Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Μαργαριτάρια για τη Μάργκαρετ

Posted by sarant στο 27 Απριλίου, 2009


Η λαίδη Θάτσερ, τον καιρό που δεν ήταν λαίδη αλλά σιδηρά κυρία και πρωθυπουργός της Αγγλίας, είχε πει ένα απόφθεγμα που έμεινε:

Being powerful is being like a lady;  if you have to tell people you are, you aren’t.

Όπως επισήμανε πρώτος ο φίλτατος Ζάζουλας στο φόρουμ Λεξιλογία, χτες η κυριακάτικη Καθημερινή, ή μάλλον το Κ, το περιοδικό της, είχε αφιέρωμα στην Μάργκαρετ Θάτσερ και κακομετέφρασε το ευφυολόγημα ως εξής:

«Το να είσαι ισχυρός είναι σαν να είσαι γυναίκα. Εάν χρειάζεται να το εξηγήσεις για να σε πιστέψουν, τότε… δεν είσαι.»

Φυσικά, η επιλογή του «γυναίκα» για το lady, αντί του «κυρία» είναι τραγικά άστοχη και απονευρώνει εντελώς το λογοπαίγνιο. Κάθε γυναίκα είναι γυναίκα, και δεν χρειάζεται να το αποδείξει, αλλά δεν είναι κυρίες όλες οι γυναίκες!

Παραδόξως, ή ίσως όχι, σχεδόν ολόιδια και εξίσου κακή ήταν η απόδοση του ίδιου αποφθέγματος πριν από μερικά χρόνια, από το in.gr:

«Το να έχεις εξουσία είναι σαν να είσαι γυναίκα.
Εάν θα πρέπει να λες στον κόσμο πως όντως είσαι, τότε δεν είσαι».

Το απόφθεγμα της Θάτσερ έχει παλιότερα μεταφραστεί από τον Πάσχο Μανδραβέλη, στη συλλογή Λεξικό του έξυπνου λόγου, ως εξής:
Το να είσαι ισχυρός είναι όπως να είσαι κυρία. Αν πρέπει να λες στους άλλους ότι είσαι, δεν είσαι.

Κάποιες άλλες αποδόσεις προτάθηκαν στη Λεξιλογία σήμερα. Μπορούμε να το συζητήσουμε, αν θα βάλουμε εξουσία ή ισχύ ή δύναμη, ή πώς διατυπώνεται καλύτερα η φράση, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν θα συμφωνήσω με την απόδοση που έδωσε η Καθημερινή ή ο δημοσιογράφος του in.gr.

Βέβαια, τόσο η Καθημερινή όσο και το in.gr έχουν διαπράξει πολύ πιο σοβαρά μεταφραστικά λάθη, που μπροστά τους τούτο δω μπορεί να φαντάζει κάπως ανώδυνο, ή εν πάση περιπτώσει είναι παράνομο παρκάρισμα την ώρα που πλάι σου γίνονται ληστείες μετά φόνου, αλλά θαρρώ πως είναι ενδιαφέρον.

24 Σχόλια προς “Μαργαριτάρια για τη Μάργκαρετ”

  1. ppan said

    Είναι κυρίως περίεργο. Με στοιχειώδη αγγλικά, λόουερ που λένε, καταλαβαίνεις την διαφορά.

  2. SophiaΟικ said

    Αναρωτιέμαι αν η καθημερινή χρησιμοποιεί αυτόματο μεταφραστή και μετά ρετουσάρισμα στα επταχτά, πολλές φορές, αλαλά παώ στοίχημα ότι κι ο αυτόματος εμταφραστής κυρία θα το έλεγε.
    Παρεμπιπτόντως,επειδή το ίδιο άθρο αναφερόταν και στη σιδηρά κυρία λέγοντας ότι ήταν ειρωνικό, η σιδηρά κυρία είναι οργανο βασανηστηρίων, αυτό που είναι σαν κουτί μούμιας με καρφιά που κλείνανε μέσα οι αιμοδιψείς και αιμοσταγείς του μεσαίωνα τα θύματά τους. Φυσικά στα ελληνικά το λογοπαίγνιο χάνεται οπότε το να σου λέει ότι είναι ειρωνικό με απορίες σε αφήνει.
    Και μια που λέμε για μεταφράσεις, προσπαθώ να κάνω τσεκ-ιν στο σάιτ της ΟΑ και μου βγάζει κατι μηνύματα στα αγγλικά που πρέπει να πατήσω την ελληνική σελίδα για να τα δω στα ελληνικά και να καταλάβω τι στο καλό λένε. Είμαι εκτός θεματος το ξέρω…

  3. Μπουκανιέρος said

    Οι άστοχες αποδόσεις δείχνουν μάλλον πρόβλημα στην έκφραση κι όχι στην κατανόηση (νομίζω).

    Απροπό, Νίκο, πρόσεξες ότι ο φίλος σου της τελευταίας σελίδας απόδειξε (την Παρασκευή νομίζω) ότι δεν ξέρει τι σημαίνει η λέξη «μαργαριτάρι»;

  4. dokiskaki said

    Η αυτόματη γκουγκλική μετάφραση (αξίζει ένα τεστάκι κάθε τόσο, έστω και από περιέργεια) είναι:

    «Το να είσαι ισχυρός είναι σαν να είναι μια κυρία. Αν πρέπει να πούμε στον κόσμο σας, δεν είστε. »

    Η προσωπική μου προτίμηση βέβαια είναι στην «εξουσία». Αν πρέπει να εξηγείς στον κόσμο ότι ΕΣΥ κάνεις κουμάντο, άσε καλύτερα…

  5. Πάντως ἐρωτηθεὶς ὁ Μιτερὰν ὰν τοῦ ἀρέσῃ ἡ Θάτσε ὡς γυναῖκα ἀπήντησε ὅτι δὲν τοῦ ἀρέσει οὔτε ὡς γυ[ναῖκα οὔτε ὡς ἄνδρας (νομίζω ὅτι μαρτυρεῖται στὸ προειρημένο ἀνθολόγιο του Μανδραβέλη).

  6. ηλε-φούφουτος said

    @Σοφία, σίγουρα δεν μπερδεύεις την iron lady με την iron maiden (που έγινε και συγκρότημα χέβι μέταλ);

  7. aaduck said

    Η αλήθεια είναι ότι ο χρόνος μετάφρασης, επιμέλειας και διόρθωσης σε μια εφημερίδα είναι περιορισμένος. Και μια άλλη αλήθεια, ακόμη πιο πικρή, είναι ότι αυτά τα «μαγαζιά» δεν «επενδύουν» σε επαγγελματίες μεταφραστές. Τις μεταφράσεις τις χειρίζονται οι δημοσιογράφοι που ασχολούνται με το Διεθνές Ρεπορτάζ. Από εκεί και πέρα τα κείμενα πηγαίνουν στους διορθωτές, οι οποίοι όσο καλή διάθεση και να έχουν ως προς το να είναι συνεπείς κάποια στιγμή… αδιαφορούν εντελώς. Και αδιαφορούν πρωτίστως εξαιτίας του τρόπου που τους αντιμετωπίζουν στα έντυπα ΜΜΕ (θυμίζει λίγο χαλάκι της εξώπορτας). Δεν μπορείτε να φανταστείτε τι περιορισμούς έχουν, δεν μπορείτε να φανταστείτε τι ακούνε σε περίπτωση που μπορεί να έχουν εντοπίσει 1.000 λάθη αλλά να τους έχει ξεφύγει μισό…
    Δεν μπορείτε να φανταστείτε ότι δεν ακολουθούν εννιαία γραμμή, ένα συγκεκριμένο λεξικό, για παράδειγμα, γιατί μπορεί να μην είναι όλες οι λέξεις του «στο κέφι» του εκδότη, του αρχισυντάκτη, του τάδε big-deal-δημοσιογράφου. Το αποτέλεσμα θυμίζει πάντα το φούρνο του Χότζα. Δεν μπορείτε να φανταστείτε τι σημαίνει ο πολύ ή λιγότερο επώνυμος να επιμένει ότι «είναι έτσι γιατί το λέω εγώ και ξέρεις ποιος είμαι εγώ;»
    Σας διαβάζω συχνά και μαθαίνω πολλά και σας ευχαριστώ 🙂 Δεν ήθελα με τίποτα να πω κάτι εναντίον σας, άριστα κάνετε και επισημαίνετε τα πάθη και τα λάθη των εντύπων. Απλώς επειδή πολλές φορές αναφέρεστε σε λάθη που έχετε ψαρέψει από εφημερίδες, ήθελα να σας ενημερώσει «πώς δουλεύει το πράγμα».
    Ευχαριστώ πολύ 🙂

  8. sarant said

    Καλώς ήρθατε aaduck, σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τα καλά λόγια και για την πολύτιμη μαρτυρία!

  9. Mindkaiser said

    @Ηλε-φουφουτος, Σοφία

    Ναι, όντως, το όργανο βασανιστηρίων είναι η περίφημη Iron Maiden, η «σιδηρά παρθένος» όπως συνήθως μεταφράζεται (η νεοελληνική σιδερένια παρθένα προφανώς δεν λογίζεται, για ακόμα μια φορά, εύηχη).
    Χωρίς να θέλω να επεκταθώ, υπάρχει μια ιδιότυπη σχέση μίσους μεταξύ των μελών του πασίγνωστου heavy metal συγκροτήματος και της σιδηράς κυρίας. Όντας οργισμένα νιάτα την εποχή που μεσουρανούσε ο θατσερισμός στη Μεγάλη Βρετανία, είχαν στραφεί ανοικτά εναντίον της και είχαν κοσμήσει αρκετά εξώφυλλα δίσκων τους με αρκετά αμφιλεγόμενες για την εποχή παραστάσεις. Ενδεικτικά, παραθέτω τα κάτωθι:


    Να σημειώσω ότι ένα ειρωνικό προσωνύμιο της Θάτσερ ήταν όντως το iron maiden, ακριβώς ως αντιπαραβολή στο iron lady.

  10. Nicolas said

    Και ο Σσιράκ είχε πει γι΄ αυτήν, « τι θέλει αυτή η κυράτσα / η κατίνα, τα τέτοια μου πάνω σε δίσκο; ».
    Άλλοι υποστηρίουν άλλα (κι είναι ενδιαφέρον πάλι για τους μεταφραστές):
    http://www.elwatan.com/La-France-s-enrhume-l-Europe

    Chirac poussera le bouchon plus loin en s’attaquant à Margaret Thatcher lors du Sommet de Bruxelles en 1988. « Mais qu’est-ce qu’elle veut de plus, cette ménagère ? » Incident diplomatique qui a fait la une de la presse britannique Le Sun, journal à grand tirage titre : « Le Premier ministre français est ordurier. Pendant toute une nuit, traducteurs et interprètes s’interrogèrent pour savoir si Chirac avait traité Mme Thatcher de ‘‘ménagère’’ ou de ‘‘couille’’. »

    αλλά έχω ακούσει μόνο την πρώτη φράση.

  11. SophiaΟικ said

    ηλεφ, εν ΗΒ πιο πολύ βλέπεις το iron maiden για τη Θάτσερ παρά το iron lady (που δε μου φαίνεται καθόλου ειρωνικό, περισσότερο κομπλιμένο μοιάζει).
    Πάντως καμιά φορά αναρωτιέμαι αν όντως της αξίζει τόσο πολύ να τη σιχαίνονται οι πάντες. Από τη μια παρελαβε χώρα υπό διάλυση και τη σουλκούπωσε (βεβαίως μπορεί κανέις να πει ότι χειρότερα δε γινοταν, ότι και να έκανε καλό θα ήταν), από την αλλή στο σουλούπωμα εμειναν απ’εξω τόσοι πολλοί που σχεδόν γυρίσανε στο 19ο αιώνα. Και φυσικά είχε την τύχη με το μερος της- τα Φώκλαντ π.χ ήρθαν κουτί και από εκεί που ήταν σίγουρη η εκλογική της ήττα ξαναβγήκε. Επίσης, όσο κι αν ήθελαν κατόπιν εορτής οι συνεργάτες της να νίψουν τας χείρας τους, έχουν κι αυτοί ευθύνη για το στυλ διακυβέρνησης που καθιερώθηκε.
    Και το βασικότερο: Η θάτσερ ήταν κατι σαν αγγλική εκδοχή της Γιάννας (Δασκαλάκη- Παρθένη – Αγγελοπούλου), ο Ντένις ήταν επιχειρηματίας που ήθελε τη γυναίκα του στην πολιτική για να επωφελούνται οι επιχειρηματικές του δραστηριότητες- πράγμα που έγινε, φυσικά.

  12. […]  Μαργαριτάρια για τη Μάργκαρετ Η λαίδη Θάτσερ, τον καιρό που δεν ήταν λαίδη αλλά σιδηρά κυρία και […] […]

  13. Μπουκανιέρος said

    @11
    «…χώρα υπό διάλυση και τη σουλούπωσε».
    Μάλιστα.
    Κάπως έτσι μου έχει μείνει να προτιμάω τη διάλυση, την ασυδοσία και τα ασουλούπωτα.

  14. ηλε-φούφουτος said

    Αν έχω κάτι θετικό ν’ αναγνωρίσω στη Θάτσερ είναι η ντομπροσύνη της. Ήταν αυτό που έδειχνε. Όχι σαν κάτι Εργατικούς σαν τον Μπλαιρ και τον Κίνοκ.

    Τέσπα, κάθε λαός έχει τους ηγέτες που του αξίζουν, κι αυτό που μου τη δίνει πιο πολύ με τη Θάτσερ είναι ότι όλα τα αρπαχτικά της Ευρώπης την έκαναν ίνδαλμα και πασχίζουν χρόνια τώρα να γυρίσουν και την υπόλοιπη Ευρώπη στο 19ο αιώνα.

  15. SophiaΟικ said

    Ηλέφ, κανένας Άγγλος δεν είναι ντόμπρος. Είναι εθνική αρετή το να λες άλλα και να κάνεις άλλα. Απλά ο Μπλαιρ το ανέβασε σε άλλα επίπεδα, ενώ η Θάτσερ το διατηρούσε στα αναμενόμενα για πολιτικό. Ο μπλαιρ είναι πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση πολιτικού- χωρία καμία ιδεολογία και με πολύ χαλαρό πρόγραμμα, κυβερνούσε με βάση τα αποτελεσματα των ερευνών αγοράς (όχι δημοσκοπήσεις, το άλλο, focus groups) και με τους δημοσιοσχεσίτες να μας φλομώνουν στο newspeak. Ένας πολιτικός όλο εμφάνιση/ παρουσία και χωρίς ουσία, δηλαδή. Ήταν κλασσικό επακόλουθο του Θατσερισμού. Η δυστυχία είναι ότι το ίδοι μοντέλλο ακολουθούν κι άλλοι. Και παώ στοίχημα ότι αν δεν ήταν τόσο γελοία και φανερά υπηρέτης των Αμερικανών θα τον θεωρουσαν υπόδειγμα σοσιαλιστή ηγέτη πολλοί στην Ευρώπη.

    Κι η Θάτσερ αγκαλίτσα με τον Ρήγκαν ήταν αλλά δεν έδινε την εντύπωση ότι είχε του δώσει γη και ύδωρ.

  16. ηλε-φούφουτος said

    Τι «θα τον θεωρουσαν υπόδειγμα σοσιαλιστή ηγέτη»; Μήπως δεν προσπάθησαν ουκ ολίγοι αρθρογράφοι και λοιποί μπουρδολόγοι (π.χ. Μίμης Ανδρουλάκης) να μας τον παρουσιάσουν έτσι; Απλώς συχνά-πυκνά κοτσάρανε και την επωδό «μην κοιτάτε την εξωτερική του πολιτική! την επιτυχημένη του οικονομική πολιτική να κοιτάτε!».

  17. kostas said

    Η Θάτσερ θεωρείται στη χώρα της η καλύτερη πρωθυπουργός που είχαν ποτέ, και όπως ανέφεραν και άλλοι εδώ κυριολεκτικά ανέσυρε την χώρα της από τον πάτο που είχαν οδηγήσει οι πολιτικές των εργατικών και τα συνδικάτα (π.χ. British Leyland, ορυχεία).

  18. Έλα, βρε Ηλεφούφουτε, όχι και μπουρδολόγος ο Μίμης! Υπερβολικό σε βρίσκω. Μην τα ισοπεδώνουμε όλα τώρα. Κοτζάμου συγγραφέας, αναλυτής, αρθρογράφος, μυθιστοριογράφος, τιβί περσόνα … και κυρίως πολιτικός ανήρ με αρχές και συνέπεια, όχι εκκρεμές σαν κάτι άλλους… δεν μπορεί, κάτι παραπάνω θα ξέρει από σένα και (κυρίως) από μένα.

    Τσκ τσκ τσκ, η νεολαία της σήμερον δεν έχει πια κανένα σέβας για τους στυλοβάτες αυτής της χώρας…

  19. SophiaΟικ said

    kostas δεν ξέρω πόσοι τη θεωρούν την καλύτερη, πάντως επειδή εγώ συναντάω όλων των ειδών τον κόσμο, ότι έχει να κάνει με την περίοδο αυτή το αποκυρήσσουν όλοι- κάτι δε λεέι αυτό; Ακόμα και μεσα στο κόμμα της φοβούνται μην ταυτιστουν και κάνουν ό,τι μπορούν να αποστασιοποιηθούν από τη Θάτσερ.
    Α, και ξεχνάμε φυσικά ότι πήγαινε για πανωλεθρία στις επόμενες εκλογές, αλλά έγινε αυτό με τα Φωκλαντ και σώθηκε.
    Επίσης στην Ελλάδα νομίζουν πολλοί ότι έκλεισε τα ορυχεία γιατί απεργούσαν οι εργαζόμενοι, ενώ στην πραγματικότητα η απεργία γινόταν για να ΜΗΝ κλείσουν τα ορυχεία.

    Οι εργαζόμενοι στα ανθρακωρυχεία ήταν καλοπληρωμένοι, φυσικά, αλλά το σημαντικότερο: υπηρχε μέσω των συνδικάτων κοινωνική οργάνωση που δεν την αντικατέστησε το κράτος. Αθλητικοί σύλλογοι, ορχήστρες, σχολεία, κέντρα επιμόρφωσης, υποτροφίες κλπ. Και μετά; Ολόκληρες περιοχές της χώρας βυθισμένες στη φτώχεια, τα παιδιά των τοτε εργατών, σήμερα είναι γονείς παιδιών που δεν εχει στον ήλιο μοίρα, που έχει περάσει στην απόλυτη εξαθλίωση.

    Αλλά το μεγαλύτερο πρόβλημα για όλους μας ήταν το ότι μετά από την ήττα των συνδικάτων ο συνδικαλισμός στη Βρετανία πέθανε. Και βεβαίως οι εργατοπατέρες του σαλονιού με ενοχλούν πάρα πολύ, αλλά όταν είχα προβλήματα στη δουλειά μου χωρίς καμια σχετική πείρα, γνώση, επαφή με κάποιον που ξερει τι γίνεται, περασαν μήνες μέχρι να βρω άκρη μόνη μου και στο τέλος ειχα αποδυναμώσει τη θεση μου λόγω άγνοιας. Αν υπήρχε συλλογος εργαζομένων ίσως το πρόβλημα να μην έφτανε εκεί που έφτασε και το σημαντικότερο, ίσως να μην είχε μεγάλο προσωπικό κόστος.

    Φίλη που δούλευε στη ΒΤ που έχει συνδικάτο πήγε και είπε το προβλημά της στο συνδικάτο, έγινε συνάντηση μεταξύ συνδικαλιστη- προσωπάρχη- διεύθυνσης, και το αποτέλεσμα; Αναδρομική άυξηση γιατί την είχαν ρίξει οικονομικά σε σχέση με τους άντρες του τμήματος (αυτό ήταν αναπ΄παντεχο, δεν ήξερε τι μισθούς έπαιρναν οι άλλοι αλά ο συνδικαλιστης το έθεσε και αυτό το θέμα), μετακίνηση σε καλύτερο πόστο για να μην έχιε τον ίδιο προιστάμενο κι όλα μέλι- γάλα χωρίς να φτασει το θέμα στα άκρα.

  20. ηλε-φούφουτος said

    Τιπού σχ. 18, με παρεξήγησες. Όταν είπα «μπουρδολόγος» εννοούσα ακριβώς αυτό που λες κι εσύ: Κοτζάμου συγγραφέας, αναλυτής, αρθρογράφος, μυθιστοριογράφος, τιβί περσόνα … και κυρίως πολιτικός ανήρ με αρχές και συνέπεια και εκκρεμές του Φου-Μαν-Τσου Φούφουτου. Επίσης, συμπληρώνω εγώ, οικονομολόγος, ψυχαναλυτής, θρησκειολόγος και στοχαστής.
    Πρόκειται για νεότερη σημασιολογική εξέλιξη της λέξης «μπουρδολόγος». Δεν την ήξερες; Αδιάβαστος!

  21. SophiaΟικ said

    Ηλεφ (16): ποια επιτυχημένη οικονομική πολιτική; Αυτή που προκάλεσε την κρίση τώρα; ‘Η μήπως την σοσιαλιστική πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων;

    Το μόνο επιτυχημένο του Μπλαιρ ήταν το ότι ήξερε πότε να φύγει ώστε να χρεωθούν άλλοι τη οικονομικη κρίση και τα σκάνδαλα.

  22. ηλε-φούφουτος said

    Μη ρωτάς εμένα, Σοφία! Ρώτα τους Έλληνες αρθρογράφους (π.χ. Σήφη Πολυμίλη) που είχαν δει στην τελευταία εκλογική νίκη του Μπλαιρ δικαίωση της οικονομικής πολιτικής του.

  23. SophiaΟικ said

    Ηλέφ, ΗΤΑΝ δικαίωση της οικονομικής πολιτικής του η επανεκλογή του. Ποιός άλλος πολιτικός γέμισε τόσο πολύ την τσέπη των αεριτζήδων; Ούτε η Θάτσερ το πέτυχε αυτό, ούτε κανένας άλλος πριν τον Μπλαίρ.

  24. Σταύρος said

    Προς Kostas του σχολίου #17:
    Η Θάτσερ θεωρείται στη χώρα της ως η καλύτερη πρωθυπουργός κλπ. κλπ. από τους ομοϊδεάτες της Συντηρητικούς, και όχι από όλους τους Βρετανούς ε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: