Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Για όλα φταίει ο Θεόδωρος Άπουλος!

Posted by sarant στο 7 Απριλίου, 2009


Ποιος είναι ο Θεόδωρος Άπουλος, θα ρωτήσετε. Αν δεν τον ξέρετε, θα τον μάθετε σε λίγο και αμέσως μετά θα τον ξεμάθετε.

image001

 Αν πέσει στα χέρια σας κανένα κάπως παλιό (προπολεμικό, ας πούμε) αγγλικό ή γαλλικό λεξικό, και αναζητήσετε το λήμμα Greek ή grec (Έλληνας) θα δείτε, μετά τις κυριολεκτικές σημασίες, την όχι και τόσο κολακευτική σημασία «χαρτοκλέφτης, απατεώνας».

 Λέγεται ότι μια επιτροπή ελλήνων λογίων διαμαρτυρήθηκε στους υπεύθυνους των μεγάλων λεξικών, του Λιτρέ και του Λαρούς και του Ρομπέρ, κι έτσι η προσβλητική σημασία απαλείφθηκε από τα λεξικά. Σε μιαν άλλη, μάλλον αναξιόπιστη πηγή, είχα διαβάσει ότι έγινε και επίσημο διπλωματικό διάβημα προς τη Γαλλική Ακαδημία (αυτά την εποχή που η γαλλική γλώσσα κυριαρχούσε, δηλαδή προπολεμικά).

 Έχω αρκετές επιφυλάξεις για το αν αληθεύει η ιστορία, εννοώ αν όντως έγιναν τέτοια διαβήματα, παρόλο που καθόλου δεν είναι αταίριαστα με τη νοοτροπία που πολλοί από εμάς εκδηλώνουμε κάθε φορά που ακούμε κάτι προσβλητικό από έναν ξένο, νοοτροπία που δεν μας εμποδίζει κατά τα άλλα να χρησιμοποιούμε μεταφορικά και υποτιμητικά, λογουχάρη (και για να μην αναφέρω γείτονες) τον όρο φιλιππινέζα -αλλά οι φιλιππινέζοι δεν είναι τρισχιλιετείς. Ακόμα περισσότερο απίθανο θεωρώ να αφαίρεσαν οι Γάλλοι λεξικογράφοι τους προσβλητικούς ορισμούς εξαιτίας των διαβημάτων αυτών. Αν σήμερα η σημασία grec = απατεώνας λείπει από τα περισσότερα γενικά λεξικά, είναι απλούστατα επειδή η σημασία αυτή έχει απαρχαιωθεί, δεν χρησιμοποιείται πλέον, όχι επειδή τελεσφόρησαν τα διαβήματα (αν έγιναν).

Προσοχή όμως, δεν λείπει η σημασία grec/Greek = απατεώνας από όλα τα λεξικά. Λείπει από τα «μεγάλα επίτομα λεξικά», σαν το Petit Robert (που, παρά το επίθετο petit/μικρός δεν είναι και τόσο μικρό!) ή το Shorter Oxford, αυτά δηλαδή που έχει στη βιβλιοθήκη του ο μέσος καλλιεργημένος άνθρωπος, τα αντίστοιχα των λεξικών Μπαμπινιώτη ή Τριανταφυλλίδη. Στα πολύ μεγάλα λεξικά, υπάρχει. Για παράδειγμα, στο Oxford English Dictionary, η 4η σημασία του λήμματος Greek είναι:     4. A cunning or wily person; a cheat, sharper, esp. one who cheats at cards. (Cf. F. grec.)

Έλληνας λοιπόν σήμαινε: Πονηρός, πανούργος, κατεργάρης· απατεώνας, ιδίως χαρτοκλέφτης. Πότε υπήρχε η σημασία αυτή; Στα γαλλικά, καταγράφεται πρώτη φορά το 1721, αλλά βρίσκει τη μεγάλη της χρήση από το 1750 και σε όλο τον 19ο αιώνα. Στον εικοστό αιώνα φαίνεται να ατονεί, και μεταπολεμικά μπορούμε πια να πούμε ότι έχει σχεδόν πάψει να χρησιμοποιείται. Παρόμοια πορεία έχουμε και στα αγγλικά.

 Η αναφορά στους Greek = χαρτοκλέφτες δεν έχει βέβαια σχέση με τους Έλληνες της εποχής, αν και σε αρκετές περιπτώσεις γίνεται μια φευγαλέα σύγκριση με τους αρχαίους Έλληνες. Σε αυτά τα έργα, με τον όρο Modern Greeks δεν εννοούνται οι σύγχρονοι Έλληνες αλλά οι χαρτοπαίκτες της εποχής. Για παράδειγμα, στο The pursuits of fashion (1810) ο Edward Goulburn αναφέρει ότι οι όροι gamblers και Greeks είναι συνώνυμοι αλλά ο Greek είναι ο πιο αξιοσέβαστος χαρτοπαίκτης. Ο σύγχρονος έλληνας (Modern Greek, δηλ. ο χαρτοπαίκτης!), λέει, αν και δεν διαθέτει όλα τα προτερήματα των αρχαίων, έχει όμως τις ιδιότητες για την οποία έμειναν εκείνοι ονομαστοί, δηλαδή την πανουργία (cunning) και την καχυποψία (wariness). Είναι άντρας ντυμένος σαν τζέντλεμαν, τον βρίσκεις στις περισσότερες παρέες και ζει αντλώντας αθέμιτα κέρδη από χαρτιά και ζάρια. Και προχωράει εκθέτοντας τις αρετές του καλού έλληνα (διάβαζε χαρτοκλέφτη): μιλάει λίγο, καλό είναι να έχει μαζί του έναν νεότερο συνεργάτη, πρέπει να αντέχει στο πιοτό και να φαίνεται ότι πίνει πολύ περισσότερο απ’ όσο στην πραγματικότητα. Πότε-πότε, καλό είναι να κάνει επιδεικτικά τον μεθυσμένο και να χάνει (ενώ την ίδια ώρα ο συνεργάτης του μαδάει το θύμα)

 Η σημασία υπάρχει επίσης και στα λεξικά της αργκό/σλαγκ, τόσο τα παλαιότερα, που είναι λογικό, αλλά και το νεότερο λεξικό της αργκό των εκδ. Λαρούς, κάτι που προσωπικά το θεωρώ λαθάκι. Συγκεκριμένα, στην έκδοση του 1990, η πρώτη σημασία του λήμματος grec είναι Tricheur habile (επιδέξιος χαρτοκλέφτης) και μας δίνει την πληροφορία ότι «όταν ο Έλληνας δρα σε καφενείο ή σε φιλική συγκέντρωση, δηλαδή έξω από τις καθαυτό χαρτοπαικτικές λέσχες, άρα σε μέρος όπου δεν υπάρχουν κρουπιέρηδες ούτε μέθοδοι επιτήρησης, η μέθοδος που εφαρμόζει συνίσταται κατά βάση στο να χρησιμοποιεί τράπουλες που έχει ο ίδιος σημαδέψει και που τα φύλλα τους μπορεί να αναγνωρίζει. Όμως, το λεξικό δίνει σαν πηγή ένα προπολεμικό έργο του Locard (Le crime et les criminels, 1927) γι’ αυτό λέω πως κακώς συμπεριλαμβάνεται η σημασία grec = χαρτοκλέφτης σε ένα σημερινό λεξικό αργκό. (Αν και, μ’ αυτά και μ’ αυτά έχουν κλείσει είκοσι χρόνια από τότε που συντάχθηκε, οπότε όχι και τόσο σημερινό!) Να πω ότι το λεξικό δίνει και τον όρο grecquerie = tricherie, που πλάστηκε από τον Robert-Houdin το 1867, και πιο χαρακτηριστικά τον όρο la Grèce (κατά λέξη, η Ελλάδα) που σημαίνει τον κόσμο των χαρτοκλεφτών, τη χαρτοκλεφτική τέχνη.

 Καλά όλα αυτά, αλλά τι σχέση έχουν με τον Θεόδωρο Άπουλο; Υπομονή. Στο ίδιο λεξικό της αργκό, αναφέρεται και η προέλευση της φράσης: σύμφωνα με τον Λοκάρ, η υποτιμητική χρήση του επιθέτου προέρχεται από τον έλληνα Άπουλο, διάσημο χαρτοκλέφτη στο λανσκενέ στην αυλή του Λουδοβίκου του 14ου.

 Περισσότερα για τον Άπουλο μαθαίνουμε σε άλλα παλιότερα έργα. Ήταν, λέει, ιππότης ελληνικής καταγωγής, ο οποίος παρουσιάστηκε στην αυλή του Λουδοβίκου του 14ου περί το 1686. Ήταν κομψός, είχε ραφινάτους τρόπους, μιλούσε πολλές γλώσσες… και είχε διαβολεμένη τύχη στα χαρτιά, πράγμα που δημιούργησε υποψίες. Σε μια παρτίδα λανσκενέ στο σπίτι του στρατάρχη ντε Βιλερουά, ένας κόμης Μπ… τον έπιασε επ’ αυτοφώρω να χρησιμοποιεί σημαδεμένη τράπουλα. Ο συμπατριώτης μας καταδικάστηκε σε 20 χρόνια στα κάτεργα και δεν ακούστηκε ποτέ ξανά κάτι γι’ αυτόν. Όμως η υπόθεση, λένε, έκανε τόσο θόρυβο που από τότε καθιερώθηκε να λένε «grecs» τους χαρτοκλέφτες, ανεξάρτητα από εθνικότητα.

 Στοιχεία για τον Άπουλο  βρίσκει κανείς σε πολλά βιβλία του 19ου αιώνα, τόσο γαλλικά όσο και αγγλικά, ωστόσο η πηγή είναι στα γαλλικά. Χωρίς να έχω καταλήξει οριστικά, φαίνεται πως το σύγγραμμα που συνέβαλε περισσότερο στο να διαδοθεί το όνομα του Άπουλου είναι ένα βιβλίο που έκανε πάταγο στην εποχή του, το Les Tricheries des Grecs dévoilées ; l’art de gagner à tous les jeux (1861) του Jean-Eugène Robert-Houdin. Ο συγγραφέας δεν είναι ο Χουντίνι, αλλά, κατά κάποιο τρόπο, ο… πατέρας του. Θέλω να πω, ο Ρομπέρ-Ουντέν ήταν περίφημος Γάλλος «μάγος», ταχυδακτυλουργός και θαυματοποιός, τον οποίο είχε σαν ίνδαλμα ο Αμερικανός (ή Ουγγροεβραίος) Έριχ Βάις (Ehrich Weiss) και προς τιμή του πήρε το όνομα Houdini, πιστεύοντας ότι το -i στο τέλος σημαίνει στα γαλλικά «σαν τον», δηλαδή ‘σαν τον Ουντέν’, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία). Ο τίτλος του βιβλίου του Ουντέν θα μπορούσε να μεταφραστεί: Ξεσκεπάζω τις απάτες των ‘Ελλήνων’: πώς να κερδίζετε σε όλα τα χαρτοπαίγνια. Ιδού το εξώφυλλο:

image002

Ωστόσο, το βιβλίο του Ουντέν δεν είναι το πρώτο που χρησιμοποιεί τον όρο grecs με τη σημασία του χαρτοκλέφτη. Έναν αιώνα και κάτι νωρίτερα, είχε κυκλοφορήσει στα γαλλικά, αλλά στη Χάγη, η πραγματεία του Ανζ Γκουντάρ (Ange Goudart) L’histoire des grecs, ou de ceux qui corrigent la fortune au jeu (1757). Η ιστορία των Ελλήνων, λοιπόν, και δεν εννοούνται εδώ ούτε οι αρχαίοι Έλληνες ούτε οι βυζαντινοί, αλλά απλούστατα εκείνοι που «διορθώνουν» την τύχη τους στα χαρτιά.

image003

Το βιβλίο του Γκουντάρ γνώρισε τεράστια επιτυχία και πολλαπλές επανεκδόσεις, ενώ γρήγορα βρήκε μιμητές. Έτσι, το 1764 εκδίδεται στο Λονδίνο το βιβλίο Le philosophe nègre et les secrets des grecs, του Gabriel Mailhol, και τέσσερα χρόνια αργότερα, στη Βενετία, κυκλοφορεί, χωρίς όνομα συγγραφέα, το L’antidote, ou la contrepoison des chevaliers d’industrie ou joueurs de profession. (Παρένθεση: όπως βλέπετε, τα γαλλικά ήταν η διεθνής γλώσσα της εποχής). Τα βιβλία αυτά, να επισημάνουμε, διδάσκουν βέβαια τα κόλπα που χρησιμοποιούν οι χαρτοκλέφτες, αλλά μπορούμε να υποθέσουμε ότι πολλοί αναγνώστες στρέφονταν σ’ αυτά για να μάθουν τα κόλπα των χαρτοκλεφτών, όχι (ή όχι μόνο) ώστε να αμυνθούν, αλλά ίσως για να τα εφαρμόσουν οι ίδιοι.

 Να επισημάνω όμως κάτι πολύ σημαντικό: ούτε ο Γκουντάρ , ούτε ο Μαγιόλ αναφέρουν κάτι για τον ατιμασμένο Έλληνα ιππότη, παρόλο που βρίσκονται χρονικά σχετικά κοντά στην εποχή του υποτιθέμενου Άπουλου. Αντίθετα, ο Ουντέν και άλλοι, έναν αιώνα αργότερα, δεν τσιγκουνεύονται λεπτομέρειες για τη ζωή του. Αυτό αρκεί για να μας βάλει σε υποψίες για την ύπαρξη του Άπουλου. Η σιωπή των πρώτων πηγών είναι σχεδόν πάντα ισχυρή ένδειξη ότι μια ιστορία είναι κατασκευασμένη εκ των υστέρων.

 Βέβαια, εμείς που είμαστε Έλληνες ξέρουμε ότι επώνυμο Άπουλος δεν μπορεί να υπάρξει (και να μην ακούσω σόκιν καλαμπούρια) και ίσως και γι’ αυτό να μην ευδοκίμησε ποτέ στην Ελλάδα ο μύθος περί Άπουλου. Αυτό όμως δεν είναι ατράνταχτη απόδειξη ότι δεν υπήρξε κάποιος Έλληνας ιππότης με ένα όνομα που έμοιαζε με Άπουλος ή που παρουσιάστηκε με αυτό το όνομα. Αποδείξεις για την μη ύπαρξη του Άπουλου υπάρχουν όμως και άλλες.

 Τις περισσότερες τις βρίσκω στη μικρή πραγματεία του Τιερί Ντεπολίς (Thierry Depaulis) σχετικά με την λέξη «Έλληνας», την οποία δημοσίευσε στο δελτίο της Ένωσης Συλλεκτών Παιγνιοχάρτων (ναι, υπάρχει τέτοιο πράγμα), το οποίο εκδίδεται στα γαλλικά με τον ταιριαστό τίτλο L’As de Trèfle (Άσος σπαθί).

Ο Ντεπολίς έψαξε τα ημερολόγια των αυλικών της εποχής· υπήρχε κάποιος Ντανζό (Dangeau), ο οποίος κρατούσε λεπτομερέστατο ημερολόγιο και επιπλέον ήταν χαρτοπαίκτης ο ίδιος· κι όμως, δεν υπάρχει στα κιτάπια του καμιά αναφορά σε Άπουλο, ούτε σε άλλα ημερολόγια που έχουν διασωθεί. Εκτός αυτού, η καταδίκη σε 20 χρόνια κάτεργα για απάτη στα χαρτιά θα ήταν υπερβολικά αυστηρή.

 Πολύ θα ήθελα να σταματήσω εδώ και να γράψω απλώς: επίσης ο Ντεπολίς παραθέτει άφθονο λεξικογραφικό υλικό, από το οποίο αποδεικνύεται πέρα από κάθε αμφιβολία ότι η σημασία grec = χαρτοκλέφτης είναι πολύ παλιότερη από το 1686, χρονολογία δράσης του υποτιθέμενου Άπουλου.

 Θα ήθελα, αλλά δεν μπορώ, διότι το «πέρα από κάθε αμφιβολία» δεν ισχύει. Ή μάλλον: προσωπικά δεν τρέφω καμιά αμφιβολία ότι ο Άπουλος είναι μύθος, αλλά τα λεξικά δεν το αποδεικνύουν αυτό ατράνταχτα.

 Τα γαλλικά λεξικά δεν βοηθούν καθόλου στην προκείμενη περίπτωση· θέλω να πω, η πρώτη αναμφισβήτητη καταγραφή της σημασίας grec = χαρτοκλέφτης είναι από το 1721, οπότε θα μπορούσε θεωρητικά να οφείλεται στον μυθικό Άπουλο, που υποτίθεται ότι έδρασε το 1686.

 Πηγαίνοντας στα αγγλικά, στο OED, το μεγάλο λεξικό της Οξφόρδης, βρίσκουμε εμφανίσεις της λέξης Greek με σημασία ‘απατεώνας, προδότης’ παλιότερες από το 1686. Για παράδειγμα, σε ποίημα του 1664 διαβάζουμε Giles Musgrave was a Guileful Greek. Δεν ήταν έλληνας ο Μάσγκρεϊβ, άγγλος ήταν, και παραπλάνησε με τα ψέματά του τον σκωτσέζικο στρατό -άρα, η λέξη χρησιμοποιείται με τη σημασία του απατεώνα ή του προδότη, όχι όμως του χαρτοκλέφτη. Υπάρχει στο OED και μια ακόμα πιο παλιά αναφορά: In carde playinge he is goode greke (1528). Βγάλτε τα τελικά e και θα έχετε περίπου τη φράση σε σημερινά αγγλικά. Ο Ντεπολίς θεωρεί ότι αυτή η αναφορά του 1528 αντικρούει μια για πάντα τον μύθο του Άπουλου, εγώ τη θεωρώ πολύ σημαντική, αλλά δεν θεωρώ πως αποδεικνύει αυτό που αναζητούμε. Διότι, τι σήμαινε «good Greek» στο χαρτοπαίγνιο; Προφανώς σήμαινε ‘επιδέξιος’, ίσως σήμαινε ‘πονηρός’, αλλά δεν είναι βέβαιο πως σήμαινε ‘χαρτοκλέφτης, απατεώνας’. Μπορεί κανείς να είναι πονηρός στα χαρτιά, να μπλοφάρει, αλλά να παίζει τίμια.

 Ο Ντεπολίς δίνει και παλιότερες (όχι πολύ σαφείς) αναφορές από τα ιταλικά, ότι greco σήμαινε απατεώνας από τον 14ο αιώνα, καθώς και από γαλλικές διαλέκτους, όμως λείπει σ’ αυτές η σημασία του χαρτοκλέφτη, έστω κι αν η απόσταση από τον μεν στον δε δεν είναι παρά ένα βηματάκι.

 Επομένως, τόση ώρα σας ταλαιπωρώ, για να σας πω, τελικά, ότι κατά τη γνώμη μου τα λεξικά δεν αποδείχνουν πέρα από κάθε αμφιβολία τη μη ύπαρξη του Άπουλου, -τουλάχιστον προς το παρόν, διότι συνεχίζω να το ψάχνω.

 Ωστόσο, προσωπικά δεν έχω αμφιβολία ότι Άπουλος δεν υπήρξε. Και χωρίς αδιάσειστα τεκμήρια από τα λεξικά, οι αποδείξεις για τη μη ύπαρξή του είναι ισχυρές, ότι δηλαδή δεν εμφανίζεται σε καμιά ιστορική αφήγηση της εποχής και ότι τα πρώτα συγγράμματα που μνημονεύουν τη σημασία grec = χαρτοκλέφτης αγνοούν τον Άπουλο. Για να επιστρέψω στο βιβλίο του Γκουντάρ, του 1757, το πρώτο που έχει στον τίτλο του τον όρο grecs με τη σημασία χαρτοκλέφτης, διαβάζω την πρώτη σελίδα του βιβλίου μετά τον πρόλογο:  

 Η γλώσσα μας έχει πλούτο που άλλες γλώσσες της Ευρώπης τον στερούνται [σας θυμίζει κάτι αυτό;]. Για παράδειγμα, σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, εκείνος που κλέβει χρήματα στα χαρτιά αποκαλείται απατεώνας [frippon], ενώ στη σημερινή Γαλλία ονομάζεται Έλληνας.

 Και σε υποσημείωση στην ίδια σελίδα: Η εφαρμογή του ονόματος αυτού στους επαγγελματίες χαρτοπαίχτες [joueurs d’avantage] προέρχεται από το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες ήταν από φυσικού τους έξυπνοι και πανούργοι [naturellement fins et ruses] και πάντοτε προσπαθούσαν να ξεγελάσουν τους άλλους.

Ο πρώτος που χρησιμοποίησε αυτό το όνομα ήταν ένας ιππότης ντε Μ***. Αυτός ονόμαζε Grecs όλους τους απατεώνες που υπήρχαν τότε στο Παρίσι, και πήρε κι ο ίδιος αυτό το όνομα.

 Κατά τη γνώμη μου, και μόνο αυτή η αναφορά αρκεί για να βγάλει από τη μέση τον Άπουλο.

 Γιατί όμως ονομάστηκαν grecs/Greeks οι απατεώνες; Κάποιος συγγραφέας λέει ότι σ’ αυτό «πολύ συνετέλεσαν» οι αρβανίτες μισθοφόροι τους οποίους είχαν μεταφέρει από την Πελοπόννησο στην Ιταλία οι Βενετοί και τους οποίους ο Τορκουάτος Τάσσος αποκαλούσε Graeci erranti, περιπλανώμενους Έλληνες -όπως βλέπετε, για όλα φταίνε οι Αλβανοί, διαχρονικά. Στα σοβαρά όμως, ο μεν Ντεπολίς μιλάει για την αμοιβαία δυσπιστία και τις λυκοσυμμαχίες των Σταυροφόρων και των Φράγκων με τους βυζαντινούς, ενώ άλλοι πηγαίνουν πιο πίσω, στη δυσπιστία των Ρωμαίων απέναντι στην ευστροφία και τη ρητορική δεινότητα των Ελλήνων (αλλά και στις πονηριές των Ελλήνων εμπόρων) και στο Graecia mendax (ψεύδορκος Ελλάς!) του Γιουβενάλη, ή και ακόμα πιο πίσω, στην ανάμνηση του Οδυσσέα με το Timeo Danaos.

 Προσωπική γνώμη: οι Έλληνες ήταν γνωστοί και για την πονηριά τους και για τη μόρφωσή τους. Η έκφραση «grand grec», των παλιότερων γαλλικών σήμαινε «ειδήμονας, βαθύς γνώστης». Σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως αρνητικά (je ne suis pas grand grec en anglais = δεν σκαμπάζω και πολύ από αγγλικά), αλλά στα παλιότερα γαλλικά τη βρίσκαμε και θετικά (στις Αντίλλες του Μπουκανιέρου και του Νικόλα η χρήση αυτή υπάρχει και σήμερα). Σ’ ένα έργο του Μολιέρου στα 1661 βρίσκω κάποιον που συστήνεται «Γάλλος την καταγωγή, Έλληνας το επάγγελμα» (Grec de profession) -και είναι λόγιος. Καμιά φορά η πολλή μόρφωση θεωρείται ύποπτο πράγμα, ακόμα και μαγεία -έτσι είναι που το grammaire ξέπεσε σε grimoire. Οπότε, είναι πολύ λογικό ο εύστροφος, ο πονηρός, ο απατεώνας να ονομάστηκε grec· στη συνέχεια η σημασία εξειδικεύτηκε στη χαρτοπαιξία. Η αγγλική αναφορά του 1528, In carde playinge he is goode greke, είναι σημαντική διότι κατά τη γνώμη μου βρίσκεται στο μεταίχμιο της μετάβασης από τη σημασία «έλληνας = επιδέξιος» στην «έλληνας = χαρτοκλέφτης».

 Οπότε, δεν μας φταίει ο Άπουλος, όπως δεν έφταιγε κι ο Αντώνης Αντωνιάδης για τα χάλια μας επί χούντας. Πάντως, θα κλείσω με μια πληροφορία που δεν την έχω διασταυρώσει (οι έρευνες συνεχίζονται), αλλά τη βρήκα σε σοβαρό ιστολόγιο και σε επώνυμο άρθρο. Σύμφωνα με αυτή την πηγή, ο βασιλιάς Γεώργιος ο Α’ ονομάστηκε Roi des Hellenes και όχι Roi des Grecs ενμέρει επειδή το Grec στα γαλλικά σήμαινε χαρτοκλέφτης. Πράγματι, την εποχή εκείνη (1863) ο όρος ήταν κοινότατος, αλλά για την αλήθεια της πληροφορίας αυτής δεν μπορώ να πω τίποτε, δεν το έχω ψάξει. Εκτός κι αν έβαλε και πάλι ο Άπουλος το χέρι του.

49 Σχόλια to “Για όλα φταίει ο Θεόδωρος Άπουλος!”

  1. Καταπληκτικό! καταπληκτικό! καταπληκτικό! Είμαι πραγματικά εντυπωσιασμένος, sarant.

  2. Εκείνος ο Ντεπολίς ύποπτος με φαίνεται… Μήπως είναι De Police, παναπεί εκ της αστυνομίας;
    Ο συμπατριώτης μας ο Άπουλος, πέρα από τον τεντενικό Ρασταπόπουλο, μου θυμίζει και την ελληνικής καταγωγής Τζένιφερ Άνιστον, για την οποία όταν πρωτοεμφανίστηκε τα γκλάμουρ έντυπα των ΗΠΑ έλεγαν ότι το πατρικό της επώνυμο είναι … Ανιστονάπουλος. Στην πραγματικότητα είναι απλώς Αναστασάκης!
    Λέω, λοιπόν, μπας και το όνομα Άπουλος είναι προϊόν όχι του ιδίου (αν και μπορεί και ο ίδιος να μην ήθελε να κυκλοφορεί με το πραγματικό του) αλλά κάποιων αλλοδαπέζων που δεν μπορούσαν να το προφέρουν και τόκοψαν. Συνήθεια που εμφανίστηκε πολύ αργότερα, βέβαια, με την μαζική έξοδο ελλήνων μεταναστών στη Δύση και κυρίως στο Αμέρικα…

  3. sarant said

    ΣκύλεΒΚ, ο Άπουλος δεν υπήρξε ποτέ, αλλά η σκέψη σου είναι σωστή (και ήθελα να το γράψω, αλλά το παρέλειψα).

    Όποιος θέλησε, ή ο Ουντέν ή κάποιος άλλος, περί το 1850 να «εκλογικεύσει» την ονομασία grec = χαρτοκλέφτης, βασιζόμενος στα στοιχεία που δίνει ο Γκουντάρ στο βιβλίο του 1757, ότι πρώτος έπλασε αυτό τον όρο κάποιος ιππότης ντε Μ., φαντάστηκε έναν έλληνα ιππότη. Και γνωρίζοντας ότι τα ελληνικά ονόματα έχουν συχνά αυτή την κατάληξη, θα έπλασε το όνομα Άπουλος.

  4. Πάντως για τον Γεώργιο η εξήγηση που ξέρω εγώ είναι η πολιτική: όχι μονάρχης μιας τυχαίας περιοχής, αλλά συνταγματικός βασιλιάς ενός λαού. Και μάλιστα όλων των Ελλήνων, ένθεν κακείθεν των συνόρων (που τότε δεν ήταν καν στην Μελούνα). Άλλωστε, ήταν κατεξοχήν αγγλική επιλογή, όχι γαλλική.

  5. SophiaΟικ said

    Σχετικά με τον Γεώργιο τον Α’ κλπ, μου φαινεται απίθανο να σκεφτόντουσαν τοτε όσο πολύ την ονομασία της χώρας από τους έξω, τουλάχιστον όχιμε τον τρόπο που σήμερα μας απασχολεί η ΠΓΔΜ. Αυτά είναι περισσοτερο του 20ου αιώνα και των διεθνών οργανισμών. Περισσότερο τους απασχολούσε η συνέχεια αρχαίων και νέων Ελλήνων.

  6. sarant said

    Αθανάσιε, αυτό που (σωστά) επισημαίνεις απαντά στο γιατί ονομάστηκε Βασιλεύς των Ελλήνων και όχι Βασιλεύς της Ελλάδος. Η πηγή που παρέθεσα, εξηγεί (ενδεχομένως αβάσιμα) γιατί ονομάστηκε des Hellenes και όχι des Grecs.

  7. Σωστός.

  8. Αν θυμάμαι καλά, για αυτό το λόγο ακριβώς ο Όθωνας είχε ονομαστεί «βασιλεύς της Ελλάδος» (ώστε να μην νομιμοποιούνται παραπέρα πόλεμοι), ενώ ο Γεώργιος, σε άλλες ιστορικές συνθήκες και συσχετισμούς, «των Ελλήνων» (απανταχού).

  9. Nicolas said

    Και ο Λιτρές που πέρασε στον ψηφιακό 21ο αιώνα, έχει βεβαίως κρατήσει όλα τα παλιά του χούγια
    :http://francois.gannaz.free.fr/Littre/xmlittre.php?rand=&requete=grec&submit=Rechercher
    (Τι κάνει η Ντόρα; δεν κήρυξε ακόμη πόλεμο στη Γαλλία; ή ασχολείται με τη Φυρομία;)
    Μιλάει και για τον άνεμο σου, Νίκο!
    Βέβαια και δεν υπάρχει Άπουλος! Κολοβός λέμε (sans queue) κανονικά. Ωχ! ωχ! μη βαράς Νίκο! δεν θα το ξανακάνω!
    Εάν κοιτάξετε όλες τις εξηγήσεις του Λιτρέ, θα δείτε ότι έχει και κάμποσες φιλοφρονητικές.
    Αυτή που επικρατεί σήμερα σχετίζεται με την αναφορά στην αρχαιότητα:
    « Débauche grecque, débauche contre nature, ainsi dite à cause du vice qui infectait l’antiquité.»
    Αυτό που λέτε εσείς «οθωμανικό» οι Γάλλοι το λένε «ελληνικό». Αλλά γνωρίζετε βέβαια ότι αυτά είναι διαδόσεις των κομμουνιστών, παρόλο που ο συγχωρεμένος ο Πετρόπουλος (και ο ΓΗΧ) διαδίδουν άλλες θεωρίες (http://yannisharis.blogspot.com/2009/03/blog-post_10.html)
    Ο καθηγητής μου ιταλικών πριν μερικά χρόνια είχε σοκαριστεί σε μια βραδιά που είμαστε καλεσμένοι, γιατί ένας που τα είχε παραπιεί, πούστηδες μας ανέβαζε, πούστηδες μας κατέβαζε (Έλληνες και Ιταλούς) και ο καθηγητής μου ΜΕ λέει, το αρχέτυπο του πούστη στην Ιταλία (και του λέω και στην Ελλάδα) είναι ο Γάλλος κομμωτής κι αυτός μας βρίζει έτσι; τέλος πάντων, κρασοπαρόλες.
    Μία άλλη ενδιαφέρουσα έννοια είναι και αυτή του ανθρωπιστή (ουμανιστή): λέγεται humaniste αυτός που έκανε τις humanités του, δηλαδή που σπούδασε την αρχαία ελληνική και λατινική γραμματεία (γι΄ αυτό θεωρώ τον εαυτό μου ημιπληγικό, επειδή είχα την ατυχία να μην κάνω λατινικά, άσε που τα αρχαία τα ξέχασα σχεδόν τελείως, είμαι για πέταμα, πια).
    Δυστυχώς, οι αρνητικές έννοιες είναι πολλές (ακόμη και ο Delille στη μετάφρασή του λέει «Craignez les Grecs, craignez leurs présents désastreux» αντί για Δαναούς).
    Στις επίσημες μεταφράσεις βάζω πάντοτε hellénique αντί για grec, παρόλο που δεν το θεωρώ (πια) υποτιμητικό το grec, αλλά όλος ο κόσμος δεν έχει διαβάσει τις εξηγήσεις για την προέλευσή του. Βέβαια δεν πάω μέχρι εκείνο το ακραίο που είδα σε μία μετάφραση: Ελληνική Δημοκρατία – Démocratie Hellénique, της βάζω ρεπούμπλικα (πολίτευμα με καπέλο).

  10. Μαρία said

    Δύτη, όχι, βλ. κι αυτό που γράφει ο Αθανάσιος.
    Ο Γεώργιος αναγορεύεται απο την εθνοσυνέλευση του 1863 «συνταγματικός βασιλεύς των Ελλήνων» και αυτό σχετίζεται με την καθιέρωση στο σύνταγμα του 1864 της αρχής της λαϊκής κυριαρχίας. Ο τίτλος του Όθωνα, αντίθετα, ήταν «Ελέω Θεού βασιλεύς της Ελλάδος»

  11. Μαρία, πάσο… Nicola, το «Démocratie Hellénique» πλέον όχι απλά δεν θεωρείται ακραίο, είναι το επίσημο όνομα της Ελλάδας. Τελευταία μάλιστα η μόδα είναι να εξωπεταχτεί και το κατάλοιπο της δασείας, οπότε για παράδειγμα η συντομογραφία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι el και όχι gr (πολλοί το ξέρετε καλύτερα από μένα!).
    Υπάρχει και μια ιστορία με μια πρόσφατη πρόταση για ερευνητικό πρόγραμμα της ΕΕ, όπου ο αξιολογητής μπέρδεψε το πρόσφατο el με το es της Ισπανίας και απέρριψε την πρόταση επειδή δεν κάλυπτε το κριτήριο της συνεργασίας τριων χωρών και πάνω (ο ένας εταίρος ήταν ήδη από την Ισπανία)…

  12. Μαρία said

    Εξαιρετικό άρθρο, και για μας τις χαρτοπαίχτρες.
    Και ο Ηπίτης παραλείποντας όλα τα μειωτικά, θησαυρίζει μόνο τη φράση etre grec en quelque chose =είμαι κατά τι δεξιός.
    Πάντως ο Nick the Greek συνέχισε επαξίως τη χαρτοπαιχτική παράδοση στο Αμέρικα.

    Νικολά, ο κομμωτής γενικά, όχι μόνο ο Γάλλος, και δευτερευόντως ο χορευτής.

  13. Μαρία said

    Δύτη, μ’αυτό το Hellenique έχω ζήσει σκηνές απείρου κάλλους στο Σαρλ ντε Γκωλ. Τη μια το θεωρούσαν εσθονικό και μου ζητούσαν βίζα, την άλλη ο μπάτσος το περιέφερε στους συναδέρφους μου σαν εξωτικό φρούτο, εγώ έκανα τη χαζή και το διασκέδαζα, μέχρι που μια ηλικωμένη Γαλλίδα αγανακτισμένη απ’ την καθυστέρηση τους έβρισε: Μα δε ξέρετε τους Ελέν;

  14. Nicolas said

    Ε, πάλι καλά που ήξεραν και διάβαζαν οι μπάτσοι. Μην ζητάμε τώρα και υπερφυσικά πράγματα! (Αλέκο, αν μας διαβάζεις, αστεία το λέω, ξέρω ότι διαβάζεις και καταλαβαίνεις κι αυτά που διαβάζεις. Αλλά είσαι εξαίρεση!).
    Θυμίζει το ανέκδοτο με τις πυραμίδες.

  15. petefris said

    Εξαιρετικό! πάντως, ποιητική αδεία, προτιμώ να τον σκέφτομαι να συστήνεται ως «Άπολις», ντουμπλάροντας το «Ούτις». Ούτως ή άλλως, ο Λυσεύς ξέφυγε από την σπηλιά, ενώ ο Άπουλος την πληρωσε…

  16. sarant said

    @Πετεφρή, ευχαριστώ, πολύ ωραίο το ‘Άπολις (ιδίως το 1680…)

    @Νικόλα, με όλα αυτά που γράφεις έχω σκοπό (κάποτε) να ασχοληθώ… Πολύ ενδιαφέροντα όμως. Παρέμπ, καναδυο λεξικά, όταν δίνουν παράθεμα για το va te faire voir chez les grecs, δίνουν τον στίχο από τον Πορνογράφο του Μπρασένη μας.
    Βιβλίο με παρόμοιο τίτλο (αλλά voir…) έχει βγάλει κι ο Αλιάγας, όπου διδάσκει, μεταξύ άλλων γενικώς σωστών, ότι η Amélie προέρχεται από το «αμέλεια» (φυσικά όχι).

  17. Μαρία said

    Ξέρεις κάτι για το περιεχόμενο του βιβλίου του Γκουντάρ; Οι στίχοι του Βιργίλιου στο εξώφυλλο υπαινίσσονται οτι ο χαρτοπαίκτης μπορεί να φτάσει μέχρι το έγκλημα. Εκτός κι αν το ξέρει σαν ρητό γενικά για την απληστία.
    Και κείνο το προζέ ντ’ οπιτάλ; Πλάκα κάνει; Θα γηροκομηθούν όλοι μαζί και θα κλέβει ο ένας τον άλλο;

    Καλά, αγόρασες και το βιβλίο του Αλιάγα; Εμείς τι σχέση έχουμε μ’ αυτούς τους γκρεκ πεντεράστ;

  18. neostipoukeitos said

    Νίκο, είναι πραγματικά έξοχο το κομμάτι: συγχαρητήρια θερμά! Το grec = απατεώνας, χαρτοκλέφτης μπορεί πράγματι να έχει την αρχή του στους προγόνους των πανούργων Φαναριωτών, που δραπέτευσαν στη Δύση λίγο πριν και λίγο μετά την Άλωση. Ο Τάσσος (ο Τορκουάτος, όχι ο άλλος) αστράφτει και βροντάει κατά των Ελλήνων για τη μπαμπεσιά τους και τη διπροσωπία τους. «Καλά να πάθεις, Ελλάδα», λέει στο πρώτο Κάντο της Ιερουσαλήμ, «που αρνήθηκες να πάρεις μέρος στην Πρώτη Σταυροφορία και τώρα είσαι σκλάβα στους Οθωμανούς.»

    Από την άλλη, δεν το θεωρώ εντελώς απίθανο να ανάγεται ο όρος στη ρωμαϊκή γραμματεία: ως γνωστόν, οι Ρωμαίοι αντιμετώπιζαν τους Έλληνες με ένα μείγμα κρυφού θαυμασμού και φανερής περιφρόνησης — στάση που, λίγο πολύ, χαρακτηρίζει και την υστερομεσαιωνική και αναγεννησιακή Ευρώπη. Άλλωστε, ο Βεργίλιος (όπου και η ιστορία του Δούρειου Ίππου, το timeo Danaos, και ο δόλιος έλληνας Σίνων που πείθει τους Τρωαδίτες πως οι Έλληνες έχουν φύγει) ήταν διδακτική ύλη στα σχολεία της Δύσης από αμνημονεύτων χρόνων. Ήταν λοιπόν κοινό κτήμα της Ευρώπης, «πολιτιστική αποσκευή» της, που λένε και στα μοδέρνα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: στο βιβλίο του Γκουντάρ μου τραβάει την προσοχή το παράθεμα από την Αινειάδα (ΙΙΙ 56–7): quid non mortalia pectora cogis | auri sacra fames, που ως γνωστόν το μετάπλασε ο Χορτάτζης σε «Του πλούτου αχορταγιά, τση δόξας πείνα | του χρουσαφιού ακριβειά καταραμένη». Εντάξει, για φιγούρα το’βαλε (ο Γκουντάρ, όχι ο Χορτάτζης), αλλά νομίζω ότι περίμενε πως οι υποψήφιοι αναγνώστες του θα αναγνώριζαν το παράθεμα.

  19. kukuzelis said

    Θαυμάσιο! Πώς γράφτηκε αυτό το κείμενο; Άραγε ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα; Για το Graecia mendax του Γιουβενάλη σου στέλνω μερικούς στίχους σε μετάφραση Παπαγγελή:

    Σαμιώτες, Αθηναίοι, Μεγαρείς, Μικρασιάτες –άνοιξαν οι δρόμοι,
    αδειάσαν την Ελλάδα οι Γραικοί και γέμισαν αντίστοιχα τη Ρώμη.
    Πιάσαν τις πάνω και τις κάτω γειτονιές, απλώθηκαν σε κάθε συνοικία,
    Μπήκαν στα σπίτια μας, μας πήραν τις δουλειές, μας έκαναν δική τους αποικία.

    Πρώτοι στην πάρλα, αετονύχηδες, δεν έχουν μπέσα, «είπα ξείπα»·
    σε όλα μέσα, σε πουλάν και σ’ αγοράζουνε –και γενικά δεν έχουν τσίπα.
    Πολυτεχνίτες στο επάγγελμα –προφέσορες, γκουρού και αστρολόγοι.
    Κομπογιαννίτες και γιατροί, μέντιουμ, ακροβάτες, γυρολόγοι.

    Όλα τα ξέρει, όλα τα μπορεί ο άφραγκος Γραικύλος που πεινάει·
    Πες του, αν μπορεί, να πάει στον ουρανό –σε βεβαιώ στον ουρανό θα πάει.
    Ψευδολογούν ασύστολα, παρουσιάζουν όπως θέλουνε το θέμα·
    Εμείς, αντίθετα, δεν πείθουμε –μόνο σε στόμα ελληνικό το ψέμα είναι ψέμα.

    Παίζουνε θέατρο παντού· το θέατρο είναι άλλωστε, εύρημα των Ελλήνων·
    για μένα φίλε, είναι προφανές: η Ελλάδα είναι χώρα θεατρίνων.
    Δεν κάθομαι με τίποτα εδώ. Το πήρα απόφαση και δεν αλλάζω πλάνο·
    μέσα σ’ αυτό το ελληναριό, εγώ ο Ουμβρίκιος στη Ρώμη τι να κάνω;

    *

  20. sarant said

    Μαρία, υπάρχουν και βιβλιοθήκες για να βρει κανείς βιβλία που δεν θέλει ν’ αγοράσει!

    Τιπουκειτε, ευχαριστώ και για τα καλά λόγια και για τις πληροφορίες… που θα ενσωματώσω.

    Κουκουζέλη, επίσης ευχαριστώ για τα καλά λόγια -ερέθισμα; πατριδογνωσία.
    Αλλά πιο πολύ σ’ ευχαριστώ για την αφάνταστα καλή μετάφραση του Παπαγγελή, που δεν την ήξερα, αποκάλυψη πραγματική -δεν φανταζόμουνα ότι ρέει τόσο καλά ο πολυσύλλαβος στίχος!

  21. π2 said

    Τιπούκειτε, έχω την εντύπωση ότι οι χρήσεις του εθνικού που θησαυρίζει ο οικοδεσπότης έχουν διαφορετική χροιά από το κύριο ρεύμα της περί γραικύλων ρωμαϊκής νοοτροπίας. Η δεύτερη είναι η μεταστροφή ενός αισθήματος κατωτερότητας ως προς τον ελληνικό πολιτισμό (στην πραγματικότητα αισθήματος ανωτερότητας των Ρωμαίων αριστοκρατών που γνώριζαν τον ελληνικό πολιτισμό) σε αίσθημα πολιτικής ανωτερότητας του αδιαμφισβήτητου νικητή: ο γραικύλος είναι, κατά συνέπεια, ο ξεπεσμένος. Ο Grec του ancien régime που ανιχνεύει ο οικοδεσπότης είναι, αντίθετα, ο πολυμήχανος απατεώνας, για τον οποίο εκδηλώνεται, σχεδόν, θαυμασμός.

    Νομίζω πως κάθε εποχή και κάθε περιοχή έχει τον δικό της κακό Έλληνα. Στους Βαλκάνιους της οθωμανοκρατίας, Έλληνας ήταν, λίγο πολύ, συνώνυμο του απατεώνα: δεν είχαν δα γνωρίσει και λίγους Έλληνες εμπόρους που έκλεβαν στο ζύγι.

  22. Μαρία said

    Οι στίχοι του Βιργίλιου υπάρχουν και στη Θεία Κωμωδία, στο διάλογο Βιργίλιου Στάτιου στο καθαρτήριο. Πρέπει να ήταν κοινός τόπος.

    π2, σαν τον μπακάλ των Αιγυπτίων που απασχόλησε παλιότερα τον οικοδεσπότη.

  23. sarant said

    Πιδύε, για τους βαλκάνιους, ο Τριανταφυλλίδης λέει στα Οικογενειακά μας ονόματα ότι το σέρβικο «γκρτς» (δεν θυμάμαι πώς γράφεται) δηλ. Έλληνας, σημαίνει/σήμαινε «έμπορος». Δεν το έχω διασταυρώσει ακόμα.

    Επίσης, και ίσως πιο χαραχτηριστικό: το ρουμάνικο ticalos (με κάτι διακριτικά εδώ κι εκεί) σημαίνει «απατεώνας, κάθαρμα». Πάρα πολλοί ρουμάνοι πιστεύουν ότι ετυμολογείται από τους ρωμιούς απατεώνες εμπόρους που διαφήμιζαν την πραμάτεια τους με τη φράση «τι καλό!» Το πιο ενδιαφέρον είναι πως η ετυμολογία της λέξης *δεν* είναι αυτή. Όμως, ότι βρέθηκαν πολλοί να το πιστέψουν κάτι δείχνει, θαρρώ.

  24. π2 said

    Αν θυμάμαι καλά (δεν το έχω εύκαιρο), τη χρήση αυτή του όρου Έλληνας την ανέφερε ο Τραγιάν Στογιάνοβιτς, στο θεμελιώδες άρθρο του «Ο κατακτητής ορθόδοξος Βαλκάνιος έμπορος» (στο: Σπύρος Ασδραχάς (επιμ.), Η οικονομική δομή των βαλκανικών χωρών (15ος-19ος άι.), Αθήνα 1979.

    Το ενδιαφέρον είναι ότι κατάλοιπα της βαλκανικής αυτής νοοτροπίας για τους Έλληνες υπάρχουν ακόμη.

  25. ppan said

    η ελληνική γλώσσα ήταν η γλώσσα του εμπορίου στα βαλκάνια μέχρι τον 19ο αιώνα. τα εμπορικά κιτάπια, η αλληλογραφία κλπ ήταν γραμμένα στα ελληνικά.

  26. Nicolas said

    Νίκο, ν΄ ασχοληθείς, ν΄ ασχοληθείς. Έχει πολύ ψωμί το θέμα.
    Για τους δυτικούς, η Ελλάδα θα ήταν ωραία χώρα εάν δεν είχε αυτά τα τσιμπούρια επάνω της που λέγονται Έλληνες. Δηλαδή. όχι ότι δεν τους θέλουν του Έλληνες, αλλά τους προτιμούν μαρμάρινους.
    Ευτυχώς που οι άραβες ξανάφεραν στην Ευρώπη την ελληνική γραμματεία, γιατί αυτοί οι αχμάκηδες δεν ξέρω πως θα μιλούσαν για Πλάτωνες και Αριστοτέληδες. Που έχουν μείνει ακόμη στους θρησκευτικούς πολέμους, να τους πάρει και να τους σηκώσει (Φτου, κερατάδες! θέ μου, συγχώρα με! που έλεγε κι ο κακομοίρης ο παππούς μου)

    Μαρία, το βιβλίο μπορείς να το βρεις εδώ αν θέλεις να το διαβάσεις:
    http://books.google.com/books?id=sUcGAAAAQAAJ&dq=L%E2%80%99histoire+des+grecs,+ou+de+ceux+qui+corrigent+la+fortune+au+jeu&printsec=frontcover&source=bl&ots=BU8YO4sIkJ&sig=UdJbM12hOCoA58xYIxzhIYHfus0&hl=fr&ei=4afbSfHtKtCIsAbWjeCgCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1#PPR1,M1

    Νίκο, είδες τι σωστό που είναι αυτό που λένε «μπλογκ που φαίνεται, κολαούζο δεν θέλει»; μαζεύονται όλοι εδώ σιγά-σιγά (πετεφρήδες, κουκουζέληδες, …). Πάει να πει ότι είναι καλός ο καφενές. Σε λίγο θα χρειαστεί να βάλεις και φέις κοντρόλ στην είσοδο (καλά, τον άλλο που τούπες ν΄ αλλάξει κομμωτήριο, πολύ μου άρεσε και ξεράθηκα στα γέλια).

  27. Μαρία said

    Νικολά σε μερσώ. Θα το διαβάσω διαγωνίως. Τώρα διαβάζω ένα σχετικό της Τοντόροβα, Βαλκάνια η δυτική φαντασίωση.

  28. Σκέφτηκα και το γκρέκο μασκαρά, από που προέρχεται αυτή η έκφραση; Το slang.gr που κοιτάζω δεν ξεκαθαρίζει γιατί είναι ιταλική.

    Παρεμπιπτόντως, φοβερό άρθρο.

  29. Μαρία said

    Justanother…, ο γκρέκο μασκαρά απ’ το τραγούδι του Μηλιώκα αναφέρεται και στο κείμενο του ποστ.
    Η λέξη όμως δεν είναι ιταλική, δεν έχει σχέση με τη μάσκα αλλά με τα τούρκικα και παρά πίσω αραβικά μασκαραλίκια (απαράδεκτη και συχνά γελοία συμπεριφορά).
    Ξέρω μια ωραία τούρκικη παροιμία που λέει (bekarlιk sultanlιk,evlilik maskaralιk. (evlilik είναι ο γάμος, οι υπόλοιπες υπάρχουν στα ελληνικά)

    Δύυυτη, συμφωνείς;

  30. Μαρία said

    Just… έμπλεξα τα ποστ, είναι σ’ αυτό για το Ελλαδιστάν.

  31. Μαρία, ο Σαραντάκος γράφει «Ο Ντεπολίς δίνει και παλιότερες (όχι πολύ σαφείς) αναφορές από τα ιταλικά, ότι greco σήμαινε απατεώνας από τον 14ο αιώνα», αλλά όχι και για τον μασκαρά. Είχα την εντύπωση πως η masca είναι ιταλική λέξη, τώρα αν είναι τουρκική/αραβική, πάω πάσο. Το αφήνω στους λεξικογράφους. Οπότε να ρωτήσω με μεγαλύτερη σαφήνεια, το «γκρέκο μασκαρά» είναι επινόηση του Μηλιώκα;

  32. Α εντάξει, απλά βάζε και κάνα λινκ
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/04/03/autophaulism/

    Μένει η απορία για την προέλευση του μασκαρά, είναι άσχετος με την masca; Μου έβαλες φιτίλια. Γιατί το slang.gr, που έχει εκθειάσει ο Σ., λέει άλλα…
    http://www.slang.gr/lemma/show/maskaras_o_6438:μασκαράς_ο

  33. Μαρία said

    Υπάρχουν 2 μασκαράδες. Ο ένας απο τη βενετσιάνικη μάσκαρα και ο άλλος απ’ το τούρκικο μασκαραλίκι.

    Το slang δε ξέρω τι λέει για την περίπτωση αλλά γενικά είναι πολύ ερασιτεχνικό και μπερδεύει λαϊκές, ιδιωματικές και αργκοτικές λέξεις. Αχταρμάς. Έχει την πλάκα του ως προσπάθεια.

  34. @Μαρία (αρ.29): αν συμφωνώ με την παροιμία ή με την ετυμολογία; 🙂
    Πρόχειρα το τουρκικό λεξικό μου αποδίδει το maskara στο αραβικό mashara. Αν προλάβω αύριο θα το τσεκάρω (γιατί είμαι σε περίεργη κατάσταση), αλλιώς τέτοια ώρα τέτοια λόγια… (δύο το πρωί!)

  35. Μαρία said

    Η ετυμολογία είναι του Πετρούνια (ιδρ. τριαν.)
    Με την παροιμία βέβαια, η καλύτερη όλων γι’ αυτό και την έμαθα.

  36. neostipoukeitos said

    Μαρία (σχ. 29): Η παροιμία όντως μεταφράζεται μόνη της στα ελληνικά. Ο Κοροβίνης, ας πούμε, την αποδίδει «το μπεκιαρλίκι σουλτανλίκι, η παντρειά μασκαραλίκι». Ο υποφαινόμενος πάντως δεν ένιωθε ιδιαίτερα σουλτάνος τα χρόνια που ήτανε μπεκιάρης, και ελπίζει να μην είναι μασκαράς τώρα που παντρεύτηκε. 🙂

  37. Μαρία said

    Μη μου πεις οτι χρειαζόταν ν’ ανοίξεις το φίλο μου το Θωμά για να τη μεταφράσεις 🙂

    Σοφή η παροιμία.

  38. SophiaΟικ said

    Να πω ότικι εγώ είχα προβλήματα στα γαλλικά αεροδρόμια με το διαβατήριο, ακριβώς όπως η Μαρία, μόνο που έγώ εβαλα τις φωνές του στυλ μα δεν ξερετε τη δουλειά σας κύριε τελωνιακέ, τουλάχιστον τις χώρες της ΕΕ να τις ξερετε κλπκλπ σε απταίστως σπαστά γαλλικά.

    Αλλά και στην αγλγοφωνία το ίδιο- είσαστε απο την χελένικ ρηπαμπλικ, δηλαδή είσαστε χελενικ-ος; Όχι ακριβώς, Ελενίτ έιμαι.

    Ορισμένοι πιο μορφωμένοι έκαναν τη σύνδεση με τον ελληνιστικό πολιτισμό κλπκλπ

  39. Ναι ο ελληνιστικός πολιτισμός μπερδεύει κάπως περισσότερο την κατάσταση. Θυμάμαι ένα βιβλίο για τα ελληνιστικά χρόνια κάποιου Σοβιετικού ιστορικού (Ραστόφτσεφ;), που είχε μεταφραστεί από τα ρώσικα στα ελληνικά ως «ιστορία του ελληνισμού». Άντε να βγάλεις άκρη, αν δεν το ξεφυλλίσεις…

  40. Μαρία said

    Σοφία, εγώ έβγαινα απ’ τη χώρα, αλλά όταν είπα στην Γαλλίδα υπάλληλο οτι δε χρειάζομαι βίζα για Σουηδία λόγω ΕΕ, μου απάντησε οτι μπήκαμε πρόσφατα στην ΕΕ και δε πρόλαβε να το μάθει. Αυτά το 1999!
    Ενώ στο Μαρόκο, ρε παιδιά, κανένα πρόβλημα.

  41. Μαρία said

    Δύτη, ε όχι και «κάποιου» σοβιετικού.

  42. Μαρία, δεν ήμουν σίγουρος για το όνομα, από τότε έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι…

  43. SophiaΟικ said

    Μαρία, εγώ πήγαινα Παρισι- Λονδίνο και μου ειπε ότι χρειάζομαι βίζα. Η απορία μου ήταν πως γίνεται και ήρθα από το Λονδίνο στο Παρίσι χωρίς βίζα ρε παιδία; (εισητήριο με επιστροφή είχα)

    Πάντως στο ταχυδρομείο με είχαν ρωτήσει το 1992 στο Λονδίνο αν είναι η Ελλάδα ΠΛΕΟΝ στην ΕΕ.

    Λίγες μερες πριν μπει η Σουηδία στην ΕΕ είχα πάει Γκετεμποργκ και ενώ οι Άγγλοι πέρασαν τον έλεγχο άνετα, με εμένα κολλήσανε, δεν ξερω γιατί, η κουβέντα ήταν στα Σουηδικά μεταξύ υπαλλήλου και προϊστάμενού του. Μάλλον δεν αναγνώρησε τη χώρα.

    Τώρα οφείλω να ομολογήσω ότι μετά την τελευταία μεγάλη διέυρυνση ουτε κι εγώ ξέρω όλες τις χώρες, είναι πολλές. Ξέρω ποιες δεν είναι μέλη, πάντως.

  44. spami said

    spam

  45. Πολὺ ἐνδιαφέρον.

    …Καὶ ὄχι μόνον τόσο παλαιά. Ὁρίστε, 1998, ὁ φίλος μας ὁ Μπίλ. Εὐτυχῶς ἐπενέβη ὁ Βασίλης Βασιλικός: «Το κομπιούτερ ζητάει… συγγνώμη για την προσβολή».

    Εἰς δὲ ἐπετειολόγιόν τι διαβάζω: «4 Αὐγ. 1960: Έπειτα από παρέμβαση της Ελληνικής Πρεσβείας στο Παρίσι, απαλείφονται από γνωστό γαλλικό λεξικό οι ερμηνείες του λήμματος «grec» (Έλληνας) ως απατεώνας, λωποδύτης, παλιάνθρωπος.»

    Ἡ Ἀγγελικὴ Πανωφοροπούλου εἶχε ἀναφέρει στὸν «Ἀέροπο» ὅτι τὸ Larousse παρετυμολογοῦσε μάλιστα τὴν λέξι, ἀπὸ τὸ grex- gregis (άγέλη) (ὅπερ ψευδές).

  46. (Ψευδὴς ἡ ἐτυμολογία τοῦ Larousse, ἐννοῶ.)

  47. sarant said

    Kαλλίμαχε, ευχαριστώ πολύ, τα λινκ συμπληρώνουν την εικόνα -όμως είμαστε μυγιάγγιχτοι, τι να πουν κι οι καημένοι οι σλάβοι, που τ’όνομά τους έδωσε τη λέξη σκλάβος (slave, esclave κτλ.) ή οι βούλγαροι που έδωσε το bugger, bougre κτλ.

  48. Επιφανειακό μεν, αλλά ρώτησα σέρβο φίλο, και μου ‘πε πως οι έλληνες (грк) έχουν φήμη ως έμποροι, και δη πως κλέβουν στο ζύγι αλλά και πως παζαρεύουν και πως είναι τσιγκούνηδες. Το «αρχέτυπο» μάλιστα του άπληστου έλληνα έμπορου για τους σέρβους είναι η κωμική φιγούρα του Κυρ-Ιάνια που εμφανίζεται σε έργο παρόμοιο με τον Φιλάργυρο του Μολιέρου, από τον Γιόβαν Πόποβιτς το 1837. φωτό.

    Ξέρω πως για τα γλωσσικά με είχες ρωτήσει, αλλά δεν έχω ιδιαίτερα να πω· ό,τι βγάλει μια αναζήτηση στο OED για σένα, θα βγάλει και για μένα. 🙂 Πάντως συμφωνώ με τους άλλους πως η εμπάθεια εναντίον των ελλήνων που γέννησε την έκφραση έχει περισσότερο να κάνει με το Βεργίλιο παρά με αρβανίτες stradioti.

  49. sarant said

    Νικονικόλα, αν απαντάς στο σχ. 32 σ’ ευχαριστώ, αλλιώς δες το σχόλιο 32. Πολύ ενδιαφέρον αυτό για τον κυρΙάνια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: