, άραγε;

Ίσως δεν θα το πιστέψετε, αλλά ήταν Gross National Product, Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν.

Η ομήγυρη στο φόρουμ προσπάθησε να μαντέψει πώς στην ευχή γεννήθηκε τέτοιο λάθος, σκέφτηκαν μήπως ο υποτιτλιστής μπέρδεψε το Gross με το grocery, αλλά κατά τη γνώμη μου, μπορεί βέβαια να πέφτω έξω, το λάθος δεν ήταν μεταφραστικό’ ο υποτιτλιστής σκέφτηκε το «εγχώριο» (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν), δεν το θυμότανε καλά, κι έβαλε «εδώδιμο», νομίζοντας πως σημαίνει «εγχώριο» -επειδή είναι από εδώ!

Βέβαια, αυτό που λέω είναι σκέτη εικασία. Όμως, δεν είναι απίθανο να μπερδέψει κάποιος το εδώδιμος, που βέβαια θα πει φαγώσιμος με το εγχώριος.

Το έχει ήδη διαπράξει ο αρχηγός του Λάος, ο Γεώργιος Καρατζαφέρης. Πρόπερσι, όταν έριξαν τη ρουκέτα στην αμερικάνικη πρεσβεία, ο κ. Καρατζαφέρης είχε δηλώσει πως οι τρομοκράτες δεν ήταν εδώδιμοι. Και μ’ αυτό δεν ήθελε βέβαια να πει πως… δεν τρώγονται με τίποτα, οι απαίσιοι, αλλά απλώς πως δεν είναι από εδώ, ντόπιοι, αλλά φερμένοι απ’ το εξωτερικό. Για όλη την ιστορία, δείτε εδώ. Και καλά ο κ. Καρατζαφέρης, ο οποίος στο κάτω-κάτω ποτέ δεν πρόβαλε τίτλους ελληνομάθειας. Ο φιλόλογος και μάλιστα παλαίμαχος φροντιστής Σαράντος Καργάκος, όμως, πώς διέγνωσε τις προάλλες «άψογα ελληνικά» και «λεξιτεχνία» (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό) στον κ. Καρατζαφέρη;

Αλλά δεν είναι μόνο ο κ. Καρατζαφέρης που την πάτησε με τα εδώδιμα. Το ίδιο μαργαριτάρι, το βρήκα τυχαία στο ιστολόγιο μιας γνωστής δημοσιογράφου.  Όπως μπορείτε να δείτε εδώ, η κυρία Γκολεμά γράφει:

Για μας κάνει πολύ καλά, αφού όντως «η εισαγωγή πόνου από το εξωτερικό» θέλει κριτική. Αρκετά τραβάμε με τα «εδώδιμα», πρέπει να φέρνουμε και απέξω;

Το πιο αστείο είναι ότι στο ίδιο ποστ, λίγες αράδες πιο πάνω, η κ. Γκολεμά ειρωνευόταν την κ. Τσαπανίδου, η οποία  είχε πει σε εκπομπή της τηλεόρασης «η σκόπελος», εννοώντας τον σκόπελο και όχι το νησί των Σποράδων.

Για την ιστορία, τα εδώδιμα είναι τα φαγώσιμα, από το εδωδή που είναι αρχαίο και θα πει τροφή και αυτό το εδ- είναι το θέμα του αρχαίου ρήματος έδω = τρώω, απ’ όπου και το έδεσμα. Στα σημερινά ελληνικά, η λέξη εδώδιμος δεν διατηρεί ακέρια την ετυμολογική της διαφάνεια, οπότε δεν είναι και τόσο δύσκολο να το μπερδέψουμε.

Όμως, υπάρχει κι άλλος λόγος που μπλέκονται τα εδώδιμα με τα εγχώρια. Όπως θα θυμούνται οι παλιότεροι, τα παλιά μπακάλικα  (μπορεί να έχει ξεμείνει καμιά πινακίδα ακόμα) είχαν συχνά μια πινακίδα που έγραφε «Εδώδιμα – Αποικιακά».

Σκεφτόταν λοιπόν όποιος το έβλεπε, ότι αφού τα αποικιακά είναι απέξω, αυτό δα το ξέρουμε, παναπεί τα εδώδιμα είναι από εδώ!

Advertisements

45 Σχόλια to “Αυτά τα εδώδιμα είναι από εδώ;”

  1. ppan said

    πρqγματικά, αυτά τα «εδώδιμα αποικιακά» καταστρέφουν κόσμο. αλλιώς η λέξη εδώδιμα δεν μου φαίνεται τόσο πια αδιαφανής. αλήθεια, γιατί τα «αποικιακά»; αφού δεν είχαμε αποικίες 🙂

  2. Alexandra said

    @Ppan
    Τις αποικίες των άλλων εννοούσαν! 🙂

  3. Κι εγώ μικρός νόμιζα ότι εδώδιμα είναι τα εγχώρια, λόγω των αποικιακών (και της επιρροής του «εδώ»).

  4. Άσε! Ψες τη νύχτα, έβλεπα στο Star το Law & Order, όπου οι πολιτσμάνοι έψαχναν πχοιός είχε διασπείρει στη Νέα Υόρκη τους βάκιλλους του Ανθραξ. Και δώστου «ποιός έκλεψε τον άνθραξ από τα εργαστήρια» και ξαναμάνα «και πού να έχει κρυμμένα τα φιαλίδια του άνθραξ». Μου βγήκανε τα μάτια, λέμε!

  5. Μαρία said

    Το εδωδιμοπωλείο όμως φοριέται πολύ. (γουγλίστε το)Πώς και δε το πήρε είδηση η κυρία Γκολεμά!

  6. Nicolas said

    Ενώ οι κουμμμππάροι λένε «φθαρτέμπορος» και καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για perishable foodstuffs. Οπότε, λογικά, το χαλούμι στο Λονδίνον θα πρέπει να λέεται αποικιακόν.

  7. sarant said

    Νικόλα, να’ σαι καλά να μας μαθαίνεις ελληνικές λέξεις, το φθαρτέμπορος δεν το ήξερα!

    Σκύλε, μπορεί να νόμισε πως είναι μάρκα ο Άνθραξ. Πλάκα-πλάκα, όπως είδα σε ποδοσφαιρικά σάιτ, Άνθραξ (άκλιτο) είναι το παρατσούκλι του Πανθρακικού. Ευρηματικό, δε λέω.

  8. ppan said

    «πάνθραξ» είναι ο πανθρακικός.

  9. Σωστά, υπάρχει και σχετικό σύνθημα των οπαδών του: Πάνθραξ ζούμε / στο Ουέφα να σε δούμε!

    Ποτέ δεν ξέρει κανείς: ποιος περίμενε ο Αθηναϊκός (οι γνωστοί «Λόρδοι του Βύρωνα»), ομάδα σήμερα Δ’ Εθνικής, να παίξει κάποτε με τη Γιουνάιτεντ της Μαγχεστρίας; Βέβαια, για το Κυπελλούχων, όχι για το Ουέφα.

    Πάνθραξ κάνει και ρίμα με Άγιαξ.

  10. Γλωσσολάγνος said

    Το ότι δεν είχα παρανοήσει ποτέ την έννοια της λέξης «εδώδιμος», σίγουρα οφείλεται στο ότι την πρωτογνώρισα μαζί με την ετυμολογία της, μαθαίνοντας αρχαία στο Λύκειο. Διότι αν αυτοί που γνωρίζουν το ρήμα έδω είναι ελάχιστοι, τί να πούμε για την εξεζητημένη εδωδή;!
    Θεωρώ κι εγώ λοιπόν ότι η λέξη είναι απολύτως αδιαφανής ετυμολογικά για τον κοινό Νεοέλληνα, ειδικά για όποιον την πρωτογνωρίζει ακουστικά κι όχι γραπτά. Πρώτον διότι το εδώ- κατευθύνει τον νου αυτομάτως στο τοπικό επίρρημα εδώ, και δεύτερον διότι ηχητικά η κατάληξη -διμος οδηγεί άνετα στη σύνδεση με τις λέξεις απόδημος, ενδημία, ενδημικός κ.τ.ό. (συνεπώς, έχουμε τον απόδημο Ελληνισμό και τον εδώδημο Ελληνισμό). 🙂

  11. sarant said

    @ΠΠαν και Κπλ: Πάνθραξ είναι το επίσημο παρατσούκλι της ομάδας, καμιά αντίρρηση. Άνθραξ όμως είναι η χλευαστική παραλλαγή των αντιπάλων οπαδών.

    @Γλωσσολάγνος: Έτσι είναι 🙂

  12. Nicolas said

    Μόνο στα κυπραίικα. Ήξερα μια Κύπρια που έλεγε «ο μπαμπάς μου είναι φθαρτέμπορος» και κυλιόμασταν στα γέλια μ΄ αυτό κάθε φορά. Θυμίζει τα βαγόνια του ΟΣΕ που έγραφαν επάνω «Denrées périssables» (να μην ξεχνάμε ότι τα γαλλικά είναι η επίσημη γλώσσα της Union Internationale des chemins de fer).

  13. ΘΡΥΛΟΣ -> ΘΡΥΝΟΣ

    @ 11:

    Α, понимаю: χλευαστική παραποίηση ήδη κατοχυρωμένου παρωνυμίου από έχοντες αντίρροπο έννομο συμφέρον – όπως οι άλλοι προσθέτουν μια γραμμούλα στο λάμδα σε επιτοίχια συνθήματα και αλλάζουν το ΘΡΥΛΟΣ σε ΘΡΥΝΟΣ, ή όπως οι του Εθνικού Αστέρα παραποιούν το Λόρδοι του Βύρωνα του γειτονικού και άσπονδου φίλου Αθηναϊκού, που ανέφερα πιο πάνω (όμως, 0-0 με τη Γιουνάιτεντ μέσα-έξω, για φαντάσου!), αλλάζοντας το πρώτο γράμμα της πρώτης λέξης.

  14. sarant said

    Κλπ: το μαζεύει κανείς άραγε αυτό το λαογραφικό υλικό;

  15. Tιπούκειτος said

    Νικολά, οι γνώσεις σου για την ελληνική και τις διαλέκτους της είναι ΑΠΙΣΤΕΥΤΕΣ. Αν ήξερα τα μισά γαλλικά απ’ όσα ελληνικά ξέρεις εσύ, θα ήμανε τώρα στην Ακαντεμί φρανσαίζ, θα είχα πάρει δυο φορές το Γκονκούρ κτλ. (γιατί δηλαδή ο Λίτελ που το πήρε καλύτερα γαλλικά ξέρει; :-)).

    Εκτός από το φθαρτέμπορος, οι κουμbάροι λαλούσιν τζιαι «φθαρτά» (τα), ήτοι φρούτα και λαχανικά. Προσοχή όμως: η λέξη χρησιμοποιείται μόνο για να δηλωθεί εμπόρευμα προς πώληση. Ενώ δηλαδή λένε ότι ο τάδε «έshει φθαρτά» (=πουλάει οπωροκηπευτικά), δεν υπάρχει περίπτωση να πούνε «άρκοψες εννά φάμε φθαρτά» (πλάκα δεν θα είχε όμως;).

  16. Ph.D. στην ποδοσφαιρική κοινωνιόλεκτο και συνθηματολογία

    @ 14:

    Καίριο ερώτημα. Φοβούμαι πως όχι (αγγλισμός, αλλά πάνε πολλά χρόνια που εκτόπισε το δυστυχώς όχι, άρα μάλλον πολιτογραφήθηκε), εκτός αν μου διαφεύγει κάποια σχετική εργασία του ακάματου, και αείμνηστου, Πάνου Γεραμάνη. Δυνητικά θα μπορούσε και ο Ηλίας Πετρόπουλος, όμως δεν έχω ακούσει να ενδιαφερόταν για τον λαϊκό πολιτισμό που είναι, τέλος πάντων ήταν μέχρι πρότινος (προσωπική άποψη: μέχρι τη στανική εισαγωγή του επαγγελματισμού, το 1979) το ποδόσφαιρο. Άλλοι που σίγουρα έχουν σχετικές καταβολές και φόντα, όμως ούτε αυτοί [γνωρίζω να] έχουν δημοσιεύσει κάτι ολοκληρωμένο, είναι ο Γιώργος Λιάνης και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, ίσως και ο Γιάννης Δημαράς.

    Σκόρπιο, αποσπασματικό και ανοργάνωτο υλικό τήδε κακείσε, σίγουρα θα υπάρχει. Απομένει η κωδικοποίησή του. Βέβαια, όποιος επιδοθεί στην εργώδη αυτή προσπάθεια, πρέπει να κοσκινίσει τα ανέμπνευστα και επιπλέον επαναλαμβανόμενα, με μικροπαραλλαγές, συνθήματα που σχετίζονται με την διανοία γενετήσια διαδικασία, που είναι και τα περισσότερα. Και, τελευταίο αλλά όχι έσχατο (αυτός είναι γνήσιος αγγλισμός), όποιος το επιχειρήσει, δεν πρέπει να περιοριστεί στην από την άνεση του εργονομικού του γραφείου έρευνα, παρά πρέπει να σπουδάσει από κοντά τον χώρο και τους ανθρώπους του. Αυτό, βέβαια, μια κουβέντα είναι στους καιρούς που ζούμε. Άντε τώρα κάποιος χαρτογιακάς να εισπηδήσει στα άδυτα των ποικιλάριθμων Θυρών και των ποικιλώνυμων συνδέσμων φιλάθλων –και φραξιών και φατριών αυτών. Από τα κουμπιά θα τον αναγνωρίσουν…

    Να θέμα για προ-, ου μην αλλά και μεταπτυχιακή εργασία στη λαογραφία και την κοινωνική ανθρωπολογία, που απαιτεί μάλιστα πρωτογενή έρευνα∙ όχι κάτι νερόβραστα και τετριμμένα που βάζουν οι επιβλέποντες καθηγητές, και που επιπλέον τα έχουν εξαντλήσει οι παλαιότεροι.

  17. Ασχετος said

    βρεθηκα εδω ψαχνωντας το αντιθετο του απόδημος (το οποιο ειναι ενδημος μαλλον και βεβαια οχι εδωδιμος)!!!

    ΥΓ Ο υποτιτλιστης δεν ηξερε τι του γινεται !!! Το national ειναι εθνικο , επισης το ακαθαριστο Εθνικο προιον (GNP) περιλαμβανει και εισροες χρημματων απο τον απόδημο ελληνισμο , υπαρχει και το GRoss Domestic product που ειναι Ακαθαριστο Εγχωριο προιον

  18. voulagx said

    Συνδρομο της γενικομανιας.
    «Τα Νησιά εμπεριέχονται ενός θαλάσσιου καταφυγίου έκτασης 65.000 χμ² και κυρίως τα επισκέπτονται για ερευνητικούς σκοπούς.»
    Απο την Wikipedia.
    Απορια: Μηπως στην ελληνικη Βικιπαιδεια χρησιμοποιουν μεταφραστηρι;Βρισκω πολλα και χοντρα λαθη

  19. voulagx said

    #13. Καλοπροαιρετα ρωτω: Το «понимаю» πως προφερεται; Πονιμάγιου μηπως;
    Προ … αμνημονετων ετων ειχα προσπαθησει να μαθω ρωσικα αλλα απετυχα.Δεν θυμαμαι ουτε την αλφαβητα καλα

  20. sarant said

    Voulagx, στην ελληνική Βικιπαίδεια μεταφράζουν κάποια άρθρα από την αγγλική (αντί να τα συντάσσουν εξαρχής), αλλά νομίζω πως το δηλώνουν. Μεταφραστήρι ελπίζω να μη χρησιμοποιούν. Το… εμπεριέχονται ούτε μεταφραστήρι δεν το γράφει!

  21. Μαρία said

    Κουίζ
    Τίτλος άρθρου του ;, στο περιοδικό ;, Μάρτιος 1990
    Τα αναπτυξιακά οράματα του εδώδιμου καπιταλισμού: ή περί κρατικομεσαίας «αναπτυξιακής» έκρηξης.

  22. sarant said

    Δεν πάει πουθενά το μυαλό μου… ή ίσως πάει σε πολλούς.
    Να το πάρει το ποτάμι;

  23. Το άρθρο θέλει δηλαδή να αντιδιαστείλει τον εδώδιμο από τον καπιταλισμό που δεν τρώγεται με τίποτα;

  24. Μαρία said

    Στην αρχή έπεσε το μάτι μου σε κάτι μονάδες τροφίμων αλλά διαβάζοντας όλο το άρθρο είδα οτι αναφέρεται και σε πολλές άλλες που δεν τρώγονται με τίποτα π.χ. οικοδομικών υλικών.

    22 Ε ρίξε και κανένα όνομα. Ο συγγραφέας του είναι γνωστός ιστορικός.

  25. Voulagx said

    #21 Το περιοδικο ειναι το Αντι μηπως;

  26. Μαρία said

    25 όχι

  27. sarant said

    Λιάκος;

  28. Μαρία said

    27 όχι

  29. Voulagx said

    Βακαλόπουλος

  30. #29 ο Βακαλόπουλος; για καπιταλισμό; Χριστός και παναγία!

  31. voulagx said

    Δυτη, ριχνω αδεια για να πιασω γεματα 😛

  32. Μαρία said

    31 Α έτσι! Τότε ο μπαμπάς ή ο γιος;

  33. Voulagx said

    Ο μπαμπας

  34. Μαρία said

    33 Κάνουν οι παλιοί τέτοια λάθη; Ο δικός μας είναι λίγο μικρότερος απ’ το γιο και τώρα ΚΚΕ. Άντε τον μαρτύρησα.

  35. Μαργαρίτης;

  36. Voulagx said

    34 Ηταν λαθος εξεπιτηδες για να κινηθει το νημα, ριχτο, μας εκασες!

  37. Τι θα γίνει με το κουΐζ;

  38. sarant said

    Φαίνεται η Μαρία βλέπει μπάλα 🙂

  39. Μαρία said

    36 Μόλις τον μαρτύρησα, το βρήκε ο Δύτης, αλλά δεν το είχα πάρει είδηση. Και το περιοδικό ο Πολίτης. Απορώ πώς του ξέφυγε του Ελεφάντη. Το λάθος επομένως είναι αρκετά παλιό.
    Κάτι άλλο έψαχνα κι όταν το είδα που πετάχτηκαν τα μάτια έξω! Το πέρασα στην αρχή για λογοπαίγνιο αφού.

  40. Ε, ο Δύτης τον βρήκε επειδή τον μαρτύρησες…

  41. Μαρία said

    Κι αν έλεγα οτι το περιοδικό ήταν πολυτονιάτικο, θα το βρήσκατε αμέσως.

  42. Κουνελόγατος said

    Για τα μεζεδάκια σου (όποτε κολλάει)

    http://peritexnisologos.blogspot.gr/2015/09/blog-post_37.html#more

  43. sarant said

    42 Αν είναι για το εδώδιμος, το χρησιμοποιεί σωστά. Εδώδιμα-αποικιακά ήταν τυπική ταμπέλα σε παλιά μπακάλικα.

  44. Κουνελόγατος said

    43. Ουπς, τώρα που το ξαναβλέπω έχεις δίκιο. Όποιος βιάζεται κλπ κλπ. Με χρεώνεις 5 λεπτά απ’ τον χρόνο σου 🙂

  45. sarant said

    🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: