Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ελλαδιστάν και Γραικύλοι: αυτοφαυλισμοί της ελληνικής

Posted by sarant στο 3 Απρίλιος, 2009


Τον όρο «αυτοφαυλισμός» μόλις τον έπλασα, αφορμή παίρνοντας από το ξένο ethnophaulism, που κι αυτό είναι λέξη όχι πολύ διαδεδομένη, πάντως υπάρχει στον τίτλο ενός βιβλίου που έχω, ενός είδους λεξικού των αρνητικών χαρακτηρισμών του ενός λαού προς τον άλλο.

Το θέμα των εθνοφαυλισμών είναι τεράστιο και δεν αποκλείεται να το θίξουμε στο μέλλον, δεν είδα όμως να έχουν καταγραφεί πουθενά τα όσα υποτιμητικά λέμε εμείς για εμάς τους ίδιους. Κάνω λοιπόν εδώ μια πρώτη καταγραφή και καλώ σε μπρέιν στόρμιν (καταιγισμό ιδεών αν προτιμάτε) την ομήγυρη ώστε να προστεθούν κι άλλα στοιχεία στον κατάλογο. Μαζεύουμε υποτιμητικούς όρους που λέμε εμείς για εμάς: για τους Έλληνες και το ελληνικό κράτος ή για ορισμένους Έλληνες,

Προσοχή, κάνουμε καταγραφή, δεν βάζουμε μόνο όρους που βρίσκουμε εύστοχους ή που συμφωνούμε μαζί τους, αλλιώς δεν θα έβαζα κανέναν.

Λοιπόν, έχουμε πρώτο-πρώτο το Ελλαδιστάν, πολύ διαδεδομένο (άσχετα που βγάζω σπυράκια σαν τ’ ακούω), το ρωμέικο κρατίδιο του Δαυλού, τους τσιφτετέλληνες και τους κωλοέλληνες του Σαββόπουλου, τους ελληνέζους που λένε κάποιοι εθνικιστές (και ελλαδιστανούς από το Ελλαδιστάν παραπάνω). Πιο παλιά ο Σεφέρης είχε πει Ελλαδέξ αν θυμάμαι καλά, ενώ υπάρχει και το κλασικό Γραικύλος (το οποίο να θυμόμαστε πως ο Κικέρων αρχικά το χρησιμοποίησε για ρωμαίους, και άλλοι για τον ίδιο, και στον εικοστό αιώνα το έχουν χρησιμοποιήσει όλοι για όλους τους αντίθετους και αξίζει χωριστό άρθρο, οπότε παρακαλώ να μην πολυεπεκταθούμε στην ιστορία της λέξης αυτής).

Έχουμε το ελληναράς και το ελληνάρας, με τη λεπτή διάκριση που υποστηρίζουν αρκετοί ότι υπάρχει μεταξύ τους: δηλαδή ότι ελληνάρας είναι χαρακτηρισμός μειωτικός για τη συμπεριφορά του Νεοέλληνα (που π.χ. οδηγεί χωρίς σεβασμό στους άλλους, πετά σκουπίδια όπου του καπνίσει και δεν καταλαβαίνει Χριστό), ενώ ελληναράς είναι χαρακτηρισμός μειωτικός σε πολιτικό επίπεδο (εθνικιστής κτλ.). Οι οπαδοί της λεπτής διάκρισης λένε ότι οι περισσότεροι ελληναράδες είναι και ελληνάρες, αλλά υπάρχουν ελληνάρες που όμως δεν είναι ελληναράδες και το αντίστροφο. Κάπου εκεί και η ελληναρία ή το ελληναριό, που αναφέρονται στην κακή συμπεριφορά και όχι στην εθνικιστική αντιμετώπιση.

Από παλιά υπάρχει η Ψωροκώσταινα, για την οποία μπορεί να αληθεύει ο μύθος και να ήταν πράγματι ιστορικό πρόσωπο. Έχει δώσει και παραλλαγές, πολύ πρόσφατα το «Παλαιοκώσταινα» και άλλες παλιές που ήδη έχουν ξεχαστεί (επί Ράλλη, το Ποντίκι είχε καθιερώσει το Ψωρολακόσταινα, επειδή η σύζυγος του πρωθυπουργού ήταν εισαγωγέας των ακριβών αυτών ρούχων με τον κροκόδειλο -φαντάζομαι τώρα θα έχουν γίνει μπασκλάς).

Μου είπαν ότι υπάρχουν κι άλλες παραλλαγές του Ελλαδιστάν: Γραικιστάν, Γκρεκιστάν. Το Γιουνανιστάν, που είναι βέβαια η τουρκική κανονική ονομασία της χώρας, το χρησιμοποιούν κάποιοι επίτηδες. Ο όρος Μπανανία επίσης χρησιμοποιείται, αλλά δεν πιάνεται γιατί είναι λεξικογραφημένος γενικός χαρακτηρισμός για χώρα εξαρτημένη. Ο Χάρρυ Κλυνν, πριν γίνει υποψήφιος δήμαρχος με υποστήριξη από το Λάος, έλεγε πως είμαστε η μοναδική αφρικανική χώρα με λευκούς κατοίκους (αγεωγράφητος ήταν) ενώ ένας καλοπροαίρετος ιστολόγος (όχι ο Καλοπροαίρετος) είχε γράψει πως η Ελλάδα είναι το δυτικότερο -σταν (λάθος, υπάρχει η Κροατία που λέγεται Χαρβατιστάν ή κάπως έτσι).

Το Γραικία κάποιοι το χρησιμοποιούν επίτηδες, με μειωτική χροιά, ενώ ο Μηλιώκας είχε πει Γκρέκο μασκαρά. Το δε «ρωμέικος» (ή ρωμαίικος) έχει πάρει πιστεύω υποτιμητική χροιά εδώ και καιρό: το ρωμέικο, ως χαρακτηρισμός του κράτους, ή: ένα μυαλό κι αυτό ρωμέικο. Στο φόρουμ Λεξιλογία που είχε γίνει παλιά η συζήτηση, είχε αναφερθεί ότι «ο Κώστας Καββαθάς μιλάει για Τζουτζία -από το τζουτζές = γελωτοποιός, γελοίος άνθρωπος- ενώ χρησιμοποιεί και το ελληνούληδες του Χατζηστεφάνου», το οποίο δεν ξέρω τι σημαίνει.

Ειρωνικά χρησιμοποιείται «η χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας» για τα σημεία και τέρατα που συμβαίνουν (ή υποτίθεται) στην Ελλάδα. Προέρχεται από γνωστό παλιό ποίημα. Για ήπιο αυτοφαυλικό κλισέ έχει χρησιμοποιηθεί ο σεφερικός στίχος «όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει» (κάμποσοι χρυσοκάνθαροι αλλάζουν το γ του ρήματος σε ρο), ενώ παροιμιώδες έχει γίνει ή κόντεψε να γίνει το «απέραντο φρενοκομείο» που είχε πει ο θείος Καραμανλής. Πιο παλιά, η Ελένη Βλάχου είχε πει «αθλιέστατο προτεκτοράτο», ενώ ακατάβλητος ο Βάρναλης στα γεράματα είχε γράψει, για τη δικτατορική Ελλάδα, «το αρματολίκι αυτό του πολιτσμάνου».

Αν κάνουμε δεκτούς τους «παραταξιακούς» χαρακτηρισμούς, αλλά μόνο εκείνους που τονίζουν τη διάσταση του να είσαι έλληνας, θα βάλουμε το «ευρωλιγούρηδες» του Ζουράρη, το ευρώδουλοι, αλλά και το αμερικανόδουλοι ή γερμανοτσολιάδες. Στο «δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ» των εθνικιστών, κάποιοι απαντούν έξυπνα «Έλληνες είστε και φαίνεστε».

Τους τοπικούς μειωτικούς χαρακτηρισμούς (χαμουτζήδες, σούρδοι, κτλ.) που κάποιος τούς είχε πει «ακληρήματα» κι έβγαλε και σχετικό βιβλίο που είναι εξαντλημένο, δεν θα τους εξετάσουμε τώρα. Ίσως όμως να είναι χρήσιμο να καταγράψουμε κυπριακά ακληρήματα προς ελλαδίτες (καλαμαράδες) και κυπριακούς αυτοφαυλισμούς.

Εγώ λίγο-πολύ εξάντλησα το θέμα μου, περιμένω, αν υπάρξει, τη δική σας συμβολή!

96 Σχόλια to “Ελλαδιστάν και Γραικύλοι: αυτοφαυλισμοί της ελληνικής”

  1. Δημ. Γερμιώτης said

    Ο Μπάμπης Μαραβέλιας, λόγιος (και δικηγόρος στον Πειραιά), έχει προτείνει για τους Ελληναράδες τον όρο Ελλην-άριοι, που παραπέμπει στους Άριους των Ναζήδων

  2. Rogerios said

    Καλημέρα, Νίκο ! Ωραίο θέμα άνοιξες πάλι, εγώ όμως θα ασχοληθώ με μια λεπτομέρειά του. Όπως, επισήμανες, οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν τον όρο «Γραικύλος» με δύο σημασίες: αφενός, για να μειώσουν τους εντελώς εξελληνισμένους συμπολίτες τους (χρήση που σαφώς κυριαρχεί στα ύστερα χρόνια της δημοκρατίας και στην εποχή της αυτοκρατορίας), και, αφετέρου, για να μειώσουν τους Έλληνες, παρουσιάζοντάς τους ως μικροπρεπείς, πανούργους, ανθρώπους που δεν τηρούν τις υποσχέσεις τους κ.ο.κ. Η δεύτερη χρήση εντάσσεται στα συνήθη στερεότυπα με τα οποία η ρωμαϊκή προπαγάνδα (όπως παλαιότερα και η ελληνική) προσπαθούσε να μειώσει τους άλλους λαούς και να εξυψώσει έμμεσα την αξία των Ρωμαίων. Άλλωστε εκτός από τον Γραικύλο υπήρχε και ο «Poenulus», αντίστοιχος μειωτικός όρος για τους Καρχηδόνιους (υπάρχει και ομώνυμη κωμωδία του Πλαύτου). Προσωπικά, νομίζω ότι η χρήση αυτή (η μειωτική για τους Έλληνες) προϋπήρχε της άλλης και ανάγεται ήδη στα τέλη του 3ου-αρχές του 2ου π.Χ. αι. (Β΄Μακεδονικός πόλεμος, πόλεμος κατά του Αντίοχου, όταν η Ρώμη αναμιγνύεται στα ελληνικά πράγματα και οι σχέσεις της με τα ελληνιστικά βασίλεια γίνονται στενότερες). Δεν έχω τη δικιά σου εξοικείωση με την αρχαία γραμματεία κι έτσι οι παραπομπές μου είναι κατ’ ανάγκη σε βιβλία ιστορίας και όχι σε πηγές (δες πάντως τον 4ο και 5ο τόμο της σειράς Nouvelle histoire de l’Antiquité, τους οποίους έχουν συγγράψει, αντίστοιχα, οι Πιερ Καμπάν και Κλωντ Βιαλ, εκδ. Seuil).

    Υ.Γ.: χαρακτηριστικό του βαθμού εξελληνισμού της ρωμαϊκής άρχουσας τάξης είναι και το ότι, σύμφωνα με την παράδοση, οι τελευταίες λέξεις που πρόφερε ο Ιούλιος Καίσαρας ήταν ελληνικές. Άρα, ή αισθανόταν τα ελληνικά πιο οικεία γλώσσα ή οι επιφανείς Ρωμαίοι είχαν τέτοια πειθαρχία και συγκρότηση χαρακτήρα που μπορούσαν να επιλέξουν με αισθητικό κριτήριο τα τελευταία τους λόγια.

  3. Ακόμα δυτικότερο -σταν
    http://tr.wikipedia.org/wiki/Macaristan
    Καλημέρα

  4. ppan said

    συχνά ακούω το ευφυολόγημα ότι οι έλληνες είναι τούρκοι που νομίζουν ότι είναι ιταλοί. υπάρχουν ανάλογες εξυπνάδες κι αλλού στον κόσμο, πχ οι αργεντίνοι είναι ιταλοί που νομίζουν ότι είναι άγγλοι κλπ

  5. πλάι στούς «Ελληνάρες» να σημειώσουμε το εξαίσιο, εξαισιοτερότατο «εθνίκια», που ανθεί στο διαδίκτυο τις δύο τελευταίες δεκαετίες

  6. ηλε-φούφουτος said

    Αυτομαστιγώσεως συνέχεια πρόσχωμεν:

    Τον «κύριο Ελληνέξ» του Λογό τον θυμάστε; Είναι ο άγαρμπος Έλληνας άνδρας. «Φοράει κάλτσες και κάνει σεξ/ αυτός ο κύριος ο Ελληνέξ».

    Επίσης, ο Σαββόπουλος είχε προσπαθήσει κάποια εποχή να καθιερώσει τον όρο «αγριορωμιός». Τον είχε χώσει (πολύ άτσαλα και βεβιασμένα κατά τη γνώμη μου) και στους στίχους του «Κωλοέλληνες».

    Απαπαπαπά χρυσή μου! Αυτά μόνο στην Ελλάδα γίνονται.

  7. ηλε-φούφουτος said

    @ppan όταν η RAI μετέδιδε την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών της Αθήνας, ο ένας από τους δύο εκφωνητές ρώτησε τον άλλον με έκπληξη, την ώρα που έμπαινε η ιταλική αποστολή, «Μα γιατί χειροκροτάνε τόσο τους δικούς μας;» κι ο συνάδελφός του εξυπνακίστικα «Ίσως γιατί θεωρούνε ότι είναι λίγο σαν κι εμάς»
    («un po come noi»)!

    Άσχετο: Πάντα το είχα απορία, αυτό το «αθλιέστατοι» από πού βγαίνει; Ξέρει κανείς;

  8. sarant said

    Ηλεφού (σχ. 6), καλά που το θύμισες:
    Τι περιμένεις, στην Ελλάδα δεν είμαστε; /Έλληνες δεν είμαστε;

  9. ηλε-φούφουτος said

    Δεν είμαστε λαός εμείς! Δεν είμαστε κράτος εμείς! Γι’ αυτό μας περνάνε κι οι Ιάπωνες! (αυθεντικό είναι το τελευταίο! Το είχα ακούσε σε λεωφορείο!)

  10. Elias said

    Αναφέρθηκε το Ελλάντα; (γένους ουδετέρου)

  11. ηλε-φούφουτος said

    Και για να αποδίδουμε τα της αυτομαστιγώσεως τη αυτομαστιγώσει:

    Ο Έλληνας θέλει βούρδουλα!

  12. ppan said

    γενικά αυτό το να μιλάνε οι έλληνες για τους έλληνες στο τρίτο πρόσωπο 🙂 καληώρα.

  13. aerosol said

    Έχω ακούσει και το Ελλαδία, χωρίς να αποκλείω να είναι προσωπικό ευφυολόγημα ενός και μόνο… αυτοφαυλιστή.

  14. SophiaΟικ said

    Το Ελλάντα, βεβαίως, το λέω κι εγώ που και που, αλλά περισσότερο για να κοροιδέψω τους Ellines (αυτό μόνο προφέρεται, δεν γράφεται).

    Το Ελληναριό που ομοιοκαταληκτεί με το γυφταριό το είπαμε;

    ΥΓ 1 40ακο, το brainstorming δεν είναι politically correct, με πληροφορούν (το έχουν απαγορεψει στο πανεπιστήμιο, όχι τη δραστηριότητα, αλλά το όνομα γιατί λέει παραπέμπει στην επιληψία).

    ΥΓ 2 Επίσης τα Λακόστ πέρασαν μια περίοδο μπασκλας και μπαναλ, αλλά τα τελευταία χρόνια η φίρμα έχει επανακάμψει όχι μόνο στην ένδυση αλλά και στα αρώματα. Για να κατεβάσω το επίπεδό της συζήτησης, να παραθεσω λινκ με τη διαφήμιση του ανδρικού αρώματος Λακοστ σε σκηνο0εσια Χερμπ Ριτς. Να πρoειδοποιήσω εδώ ότι το κλιπάκι δεν ειναι work safe κοινώς ο εργοδότης σας μπορει να μην εκτιμήσει την καλλιτεχνική αξία του.

  15. εξαιρετικά ενδιαφερον

    ιδιως εκεινη η διακριση του ελληνάρα-ελληναρά

    για δες βρε παιδιμου τι μαθαινει κανεις

  16. hominid said

    Ο πιο συνηθισμένος υποτιμητικός όρος πρέπει να είναι το απλό «Νεοέλληνας». Ειρωνικά λέγεται και το επισημότερο και αρχαϊκότερο «Ελλάς» (ειδικά στο κλασικό «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών»), ενώ έχει αρχίσει να επεκτείνεται και η σατιρική-περιπαικτική χρήση των λιακοπούλειων «Ελ».

  17. Finis Graeciae δεν έγραψε ο Γιανναράς;

    Σε πολιτικό επίπεδο υπάρχει και η αντιπαράθεση «ελλαδέμπορων» εναντίον «ελληνόφωνων».

    Αλλά νομίζω επεκτεινόμαστε.

  18. SophiaΟικ said

    Κατά το ευρωλιγούρης υπάρχει φυσικά το ελληνολιγούρης και το ελληνολιγούρι, που νόμιζα ότι σημαίνει τον ελληναρα (επίτηδες δε βάζω τόνο, για μένα η λέξη είναι μία όπως και να τονίζεται, όπως λέμε η γλώσσα είναι μία), αλλά το πιο κάτω αρθρο με πληροφορεί ότι σημαίνει τον γραικομανή (τον πως τον είπατε;;;) δηλαδη τον ελληνολάγνο αλλοδαπό

    http://www.tovima.gr/default.asp?pid=46&ct=114&artId=108158

  19. Ακόμα προσπαθούμε να βρουμε την ταυτότητά μας;
    Δεν φτάνει να πούμε απλά οτι είμαστε μία-απ’-όλα; Δηλαδή να δεχτούμε οτι έχουμε όλα τα ετερόκλητα DNA όσων ποέρασαν απο το οικόπεδο αυτό; Το γεγονός αυτό απο μόνο του δεν είναι και μια χαρά εξήγηση του γιατί είμαστε τόσο αγενείς ή εχθρικοί στην καθημερινότητά μας;
    Σημερα το πρωί είδα ένα Τουρκοέλληνα να τσακώνεται με ένα Ερουλοέλληνα για την προτεραιότητα.

  20. Τελικά η Ψωροκώσταινα ήταν ιστορικό πρόσωπο; Γράφεις πως μπορεί να αληθεύει ο μύθος.

  21. Τα ξυρισμένα κεφάλια (και ξυρισμένα μυαλά) του εθνικισμού, απορρόφησαν τη μειωτική σημασία της λέξης ελληναράς και αυτοπροσδιορίζονται όλο καμάρι σαν ελληναράδες.
    -Είμαι ελληναράς, δεν πάω τα μεμέτια, τι να κάνουμε; (κατά το «είμαι μακαρονάς, τι να κάνουμε;»)

  22. Στο διαδίκτυο (περισσότερο στο irc) κυκλοφορεί και το μειωτικό hell ass, κυρίως από χρήστες που συχνάζουν σε «ποιοτικά» κανάλια, οι οποίοι με αυτό τον τρόπο διακωμωδούν τη δημοφιλία του κεντρικού χαβουζοκαναλιού #hellas.

  23. sarant said

    @Ροζέριε, για την ιστορία της λέξης Γραικύλος θα τα ξαναπούμε

    @Ντροπαλέ, πράγματι υπάρχει και η Ουγγαρία

    @Γιάννη Χάρη, Ηλία, Ηλεφού, Χόμινιντ, ευχαριστώ για τις προσθήκες

    @Σοφία υποθέτω δεν μου κάνεις πλάκα, οπότε θα το λέμε μόνο «καταιγισμό ιδεών» εξόν κι αν έχει αντίρρηση η Μετεωρολογική Υπηρεσία.

    @Αθανάσιε: Η αιωνίως θνήσκουσα (κατά Γιανναράν) Ελλάς!

    @Γάτε, εύστοχη παρατήρηση για την οικειοποίηση. Για την Ψωροκώσταινα: δεν το έχω ψάξει αρκετά, βλέπω πως το παραδίδουν και κάποιοι σοβαρότεροι, δίνοντας και ονοματεπώνυμο του προσώπου. Θέλω να το ψάξω κι άλλο, γι’ αυτό κι έγραψα ότι «μπορεί» και να αληθεύει η ιστορία για την πλούσια Πελαγία Χατζηκώστα, αϊβαλιώτισσα που τα έχασε όλα και κατέφυγε να πλένει σκάλες στο Ανάπλι, αλλά όταν χρειάστηκε έβγαλε το στερνό της χρυσαφικό και το έδωσε στον έρανο.

  24. περαστικός said

    Ο Τζίμης Πανούσης στη ραδιοφωνική εκπομπή του αποκαλεί συχνά την Ελλάδα «Ζιμπάμπουε των Βαλκανίων». Κατα καιρούς έχει χρησιμοποιήσει και άλλους χαρακτηρισμούς που δε θυμάμαι αυτή τη στιγμή.

  25. ppan said

    οι οκειοποίηση των ετεροφαυλικών χαρακτηρισμών από τους «στόχους» τους είναι παλιό φαινόμενο. βρυξέλλες βρυξέλλες έρχονται οι βαζέλες, βουλγάρικες σημαίες στην τούμπα κοκ. νομίζω κάτι ανάλογο περιγράφει και ο χάουαρντ μπέκερ σε ένα σημείο των αουτσάιντερς αλλά δεν το έχω πρόσφατο ούτε πρόχειρο να το συμβουλευτώ.

  26. Nicolas said

    Κι ο Γιάννης Η. Χάρης από δω!
    Επειδή τα σχόλια είναι κλειστά στο ιστολόγιό σας, επωφελούμαι της ευκαιρίας εδώ (ευχαριστώ, Νίκο!) για να σας πω ότι το στόλισμα της κυρίας Μπουμπουκίδου μου άρεσε πάρα πολύ (εκείνο το «υπείροχον»).
    Δεν είναι το μόνο άρθρο, βέβαια, κι άλλα ωραία έχετε και τα διαβάζω με πολύ ευχαρίστηση.

    @ Ανέστης: δεν ντρέπεστε; αυτά τα πράγματα τα λένε οι εχθροί του έθνους! ο Θεός δημιούργησε τον Έλληνα κατ΄ εικόνα και το DNA του είναι από τα πιο αγνά! το λένε και οι Εποΐτες (από το «EPO»).

    Η συζήτηση θα ήταν πληρέστερη νομίζω αν βάζαμε και τους αρνητικούς όρους των ξένων για τους έλληνες (όταν ξέρουν κατά που πέφτει η Ελλάδα). Είναι αρκετά ενδιαφέρον και εποικοδομητικό.
    Μια φορά είχα κάνει την ερώτηση και ορισμένοι την τοποθετούσαν μεταξύ Αιγύπτου και Ιράκ! εμ! δεν είναι μόνον οι αμερικάνοι αγεωγράφητοι! κι οι ευρωπαίοι δεν πάνε πίσω.

  27. sarant said

    Νικόλα, πες του τα (του ΓΗΧ!)

    Ναι, οι αρνητικοί όροι των ξένων για τους Έλληνες έχουν ενδιαφέρον, αλλά είναι άλλο κεφάλαιο, άλλη ιστορία. Αν ξέρεις όμως κανένα ζουμερό, πες το.

  28. χαρη said

    Παίρνοντας αφορμή από τό σχόλιο τού @περαστικού περί πανούση να πω ότι προσωπικά μ’ ενοχλεί αυτή η μορφή υφέρποντος ρατσισμού στις «προοδευτικές» (για τις «άλλες» δεν απορώ) κοροϊδίες κατά τής ελληνικής κατάντιας, όπου πάντα η μεγαλύτερη κατάντια και τό σημείο μηδέν τής κατάπτωσης είναι μια αφρικανική (συνήθως) χώρα – (οι οποίες είναι συχνά και πολύ πιο πολιτισμένες από μάς (κι αν όχι, τότε είμαστε εντελώς στα ίσα – αλλά με αντιστραμμένη μάλλον τήν έννοια: δηλαδή οι κάτοικοι τής ζιμπάμπουε θα μπορούσαν ας πούμε, ώς επιτίμηση για τούς συμπολίτες τους, να τούς καταλογίζουν ότι κατάντησαν «σαν έλληνες τής αφρικής» – δεν ξέρω αν θα μάς άρεσε τότε – όπως δεν ξέρω αν θα μάς άρεσε να είμαστε και τό αυτονόητο σύμβολο τού υπηρετικού προσωπικού για τις φιλιππίνες – οι οποίες στο κάτω-κάτω είχαν και τήν ευρύτητα πεύματος, για να μην πω τόν πολιτισμό, να εκλέξουν πρόεδρό τους γυναίκα). Αυτά, καλημέρα σας.

  29. SophiaΟικ said

    Thought-shower στο εξής, ήτοι
    ιδεοψιχάλα (αμα δεν έχει πολλές ιδέες)
    ιδεολουτρο (εγώ περιλούζομαι ιδέες, δεν ξερω για εσάς)
    ιδεοκαταιωνισμός (με κρύες ιδέες να συνέρθουμε)
    Με ιδεατή σκεψη, δηλαδη ανύπαρκτη, σαν ταμυαλά ορισμένων.
    είναι παλιό το θέμα…
    http://www.guardian.co.uk/politics/2005/jun/26/uk.politicalnews

  30. SophiaΟικ said

    Κι εγω δεν ξερω γιατι Ζιμπάμπουε κι όχι Σιερρα Λεόνε ή Λιβερία, που μέχρι πρότινος ήταν ημι- επίσημες αναρχίες καιλογικά θα ταίριαζαν περισοτερο. Αλλά το Ζιμπάμπουε εχει κάτι το εξωτικό, το άγριο μέσα του, με όλα αυτά τα ου και τα μπ, δε νομίζω ότι θα έλεγε κανείς «εχουμε καταντήσει Ροδεσία» ή αν είχε αποκτησει την ανεξαρτησία της πιο παλιά κι ειχε ελληνοποιηθεί «έχουμε γίνει Ζιβαβούη». Φυσικά επηρεάζει η δημοσιότητα. Παλιότερα ήμασταν Ουγκάντα, βοηθούσε κι ο κανιβαλλισμός του Αμίν.

  31. sarant said

    Φίλος έστειλε με ηλεμήνυμα κάτι που σχετίζεται έμμεσα με τα όσα συζητάμε:
    Υπερλεξιστική προσφώνηση, μάλλον του Αλέξανδρου Σχινά, από άρθρο του περί υπερλεξισμού στο περιοδικό Πάλι (1963-66 περίπου), προσφώνηση σε καθηγητή τους στο Βαρβάκειο:

    «οξυπατρίστατε, εθνοφλυγέστατε και αλληλοχρήματε» (τάδε)

  32. P.Konidaris said

    Ωραίο το θέμα για κολάζ. Να μπαλώσω και γω τα κουρέλια μου στο μανδύα του δερβίση;
    Έχω ακούσει και το «Ζουαζιλάνδη», με την ίδια λογική με το Ζιμπάμπουε. Κάποιοι (όνομα και μη χωριό) υποστηρίζουν πως είμαστε «Τουρκόσποροι». Από άλλους έμαθα και το «Ελληνιστάν» (θα πρέπει να συνορεύει με το Ελλαδιστάν). Δεν πρέπει να ξεχνάμε και το χαριτωμένο υποκοριστικό «Ελλαδίτσα», χρησιμοποιούμενο συνήθως όταν συμπάσχουμε (κυριολεκτικά) με την ταλανισμένη, από τις επιλογές ξένων και ντόπιων ταγών, χώρα.

  33. SophiaΟικ said

    Τι Ελλάδίτσα,εδώ ακούς και για την Ελλασολέ (αθλητική ιαχή)

  34. Ημιάσχετον αλλά βαργιέμαι στη δουλειά και το πώ…
    Γεώργιος Ζαμπέτας σε μία από τις τελευταίες συνεντεύξεις του, μιλάει προς τον «902» Αριστερά στα FM. Λέει τα δικά του με την ωραία του βραχνή φωνή, τορναρισμένη ακόμη περισσότερο από την επάρατο που τον κατάτρωγε, και στη ρύμη του λόγου του, θέλοντας μάλλον να πει κάτι σαν «ε, μην γίνουμε Ζιμπάμπουε», ρίχνει ένα μαγκιόρικο «Τι το κάναμε, μανδάμ; Τσιμπουκαράγουα;» εντάσοντας (λόγω καταλήξεως) και την Κεντρική Αμερική στον Άτλαντα των χωρών που είναι υποδεέστερες της Ελλαδαράγουας…

  35. Nicolas said

    @ Χάρη σχόλιο 28
    Όντως είναι άγριο! (από κει βγαίνουν κι οι ιστορίες για άγριους). Κι αν φανταστούμε ότι η Lucy ήταν αφρικάνα!
    Κανείς δεν λέει γίναμε όπως η Νότια Αφρική. Παράξενο.
    Τι να πω κι εγώ που έχω μαύρο όνομα από τη Μαρτινίκα (κι άσε τους γιαλαντζί μπουκανιέρους να παινεύονται! μπορώ να του μιλήσω για ρούμι όποτε θέλει!). Λέω συχνά ότι είμαι λευκός νέγρος (το άκρον άωτο, μαύρο όνομα για κάποιον με αλφισμό! εντάξει υπάρχουν και χειρότερα: να λέγεσαι Κοκκίνης και να είσαι παναθηναϊκός)
    Πριν μερικούς μήνες ένας ελληνάρας, ελληναράς — και ό,τι άλλο θέλετε — Κερκυραίος, βλέπει έναν μαύρο και λέει «Φτου, σκυλάραπα!» δίπλα μου. Κι αν μπορούσε θα του ΄ριχνε μια ροχάλα του κακόμοιρου του τύπου…
    Ελλάς το εργαλείο σου…

  36. Για το «ρωμέικο κρατίδιο» του Δαυλού δεν το είχα υπόψη, αλλά το «ελλαδικό κρατίδιο» του Χρ. Γιανναρά αποτελεί διαχρονική επωδό του νεορθόδοξου-εσχατολογικού λόγου, βλ. π.χ. σε πρόσφατο άρθρο του:

    «Σήμερα ο παρακμιακός Ελληνισμός του ελλαδικού κρατιδίου μιλάει για «πίστη» και καταλαβαίνει «πεποιθήσεις», ακούει για «μεταφυσική» και λογαριάζει «ιδεολογία». Δεν ξέρω τι μορφές μπορεί να πάρει μια συλλογική ευθανασία όταν ένας ολόκληρος λαός βρίσκεται σε επιθανάτιο κώμα τόσες δεκαετίες. Ίσως τα σωληνάκια τα αποσυνδέσουν κάποια στιγμή και δώσουν τέλος στην υποτυπώδη ιστορική μας επιβίωση οι ορδές των κουκουλοφόρων του κ. Αλαβάνου.»

  37. χαρη said

    @Nicolas πολύ μού εξάπτει τή φαντασία αυτό τό «λευκός νέγρος».
    Μού θυμίζει μυθιστορηματικές καταστάσεις (:φώκνερ κι έτσι να πούμε)
    Αν και έχω γνωρίσει ιταλό νέγρο (αλλά μαύρος αυτός, κατράμι – με τήν ευκαιρία τί είναι ο αλφισμός;) που ήταν μάλιστα και ρατσιστής αυτός (ως καταγόμενος από τή νάπολη) με όλους τούς υπόλοιπους ιταλούς, και τό παραδεχόταν κι ο ίδιος για να μην πω ότι ψιλοκαμάρωνε κιόλας

    υ.γ. όσο για τό ποιες χώρες επικαλούμαστε, έχω τήν εντύπωση ότι είναι πολύ-πολύ ενδιαφέρουσα η εξήγηση ηχητικής φύσεως που δίνει η ΣοφίαΟικ – τήν ενισχύει άλλωστε και τό παράδειγμα από Σκύλο Β.Κ. τού ζαμπέτα που έχει: όλα τά -ου- τού κόσμου σε συνδυασμό με άλλες κατώτερες φυλές και άλλες κατώτερες πράξεις τής ανθρώπινης φύσης…

  38. Ἐνδιαφέρον σημείωμα. (Καὶ τὰ σχόλια ἐπίσης.) Μόλις βρῶ χρόνο θὰ προσθέσω σχετικὲς ἀναφορὲς στὴν συλλογή μου, «Οἱ περιπέτειες τῶν ἐθνικῶν ὀνομάτων τῶν Ἑλλήνων». Ἐκεῖ, στὴν ἐνότητα «Παρακμιακὰ φαινόμενα», ἀναφέρω ἐπίσης τοὺς «ἑλληνέζους» τοῦ «Ἀντιφωνητῆ», τοὺς «τσιφτετέλληνες» καὶ τοὺς «ἑλλαδοπιθήκους».

    Τὸ Ἑλλάντα, τὸ ὁποῖο ἀνέφερε ἡ Σοφία, καθιερώθηκε (ὄχι δυσφημιστικῶς τότε) ἀπὸ τὸν προπονητὴ Γιάτσεκ Γκμοχ (ὁ ὁποῖος μάλιστα ἔγραψε καὶ βιβλίο μὲ τίτλο «Ἕξι χρόνια στὸ Ἑλλάντα».)

  39. P.Konidaris said

    @Χαρη
    Ο αλφισμός είναι κληρονομική ασθένεια που προκαλεί λεύκανση της κόρης των ματιών, των μαλλιών, του δέρματος, λόγω έλλειψης χρωστικής. Υποθέτω πως ο Nicolas αστειεύεται ή απλά έχει καιρό να κάνει ηλιοθεραπεία.

    Τώρα από που βγαίνει το αλφικός, ας το πουν οι φιλόλογοι εδώ μέσα. Είναι το ίδιο με το αλμπίνος όμως, οπότε υποψιάζομαι δάνειο από λατινογενή γλώσσα (albus ή κάτι τέτοιο).

  40. Γιὰ τὸ «γραικύλος» μπορεῖτε νὰ δεῖτε τὶς ἀναφορὲς τοῦ Π.Κ. Χρήστου καὶ τοῦ Δ. Νικήτα, «Ε, λοιπόν, είμαστε και Γραικύλοι», γιὰ δὲ τὴν Ψωροκώσταινα τὸ ὡραιότατο ἄρθρο τοῦ Δ. Μαυρίδη, «Τὸ δακτυλίδι τῆς Ψωροκώσταινας».

  41. SophiaΟικ said

    Nicolas (35): η κλασσική περίπτωση είναι στη θεσσαλονίκη, στο λεωφορείο πριν πολλά χρόνια που δεν είχει πολλούς ξένους η Ελλαδα, μαύρος επιβάτης, άταχτο παιδάκι, η μαμά του παιδιού του λέει «κάτσε ήσυχα γιατι θα σε δώσω στο μαύρο να σε φάει». Ο μαύρος σοκαρισμένος γυρίζει και της λέει «τι λέτε κυρία μου στο παιδί;». Το υπόλοιπο λεωφορείο έχει πέσει κατω από τα γέλια, η μαμά λέει απλά «α, μιλάτε ελληνικά!»

  42. Μαρία said

    Για την τύχη των μαύρων αλμπίνων στην Τανζανία, αν δεν είδατε το ντοκυμαντέρ, εδώ:
    http://exandas.ert.gr/zerou-zerou-ta-fantasmata/eisagogi/eisagogi-3.htm

  43. Μπουκανιέρος said

    @ Nicolas 35
    Αδερφέ, δε σε καταλαβαίνω. Μπορείς μήπως να μου το κάνεις λιανά;

  44. εκπληκτικός ο διαλογος εδώ μέσα .Και πολύ επιμορφωτικός.

  45. Αυτό με τα πολλά «ου» και «μπ» δεν τόχα σκεφτεί. Λέτε γιαυτό να προσθέτομε ένα ακόμα «ου» στο «Τουμπουκτού» (που φυσικά είναι Τιμπουκτού) όταν θέμε να δείξομε πόσο μακριά κι επικίνδυνα πήγαμε;

  46. ppan said

    «τομπουκτού» είναι, νομίζω. εννοώ το κανονικό, στα ξένα, στο μαλί.

  47. Στη Βικιπαίδεια Τιμπουκτού το έχει αλλά υποθέτω πως η κανονική προφορά (αν υπάρχει «κανονική» προφορά γι’ αυτό το σταυροδρόμι των υποσαχάριων φυλών και των βεδουίνων εμπόρων) θα είναι κάπου ανάμεσα…

  48. SophiaΟικ said

    Τις λέξεις με πολλά ου γενικά τις διακωμωδούμε- μουστουκούλουρου.

    Όσο για τα εξωτικά και άγρια μέρη, Παπούα, Ζιμπάμπουε, Τιμπουκτού, Ουαγκαντούγκου (που όταν το πρωτοάκουσα έβαλα τα γέλια, γιατί αραγε;). Κι φυσικά παλιότερα λέγανε ότι πήγε κάποιος στους Μαου Μαου (ή όπως το έλεγε μια γειτόνισσα μας μαουμάο, το ου στο τέλος δεν της κόλλαγε). Μικρη νόμιζα ότι αυτοί οι μαουμάο ήταν ανθρωποφάγα φυλή, κυκλοφορύσε και το άσμα Τουμπουτουμπουζά, να πως βγαίνουν οι φήμες, θα σε δώσω στον μάυρ να σε φάει κλπ.

  49. χαρη said

    @P.Konidaris: τώρα κατάλαβα, ευχαριστώ για τήν εξήγηση. Υποψιαζόμουνα κι εγώ μήπως έχει σχέση με τούς αλμπίνους (αυτούς τούς ήξερα…) αλλά…(τό ‘χω σαν διαστροφή μάλλον να μ’ αρέσουν τά σίγουρα)
    Ελπίζω κι εγώ να έχει καιρό να πάει στη θάλασσα ο Nicolas! (Γιατί, πέρα απ’ τό αισθητικό, που θα μπορούσε κανείς να τό παραβλέψει αν ο άνθρωπος σαν χαρακτήρας, να πούμε, έχει τήν προσωπική του γοητεία, κάτι έχω ακούσει ότι έχουν κάποια προβλήματα με τήν όραση όσοι πάσχουν από αυτή τήν ασθένεια)

  50. […] (για το Ελλαδιστάν, δες κι εδώ). […]

  51. ppan said

    σκύλε της βκ η επίσημη γλώσσα του μαλιού είναι η γαλλική. στον σύνδεσμο που έδωσες βλέπεις ότι γαλλικά λέγεται τομπουκτού. δε νομίζω ότι όταν αρχικά έγραψες ότι «φυσικά είναι τιμπουκτού» υπονούσες ότι η αγγλική ονομασία των τοπωνυμίων θεωρείται η εγκυρότερη όλων «φυσικά» ; 🙂

  52. Nicolas said

    Παιδιά συγγνώμη, αλλά γίνεται χαμός εδώ μέσα κι αλλού και δεν προλαβαίνουμε (όπως λέμε στα γαλλικά je ne sais pas où donner de la tête).
    Εδώ και καιρό σκέφτομαι μια λύση για το πρόβλημα αυτής της ασύγχρονης επικοινωνίας (είτε για το ημέλι είτε για τα σχόλισ σε μπλόγκια και άλλα διάφορα). Τελικά το ιντερνέτι είναι τελείως αναχρονιστικό μέσο επικοινωνίας.
    Πρέπει να φτιάξουμε ένα ιδεατό καφενείο και να δίνουμε ραντεβού για συζήτηση.
    Απαντάω χύμα στις διάφορες ερωτήσεις:
    ο αλφισμός μου, εκτός από την έλλειψη χρωστικής (μελανίνης) που μου απαγορεύει την έκθεση στον ήλιο (δεν μαυρίζω!) μου χαρίζει κι ένα κουσούρι που λέγεται νυσταγμός (αυτό είναι πιο βασανιστικό):
    http://www.discoveryarticles.com/el/articles/153395/1/Nystagmus–A-Little-Known-Yet-Surprisingly-Common-Eye-Condition/Page1.html
    Δεν είμαι έτσι:

    Αλφισμός ή αλμπινισμός (μην τον μπερδεύετε με το αλμπανισμός, πρόκειται για άλλη ασθένεια!) βγαίνει από το λατινικό albinus (λευκός), καταλαβαίνετε γιατί από την προηγούμενη φωτογραφία.
    Μπουκανιέρε (43), ένα μέρος από το όνομά μου (γιατί είναι σύνθετο) έχει σχέση με την πατρίδα (http://www.tresor-martinique.com/photos/fort-de-france-6.htm) — ο νοών νοήτω.
    Αρκετά για μένα, ας επανέλθουμε στο θέμα.
    Πρέπει ή όχι να δώσουμε σημασία στα καθίκια; μεγάλη ερώτηση.
    Η δημοκρατία — ορισμένοι λένε ότι έχει πολλά ελαττώματα, αλλά την προτιμώ έτσι παρά άλλα πολιτεύματα — επιτρέπει τον διάλογο. Το να αφήνουμε τους εχθρούς της να λένε αλλαντάλλων (σαλαμική ορολογία) δεν νομίζω ότι είναι η καλύτερη λύση. Ας μην ξεχνάμε αυτό που λέμε ότι η φύση δεν ανέχεται το κενό, οπότε όποιος προλάβει να το γεμίσει αυτός φαίνεται. Αυτά τα τέρατα είναι ασθένεια της δημοκρατίας κι αν τους αφήσουμε να λένε είναι σαν να λέμε «εντάξει, είμαι άρρωστος, αλλά αν αγνοήσω την αρρώστια μου θα γίνω καλά». Από την άλλη, οι νόμοι, και συμφωνώ με το Νίκο και άλλους, δεν λύνουν το πρόβλημα. Όταν λέμε «Ελλάς, Γαλλία, συμμαχία», δεν κάνουμε λάθος, γιατί σε πολλά μοιάζουν οι δύο χώρες (και στα καλά, αλλά δυστυχώς και στα άσχημα). Αν παρατηρήσετε τη γεωγραφική θέση των δύο χωρών θα καταλάβετε πολλά. Κι εδώ υπάρχουν νόμοι που δεν αλλάζουν τίποτα. Όταν έχεις τον άλλο τον αρχιμαλάκα τον Λεπέν που τολμά να λέει πράγματα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόνο και μόνο για να δει ο κόσμος ότι υπάρχει… και το χειρότερο, ένας βλαμμένος άνθρωπος έφτασε στην υψηλότερη θέση σε ένα κράτος που υποτίθεται ότι είναι η γη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλα κουραφέξαλα (εβραϊκής καταγωγής που πάει και γλύφει τον κώλο τον καθολικών για τους ψήφους τους! ντροπή! ντροπή!) και χρησιμοποιεί τα λόγια των ακροδεξιών για τους ίδιους εκλογικούς λόγους…
    Όμως, δεν νομίζω ότι κάτι μπλιακόπουλοι θα μπορούσαν να πουλάνε τις παπαροφυλλάδες τους εδώ. Εντάξει, υπάρχουν και όρια στη μαλακία, πια! πρώτον, θα τον κλείνανε για incitation à la haine raciale και δεύτερον, αν έλεγε ότι οι Γάλλοι είναι απόγονοι των γαλατοχίμ, θα τον έπαιρναν ψιλό γαζί… εντάξει, οι Γάλλοι είναι χαζοί, αλλά ήμαρτον!
    Θυμάμαι μια περίπτωση, γύρω στο 1983-1984 περίπου, στο πανεπιστήμιο που ήμουν στην Τουλούζη, ένας καθηγητής μας (Γενετικής, ένας Άνθρωπος που συνάντησα χρόνια μετά ένα πρωί στο σιδηροδρομικό σταθμό και πήγα να του μιλήσω κι έτρεμα από τη συγκίνηση!) οργάνωσε μία συζήτηση σε ένα αμφιθέατρο για τον ρατσισμό (δεν θυμάμαι τι είχε γίνει, κάτι σοβαρό) στην οποία δεν παραβρέθηκα. Αλλά, κάποια μου μίλησε γι΄ αυτό κι όχι οποιαδήποτε. Μία συμφοιτήτριά μου, ιταλικής καταγωγής, με ιταλικό όνομα, με τον πατέρα της αξιωματικό του γαλλικού στρατού, μου είπε ότι πήγε στο αμφιθέατρο και γενναία τους είπε: «Εντάξει οι συζητήσεις σας για το ρατσισμό, αλλά για να υπάρχει διάλογος, δεν πρέπει να γίνεται η συζήτηση μόνο μεταξύ ενάντιων στο ρατσισμό, αλλά και με την παρουσία ρατσιστών. Εγώ είμαι ρατσίστρια και ήρθα να σας πω γιατί δεν θέλω τους μαύρους, τους άραβες, …». Βεβαίως, την γιουχάισαν, αλλά το πρόβλημα δεν λύθηκε! Το δύσκολο δεν είναι να είσαι ρατσιστής, αυτό είναι πανεύκολο! το δύσκολο είναι να αποδεχθείς τον άλλο όπως είναι. Ο καλός Αλβανός είναι βορειοηπειρώτης, ο καλός Ουκρανός είναι ρωσοπόντιος, κλπ…
    Πόσοι φοβόντουσαν το 1981 όταν κέρδισαν οι σοσιαλιστές τις εκλογές (οι σοσιαλιστές, ε! όχι οι κομμουνιστές!) ότι ο Κόκκινος Στρατός θα κατέβαινε στα Ηλύσια πεδία!!!
    Χρειάζεται αντιπαράθεση! δεν πρέπει να αφήνουμε τους δήθεν επιστήμονες να λένε ό,τι θέλουν. Να σερβίρουν μασημένη και χωνεμένη σκέψη σε ανθρώπους που είναι έτοιμοι να χάψουν ό,τι πέσει.
    Ο φίλος μας ο Δύτης μιλούσε τις προάλλες για ένα νέο παιδί που κινδύνευε (http://dytistonniptiron.wordpress.com/2009/03/26/dayspring-mishandled/). Μόνο για τέτοια άτομα, νομίζω ότι έχουμε χρέος να αντιλέγουμε τους αλμπάνηδες, για να μην νομίζουν ότι είναι ατιμώρητοι.
    Ξέρω εδώ κόσμο που πουλάει πολύ ακριβά κοπανιστό αέρα σε βλάκες. Ένα παράδειγμα; τους λένε ότι σταματάνε τις επικίνδυνες ακτινοβολίες στα σπίτια τους (κινητών τηλεφώνων, φούρνων μικροκυμάτων, κλπ.) αλλάζοντας τη θέση των επίπλων! τι άλλο θ΄ ακούσουμε!!! θα μου πείτε, εδώ ένας πάπα(ρα)ς (να με συγχωρήσουν οι καθολικοί, δόξα το θεό, είμαι άθεος), που υποτίθεται ότι δεν έχει σεξουαλικές σχέσεις, μας μιλάει για καπότες!
    Αλλά, πάλι, Νίκο, χαρά στο κουράγιο σου. Και να με πλήρωναν, δεν θα διάβαζα Πλεύρη! με φαντάζομαι σε clockwork orange να είμαι υποχρεωμένος να διαβάζω το mein Kampf!!! α, πα, πα, πα, …
    (Ευχαριστώ όσους διάβασαν μέχρι το τέλος αυτό το σεντόνι!)

  53. sarant said

    Νίκο, εγώ σ’ ευχαριστώ για το σεντόνι. Το οποίο, επειδή είχε πολλά λινκ, το τσάκωσε το Ακισμέτ, η σπαμοπαγίδα, αλλά μικρό το κακό, το ξέμπλεξα.

  54. Nicolas, merci pour la citation!

  55. Ppan (σχ. 51): ναι, πήγα για … Μαλί και βγήκα κουρεμένος. Το «Φυσικά» μου ήταν λίγο άουτ.

  56. χαρη said

    Νομίζω ότι όλοι λίγο-πολύ τό χαρήκαμε «τό σεντόνι» Nicolas, και προσωπικά συμφωνώ μαζί σου απόλυτα, με μία διαφορά: με κάποιου είδους ηλίθιους δεν μπορείς να κάνεις συζήτηση, εγώ τουλάχιστον έχω πειστεί γι’ αυτό – και σού εξομολογούμαι ότι μού πήρε κάτι χρόνια. Πρέπει όμως – αυτό που κάνει ας πούμε ο Νίκος – να ξεσκεπάζεις τίς πονηριές και τίς βλακείες τους ιδίως αν έχουν αξιώματα και μπορούν να επηρεάσουνε κόσμο. Γιατί μια από τίς αδυναμίες τής – όποιας κουτσής-στραβής – δημοκρατίας είναι ότι θέλοντας να κατοχυρώσει τήν ισότητα τών δικαιωμάτων φτάνει να κατοχυρώνει τό δικαίωμα τών βλακών να μιλάνε και να προσπαθούν να πείσουν για τήν ανωτερότητα τής βλακείας.

  57. Nicolas said

    Σας ευχαριστώ που ανέχεστε την (αμπελο)πολυλογία μου.
    Πρέπει να τους αφήνουμε να μιλάνε τους βλάκες, αλλά όχι μονόλογο. Γι΄ αυτό χρειάζεται διάλογος, για να υπογραμμίζονται οι βλακείες τους. Μετά το θέμα είναι ποιος μπορεί να κρίνει ότι οι πλευρίτιδες και οι μπλιακολογίες είναι κουραφέξαλα. Δεν πιστεύω η λύση να είναι η μόρφωση των μαζών με μασημένα από πριν, ούτε δημοκρατικό είναι, ούτε αποτελεσματικό. Το χαζοκούτι είναι η καλύτερη και η χειρότερη εφεύρεση (σαν το: η γλώσσα κόκαλα δεν έχει, …), αλλά χρησιμοποιείται μόνον για να αποχαυνώνει τον κόσμο. Και η ευθύνη και ο ρόλος πάλι πηγαίνουν στην εκπαίδευση: μόνον μια σωστή εκπαίδευση μπορεί να λύσει αυτά τα προβλήματα (και δεν εννοώ μόνον το σχολείο, αλλά και την οικογένεια, και τις καλές συναναστροφές και την ανταλλαγή απόψεων, …). Π.χ., η εξαφάνιση του καφενείου είναι πρόβλημα. Στη Γαλλία, ήταν ένας τόπος όπου ανακατεύονταν οι άνθρωποι διαφορετικής ηλικίας, διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων, διαφορετικού επιπέδου μόρφωσης και μιλούσαν μεταξύ τους. Σήμερα τα νέα παιδιά πηγαίνουν στα μακντόναλτ και τα βρίσκεις στις σκάλες των εμπορικών κέντρων να πίνουν έξω στο δρόμο. Τελικά, με την δικαιολογία καταπολέμησης του αλκοολισμού, κλείνουν τα καφενεία και πετυχαίνουν ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα. Και στην Ελλάδα στα ίντερνετ καφέ τα παιδιά είναι όλα μαζί, αλλά παίζουν στο διαδίκτυο και είναι σαν να ήταν ο καθένας μόνος του. Και με την πτώση των τιμών σύνδεσης γρήγορου ίντερνετ, θα κλειστούν όλοι στα σπίτια τους, οι δρόμοι έχουν γεμίσει κάμερες, κανένας δεν μιλάει στον άλλο και σε περίπτωση δικτατορίας την …σαμε, η αντίσταση θα είναι πολύ δύσκολη, εάν έχει κάποιος όρεξη για αντίσταση!
    Λίγο πεσιμιστικό κυριακάτικα, αλλά όταν λέγαμε πριν τριάντα χρόνια πως θα εξελιχθεί η κοινωνία της (αν)επικοινωνίας, μερικοί έλεγαν «έλα μωρέ, νομίζεις;».
    Δυστυχώς. Αναγκάστηκα να πάω στην Τυνησία (λέω αναγκάστηκα γιατί αποφεύγω τις βόλτες σε χώρες με δικτατορικά καθεστώτα) και μ΄ αυτά που είδα έφριξα. Τελικά η δικτατορία του Παπαδόπουλου φαινόταν σοφτ (μιλάμε για την καθημερινή ζωή, ε! όχι για τα βασανιστήρια κλπ. μην παρεξηγηθούμε). Είχα συναντήσει τον Μαρωνίτη λίγο καιρό μετά και του είπα για την άγρια δικτατορία εκεί, και μου είπε «δικτατορία στην Τυνησία;». Μια χώρα ένα τσιγάρο δρόμο από μας και δεν καταλαβαίνουμε καν ότι είναι δικτατορία (κι έχει και λευκούς κατοίκους, που να ήταν μαύροι).

  58. Nicolas, όπως συνήθως εύστοχος! αυτό με τα καφενεία μου θυμίζει την απαγόρευσή τους στην Κωνσταντινούπολη στις αρχές του 17ου αιώνα από τον Μουράτ Δ΄. Το βασικό επιχείρημα ήταν ακριβώς οι πολιτικές συζητήσεις (ο καφές, τότε, δεν απαγορεύτηκε), και σε λίγο παλιότερα κείμενα βλέπει κανείς αυτό που λες, ότι εκείνο που ενοχλούσε την οθωμανική ελίτ ήταν η συνύπαρξη ανθρώπων από διαφορετικές τάξεις.
    Εύκολα μπορούμε να φανταστούμε το ίντερνετ σαν ένα υποκατάστατο’ είναι όμως;

  59. χαρη said

    Εγώ θα εννοούσα κ α ι τό σχολείο Nicolas και νομίζω ότι δεν είναι καθόλου τυχαία η υποβάθμιση (όλων τών βαθμίδων) τής παιδείας σε παγκόσμιο επίπεδο: π ρ έ π ε ι να είμαστε ουσιαστικά αναλφάβητοι για να τούς ανεχόμαστε – όπως και πρέπει να μην έχουμε χρόνο για να μην προλαβαίνουμε να σκεφτούμε τά χάλια μας. Ένα παιδί φανατικό για γράμματα ας πούμε θα έπρεπε να μπορεί να βρει τόν δρόμο του ακόμα κι αν προερχόταν από φτωχή (και άσχετη) οικογένεια κι αυτό είναι που δεν γίνεται – τίς ευκαιρίες τίς έχουν μόνο όσοι έχουν ήδη τήν τύχη…
    Αυτή είναι η βαθειά ανισότητα για μένα – τό να ‘σαι ευφυής και να πρέπει να γίνεις οδοκαθαριστής – ή να καταλήξεις και στη φυλακή. Ενώ αν ο μπαμπάς σου είχε ιδρύσει στα χρόνια τής πιο μαύρης μαυρίλας τό πιο μαύρο κόμμα (για τά πλευρικά παράσιτα όπως κατάλαβες μιλάω) να γίνεσαι και βουλευτής και να ‘σαι όλη μέρα στα κανάλια, και να σ΄ακούνε κι άλλοι κακόμοιροι με τό στόμα ανοιχτό…
    Και μην ξεχνάμε ότι τά καφενεία στην ελλάδα δεν έχουνε καταργηθεί ακόμα…
    Όσο για τήν τυνησία, μένω κατάπληκτη – τι να πούμε τώρα. Να ‘σαι καλά…

  60. SophiaΟικ said

    Ναι μεν κατααβαίνω τις αντιρρήσεις στην από τηλεόραση ιστορία, αλλά όπως το έθεσα ήταναπάντηση στο σχόλειο ότιο κόσμος θέλει να μάθει ιστορία χωρίς να κουραστεί κι επείδη δεν υπάρχιε τίποτ’άλλο βλέεπι τουσ βιδωμενους των μικροκαναλιών.

    Αν υπήρχε μια παραδοση στα λαικά ιστορικά προγράμματα ποιότητας (δεν εννοοω σήριαλ, αλλά ούτε και βαριά ακαδημαικά) ο θεατής θα ειχε συνηθίσει στα high production values και με τοπου θα εβλεπα τα άλλα θα άλλαζε κανάλι.
    Α είχαμε καικανέναν ακαδημαικό λίγο φωτογενή και αεράτο στο γυαλί ακόμα καλύτερα. Αλλά και χωρία πτυχία, το ίδιο είναι. Η Μπετανι Χιούζ π.χ. στο ΗΒ εχει μεν πτυχίο ιστορίας (και το τονίζει για να δώσε βαρύτητα στις εκπομπές της) αλλά είναι παρουσιάστρια, τα κείμενα τηης τα γράφουν ακαδημαϊκοί, αυτή απλά τα λέει.

  61. zalmoxis said

    Το Τιμπουκτού στο Μάλι αναφέρεται ως «Τομπούκτου» (aka «η πόλη των 365 αγίων» όπως αναφέρει και η τεράστια πινακίδα στο κέντρο της). Παρά το «αστείο» όνομα, πρόκειται για μια πόλη η οποία κάλλιστα θα μπορούσε να συμπεριληφθεί στα 7 σύγχρονα θαύματα λόγω ρυμοτομίας, αρχιτεκτονικής, τοποθεσίας (να περνάς ερήμους, ποτάμια, ξανά μανά ερήμους, κ.ο.κ. για να φθάσεις) ακόμη και ως πόλης θρύλου έως την 1η δεκαετία του Ιθ’ αιώνα (την είχα ψηφίσει μάλιστα, αλλά…).

    Και για να έλθουμε στα δικά μας,

    «Τσουμχουρία αλ-Γιουνανία» είναι η ονομασία που προτιμώ να δίνω στη χώρα αυτή που μας φιλοξενεί.
    «Μπαλκανογκλομπαλιζασιόν» είναι ένας όρος ικανός να αποδώσει με κάποια σχετικά πιστότητα τον κοσμοπολιτισμό του Ελληνάρα.
    Λ.Μ.Α.Τ.: Ένα εύστοχο ακρωνύμιο που εισήγαγε η 17Ν: Λούμπεν ΜεγαλοΑστική Τάξη (είναι και χιουμοριστικό, καθώς το «ελληνική αστική τάξη» σε πολλούς ακούγεται ως ανέκδοτο!

  62. plagal said

    Ο Τζιμης Πανουσης χρησιμοποιει και το «Ελβετοψυχοι» στην εισαγωγη του Δουρειου Ηχου: «Αμερικανοτσολιαδες, Ελβετοψυχοι, αλητες, ρουφιανοι, δημοσιογραφοι, ελευθεροι, πολιορκημενοι, επαγγελματιες: ηρθεν η ωραν σας!»

  63. sarant said

    Ελβετόψυχος -δεν το είχα ακούσει, ευχαριστώ!

  64. γιὰ τὴν ἱστορία: ἔχω ἀκούσει τὸ «Ἑλληναρᾶς» μὲ θετικὴ σημασία.

  65. Μαρία said

    «…θέλουν να κάνουν την Ελλάδα Παυλιδιστάν» Βελόπουλος

  66. Παρεμφερές κάπως, αλλά θυμάμαι το περιστατικό που αναφέρει ο μακαρίτης Κώστας Καζάζης στο:

    Kazazis, K. 1981. Έλληνας vs. Ρωμιός Anecdotally Revisited. Folia Neohellenica 3: 53–55.

    Βασικά θυμάται πως κάποιος είπε στο παιδί του να μη φέρεται σαν χαζορωμιός· και διερωτάται γιατί (τω καιρώ εκείνω) να μην ήταν δυνατόν να πει κανείς «χαζοέλληνας». Ο ειρμός πάει κάπως έτσι (και δεν ξέρω πόσα είναι του Καζάζη, και πόσα δικά μου).

    Το 1850, οι ημεδαποί ήταν απλώς ρωμιοί· το «ρωμιοί» ήταν ο αμαρκάριστος, ο σκέτος όρος για την εθνότητα. Ως αμαρκάριστος, μπορούσε να χρησιμοποιηθεί θετικά ή αρνητικά: γενναίος ρωμιός, δειλός ρωμιός. Δηλαδή ο αυτοφαυλισμός με το «ρωμιός» ήταν εφικτός. Όταν λανσαρίστηκε το «έλληνας», ο σκοπός ήταν ο αναπροσδιορισμός της εθνότητας προς ευγενέστερο πρότυπο· το «έλληνας» είχε σκοπό μόνο θετικού προσδιορισμού. Εκεί που βλέπεις «έλληνας» δηλαδή, να καταλαβαίνεις «Έλλην!» Ή «ένδοξος έλληνας». Ή «αντάξιος απόγονος των ενδόξων ελλήνων».

    Όταν λοιπόν το «έλληνας» είναι έτσι φορτισμένο και μαρκαρισμένο, ε δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί απαξιωτικά: δημιουργεί αντίφαση. Ο λόγος που ο Καζάζης δεν μπορούσε να πει «χαζοέλληνας» είναι γιατί του ακουγόταν, με τους συνειρμούς που είχε το «έλληνας», σαν «χαζο–αντάξιε απόγονε των ενδόξων ελλήνων.»

    Αυτό βέβαια δεν ισχύει πια, και το αποδεικνύουν οι αυτοφαυλισμοί με βάση το ελλην-. Αλλά σ’ αυτό δεν συνέβαλε μόνο ο όποιος αποτονισμός του εθνικού φρονήματος, αλλά και η έκλειψη του «ρωμιός» ως αντίβαρο στο «έλληνας». Δηλαδή, η επίσημη ιδεολογία έλεγε: «Δεν είστε ρωμιοί, είστε έλληνες». Και τα κατάφερε: αποκαλούμαστε έλληνες. Αλλά η επίσημη ιδεολογία αποσκοπούσε στο συνειρμό: «είστε αντάξιοι απόγονοι των ενδόξων ελλήνων». Και αυτό δεν μπορούσε να το καταφέρει, γιατί όταν γενικεύτηκε το «έλληνας», έγινε εξ ανάγκης αμαρκάριστο κι αφόρτιστο. Στους ίδιους νοματαίους αναφέρεται τώρα το «έλληνας» που αναφερόταν το «ρωμιός», οπότε τώρα γίνονται και καλοί έλληνες και χαζοέλληνες. Επειδή ακριβώς δεν ορίζεται το «έλληνας» ως αντίθετο πλέον του ρωμιού.

    Το ενδιαφέρον είναι, πότε άρχισε αυτή η μεταβολή στο μαρκάρισμα, η αποφόρτιση του «έλληνας». (Ε, γλωσσολόγος ήμουν, με γλωσσολογικούς όρους θα το θέσω.) Νομίζω πως ο Καζάζης είχε την εντύπωση πως συνέβηκε μεταπολεμικά· αλλά το Ελλαδέξ δεν ξέρω πότε χρονολογείται.

    Δεν είναι επί του παρόντος, αλλά άμα καταπιαστείς με τους ετεροφαυλισμούς (πέρα από τους τζογαδόρους), να αναφέρεις το ωραίο που ούρλιαξε ο Λιουτπράνδος στην Κωνσταντινούπολη για τους Ρωμαίους―πάλαι και νυν.

  67. sarant said

    Νικονικόλα, σ’ ευχαριστώ -με τους εθνοφαυλισμούς έχω σκοπό να καταπιαστώ, τουλάχιστο σε σχέση με τους Έλληνες, οπότε θα μπορέσουμε να πούμε πολλά κι ωραία.

  68. […] Ψωροκωσταινα, γνωστη και ως Ελλαδισταν, Ελλαδεξ και παει λεγοντας, ειναι ο 5ος μεγαλυτερος αγοραστης οπλων στον κοσμο […]

  69. Μαρία said

    Αυταί δε αι ιδιοτροπίαι μας και αι φαντασίαι μας και αι προπετείς μας αξιώσεις μαρτυρούσιν ότι είμεθα les enfants gates de l’ histoire.
    Σπυρίδων Ζαμπέλιος

  70. Μαρία, κι εσύ τη Σκοπετέα διάβαζες μόλις; 🙂

  71. sarant said

    Ο Ζαμπέλιος πάντως έχει συγκεντρώσει αρκετούς εθνοφαυλισμούς για τους Έλληνες.

  72. Μαρία said

    Δύτη, έκανα ένα συνειρμό και έτσι θυμήθηκα τη μακαρίτισσα τη φιλενάδα μου και το Ζαμπέλιο που είχα ξεχάσει.

  73. Μαρία, μακάρι να την είχα γνωρίσει καλύτερα. Είχα τις ευκαιρίες και δεν το έκανα. Αλλά κάποια πράγματα δεν τα φανταζόμαστε…

  74. Μαρία said

    Τα ποιήματά της τα έχεις;

  75. Όχι! διάβασα μόνο ένα-δύο στον τιμητικό τόμο που έβγαλε (πέρσυ;) το ΑΠΘ.

  76. spiridione said

    Για την Ψωροκώσταινα δεν ξέρω αν έχεις γράψει άλλο άρθρο Νικοκύρη, οπότε βάζω κάποια πράγματα εδώ, αφού δεν μπορώ να γράψω και στη Λεξιλογία.
    Διάβασα σήμερα στο Βήμα για την για τη γνωστή ιστορία της Ψωροκώσταινας και του Γ. Γεννάδιου στο Ναύπλιο το 1826.
    http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=899585
    …και βρήκα και την παλιά, πολύ ωραία, συζήτηση στη Λεξιλογία.
    http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?11372-%CE%A8%CF%89%CF%81%CE%BF%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%B1-Psorokostaina-impoverished-Greece/page4

    Τα άρθρα του Γούδα και του Σάθα, που αναφέρονται στη Λεξ., όπου υπάρχει και η φράση «κατελογίσθη βεβαίως η προσφορά αύτη παρά της χήρας τον οβολόν, εν ταις αϊδίοις δέλτοις, εν αις εγγράφεται πάσα ευγενής πράξις εις μυριοπλάσιον ανταπόδοσιν», προέρχεται από επιμνημόσυνο λόγο του Αλεξ. Ρίζου Ραγκαβή για τον θάνατο του Γεννάδιου (που ήταν δάσκαλός του), δημοσιευμένος στην Πανδώρα το 1855 (σελ. 10-12). Όπως επισημαίνεται και στη Λεξ. δεν υπάρχει αναφορά σε Ψωροκωστ.
    http://pleias.lis.upatras.gr/index.php/pandora/article/view/12833/12827

    Το άρθρο του Λαμπρυνίδη (Ημερ. Σκόκου 1905), το ξαναβάζω εδώ γιατί δεν ανοίγει στην Λεξ. Εκεί αναφέρει ο Λαμπρυνίδης πρώτη φορά για την Ψωρωκωστ. και τον Γεννάδιο (η πρώτη αναφορά της ιστορίας αυτής που ξέρουμε μέχρι τώρα).

    Ο Λαμπρυνίδης είχε γράψει και ένα άλλο άρθρο για τα γεγονότα αυτά («Σκηναί πατριωτικαί εν Ναυπλίω κατά την κρισιμωτάτην περίοδον του εθνικού ημών αγώνος» περ. Αρμονία), όπου δημοσιεύει μια επιστολή, από Ιουλίου του 1826, ενός Γάλλου στρατιωτικού, κάποιου Roche, μάρτυρα των γεγονότων, ο οποίος φέρεται να ισχυρίζεται ότι την ομιλία στην πλατεία του Ναυπλίου δεν την έκανε ο Γεννάδιος, αλλά ο Νικ. Σκούφος.
    http://pleias.lis.upatras.gr/index.php/armonia/article/view/6286/6282

    Έρχεται τώρα ο γιός του Γεννάδιου, Ιωαν. Γεννάδιος. και βγάζει ένα βιβλιαράκι με τον τίτλο «Ο Γεώργιος Γεννάδιος σωτήρ της όλης πατρίδος εν Ναυπλίω τω 1826» (1904), όπου συγκεντρώνει διάφορες μαρτυρίες για τα γεγονότα, προσπαθώντας να αποδείξει το λάθος του Λαμπρυνίδη για το πατέρα του. Πράγματι, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Γάλλος στρατηγός έκανε λάθος. Από τις μαρτυρίες όμως φαίνεται επίσης ότι δεν υπάρχει καμία αναφορά σε Ψωροκωστ. ή έστω Χατζηκώστα ή κάτι σχετικό. Συνοπτικά: Πρώτη κατα χρονολογική σειρά μαρτυρία είναι αυτή της Γενικής Εφημερίδος της Ελλάδος (12-6-1826). Εκεί, ως αξιοσημείωτο στοιχείο για το θέμα που μας ενδιαφέρει, αναγράφεται το εξής: «.. ως και έν παιδίον, το οποίον ζη πωλούν εις τους δρόμους νερόν, ή ζητούν ελεημοσύνην, επρόσφερεν και αυτό το πτωχόν, αλλά φίλον της πατρίδος τέκνον, δύο τάλληρα, και η πράξις αύτη εκίνησε πολλούς θεατάς εις δάκρυα …». Το ίδιο περιστατικό επαναλαμβάνει και ο Αλεξ. Σούτσος, που ήταν μάρτυρας, σε βιβλίο του το 1829, ο οποίος, όπως και ο αδελφός του Παν. Σούτσος, επίσης μάρτυρας, δεν αναφέρει κάτι για Ψωροκωστ. Αναφέρονται και άλλες μαρτυρίες ανθρώπων που ήταν τότε στο Ναύπλιο, του Τρικούπη, του φιλλέληνα Σαμουήλ Χάου (Howe), αποσπάσματα από ξένους ιστορικούς, Φίνλει κλπ, μία επιστολή σε εφημερίδα ενός άλλου Ναυπλιώτη, κάποιου Γεώργιου Μουντζουρίδη (1895), η ομιλία βέβαια του Ραγκαβή, ένα ποίημα του Αντωνιάδη, τα απομνημονεύματα του Σπηλιάδη.
    Βέβαια, η ιστορία της Ψωροκώσταινας ή Χατζήκωστα μπορεί να επέζησε προφορικά – αν και κάποια αναφορά θα υπήρχε σε συγχρονικές πηγές, όπως ας πούμε υπάρχει αυτή η αναφορά με το ζητιανάκι.
    Να σημειωθεί, πάντως, ότι ο Λαμπρυνίδης σε προηγούμενη μελέτη του («Η Ναυπλία : από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι των καθ’ ημάς, 1898), και σχετικά με τη διήγηση των γεγονότων αυτών της 8-6-1826, δεν κάνει κάνει επίσης καμία αναφορά σε Ψωροκωστ.
    http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?rec=/metadata/f/d/b/metadata-141-0000288.tkl&do=139619.pdf&pageno=482&pagestart=1&width=412&height=617&maxpage=659&lang=el

    Αυτό που αναφέρεται επίσης στο βιβλίο του Ιωαν. Γεννάδιου είναι ότι Ψωροκώσταινα είχαν ονομάσει την κυβέρνηση του 1826 -που είχε μείνει χωρίς λεφτά και είχε κλειστεί στο Μπούρτζι (σελ. 11 και αναφορά στην επιστολή του Μουντζουρίδη σελ 28).

    Επίσης, βρίσκω σε αυτό το βιβλίο (Ιωάννης Θεοφανίδης Ιστορικόν Αρχείον τόμος 3ος), τη φράση: «Ημείς ανήλθομεν εις Τρίπολιν κατά τα μέσα Ιουνίου. η δε φρουρά ηυτομόλησεν εις την Διοίκησιν, την τότε λεγομένην Βουλήν και μετά ταύτα ψωροκώσταινα». Έχω διασταυρώσει ότι αυτό είναι απόσπασμα από το αρχείο του Θεόδωρου Ρηγόπουλου, αγωνιστή του ’21, γραμματικού του Κολοκοτρώνη, και μάλλον αφορά γεγονότα του 1824. Τα απομνημονεύματά του έχουν εκδοθεί ολοκληρωμένα το 1979 από τον Αθ. Φωτόπουλο. Δεν ξέρω βέβαια πότε έχει γραφτεί το συγκεκριμένο.

    Και μια άλλη αναφορά, για κυβέρνηση Ψωροκώσταινα, από τον Νικόλαο Δραγούμη (Πανδώρα 1853, και Ιστορικαί Αναμνήσεις 1879 τ. 1)
    https://books.google.gr/books?id=t3xEAAAAcAAJ&pg=PA261&dq=%CE%A8%CF%89%CF%81%CE%BF%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%B1&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwiLi7uGr5XWAhVHL8AKHTslAr44KBDoAQhCMAc#v=onepage&q=%CE%A8%CF%89%CF%81%CE%BF%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%B1&f=false

    Μου φαίνεται τελικά ότι ίσως είχαν ονομάσει Ψωροκώσταινα περιπαικτικά τότε κάποια συγκεκριμένη κυβέρνηση, και εν συνεχεία επεκτάθηκε αυτό σε όλες τις υπόλοιπες κυβερνήσεις, και γενικεύτηκε αργότερα ως χαρακτηρισμός για το ελληνικό κράτος. Η λέξη θα μπορούσε να είναι ενδεχομένως όνομα κάποιας φτωχιάς γυναίκας, ή θα μπορούσε και να είναι ξερωγώ μία καθιερωμένη έκφραση της εποχής για κάποιον/κάποια που δεν έχει στον ήλιο μοίρα (όπως λέμε σήμερα, για άλλες περιπτώσεις, η κάθε κυρά Κατίνα, η κουτσή Μαρία, δεν ξέρω). Μου φαίνεται πάντως το άρθρο του Λαμπρυνιδη κάπως σαν να θέλει να εξωραίσει την Ψωροκώσταινα.

  77. spiridione said

    Το άρθρο του Λαμπρυνίδη (Ημερ. Σκόκου 1905), το ξαναβάζω εδώ γιατί δεν ανοίγει στην Λεξ. Εκεί αναφέρει ο Λαμπρυνίδης πρώτη φορά για την Ψωροκωστ. και τον Γεννάδιο (η πρώτη αναφορά της ιστορίας αυτής που ξέρουμε μέχρι τώρα).
    http://kosmopolis.lis.upatras.gr/index.php/hmerologio_skokou/article/view/72651/71527

    Το βιβλίο του Ιωάννη Θεοφανίδη Ιστορικόν Αρχείον τόμος 3ος
    https://books.google.gr/books?id=4qVBAAAAYAAJ&q=%22%CF%88%CF%89%CF%81%CE%BF%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%B1%22&dq=%22%CF%88%CF%89%CF%81%CE%BF%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwiuseinjpbWAhWkJcAKHULWBKo4ChDoAQgvMAM

  78. sarant said

    Εσύ κάνεις καταπληκτικές ασίστ, να δούμε πότε θα αξιωθώ….

  79. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Μὲ τὴν ἀναβίωση τοῦ ἄκρως ἐνδιαφέροντος (γιὰ μένα) ἄρθρου ἀπὸ τὸν Spiridione, εἶχα τὴν εὐκαιρία νὰ τὸ διαβάσω· μαζὶ καὶ τὰ ἀξιοπρόσεκτα σχόλια. Ἑπὶ πλέον ἔμαθα τὴν ἀφετηρία καὶ τὴν πατρότητα τοῦ ὅρου αὐτοφαυλιστικὸς ποὺ συναντοῦσα συχνὰ στὸ σλάνγκρ· ἐκεῖ ὑπάρχει ὁλόκληρη κατηγορία σχετικῶν λημμάτων.
    Μιὰ μικρὴ συνεισφορὰ στὰ αὐτοφαυλιστικά:
    τὸ Τράγκειον (σίκ, ρὲ) Κολομβία τοῦ Βαλκανικοῦ Νότου.

  80. sarant said

    79 Δεν το ήξερα πως ο όρος είχε περάσει στο σλανγκρ!

  81. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @80. Θὰ σοῦ ἔκανα σχετικὴ παραπομπή, ἀλλὰ διαπίστωσα ὅτι τὸ slang.gr δὲν εἶναι προσβάσιμο· ἔχει κάποιο πρόβλημα μὲ τὴν ἀσφάλειά του.

  82. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @80. Ὑπάρχουν 57 ὁρισμοὶ μὲ ἐτικέτα ΦΟΡΤΙΣΗ:ἐθνοφαυλιστικὰ στὸ σλάνγκρ.
    https://www.slang.gr/definitions/tagged/97-fortisi-ethnofaulistika

    Ἐπίσης σὲ 20 ὁρισμοὺς ἐμφανίζεται ὁ (αὐτο)χαρακτηρισμὸς αὐτοφαυλιστικὸ/αὐτοφαυλιστικά.
    https://www.slang.gr/definitions?p=2&s=modified&o=DESC&q=%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA

  83. sarant said

    82 Τόσο πολλά!

  84. Spiridione said

    Επανέρχομαι γιατί ξέχασα να βάλω το λινκ από το βιβλίο του Ιωάννη Γεννάδιου.
    «Ο Γεώργιος Γεννάδιος σωτήρ της όλης πατρίδος εν Ναυπλίω τω 1826» (1904),
    http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?rec=/metadata/c/7/5/metadata-330-0000001.tkl&do=84854_w.pdf&pageno=1&width=841&height=595&pagestart=1&maxpage=28&lang=en

    Η πρώτη χρονολογικά μαρτυρία, για το περιστατικό με την ομιλία του Γεννάδιου και τον έρανο, που παρατίθεται στο βιβλίο, από την Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος, αρ. 65, 12-6-1826:
    «Ήλθεν η ημέρα∙ οι πολίται συνάγωνται∙ η ώρα έφθασεν∙ επετ΄σχθη σιωπή, και ο ρήτωρ αναβαίνει τον άμβωνα. Άρχεται να ομιλή. Η υπόθεσις περί της οποίας γίνεται ο λόγος είναι κοινή, και διαφέρει εις όλους∙ όλοι λοιπόν προσέχουσιν εις ακρόασιν του ρήτορος. Άκρα σιωπή, και ουδεμία αταξίς καθ’ όλην την διάρκειαν του λόγου. Εφαντάζετό τις κατ’ εκείνην την ώρα ότι ευρίσκεται εις την Πνύκα, και ακούει τον Δημοσθένην φωνάζοντα τρανή τη φωνή προς τους πολίτας των Αθηνών∙ Άνδρες Αθηναίοι ! Δει, δει χρημάτων, και άνευ τούτων ουδέν εστί γενέσθαι. Ο ρήτωρ εξιστόρησε τόσον παθητικώς τα παρούσας της πατρίδος περιστάσεις, και εζωγράφησε τόσον ζωηρώς τας μεγάλας αυτής ανάγκας, ώστε ήτον αδύνατον να μη κινήση τον άνθρωπον εις δάκρυα∙ να μη μαλάξη και του σκληροτέρου πολίτου την ψυχήν εις συμπάθειαν της πατρίδος, και να μην εξάψει εις τας ψυχάς όλων των εις την συνέλευσιν παρευρισκομένων τον θείον ενθουσιασμόν. Μόλις λοιπόν ετελείωσεν ο ρήτωρ τον λόγον, τον οποίον επεσφράγισε με το παράδειγμα της ιδίας του συνεισφοράς, τόσον αδροτέρας, καθ’ όσον απετέλη όλην την χρηματικήν περιουσίαν του, συνισταμένην εις οκτώ λίρας στερλίνας, και αμέσως άρχονται οι ενθουσιασμένοι πολίται να συνεισφέρωσιν. Ο ήσυχος πολίτης, ο φιλοπόλεμος στρατιώτης, ο στρατηγός, ο πολιτικός, εκάστης τάξης, και εκάστου επαγγέλματος άνθρωποι εφιλοτιμούντο προς αλλήλους, και αμιλλώντο την καλήν και αξιέπαινην άμιλλαν, τίς να συνεισφέρη περισσότερα, τίς να φανή ελευθεριώτερος του άλλου προς την πατρίδα. Ο στρατηγός, ο στρατιώτης εξεζώνοντο τα ξίφη, έβγαλον εκ της ζώνης τας χρυσάς ή αργυράς πιστόλας, και τας επρόσφεραν εις την πατρίδα, αυτά εκείνα τα όπλα, τα οποία εμεταχειρίσθησαν τοσάκις υπέρ αυτής εναντίον του βαρβάρου εχθρού. Οι αθάνατοι του Μεσολογγίου ήρωες έδειξαν κατ’ αυτήν την περίστασιν ότι είνε όχι μόνον πολεμισταί, αλλά και πατριώται άριστοι, συνεισφέροντες πλουσίως εις χρήματα και όπλα. Κανείς των εις την αξιομνημόνευτον εκείνην συνέλευσιν παρευρεθέντων δεν κατεδέχθη να μη συνεισφέρη το κατά δύναμιν∙ και έβλεπε τίς τον μεν προσφέροντα χρήματα, τον δε, ωρολόγιον χρυσούν ή αργυρούν, τον δε πολύτιμον δακτυλίδιον, και άλλον, ομολογίας εθνικάς ή διαταγάς. Πολλοί επρόσφερον τους ίππους των με όλα τα επιτήδεια, και τινάς ολοχρύσους στολισμένους, και άλλοι ολόχρυσα ενδύματα. Εν συντόμω πλούσιος, πτωχός, όλοι συνεισέφερον, καθ’ ό,τι, και καθ’ όσον έκαστος εδύνατο. Ο ενθουσιασμός διεδόθη και εις τους μη παρευρεθέντας εις την συνέλευσιν∙ και ήτο πράγμα θαυμαστόν να βλέπη τίς και περί το δειλινόν και έως εσπέρας πανταχόθεν συρρέοντας τους πολίτας εις την συνεισφοράν. Παιδία δέκα και δώδεκα χρονών επαρουσιάζοντο εις την επί του προαιρετικού τούτου εράνου εκ του προχείρου διορισθείσαν επιτροπήν, καθημένην εις την πλατείαν και περιτριγυρισμένην υπό τόσου λαού, χειροκροτούντος και ευφημούντος εις εκάστην προσφοράν, να προσφέρωσι και αυτά τα αθώα και άκακα εις τον βωμόν της πατρίδος τα δώρα των∙ ως και έν παιδίον, το οποίον ζη πωλούν εις τους δρόμους νερόν, ή ζητούν ελεημοσύνην, επρόσφερεν και αυτό το πτωχόν, αλλά φίλον της πατρίδος τέκνον, δύο τάλληρα∙ και η πράξις αύτη εκίνησε πολλούς θεατάς εις δάκρυα, και τίς των εν Μεσολογγίω, του οποίου έργον ήτον να ρίπτη κατά των εχθρών βόμβας, επρόσφερεν όσα είχεν, 200 δηλαδή γρόσια εις μίαν διαταγήν και δύο ρουμπιέδες. Στρατιώτης δε τίς τακτικός ασθενών επροσφερεν όλην του την περιουσίαν συνισταμένην εις έν αργυρούν φυλακτήριον και έν τάλληρον. Πόσοι πτωχοί εδάκρυσαν, διότι δεν είχον τί να προσφέρωσι και αυτοί εις την πατρίδαν ! Πόσοι άλλοι έκλαυσαν διότι δεν εύρισκον, εις ποίον να ενεχυριάσωσι και αυτά τα πλέον χρειώδη πράγματά των, δια να μη φανώσι και αυτοί των άλλων αδελφών των κατώτεροι ! Πόσοι φιλότιμοι φιλοπάτριδες επλήγησαν την ψυχήν, διότι είχον την προθυμίαν να συνεισφέρωσι πλουσίως, αλλ’ αι δυνάμεις των ήσαν μικραί ! ω της ευγενούς φιλοτιμίας ! ω των γενναίων υπέρ πατρίδος αισθημάτων ! Είναι αδύνατον να περιγράψη τις ακριβώς τας κατ’ αυτήν την διαπαντός αξιομνημόνευτον ημέραν γενομένας πατριωτικάς των Ελλήνων πράξεις∙ και μάρτυρες των πράγματος τόσοι αλλογενείς, οι οποίοι ήσαν καθ’ όλο αυτό το διάστημα παρόντες, και πολλοί συνεισέφερον πλουσίω.»
    Και συνεχίζεται το άρθρο και με άλλες γλαφυρές περιγραφές. Η Γενική Εφημερίς της Ελλάδος ήταν η επίσημη εφημερίδα της κυβέρνησης, που εξελίχθηκε αργότερα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Δυστυχώς, ενώ η Ακαδ. Αθηνών έχει ψηφιοποιήσει τα φύλλα της εφημερίδας, δεν λειτουργεί το λινκ.

    Η άλλη σημαντική μαρτυρία που παραθέτει ο Ι. Γεννάδιος, του Αλέξανδρου Σούτσου, από την Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης που δημοσίευσε το 1829 στα γαλλικά (Histoire de la révolution grecque) σελ. 415-424:
    «Ο ενάρετος και χρηστός πολίτης Γεώργιος Γεννάδιος συγκαλεί τους κατοίκους της πρωτευούσης εις την πλατείαν, και παριστάνει εις αυτούς ζωηρως τας ανάγκας και τους κινδύνους της Στερεάς Ελλάδας∙ επιστέφει δε την εκ της δημηγορίας αυτού εντύπωσιν, πρώτος αυτός προσενεγκών διακόσια φράγκα, άτινα συναπετέλουν όλην αυτού την περιουσίαν. ‘Είμαι πτωχός διδάσκαλος (ανέκραξε)∙ ιδού παν ό,τι έχω. Βλέπω όμως μεταξύ ημών, Έλληνες, ανθρώπους πλουσίους∙ αν το χρυσίον προτιμώσι της ανεξαρτησίας της πατρίδος, προσφέρω να τοις πωλήσω εαυτόν, την επιστήμην μου, διά τρία έτη, και καταθέτω αμέσως επί του βωμού της πατρίδος το τίμημα το οποίον θα δώσωσι δι’ εμέ’. Συγκινηθέντες υπό των λόγων τούτων, οι πολίται υπήκουσαν γενναίως εις την έκκλησιν ταύτην, και ταύτην, και εφιλοτιμούντο, συσσωρεύοντες τες προσφορές των προ των ποδών του βήματος. Οι καπιτανέοι, οι αξιωματικοί και οι στρατιώται απεξεδύοντο τα αργυρόπαστα αυτών όπλα. Έτεροι τινες ρήτορες, προκύψαντες εκ του πατριωτικού συνεταιρισμού, διεδέχθησαν τον Γεννάδιον∙ και προς το εσπέρας το κίνημα κατέστη τόσον γενικόν, τόσον ένθουν, ώστε και παιδίον τί, αποζών εκ της ελεημοσύνης των διαβατών, εθεάθη αποσύρων εκ της ζώνης του δύο τάλληρα, προϊόν ενός έτους περισυλλογών, και προσφέρον αυτά μετά προθυμίας».

    Και ακολουθούν οι υπόλοιπες μαρτυρίες, του Σπ. Τρικούπη, του Χάου κλπ.

  85. Spiridione said

    Ο Λαμπρυνίδης στο παραπάνω άρθρο του («Σκηναί πατριωτικαί εν Ναυπλίω κατά την κρισιμωτάτην περίοδον του εθνικού ημών αγώνος» περ. Αρμονία, 1902), μετά την επιστολή που παραθέτει του Γάλλου στρατηγού Roche, έχει ένα άλλο κείμενο, χωρίς εισαγωγικά και χωρίς παραπομπές, με λεπτομερή περιγραφή από το περιστατικό αυτό της ομιλίας του Γεννάδιου και τον έρανο. Έχει πολλές ομοιότητες η περιγραφή με τις παραπάνω πηγές της Γενικής Εφημερίδας και του Αλ. Σούτσου (όπως π.χ. η παρομοίωση με την Πνύκα, το παιδί που βγάζει τα δύο τάλιρα απ’ τη ζώνη του κλπ.), και με άλλες πηγές που παραθέτει ο Ιωαν. Γεννάδιος (ο Υψηλάντης που έδωσε τα όπλα του, ο Ζαίμης που έδωσε έναν αραβικό άλογο κλπ.), αλλά παραθέτει και πολλές άλλες λεπτομέρειες, που δεν υπάρχουν στις παραπάνω πηγές του Γεννάδιου. Ας πούμε για την Καλλιόπη Καλαμογδάρτη – Παπαλεξοπούλου που έδωσε το δαχτυλίδι του αρραβώνα της, συγκινητικές προσφορές από διάφορους άλλους ανώνυμους φτωχούς με λεπτομερείς περιγραφές, όπως μία γριά, που της είχε κόψει ένας Τούρκος το ένα της αυτί στην άλωση της Τρίπολης από τον Ιμπραήμ, έβγαλε από το ένα της αυτί το σκουλαρίκι της και το προσέφερε κ.α. Πάντως, δεν αναφέρεται η πηγή ή οι πηγές, ούτε αναφέρεται καμία Ψωροκώσταινα ή Χατζηκώστα.
    http://pleias.lis.upatras.gr/index.php/armonia/article/view/6286/6282

    Στο επόμενο άρθρο του, στο Ημερολόγιο Σκόκου (Η Ψωροκώσταινα, 1905), σε σχέση με το περιστατικό του εράνου, ο Λαμπρυνίδης για πρώτη φορά αναφέρει την Ψωροκώσταινα, και ότι το αποκορύφωμα της συγκίνησης ήταν όταν η Ψωροκώσταινα ήλθε και προσέφερε στον έρανο το ασημένιο δαχτυλίδι της και ένα γρόσι που έκρυβε επιμελώς στο στήθος της. Και προσθέτει βέβαια και την υπόλοιπη συγκινητική ιστορία της Πανωραίας Χατζηκώστα που κατέληξε να την λένε οι μάγκες Ψωροκώσταινα, που ήταν πλούσια και έγινε φτωχή και έχασε όλη της την οικογένεια εξαιτίας των Τούρκων στη σφαγή του Αιβαλιού, που ήλθε στο Ναύπλιο και αφοσιώθηκε στη φροντίδα του Βενιαμίν Λέσβιου, ανθρώπου που είχε προσφορά στην Επανάσταση, που μετά εξ ανάγκης έγινε ζητιάνα, που παρόλα αυτά συνεισέφερε στον Αγώνα, που υιοθέτησε ορφανά κλπ.
    http://kosmopolis.lis.upatras.gr/index.php/hmerologio_skokou/article/view/72651/71527

    Εμένα, επαναλαμβάνω, μου φαίνεται λίγο σαν μυθοπλασία όλη αυτή η ιστορία, και σαν προσπάθεια εξωραΐσεως της Ψωροκώσταινας, της αρνητικής σημασίας δηλαδή που είχε προσλάβει η λέξη μεταγενέστερα, ως αυτοφαυλισμού. Δηλαδή, είναι σας να μας λέει, δεν είναι σωστό να λέτε την Ελλάδα Ψωροκώσταινα με τον τρόπο που τη λέτε, γιατί η πραγματική Ψωροκώσταινα δεν ήταν απλά μια φτωχή που ζητούσε από παντού ελεημοσύνη, αλλά μια γυναίκα που τα είχε χάσει όλα από τους Τούρκους, που είχε προσφέρει στον Αγώνα ανιδιοτελώς και μεγαλόψυχα με όλες τις δυνάμεις, αυτό είναι το πραγματικό σύμβολο της Ελλάδας. Και να προσθέσω ότι πιθανότατα η λ. Ψωροκώσταινα δεν ξεκίνησε ως αυτοφαυλισμός για την Ελλάδα, αλλά μάλλον σαν μια σκωπτική αναφορά για κάποια ελληνική κυβέρνηση κατά τη διάρκεια των εμφυλίων πολέμων της Επανάστασης. Δεν είναι ακριβώς το ίδιο.

  86. Spiridione said

    Σε ένα άρθρο για το ιστορικό μυθιστόρημα «Η Ψωροκώσταινα – Η Πανώρια Χατζηκώστα-Αϊβαλιώτη και ο Βενιαμίν Λέσβιος» (εκδόσεις Αργολικής Αρχειακής Βιβλιοθήκης) της Κατερίνας Παπαδριανού, διαβάζω ότι
    «Η Ψωροκώσταινα αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση ιστορικής διαστρέβλωσης αφού είναι περισσότερο γνωστή από τη χρήση της παροιμιώδους φράσης της Ελλάδας ως Ψωροκώσταινας παρά από την κοινωνική και ιστορική της προσφορά».
    Εδώ δεν ξέρουμε καλά καλά αν υπήρξε, διαστρεβλώθηκε κιόλας!

    Στο ίδιο βιβλίο «δεν λείπει ούτε η ταβέρνα της Μιχαλούς που έσπαγε στο ξύλο, η αντρογυναίκα ιδιοκτήτρια, όποιον αργούσε να πληρώσει τα βερεσέδια του».

    https://argolikivivliothiki.gr/2014/05/16/papadrianou-3/

  87. sarant said

    Σπύρο, έγραψες (άρθρο)!

    Όλα κατατείνουν στο συμπέρασμα που βγάζεις κι εσύ, ότι η ψωροκώσταινα υπήρχε ως αυτοφαυλισμός και η ταύτιση με την Πανωραία Χατζηκώστα έγινε πολλές δεκαετίες αργότερα.

  88. spiridione said

    Ξαναμαναεπανέρχομαι, να δώσω ορισμένα ακόμη στοιχεία.

    Το άρθρο του Μιχ. Λαμπρυνίδη για την Ψωροκώσταινα («Πρόσωπα και πράγματα εκ της ελληνικής Επαναστάσεως – Η Ψωροκώσταινα»), είχε μεν δημοσιευτεί στο Ημερολόγιο Σκόκου, 1905, όπως προαναφέρθηκε, αλλά η πρώτη του δημοσίευση ήταν στην εφημερίδα Αθήναι, φύλλο της 1-2-1904 σελ. 121 του λινκ, (την δημοσίευση αυτή αναφέρει ο Ι. Γεννάδιος στο βιβλίο του, αφού άλλωστε το βιβλίο του το έγραψε το 1904).

    http://srv-web1.parliament.gr/display_doc.asp?item=44208&seg=

    Το άλλο άρθρο του Μιχ. Λαμπρυνίδη («Σκηναί πατριωτικαί εν Ναυπλίω κατά την κρισιμωτάτην περίοδον του εθνικού ημών αγώνος»), πρωτοδημοσιεύτηκε μεν, όπως επίσης προαναφέρθηκε, στο περιοδικό Αρμονία (τεύχος 1, έτος Γ’, 1902), αλλά επαναδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αθήναι πάλι, στο φύλλο της 25-3-1904, σελ. 329 (στο ίδιο παραπάνω λινκ), επετειακό προφανώς άρθρο για την 25η Μαρτίου, με τον τίτλο αυτή τη φορά «Σελίδες Πατριωτισμού – Σκούφος Γεννάδιος». Την επαναδημοσίευση αυτή την αναφέρει και ο Ι. Γεννάδιος.
    Προκύπτουν όμως αρκετές και σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο άρθρων. Η δεύτερη εκδοχή του άρθρου (25-3-1904), που δημοσιεύτηκε μετά το άρθρο για την Ψωροκώσταινα (1-2-1904), έχει αρκετές προσθήκες και αλλαγές στην περιγραφή του περιστατικού για την ομιλία του Γεννάδιου και τον έρανο που έγινε στις 8-6-1826. Ενδεικτικά, στο σημείο που γίνεται λόγος για το παιδί που έκανε ελεημοσύνη, η περιγραφή είναι ελαφρά αλλαγμένη: » Η ένθους αυτή συγκίνησις υπήρξε τοσούτον ζωηρά, ώστε πτωχόν παιδίον, αποζών εκ της ελεημοσύνης των ευσπλάχνων και της ανά τας αγυιάς της πόλεως πωλήσεως ύδατος, προσέφερε δύο τάλληρα, τα οποία είχεν ερραμένα εν τη ζώνη του από πολλού, ως υστάτην ελπίδα». Στο περιοδικό Αρμόνια η περικοπή είχε ως εξής: «Η ένθους αυτή πατριωτική συγκίνησις υπήρξε τοσούτον ζωηρά, ώστε πτωχόν παιδίον, αποζών εκ της ελεημοσύνης των ευσπλάχνων και της ανά τας αγυιάς της πόλεως πωλήσεως ύδατος, προσέφερε δύο τάλληρα, περίσσευμα μακρού χρόνου, τα οποία επιμελώς απέκρυπτεν εν τη ζώνη του».
    Η κυριότερη όμως διαφορά είναι ότι στην επαναδημοσίευση του άρθρου (25-3-1904) προστίθεται και η Ψωροκώσταινα, που δεν υπήρχε στην πρώτη εκδοχή του άρθρου:
    «Και αυτή η περιώνυμος του Ναυπλίου επαίτις, Ψωροκώσταινα, το θύμα τούτο της καταστροφής των Κυδωνιών, προσέφερεν τον αργυρούν αυτής δακτύλιον και έν γρόσιον, το οποίον επιμελώς έκρυπτεν εν τω κόλπω της».

  89. sarant said

    Βρήκαμε τον πατέρα της Ψωροκώσταινας!

  90. spiridione said

    Σε κάποια εκπαιδευτικά μπλογκ βλέπω ότι υπάρχει ως παράλληλο κείμενο στον ποίημα του Αλ. Σούτσου «Επιστάτης Εθνικών Οικοδομών», στο βιβλίο Ν. Λογοτεχνίας της Γ’ Γυμνασίου, το άρθρο του Ευάγγελου Δαδιώτη, προφανώς από το περιοδικό Αιγαιοπελαγίτικα τ. 13, που μνημονεύεται πολλές φορές ως πηγή για την Ψωροκώσταινα (ελπίζω αυτό το παράλληλο κείμενο να μην είναι και στα επίσημα διδακτικά βιβλία). Επειδή το περιοδικό αυτό δεν υπάρχει ονλάιν, βάζω το άρθρο:

    ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: «Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΨΩΡΟΚΩΣΤΑΙΝΑΣ» Ευάγγελου Δαδιώτη
    Ψωροκώσταινα:
    «Δεν έχω τίποτα άλλο από αυτό το ασημένιο δαχτυλίδι κι αυτό το γρόσι. Αυτά τα τιποτένια προσφέρω στο μαρτυρικό Μεσολόγγι».
    Το όνομα «Ψωροκώσταινα» το χρησιμοποιούμε σήμερα, όταν θέλουμε να περιγράψουμε την ανέχεια και τη φτώχεια και ειδικότερα όταν θέλουμε να καταδείξουμε κάποιον ή κάτι ως τον «φτωχό συγγενή» ενός συνόλου, ή με άλλα λόγια τον «τελευταίο τροχό της αμάξης». Στις μέρες μας, συνήθως χρησιμοποιούμε απαξιωτικά αυτή τη λέξη όταν πρόκειται να στηλιτευθεί μια κακομοιριά, υποχωρητικότητα, ανοργανωσιά, αδυναμία και φτώχια που κάποιοι θεωρούν ότι χαρακτηρίζει την Ελλάδα της νεότερης ιστορίας
    Όμως, η Ψαροκώσταινα ή Ψωροκώσταινα, ήταν ένα υπαρκτό πρόσωπο της νεοελληνικής ιστορίας και μάλιστα μια ηρωική και αξιέπαινη γυναίκα στα χρόνια της Επανάστασης του 1821 η οποία αφιέρωσε τη ζωή της στην υπηρεσία της πατρίδας.
    Όταν το 1821 καταστράφηκε η πόλη των Κυδωνιών, της Μικράς Ασίας, μετά από την αποτυχημένη επαναστατική κίνηση που επιχειρήθηκε, ο πληθυσμός της σφάχτηκε και το σύνολό του εγκατέλειψε την όμορφη πόλη με ντόπια ή ψαριανά καράβια. Στην χαλασιά αυτή κατάφερε να σωθεί η Πανωραία Χατζηκώστα, μια όμορφη αρχόντισσα με μεγάλη περιουσία. Κατά αγαθή συγκυρία ένας ναύτης τη βοήθησε και μαζί με άλλους την ανέβασαν σ’ ένα καράβι που ξεμπάρκαρε στα Ψαρά. Τόσο τον άντρα της, τον Κώστα Αϊβαλιώτη, που ήταν πάμπλουτος έμπορος, όσο και τα παιδιά της, τους έσφαξαν μπρος τα μάτια της οι Τούρκοι. Στα Ψαρά λοιπόν, όπου βρέθηκε (γι’ αυτό ονομάστηκε Ψαροκώσταινα) πάμφτωχη και ολομόναχη, οι συντοπίτες της και κυρίως ο Βενιαμίν ο Λέσβιος (δάσκαλος της Ακαδημίας των Κυδωνιών) την βοήθησαν και την προστάτεψαν.
    Η Πανωραία σύντομα άφησε τα Ψαρά και φθάνει στην τότε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, το Ναύπλιο. Εκεί την ακολούθησε κι εγκαταστάθηκε και ο Βενιαμίν ο Λέσβιος. Στην αρχή όλα πήγαιναν καλά, αφού ζούσε από τις υπηρεσίες τις οποίες προσέφερε στον δάσκαλο και φιλόσοφο Βενιαμίν Λέσβιο, ο οποίος παρέδιδε μαθήματα για να ζήσει.
    Τον Αύγουστο του 1824 όμως, ο Βενιαμίν ο Λέσβιος πέθανε από τύφο. Από τότε για την Πανώρια άρχισε ένας δυσβάστακτος αγώνας επιβίωσης. Μόνη και άγνωστη, βγάζει το ψωμί της πότε κάνοντας την αχθοφόρο, πότε την πλύστρα και πότε χάρη στην ελεημοσύνη όσων την συμπονούσαν.
    Την περίοδο εκείνη η Επανάσταση δοκιμαζόταν από την επέλαση του Ιμπραήμ, ο οποίος εκτός από τις άλλες καταστροφές άφηνε στο πέρασμά του και εκατοντάδες ορφανά που συγκεντρώνονταν στο Ναύπλιο. Παρά τα προβλήματά της, η Πανώρια ζήτησε και πήρε υπό την προστασία της παιδιά ορφανά. Για να τα θρέψει περνούσε από σπίτι σε σπίτι και ζητιάνευε. Είχε παραμελήσει σε τέτοιο βαθμό τον εαυτό της, που τα αλητάκια της παραλίας την πείραζαν και την φώναζαν Ψωροκώσταινα.Το 1826 έγινε έρανος** στο Ναύπλιο για να βοηθήσουν το μαχόμενο Μεσολόγγι. Έτσι μια Κυριακή, στήθηκε στη κεντρική πλατεία ένα τραπέζι και οι υπεύθυνοι του εράνου ζητούσαν από τους καταστραμμένους, πεινασμένους και χαροκαμένους Έλληνες να βάλουν πάλι το χέρι στην τσέπη για να βοηθήσουν τους μαχητές και τους αποκλεισμένους του Μεσολογγίου. Αλλά λόγω της φτώχιας και της εξαθλίωσης κανείς δεν πλησίαζε το τραπέζι. Όλων τα σπίτια δύσκολα τα έφερναν πέρα. Τότε η φτωχότερη όλων, η χήρα Χατζηκώσταινα, η Πανωραία, έβγαλε το ασημένιο δαχτυλίδι που φορούσε στο δάχτυλό της και ένα γρόσι που είχε στην τσέπη της και τα ακούμπησε στο τραπέζι της ερανικής επιτροπής, λέγοντας «Δεν έχω τίποτα άλλο από αυτό το ασημένιο δαχτυλίδι κι αυτό το γρόσι. Αυτά τα τιποτένια προσφέρω στο μαρτυρικό Μεσολόγγι».
    Ύστερα απ’ αυτή την απρόσμενη χειρονομία, κάποιος από το πλήθος φώναξε: «Για δείτε, η πλύστρα η Ψωροκώσταινα πρώτη πρόσφερε τον οβολό της» κι αμέσως το φιλότιμο πήρε και έδωσε. Άρχισαν να αποθέτουν στο τραπέζι του εράνου λίρες, γρόσια και ασημικά. Αυτή ήταν η εξέλιξη της φτωχής προσφοράς της πλύστρας Χατζηκώσταινας, που από εκείνη τη στιγμή απαθανατίστηκε «επίσημα» πλέον, με το παρανόμι «Ψωροκώσταινα».
    Η πλύστρα Πανωραία όμως, δεν έδινε μόνο μαθήματα πατριωτισμού, αλλά και ανθρωπιάς, καθώς το ελάχιστο εισόδημά της το μοιραζόταν με ορφανά παιδιά αγωνιστών. Όταν μάλιστα ο Καποδίστριας ίδρυσε ορφανοτροφείο, προσφέρθηκε – γριά πια και με σαλεμένο τον νου από τον πόνο και τις στερήσεις – να πλένει τα ρούχα των ορφανών χωρίς καμιά αμοιβή.
    Και εκεί που άρχισε να χαίρεται για τα «παιδιά της» που είχαν βρει ρούχα και φαγητό, λίγους μόλις μήνες μετά τη λειτουργία του ιδρύματος η Πανώρια πέθανε. Οι επίσημοι δεν την τίμησαν. Την τίμησαν όμως με τον καλύτερο τρόπο τα παιδιά του ορφανοτροφείου, τα οποία μέσα σε λυγμούς την συνόδευσαν ως την τελευταία της κατοικία.
    Για το πώς η Ψωροκώσταινα έγινε «σύμβολο» υπάρχει και μια άλλη εκδοχή, η οποία μάλλον οφείλεται στην αγάπη που έτρεφε ο απλός κόσμος για την Πανώρια. Σύμφωνα με αυτήν, η Ψωροκώσταινα, όπως την έλεγαν λόγω της φτώχειας της, ήταν σύζυγος αγωνιστή. Δεν είχε καμία βοήθεια από πουθενά και ζητιάνευε στους δρόμους του Ναυπλίου. Κάποια στιγμή την είδε ο Καποδίστριας και της έδωσε κάτι. Τότε εκείνη, κατανοώντας το οικονομικό αδιέξοδο της χώρας, έδωσε στον κυβερνήτη όσα χρήματα είχε συγκεντρώσει. Ο Καποδίστριας συγκινήθηκε από τη χειρονομία και έδωσε εντολή να συνταξιοδοτηθεί.
    Γιατί όμως έγινε πανελλήνια γνωστό το παρατσούκλι της Πανωραίας;
    Στην εποχή του Καποδίστρια σε μια συνεδρίαση της Συνέλευσης, κάποιος παρομοίασε το Ελληνικό Δημόσιο με την Ψωροκώσταινα. Ο συσχετισμός «άρεσε» και κάθε φορά που αναφερόντουσαν στο θέμα του Δημοσίου το ονόμαζαν «Ψωροκώσταινα». Λίγο αργότερα όταν ανέλαβαν την εξουσία οι Βαυαροί και διέλυσαν τα άτακτα στρατιωτικά τμήματα των αγωνιστών της Επανάστασης του 1821, η φράση «τι να περιμένει κανείς από την Ψωροκώσταινα;» πέρασε στην ιστορία. Οι αγωνιστές αποκαλούσαν την αντιβασιλεία ειρωνικά «Ψωροκώσταινα» και οι Βαυαροί από την πλευρά τους όταν ήθελαν να απαντήσουν σε όσους ζητούσαν τη βοήθεια του κράτους για να συντηρηθούν έλεγαν περιφρονητικά: «Όλοι από την Ψωροκώσταινα ζητούν να ζήσουν». Το παρατσούκλι το οποίο απέδιδε την άθλια οικονομική κατάσταση της χώρας, από τότε και έως τις ημέρες μας αναφέρεται συχνά.
    Μάλιστα το 1942, κατά τη συνεδρίαση της πρώτης Βουλής κάποιος βουλευτής χαρακτήρισε και πάλι την Ελλάδα Ψωροκώσταινα. Όλοι είχαν αποδεχθεί πλέον τον χαρακτηρισμό. Έναν περιφρονητικό χαρακτηρισμό ο οποίος έγινε αποδεκτός και στη σημερινή πολιτική ορολογία. Χαρακτηρισμός, που για όσους γνωρίζουν την ιστορία, δεν είναι απαξιωτικός, διότι η Πανωραία Χατζηκώστα η επονομασθείσα Ψαροκώσταινα και Ψωροκώσταινα υπήρξε μια αξιομίμητη πατριώτισσα με λεβεντιά και φιλότιμο.

    …. β) Αφού μελετήσετε το παράλληλο κείμενο που σας δίνεται: «Η ιστορία της ψωροκώσταινας» του Ευ. Δαδιώτη, να εντοπίσετε μια ουσιώδη διαφορά στη συμπεριφορά της ζητιάνας ψωροκώσταινας απέναντι στην πατρίδα και το έθνος σε σχέση με εκείνη του επιστάτη εθνικών οικοδομών. Μον. 2.5

    http://piotermilonas.blogspot.gr/2013/06/blog-post_3.html

  91. sarant said

    90 Όμως αυτή η πηγή είναι πολύ πρόσφατη, έτσι;

  92. Spiridione said

    Ναι, δεκαετία ’80.

  93. Spiridione said

    Και κάτι τελευταίο για το άρθρο του Λαμπρυνίδη «Σκηναί πατριωτικαί κ.λπ.»:
    Γράφει στην αρχή ότι «κατά τας κρισιμότατας τούτας στιγμάς του εθνικού ημών βίου συνέβησαν εν Ναυπλίω σκηναί εξόχως πατριωτικαί και αξιοθαύμαστοι, ων την εικόνα μετά ζωηρών χρωμάτων παρέχουσιν ημίν, κατ’ ιδίαν αντίληψιν, επίσημοι ξένοι εν Ναυπλίω κατά τας ημέρας ταύτας διατρίβοντες».
    Και έχει παραπομπή «Επιστολή του Γάλλου Στρατηγού Roche προς το εν Παρισίοις Φιλελληνικόν Κομιτάτον, γραφείσα εν Ναυπλίω κατά τον Ιούλιον του 1826 (Documents relatifs a l’etat present de la Grece: publies d’apres les communications du Comite Philhellenique de Paris, Νο II σελ. 30 και Νο III σελ. 46, 47).- Ίδε και Αυγούστου Fabre Ιστορίαν της πολιορκίας του Μεσολογγίου.»

    Στη σελ. 30 του II τεύχους υπάρχει η επιστολή του Roche. Εδώ μπορούμε να τη δούμε στο πρωτότυπο.
    http://digital.lib.auth.gr/record/138493/files/9947_2.pdf

    Ο Ι. Γεννάδιος στο παραπάνω βιβλίο του σχολιάζει: «Η αφήγησις του Ρόσχη, ής ο κ. Λαμπρυνίδης παραθέτει περικοπάς τινάς εν παραφράσει, έχει επί λέξει ως εξής»: {…} και παραθέτει την ακριβή μετάφραση.
    Θα έλεγα ότι όχι απλά παραφράζει την επιστολή, αλλά κάνει πολλές δικές του προσθήκες. Ας πούμε, στο σημείο που ο Roche αναφέρει ότι το ποσό του εράνου το συμπλήρωσαν νεαρές Ελληνίδες, προσφέροντας τα κοσμήματά τους, ο Λαμπρ. προσθέτει ότι σ’ αυτές πρωτοστάτησε η Μαντώ Μαυρογένους προσφέροντας την υπόλοιπη περιουσία της, αναφορά που δεν υπάρχει στον Roche !

    Οι σελ. 46-47 του III τεύχους δεν έχουν επιστολή του Roche, αλλά μετάφραση στα γαλλικά του άρθρου της Γενικής Εφημερίδος της Ελλάδος, της 12-6-1826 αρ. 65, που είδαμε παραπάνω, όπως μας πληροφορεί ο Γεννάδιος. Εδώ το τεύχος:
    http://digital.lib.auth.gr/record/138493/files/9947_3.pdf

    Ο Λαμπρ. κρατά πάλι τον σκελετό του άρθρου και κάνει αναρίθμητες προσθήκες. Στην αναδημοσίευση δε του άρθρου (Αθήναι 25-3-1904) κάνει και άλλες, μεταξύ των οποίων και την Ψωροκώσταινα, όπως προαναφέρθηκε.

    Στην Ιστορία της πολιορκίας του Μεσολογγίου o Αυγ. Fabre δεν έχει καμία αναφορά για τον έρανο της 8-6-1826, αντίθετα έχει μια μικρή αναφορά για έναν άλλο έρανο στο Ναύπλιο, λίγους μήνες πριν, τον Δεκέμβριο του 1825 (με πηγή την Γεν. Εφημερίδα). Εκεί αναφέρει ότι ο Νικηταράς πρόσφερε το σπαθί του, λέγοντας ότι δεν έχει κάτι άλλο να προσφέρει. Ο Λαμπρ. μεταφέρει την αναφορά αυτή στον έρανο της 8-6-1826 και μάλιστα με την προσθήκη ότι η επιτροπή αρνήθηκε να παραλάβει την προσφορά του Νικηταρά.

    Εδώ σελ. 227
    . https://archive.org/stream/bub_gb_EFoPAAAAQAAJ#page/n233/mode/2up

    Φαίνεται νομίζω ξεκάθαρα ότι ο Λαμπρ. μεταχειρίζεται πολύ δημιουργικά τις πηγές, για να το πω ευγενικά, και έτσι δεν μπορούμε να τον θεωρήσουμε και ιδιαίτερα αξιόπιστο, το αντίθετο.

  94. sarant said

    Ο… Ροσχης πάντως δεν λέει για την Πανωραία.
    Σπύρο, άξιος, αργά ή γρήγορα το άρθρο θα γραφτεί!

  95. Spiridione said

    Να βάλω εδώ και τα σχόλια από το άλλο νήμα που συζητήσαμε το θέμα της ψωροκώσταινας, για συσχέτιση. Σχ. 221 και κάτω.
    https://sarantakos.wordpress.com/2018/03/15/skoufia/#comment-492658

  96. sarant said

    Μπράβο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: