Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γρίπη και ινφλουέντσα: ιστορία των λέξεων

Posted by sarant στο 2 Μαΐου, 2009


Καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές, η πρόσφατη επιδημία της γρίπης παίρνει παγκόσμιες διαστάσεις. Μην μπορώντας να μαντέψω πώς θα καταλήξει, αντί να πιθανολογήσω χωρίς καμιά βάση, προτίμησα να λεξιλογήσω. Αν μάλιστα σκεφτούμε πως μια από τις πρώτες αποφάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ήταν να επιμείνει να μην αποκαλούμε «γρίπη των χοίρων» τη νέα παραλλαγή της ασθένειας, ούτε «μεξικάνικη γρίπη», αλλά γρίπη Α, ίσως και η δική μου ενασχόληση με τις λέξεις και τα ονόματα να μην είναι τόσο παράταιρη.

Η γρίπη είναι λέξη δάνεια· τα λεξικά θα μας πούνε ότι προέρχεται από το γαλλικό grippe, από το ρήμα gripper που θα πει αρπάζω και που έχει γερμανική προέλευση. Οι αγγλομαθείς θα αναγνωρίσουν το αγγλικό grip, οι γερμανομαθείς το γερμανικό greifen, που και τα δυο σημαίνουν ‘αρπάζω, πιάνω’. Η λέξη grippe είναι παλιότερη στα γαλλικά, αλλά με τη σημασία της ασθένειας μαρτυρείται από το 1743, επειδή προφανώς η ασθένεια μάς αρπάζει απότομα, μάς κυριεύει ξαφνικά. Στα ελληνικά τη γράφαμε με δύο πι, γρίππη, επειδή όμως –και σωστά– τις δάνειες λέξεις η σημερινή ορθογραφία τις γράφει όσο το δυνατόν απλούστερα, εδώ και αρκετά χρόνια έχει καθιερωθεί η γρίπη.

Οι αγγλομαθείς όμως θα μας πουν ότι στα αγγλικά η γρίπη λέγεται αλλιώς. Αν συχνάζετε σε αγγλόφωνους ιστότοπους, θα προσέξατε ίσως ότι η πρόσφατη γρίπη ειπώθηκε «swine flu», ή τουλάχιστον έτσι λεγόταν πριν εφαρμοστούν οι ονοματολογικές οδηγίες του ΠΟΥ. Λοιπόν, flu η γρίπη στα αγγλικά, μια λέξη που ούτε αγγλική είναι ούτε ολόκληρη: τα αγγλικά δανείστηκαν τη λέξη από το ιταλικό influenza, κι επειδή μια τόσο κοινή και τόσο επικίνδυνη λέξη δεν μπορεί βέβαια να είναι τετρασύλλαβη, οι πρακτικοί εγγλέζοι τη συντόμεψαν σε flu.

Τι είναι όμως η influenza; Ασφαλώς θα αναγνωρίσατε τη λέξη influence, που γράφεται ίδια στ’ αγγλικά και στα γαλλικά και σημαίνει επιρροή –τι σχέση μπορεί να έχει η επιρροή με τη γρίπη; Στα παλιότερα χρόνια πίστευαν ότι οι ασθένειες αυτές, οι μεταδοτικές, προκαλούνται από την επίδραση των άστρων πάνω στον οργανισμό μας και στον χαρακτήρα μας. Αυτή ήταν η influentia στα μεσαιωνικά λατινικά, influenza στα ιταλικά. Σε μια από τις πανευρωπαϊκές επιδημίες της γρίπης, που ξεκίνησε από την Ιταλία, το 1743, στην Αγγλία δεν διαδόθηκε μόνο η ασθένεια αλλά και η λέξη που τη δήλωνε, κι έτσι πολιτογραφήθηκε αγγλική. Θα προσέξατε πως την ίδια ημερομηνία την ανάφερα πιο πάνω: και στα γαλλικά η αντίστοιχη λέξη grippe καταγράφεται από τότε, από την ίδια επιδημία.

Είπα πιο πάνω ότι η λέξη γρίπη είναι δάνεια λέξη, αλλά είναι πλήρως ενσωματωμένη στο ελληνικό τυπικό και έχει δώσει αρκετά παράγωγα: γριπούλα, γριπιασμένος ή γριπωμένος, αντιγριπικός, ακόμα και το λόγιο γριπώδης. Παλιότερα ακουγόταν και η ινφλουέντσα ή ινφλουέντζα, δάνειο από τα ιταλικά. Κι αν σήμερα ελάχιστα ακούγεται, στις αρχές του αιώνα οι δυο όροι, γρίπη και ινφλουέντσα, είχαν συγκρίσιμη συχνότητα, όπως μπορώ να συμπεράνω από μια πρόχειρη αναζήτηση στα σώματα κειμένων. Εικάζω ότι ο όρος γρίπη επικράτησε επειδή είναι πιο σύντομος και ευκολοπρόφερτος κι επειδή τα γαλλικά, σαν γλώσσα δανεισμού είχαν μεγαλύτερο γόητρο την εποχή εκείνη.

Πότε όμως μπήκε στην ελληνική γλώσσα η γρίπη; Ή η ινφλουέντζα; Το λεξικό Μπαμπινιώτη μάς λέει ότι ο όρος «γριπώδης» μαρτυρείται από το 1889, μια πληροφορία που την αντλεί από τη Συναγωγή του Στέφανου Κουμανούδη. Ο λόγιος αυτός αποδελτίωνε επί πολλά χρόνια, στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, νέες λέξεις από εφημερίδες και άλλες πηγές. Πράγματι, τόσο ο όρος γρίπη όσο και ο όρος γριπώδης έχουν αποδελτιωθεί από τον Κουμανούδη σε ιατρικό άρθρο του 1889.

Ο Κουμανούδης αποδελτιώνει επίσης την ινφλουέντσα, ή μάλλον, όπως προτιμάει να τη γράφει «ιμφλουέντσα», και μαζί καταγράφει και μερικά μάλλον αστεία παράγωγά της σε καθαρεύουσα, όπως ιμφλουεντσιών (μετοχή του ρήματος ‘ιμφλουεντσιώ’, πάσχω από ι.) ιμφλουεντσιοπαθής, ιμφλουεντσιασμένος, ιμφλουεντσιώδης και, το αποκορύφωμα, ιμφλουεντσοπαραγωγός καιρός. Μέχρι να το πει ο γιατρός, έχει αποδημήσει εις Κύριον ο άρρωστος. Διόλου περίεργο που οι λέξεις αυτές έμειναν θνησιγενείς. Καλός ο Κουμανούδης, που έχει και πολύ γουστόζικες παρατηρήσεις σε πολλά λήμματά του, αλλά στη σημερινή εποχή έχουμε κι άλλα εργαλεία. Ας κάνουμε και τη δική μας έρευνα στα ψηφιοποιημένα σώματα του Διαδικτύου, μήπως και βρούμε παλιότερες ανευρέσεις της γρίπης.

Και βρίσκουμε. Στον «Ασκληπιό», σύγγραμμα περιοδικόν της εν Αθήναις Ιατρικής Εταιρείας, και συγκεκριμένα στο τεύχος του Ιουλίου 1857, βρίσκω μια πραγματεία για κάποια φαινόμενα «αποτελούντα την ούτω δη καλουμένην γριππώδη επιδημίαν. Και στο τεύχος του Ιουλίου-Αυγούστου 1858 του ίδιου συγγράμματος βρίσκω αναφορά με τίτλο «Ο εν Λοκρίδι επιδήμιος κατάρρους (Γρίππη)». Καθώς ο γιατρός του 1858 χρησιμοποιεί επεξηγηματικά τον όρο «γρίππη» μπορούμε να συμπεράνουμε ότι δεν νεολογίζει αλλά χρησιμοποιεί έναν όρο καθιερωμένο από αρκετά χρόνια. Την ίδια επεξήγηση σε παρένθεση, δηλαδή: «καταρροϊκούς πυρετούς (γρίππη)», τη βρίσκω σε ένα τεύχος του περιοδικού Η εν Αθήναις Ιατρική Μέλισσα, του Δεκεμβρίου 1855. Μπορούμε όμως να πάμε ακόμα πιο πίσω: σε τεύχος του 1853 πάλι της Ιατρικής Μέλισσας, βρίσκω άρθρο «Περί ιάσεως της γρίππης δια της θειικής κινίνης». Καταφέραμε λοιπόν να ανεβάσουμε 36 ολόκληρα χρόνια τη χρονολόγηση του Κουμανούδη –είδατε πόσο εξελιγμένα είναι τα σύγχρονα εργαλεία;

Τo 1918 που χτύπησε πανδημία γρίππης, που τότε ήταν η φοβερή ισπανική, αμέσως μετά τον πρώτο μεγάλο πόλεμο, τα θύματα υπολογίζονται από 20 έως 100 εκατομμύρια. Εκείνη η γρίπη είχε χτυπήσει πολύ τους νέους, όχι τα παιδιά και τους ηλικιωμένους όπως γίνεται συνήθως. Αυτή τη φορά, μάλλον τα πράγματα δεν θα φτάσουν ως την πανδημία· μπήκε κι ο Μάης και ο ιός τις ζέστες δεν τις αντέχει. Προβλέπω πάντως ότι παρ’ όλες τις προσπάθειες των αρμοδίων, η ονομασία «γρίπη τύπου Α» δεν θα εκτοπίσει εντελώς τη «γρίπη των χοίρων» στον δημοσιογραφικό λόγο.

51 Σχόλια προς “Γρίπη και ινφλουέντσα: ιστορία των λέξεων”

  1. ppan said

    Ωπ! Σε έπιασα στα πράσα να ελληνοκεντρίζεις! Οι ζέστες πιάνουν τον Μάιο μόνο στο πάνω μέρος της γης. Στο αποκάτω πιάνει ψυχρούλα.

  2. sarant said

    Ναι βρε παιδί, αλλά το Μεξικό είναι στο επάνω μέρος 🙂
    Μάλλον Μεξικοκεντρίζω.

  3. Mindkaiser said

    Νομίζω ότι απέχουμε όντως πολύ από το να βιώσουμε καταστάσεις όπως του 1918, καθότι η ισπανική γρίπη, ή αλλιώς «La Grippe», είχε προσβάλει περίπου το 1/3 του τότε παγκόσμιου πληθυσμού (500 εκατομμύρια ανθρώπους σε σύνολο 1,8 δισεκατομμυρίων). Πάντως, σε μια υποτυπώδη μελέτη που πραγματοποίησα για τις ανάγκες της συγγραφής ενός κομματιού του δικού μου μπλογκ, διαπίστωσα κι εγώ με έκπληξη το εύρος της απόκλισης για τον συνολικό αριθμό των θυμάτων. Κατέληξα ότι, για αρκετά χρόνια, ο υπολογιζόμενος αριθμός κυμαίνονταν μεταξύ 20-50 εκατομμυρίων. Όμως, το 2002 εκδίδεται μελέτη δύο ερευνητών (Johnson, Mueller) με τίτλο «Updating the account: global mortality of the 1918-1920 «Spanish» influenza pandemic», η οποία επαναπροσδιορίζει τον αριθμό των πιθανών θυμάτων στα 100 εκατομμύρια, ανοίγοντας έτσι ένα νέο κύκλο συζητήσεων.

  4. περαστικός said

    Μου είπανε προχθές μια, παλιά προφανώς, μαντινάδα γι’αυτή τη γρίπη του 18.

    Εμείς δε θα χωρίσουμε
    εκτός και να γυρίσει
    η γρίπη του δεκαοχτώ
    να μάσε ξεχωρίσει

  5. ἀπαρἀδεκτο τὸ σύστημα μεταγραφῆς τῶν ξένων λέξεων κατὰ τὴν ἁπλούστερη γραφή. ἐδῶ φτάσαμε στὰ τραγελαφικὰ σίστεμ καὶ φίνιξ (κοντεύουν κι αὐτὰ νὰ μποῦν στὴν στρατιὰ τῶν ἀγνώριστων!

  6. sarant said

    Περαστικέ, σ’ ευχαριστώ πολύ, πολύ καλό!

    Και η ασιατική γρίπη, που δεν την έβαλα στο άρθρο, έχει περάσει στη νεότερη στιχουργική μας, στη Λιλιπούπολη (στίχοι της Μσριανίνας Κριεζή, μουσική Λένας Πλάτωνος):

    Είμαι μία Ασιατική γρίπη
    έρχομαι απ’ την ανατολή,
    ταξιδεύοντας μέρα και νύχτα
    πάνω σ’ ένα μαγικό χαλί.

  7. sarant said

    Κορνήλιε, dura lex sed lex.

    Αλλωστε, έτσι μπορούμε να ξεχωρίζουμε το Φίνιξ της Αριζόνας από τον Φοίνιξ (σικ) της Καλλιθέας.

  8. nickel said

    Αλλωστε, έτσι μπορούμε να ξεχωρίζουμε το Φίνιξ της Αριζόνας από τον Φοίνιξ (σικ) της Καλλιθέας.

    Όπως άλλωστε την Άθενς (ή το Άθενς) του Οχάιο, της Γεωργίας, του Τενεσί, της Αλαμπάμας και πάει λέγοντας, καθώς και τον Ανδρέα Άθενς, από την Αθήνα με την Καλλιθέα.

  9. γιὰ μένα αὐτὴ ἡ lex εἶναι καταργητέα. καὶ σιγὰ τώρα ποὺ διατηροῦμε τὸ σύστημα αὐτὸ γιὰ νὰ ξεχωρίζουμε τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο. σύστεμ καὶ φοίνιξ. ἂν ἔχετε κότσια γράψτε καὶ Κονσταντίνος ἢ Μιχαΐλ. μὴ τρελλαθοῦμε κιόλας! οἱ ξένοι σέβονται τὴν ὀρθογραφία μας κι ἐμεῖς θὰ σεβαστοῦμε τὴν δική τους, πόσο μᾶλλον ὅταν ἐν πολλοῖς εἶναι καὶ δική μας (π.χ. σύστεμ)

  10. SophiaΟικ said

    Κορνήλιε, ας μείνουμε και σε κανένα άρθρο στα του άρθρου, στην προκειμένη περίπτωση στα της γρίππης γιατι όλο παρεκκλίνουμε στο θεμα της ορθογραφίας.

    Λοιπόν μένοντας στα περί γρίππης, η ασιατική γρίππη, η ισπανική γρίππη και τωρα η μεξικανική γρίππη δείχνουν τον εξωτισμό της αρρώστιας, έχουμε την ανάγκη να την κανουμε εξωτική άραγε; Ίσως εχουμε, επειδή είναι κοινή αρρωστια. οπότε αντι να μας σκοτώνει η κοινή αρρώστια, μας σκοτώνει ολόκληρη γρίππη εισαγωγής. Όχι ο,τι κι ό,τι, γρίππη του Μήτσου (ή του Τζιμ, του Ζακ, του Χανς ή άλλου λαϊκού τύπου).
    Κι όταν δεν μας σκοτώνει η εξωτική γρίππη μας σκοτώνει η γρίππη των πτηνών, των χοίρων, των αγελάδων (αυτό ήταν άλλο ανέκδοτο, βεβαια). Των γαιδάρων δε νομίζω να έχουμε, γιατι τα γαϊδούρια δεν τρώγονται, ούτε είναι πολύ κοινά πια.

  11. Μαρία said

    Νίκο, η Ππαν έχει δίκιο. Τα ίδια τόνισε κι ο Τριχόπουλος το πρωί, κατά τα άλλα καθυσηχαστικός. (Μπορεί το φθινόπωρο να μας ξανάρθει απ’ το νότιο ημισφαίριο)

    Σοφία τα εισαγόμενα μου θύμισαν τη μαλαφράντζα. Έτσι έλεγε η γιαγιά μου τη σύφιλη, που οι Ιταλοί την είχαν φορτώσει στους Γάλλους κι αυτοί με τη σειρά στους Ναπολιτάνους (mal francais, mal napolitain).
    Στα χρόνια μου λέγαμε πια σύφιλη αλλά διατηρήσαμε το επίθετο μαλαφραντζάρς για κάθε κακομοίρη και καχεκτικό.

  12. μαλαφράντζα τὴν λέει κι ὁ Καββαδίας στὸ ποίημα Πικρία. ἀπὸ κεῖ πρωτόμαθα αὐτὴν τὴν λέξι.

  13. SophiaΟικ said

    Εγώ πάντως τον άλλο μήνα παώ Νέα Υόρκη κι αν είχα βγάλει εισητήριο αμέσως και δεν άκουγα όλους αυτου΄ς που κάιγόντουσαν αν περιμένω να δω πως θα εξελιχτεί η γρίππη θα το είχα πληρώσει πιο φτηνά. Τι με έκανε να βγάλω τελικά το εισητήριο; Είδα στην τηλεόραση τι μετρα έχιε παρει η βρετανική κυβέρνηση σε περίπτωση πανδημίας και αποφάσισα ότι καλύτερα αρρωστη στη Νέα Υόρκη να τραβιέμαι με την ιδιωτική ασφάλιση, παρά στο Λονδίνο με το ΕΣΥ. Μιλάμε για τόση εμπιστοσύνη στο σύστημα. 🙂

  14. SophiaΟικ said

    Όσ για της αρρώστιες, πολλές τις φορτώνουν οι λαοί σε κάποιους άλλους λαούς. Τη μαλαφράντζα την ξε΄ρω κκι εγώ από τον Καββαδία.
    Η σύφιλη πάντω είναι κλασσικό παράδειγμα. λέει στη Βικι ότι οι Γάλλοι τη λένε αρρωστια των Ιταλών, οι Ιταλοί των Γάλλων, οι Ρώσσοι των Πολωνών, οι Τουρκοι των χριστιανών, οι Ολλανδοί των Ισπανών. Καμία εθνικότητα δεν αναλαμβάνει την ευθύνη.

  15. Νομίζω τὴν ἔφεραν οἱ Ἰσπανοὶ ἀπὸ τὴν Ἀμερική. Κάπου ἐμπλέκονται καὶ οἱ Ἀψβοῦργοι (οἱ ὁποῖοι βασίλευανμ καὶ στὸ Μεξικό).

  16. Πολύ πρόσφατα βγήκε μια μελέτη για τη σύφιλη (τώρα δεν μπορώ να θυμηθώ λεπτομέρειες) που από ό,τι διάβασα φαίνεται πάρα πολύ ενδιαφέρουσα.

  17. Τη βρήκα: Ελένη Καλογιάννη, Η σύφιλη: προνεωτερικές αφηγήσεις περί νοσηρής σεξουαλικότητας, Αθήνα: Ταξιδευτής, 2009.
    Βλ. και
    http://www.tanea.gr/default.asp?pid=30&ct=19&artid=4505785
    http://www.tanea.gr/default.asp?pid=30&ct=19&artid=4505786&enthDate=07032009
    http://www.tanea.gr/default.asp?pid=30&ct=19&artid=4505787&enthDate=07032009
    (η κακή συνήθεια των «Νέων» να κόβουν τα άρθρα σε κομμάτια…)

  18. Μαρία said

    Και δω το πρώτο σύγγραμμα στα ρωμαίικα για τη μαλαφράντζα:
    http://www.karaberopoulos.gr/karaberopoulos/ergasies/45.asp

  19. νὰ θυμηθοῦμε καὶ τὴν ὠχρὰ σπειροχαίτη τοῦ Καρυωτάκη;

  20. SophiaΟικ said

    Ενδιαφέρον παντως το ότι μπλέξαμε σύφιλη και γρίππη.

    Οι ιθαγενείς της Αmερικής λέει ο μύθος αποδεκατίστηκαν από την αγνωστή τους γρίππη για την οποία δεν είχαν καμία αντίσταση (και από ιλαρά, ερυθρά, ευλογιά και άλλες ευρωπαϊκές αρρώστιες) και κόλλησαν τους κονκισταδόρες σύφιλη (και ταινία και μια- δυο άλλες αρρώστιες ελαφρές). .

  21. sarant said

    Οπότε, κάνατε εσείς τη δουλειά 🙂

  22. Eleni said

    Μια και για αρρώστιες ο λόγος, και μια και μένω στο ΜΕξικό, οπότε με αφορά άμεσα…

    κατ’αρχήν στα ισπανικά χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά τη λέξη influenza γιατί δεν ξέρουν αν πρέπει να λένε gripe ή gripa!

    Όσον αφορά τη σύφιλη αλλά και τις περισσότερες μολυσματικές αρρρώστιες, τις έφεραν οι Ισπανοί στην Αμερική, και καθώς ο κόσμος εδώ δεν είχε αντισώματα να προστατευθεί ήταν ο κύριος λόγος αφανισμού των αυτοχθόνων πληθυσμών.

    Και τρίτον, εδώ δεν έπιασαν απ΄λως οι ζέστες, είναι η άνοιξη η ζεστή εποχή του χρόνου, καθώς το καλοκαίρι έχει βροχές, και όπως κυκλοφορούμε με μάσκες κάθε φορά που βγαίνουμε έξω (μερικοί βαρεμένοι τις χρησιμοποιούν και μέσα στα σπίτια τους!), κοντεύουμε να βγάλουμε τη ΜΠΕΜΠΕΛΗ….

  23. Φίλτατε Νικοκύρη, έγραψες πάλι. Το Λεξικό της (γαλλικής) Ακαδημίας πράγματι δίνει το 1743 σαν χρονολογία πρώτης εμφάνισης του grippe με τη σημασία της αρρώστιας. Ενδιαφέρον πάντως έχει ότι και ο Τολστόι, στην αρχή αρχή τού Πόλεμος και Ειρήνη (1.1) λέει πως, ακόμα και το 1805, η λέξη grippe ήτανε καινούργια, και πως ελάχιστοι ήταν εκείνοι που τη χρησιμοποιούσαν. Με το ύφος του μάλιστα υπαινίσσεται, μου φαίνεται, ότι η χρήση της λέξης υποδήλωνε και κάποιον ακκισμό (τη χρησιμοποιεί, ας πούμε, η ελαφρώς υπερφίαλη, ελαφρώς κοκορόμυαλη Άννα Σέρερ, κυρία επί των τιμών της Αυτοκράτειρας).

  24. sarant said

    Ελένη, καλώς ήρθες στο ιστολόγιο! Πολύ ενδιαφέροντα αυτά που έγραψες και απο πρώτο χέρι! Δηλαδή, τώρα, ο μέσος Μεξικάνος τη συγκεκριμένη επιδημία τη λεει influenza, σκέτο; Ή βάζει επίθετο μετά; Και ποιο; Και δεν το έχουν, έστω προφορικά, συντομέψει σε la flu;

    Τιπούκειτε, ευχαριστώ πολύ! Και το δίνει γαλλικά στο κείμενο ο Τολστόι, όπως βέβαια γαλλικά μιλούσε η αριστοκρατία:

    — Eh bien, mon prince. Gênes et Lucques ne sont plus que des apanages, des поместья, de la famille Buonaparte. Non, je vous préviens que si vous ne me dites pas que nous avons la guerre, si vous vous permettez encore de pallier toutes les infamies, toutes les atrocités de cet Antichrist (ma parole, j’y crois) — je ne vous connais plus, vous n’êtes plus mon ami, vous n’êtes plus мой верный раб, comme vous dites. Ну, здравствуйте, здравствуйте. Je vois que je vous fais peur, садитесь и рассказывайте.
    Так говорила в июле 1805 года известная Анна Павловна Шерер, фрейлина и приближенная императрицы Марии Феодоровны, встречая важного и чиновного князя Василия, первого приехавшего на ее вечер. Анна Павловна кашляла несколько дней, у нее был грипп, как она говорила (грипп был тогда новое слово, употреблявшееся только редкими). В записочках, разосланных утром с красным лакеем, было написано без различия во всех:

    Κι επειδή δεν ξέρουν όλοι ρώσικα:

    «Well, Prince, so Genoa and Lucca are now just family estates of the Buonapartes. But I warn you, if you don’t tell me that this means war, if you still try to defend the infamies and horrors perpetrated by that Antichrist- I really believe he is Antichrist- I will have nothing more to do with you and you are no longer my friend, no longer my ‘faithful slave,’ as you call yourself! But how do you do? I see I have frightened you- sit down and tell me all the news.»

    It was in July, 1805, and the speaker was the well-known Anna Pavlovna Scherer, maid of honor and favorite of the Empress Marya Fedorovna. With these words she greeted Prince Vasili Kuragin, a man of high rank and importance, who was the first to arrive at her reception. Anna Pavlovna had had a cough for some days. She was, as she said, suffering from la grippe; grippe being then a new word in St. Petersburg, used only by the elite.

  25. argosholos said

    Μία ενδιαφέρουσα ανάλυση για το τη συνεισφορά των μικροβίων στην εξέλιξη του ανθρώπου υπάρχει στο κλασσικό βιβλίου του Jared diamond: όπλα, ατσάλι και μικρόβια. Προφανώς οι ευρωπαίοι επηρεάστηκαν λιγότερο από τις αρρώστιες των ντόπιων αμερικάνων, ενώ, αντίθετα, οι ιθαγενείς σχεδόν αποδεκατίστηκαν. Οι ευρωπαίοι ζούσαν σε πυκνοκατοικημένες πόλεις και είχανε περάσει αρκετούς λοιμούς και μαύρους θανάτους…
    Όσο για τη φωνητική ορθογραφία, για φανταστείτε τους χήρους: Δε φτάνει που χάσανε τις γυναίκες τους, κόλησαν και την ομώνυμη γρίπη…

  26. sarant said

    Αργόσχολε, ευχαριστώ.

    Σε σχέση με τους χήρους, το θέμα είναι ποιος «ήρξατο χηρών αδίκων»

  27. SophiaΟικ said

    Όντως, οι αμερικανοί ζόυσαν σε μικρές απομονωμένες κοινότητες κι όταν αρρώστιαναν η αρρώστια έμενε στην κοινότητα, τους καθα΄ριζε όλους και δεν αναπτυσσονταν αντισώματα στον συνολικό πλυθισμό. Υπάρχιε κι η θεωρία που λεέι ότι επειδή ήρθαν από την Ασία από τα βόρεια προς τανότια, το κρύο και οι χειμώνες της Αλασκας σκότωσαν πολλά μικρόβια κι έτσι γενικά είχαν πιο αθώο οργανισμό από τους ευρωπαίους. Για τη συφιλη, είχα διαβασει ότι είναι ασυμπτωματική στους ιθαγενείς της Αμερικής, αλλλά όχι και στους Ευρωπαίους.

    Τώρα σχετικά με το ΜΕξικό, αυτό σκεφτόμουν κι εγώ: ήδη είναι καλοκαίρι, τι μας λεένε ότι το καλοκαίρι θα παίε για παραθερισμό η γρίππη;

  28. Nicolas said

    Και γαλλικό συμπλήρωμα, εδώ:
    http://www.liberation.fr/chroniques/0101565109-grippe
    Οι μη γαλλό, ας ζητήσουν μία μετάφραση όσοι πιστοί ενδιαφέρονται.

  29. Nicolas said

    Νίκο, μου το έπιασε ο Τούρκος ο ακισμέτης το σχόλιο, μάλλον εξαιτίας του λινκ.

  30. Akyla said

    Τα περί γρίπης και ινφλουέντσας μου έφεραν στη μνήμη μια παλιά λέξη που ήταν -και ίσως είναι ακόμα- σε χρήση στον τόπο καταγωγής μου (Βοιωτία): «Έχεις φλέτζα» έλεγε η γιαγιά μου όταν ήμουν γριπιασμένος ή απλώς συναχωμένος.
    Μια μικρή συμβολή στις μεγάλες διαδρομές των λέξεων όπου μας ταξιδεύει τόσο επιδέξια ο αγαπητός Σαραντάκος.

  31. Μαρία said

    Η ινφλουέντσα στα αρβανίτικα;

  32. Akyla said

    Δεν ξέρω αν η λέξη χρησιμοποιείται και στα αρβανίτικα, όμως η δική μου οικογένεια δεν ήταν αρβανιτόφωνη. Νομίζω, απλώς, ότι «φλέτζα» είναι παραφθορά του «ινφλουέντσα».

  33. Κωνσταντινος Τσιρος said

    Όπως πάντα, η ημιμάθεια είναι χειρότερη της αμάθειας. Εν πρώτοις και εν προκειμένω, αφορά τα παραπάνω σημειώματα περί γρίππης, αλλά και την προέλευση της λέξης (που θα πρέπει πάντα να αναφερόμαστε στην ρίζα των λέξεων και όχι στην λέξη μαζί με την κατάληξή της, η οποία αλλάζει μορφή ελαφρώς, σε κάθε γλωσσική εθνότητα). Λοιπόν, σε όλες τις ευρωπαϊκές διαλέκτους, της μίας και μόνης γλώσσας, της ευρωπαϊκής – ινδοευρωπαϊκής, η ρίζα είναι πάντα μία και συνεπώς κοινή. Εν προκειμένω, λοιπόν, η ρίζα της λέξης «γρίππη» δεν είναι ούτε μεσαιωνική, ούτε άλλο. Είναι προϊστορική κοινή ευρωπαϊκή και είναι «grap», ή, κατά την προϊστορική ασάφεια των φωνηέντων, προφέρεται κάπως μεταξύ του γκράπ, γκρίπ κ.ο.κ.
    Από την ίδια ρίζα, βεβαίως, διαμορφώνεται σε κάθε ευρωπαϊκή διάλεκτο (που είπαμε: της μίας και μόνης γλώσσας – γλωσσικής ομοεθνίας – της Ευρώπης, της λευκής φυλής, ντέ!) η λέξη γρίππη. Και προτείνω σ’ αυτόν που έγραψε περί καταγωγής, προέλευσης, γαλλικής (έλεος!), ή γερμανικής, ή άλλης, να προσπαθήσει να ξανασκεφθεί ότι η λατινογενής πλευρά της γαλλικής γλώσσας (επειδή η Γαλλική έχει και γερμανική προέλευση και δεν είνα, η Γαλλική, αυθεντική διάλεκτος, αλλά χρήση των δύο αυτών διαλέκτων, αγγλοσαξωνικής – γερμανικής και λατινικής) δεν είναι ποτέ αρχική διάλεκτος, οπότε πώς λέει ότι κάποια λέξη προέρχεται από την Γαλλική; Η αρχαία ρίζα, κοινή σε όλες – όπως είπαμε – ευρ. διαλέκτους, είναι γκρίπ. Και στα λατινικά και στα ελληνικά. Η ρίζα γκρίπ, ή γκράπ υπάρχει και στην Ιταλική και στην Ελληνική. Σημαίνει την έννοια του «γ(κ)ραπώνω», αρπάζω δηλαδή, πιάνω, παίρνω κ.τ.τ. Στους μεταγενέστερα (ημών των Ελλήνων και των Λατίνων) εξελιχθέντες πολιτισμικά και συνεπώς και γλωσσικά Ευρωπαίους, δεν την δανείσαμε την ρίζα. Την είχαν το ίδιο και αυτοί. Εμείς τους δώσαμε απλώς την λέξη (γρίππη) διαμορφωμένη, έτοιμη. Η λέξη, λοιπόν, γρίππη γράφεται με δύο Π και όχι με ένα, καθ’ ότι δεν είναι ούτε ξένη, τάχα, ούτε, αν ήταν ξένη εν τέλει θα είχε λόγο να γραφόταν κατά την «νεοερασμιακή» ισοπεδωτική των ριζών και επομένως των εννοιών πονηρή μέθοδο, που προωθούν κάτι μπαμπινιώτηδες, ή όπως τους λένε εκάστοτε. Και είπαμε, γιατί. Αφ’ ενός επειδή είναι ΚΑΙ ελληνική. Και αφ’ ετέρου, δεν υπάρχουν στην Ευρώπη ξένες γλώσσες, αλλά μόνο διάλεκτοι. Όπως είναι μεταξύ τους, π.χ., η Κρητική και η Ηπειρώτικη, η Θρακιώτικη και η Ιονία, ή αυτή της Ιωνίας κ.λπ. Αυτά τα απλουστευτικά, όταν δεν είναι «μέθοδος» αμάθειας, είναι σκόπιμα, απώτερος στόχος των οποίων δεν μπορεί να μην είναι η παραφθορά των εννοιών (και όχι απλώς των λέξεων), των μέσων επικοινωνίας και συνεννόησης, ακόμα απώτερος στόχος της οποίας δεν μπορεί να μην είναι η απώλεια κάθε πολιτισμικής ρίζας και μορφής. Ισοπέδωση δηλαδή και σε τέτοιες περιπτώσεις, η ισοπέδωση είναι εκείνων που συνιστούν άξονα πολιτισμού καιόχι των δανεισθέντων. Δηλαδή, κόβουν το κλαρί στο οποίο κάθονται. Άλλη συζήτηση αυτή, όμως.
    Ξανασκέψου, λοιπόν, ότι όταν μιλάμε για γλωσσική προέλευση δεν μπορεί να λέμε ανεκδιήγητα περί γαλλικής, ή άλλης δευτερογενούς. Όποιος τα λέει αυτά, κυρίως όταν ισχυρίζεται ότι είναι επιστήμων και όχι κανένας φιλόλογος, θα πεί ότι δεν κατέχει τα στοιχειώδη της επιστήμης. Της Γλωσσολογίας. Δεν μπορεί ένας γλωσσολόγος να πεί τέτοια ακατωνόμαστα (Με «ω» – να μην εξηγώ τώρα γιατί όχι με «ο»).

    Όσον αφορά την «μαλαφράντζα», είναι ιταλική ως λέξη, βεβαίως, που σημαίνει «κακιά» + «φρίντζα» (ή, φρέντζα, ή φράντζα). Δηλαδή, ουλή. Και ολόκληρη η λέξη σημαίνει κακιά ουλή, κακά εξανθήματα, πληγές κ.τ.τ.

    Φλέντζα, δε, είναι απλό και δεν χρειάζεται πολύ αναλυτική ετυμολόγηση. Είναι η παραφθορά της Ινφλουέντσας, όπου «ινφλουέντσα» σημαίνει «ιν» + «φλού(α)», που σημαίνει την «λήψη μέσα μας) (ιν), της «επίδρασης», δηλαδή εξωγενούς παράγοντα επίδραση. Γρίππη, λοιπόν και ινφλουέντσα είναι το ίδιο, εν τέλει. Γιατί και τα δύο δηλώνουν «αρπάζω», υφίσταμαι επίδραση από εξωγενή παράγοντα.
    Αυτά, για την ώρα και προσοχή: όλοι θέλουν να ερμηνεύουν εύκολα και βιαστικά, σαν να είναι όλοι ειδικοί, επειδή απλώς είδαν κάποιον να γράφει κάπου διάφορα και… τους άρεσε το αποκαλυπτικό της «ξενάγησης» σε έναν ωραίο μύθο. Γίνεται ζημιά, όμως, έτσι, επειδή και οι επόμενοι αναγνώστες πολλαπλασιάζουν εκρηκτικά την διασπορά των ψευδογνώσεων

  34. Μπουκανιέρος said

    mal français

  35. Βαγγέλης said

    Λοιπόν Ντάκο;

  36. sarant said

    Κύριε Τσίρε, ενδιαφέροντα πράγματα γράφετε, τι κρίμα που τα λεξικά δεν συμφωνούν μαζί σας. Αλήθεια, γιατί τα «ακατονόμαστα» πρέπει να γράφονται με ωμέγα;

    Βαγγέλη, τι λοιπόν;

  37. Βαγγέλης said

    Περίμενα μια πιο επιθετική απάντηση, διαξιφισμούς, αιχμές και τέτοια, και προσπάθησα να σου υποδείξω πως έχεις ήδη αργήσει, φανταζόμουν πως ανοίγεις τα τεφτέρια για να κατατροπώσεις τον επισκέπτη, εξ άλλου υπήρχαν εκ μέρους του όλα τα κατάλληλα πατήματα, αλλά έπεσα έξω, προτίμησες την ευγενική μεν, σπαρτιάτικη δε απάντηση….
    Σαν να έπαιξες κίνηση αναμονής στο σκάκι μου φάνηκε, δεν πειράζει όμως έτσι κι αλλιώς υπάρχει πολλή τροφή για σκέψη στο ιστολόγιο, νά’ σαι καλά.

  38. Μαρία said

    Μπουκανιέρε,
    Πάρε κανένα ταμιφλού κι άσ’ ήσυχη τη Φράντζα
    οι τζοίροι μας την πέσανε και μου ‘φυγεν η φράντζα.

  39. dokiskaki said

    @37 Βαγγέλη

    Η απειλή είναι ισχυρότερη από την πραγματοποίησή της (σκακιστικό ρητό).

  40. Μπουκανιέρος said

    Μαρία,
    Μας γκράπωσε η λευκή φυλή, τα χάγια μας θα τάδες,
    και μείναμε ανεξέλιχτοι, εμείς οι αραπάδες!

  41. Κωνσταντινος Τσιρος said

    Εν πρώτοις, ας μην προσφωνούμαι «κύριε Τσίρε», αλλά «κύριε Τσίρο», που είναι και σωστό. Κατόπιν, φυσικά και είναι ενδιαφέροντα όσα γράφω, καθ’ ότι είναι πάντα ενδιαφέρουσα η γνώση της επιστημονικής αλήθειας. Όποιος διαφωνεί με αυτήν ίσως να ασκεί εκείνο το γνωστό δημοκρατικό δικαίωμα, αλλά πρώτα θα πρέπει να έχεις γνώμη προκειμένου να διαφωνήσεις. Πάντως, η διαφωνία, όπως και νά ‘χει, κάνει καλό στην σκέψη αμφοτέρων. Όμως, βλέπω με έκπληξη πάντα απόψεις (και εκείνους που τις έχουν) περί αδιαφορίας σε κάθε παράθεση γνώσης – είτε αποδεκτής, είτε όχι. Όσον αφορά την… διαφωνία των λεξικών, λέω ότι, ναί, γνωρίζω πως τα λεξικά που προωθούνται από καταστασιακούς, σε χώρους παιδείας, Τύπου κ.λπ. διαφωνούν. Εϊναι εκείνα τα σκουπίδια τα τεγοπουλομπαμπινιωφυτράκικα και συναφή. Φυσικά, λοιπόν, η εν λόγω αναφορά δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιείται ως αντεπιχείρημα στην εγκυρότητα της επιστημονικότητας. Όντως, κρίμα που τα «λεξικά» δεν συμφωνούν, γιατί όντως διασπείρουν το έργο τους, σε όσους δεν γνωρίζουν, χωρίς να φταίνε γι’ αυτό φυσικά.
    Τώρα, ο «ακατωνόμαστος» γράφεται έτσι, απλώς επειδή ο α + κατά + ωνόμαστος είναι σύνθετη λέξη, με το ρήμα στον Παρακείμενο. Από τον Παρακείμενο. Και ο χρόνος αυτός παίρνει αύξηση (παρά την πρόθεση αυτών να τον καταργήσουν). Το «ωνόμασται» είναι Παρακείμενος. Έχει αύξηση, η οποία σε αυτήν τη κατηγορία γίνεται με το Ωμέγα. Είναι, δηλαδή, «α κατ’ ωνόμαστος» κάποιος. Έτσι δημιουγούνται τόσες και τόσες λέξεις της Ελληνικής, όπως κατώφλι, κατώι (κατώγειο), απώγειο κ.ά.
    Τέλος, όσοι χρησιμοποιούν κάτι που δεν τους ανήκει, ώστε να μπορούν οιανδήποτε στιγμή να το καταστρέφουν, όπως ένα παιδάκι χαλάει το παιγνίδι του, όταν εκνευρίζεται, δεν δικαιώνεται απ’ αυτό, αυτοί λοιπόν που το χρησιμοποιούν ως ένα εργαλείο απλώς για λόγους προσωπικών «κοντρών», για στείρα αντιπαράθεση, επιθετική «τακτική» προς ιδίαν χρήσιν, αυτοί δεν έχουν την κατάλληλη γνωστική υποδομή για να θέτουν ζητήματα – και δή, επιστημονικά – προς τακτοποίηση, προς επίλυση προβλημάτων, προς εξέταση, προς συμβολή στα της εξέλιξής τους. Αυτοί που έχουν διάθεση να τα χειρίζονται, όχι με μυητικό σεβασμό αυτά, αλλά, κρύοις χερσί, ως εργαλεία «διαφωνιών», επιθέσεων – αντεπιθέσεων, αγνοώντας ίσως ότι το βλάπτουν καίρια , θα έπρεπε να έχουν ως έσχατη έστω συνείδηση ότι δεν πρέπει να παρεμβάλλουν τις προσωπικές αυτές τάσεις τους σε ζητήματα τέτοια, που χρειάζονται γενναιότητα αντίστοιχη επιστημονική. Δηλαδή, να μπορεί κανείς να ακούει έτσι, να διαφωνεί και να προτείνει έτσι, να αποδέχεται δε ό,τι είναι αντίθετο πιθανώς με την έως τώρα θέση του. Ώστε να μην καταλήγουν τα πράγματα στην χλεύη, στην πυρά, στην τέτοια εκβιαστική απαγόρευση. Βεβαίως, οι άνθρωποι δεν αλλάζουν, παρά μόνο εποχές, ενεργώντας πάντοτε ίδια όμως. Αλλά, οι άλλοι, όσοι μπορούν αν σκέπτονται ελεύθερα, οφείλουν να αντιστέκονται σ’ αυτό, μη εμπλεκόμενοι στις τακτικές αυτές, αλλά συνεχίζοντας να παραθέτουν την επιστημονική αλήθεια, ασχέτως συνεπειών.
    Μίλησα έως τέλους για την προοπτική που διαφαίνεται από κάποιων σχόλια, ώστε να μην χρειασθεί να επανέρχομαι σ’ αυτήν.

  42. Κωνσταντινος Τσιρος said

    Ξέχασα τούτο: αν, παραδείγματος χάριν, κάποιοι είχαν προθέσεις – ένεκα εθνικοοικονομικών πρόσκαιρων συμφερόντων τους – να «βάλουν χέρι» στον Παρθενώνα, το μεγαλύτερο ανθρώπινο αρχιτεκτόνημα ίσως, χωρίς η παρέμβασή τους να γίνεται από ειδικούς επιστήμονες και όχι κομπογιαννίτες, τί θα λέγατε; «Εντάξει, μωρέ…»; Αν, λοιπόν, ο Παρθενώνας είναι αρχιτεκτονικό αριστούργημα, σκεφθείτε την αναλογία τούτη: ότι προ του αρχιτεκτονήματος της γλώσσας, ο Παρθενώνας είναι απλώς παράγκα. Πώς να μένουμε απαθείς όταν κομπογιαννίτες βάζουν νυστέρι και σφάζουν την Παιδεία και μάλιστα τον άξονά της, την γλώσσα επικοινωνίας, επειδή τυγχάνει αυτήν την ιστορική στιγμή να έχει σκαρφαλώσει ο «κύκλος» τους στα πράγματα; Στον σβέρκο της; Για σκεφθείτε και κάτι ακόμα: ποιός έχει την δυνατότητα να εγκρίνει έναν επιστήμονα Γλωσσολογίας (σαν ΔΙΚΑΤΣΑ, ας πούμε); Ένας κατώτερός του, δηλαδή τεχνοκράτης όπως ένας φιλόλογος; Ένας άλλος, που δεν είναι καθηγητής Γλωσσολογίας ήδη, ώστε να τον εγκρίνει επιστημονικά; Ένας… πολιτικός;
    Το θέτω, επειδή στη δεκαετία του ’80 «εγκρίθηκαν» κάποιοι που ελέγχουν τα πράγματα σήμερα, όχι από επιστήμονες (μιάς και η Ελλάδα δεν έχει ακόμα σχολή Γλωσσολογίας), αλλά από…

  43. Κύριε Τσίρο,
    με τον όρο «καταστασιακούς» (που προωθούν τα λεξικά) εννοείτε τους γνωστούς και ως situationnistes θεωρητικούς και πρακτικούς του ελευθεριακού κομμουνισμού, αναρωτιέμαι;

  44. Κωνσταντινος Τσιρος said

    Όχι, καθόλου. Χρησιμοποιώ κυριολεκτικά την έννοια. Καταστασιακός είναι άνθρωπος που ενέχεται σε μία κατάσταση και συμμετέχει σε ένα κύκλωμα ατόμων, κάθε είδους και κάθε προθέσεως. Αυτά τα λεξικά χρησιμοποιούν (κακώς βεβαίως) τις έννοιες κωδικά. Δηλαδή, ιστορικά. Επειδή προέκυψε κάποιαν ιστορική στιγμή, ή επειδή οι συγγραφείς αυτών των λεξικών είδαν κάποτε, κάπου, να αναφέρεται ο όρος, τον κατέγραψαν έτσι, αγνοώντας ότι αφαιρούν το ζουμί της λέξης. Δηλαδή την έννοιά της την ουσιαστική. Αυτή η μέθοδος δεν είναι επιστημονική, αλλά… τραυματική. Παράδειγμα γι’ αυτό είναι, κάλλιστα, η λέξη «εθνικόφρων». Επειδή χρησιμοποιήθηκε κατά κόρν απότ ην Χούντα, ο πονεμένος φοβάται την λέξη. Που, όμως, δεν φταίει. Όπως, λόγω αγνοίας, κάποιοι νόμισαν ότι η ελληνική σκέψη, ή ο Νίτσε, έχουν, τάχα, ευθύνη για την ηλιθιότητα του Χίτλερ και των υφισταμένων του.

  45. Και, αν επιτρέπετε, πώς ορίζουν τα δικά σας λεξικά τη λέξη «κατάσταση»;

  46. Κωνσταντινος Τσιρος said

    Μα, τώρα δεν το ανέφερα, παραπάνω; Τέλος πάντων, όμως, κατάσταση σημαίνει ό,τι συντίθεται από το «κατά» και το «ίσταμαι» (στήνω, στάση κ.ο.κ.). Από την ίδια λέξη, προέρχεται και η έννοια «καθεστώς» και οι λοιπές.

  47. Θα παρατηρούσα ότι έτσι, καταστασιακοί είμαστε όλοι μας (χαρά ο Γκι Ντεμπόρ!). Το «καθεστωτικός» δεν σας κάνει;

  48. Κωνσταντινος Τσιρος said

    Δεν κάνει, όχι, επειδή ήθελα να καταδείξω, εν προκειμένω, όχι σώνει και καλά αυτούς που είναι καθεστώς, ήδη, αλλά εκείνους που εμπλέκονται σε καταστάσεις, σε χώρους που απεργάζονται τα σχέδιά τους, είτε επιτυχώς, καθεστωτικά δηλαδή, είτε όχι. Καταστασιακός, συμφωνώ ίσως, είναι κάθε ένας που συμμετέχει, οπουδήποτε, προς κάθε κατεύθυνση, με κάθε πρόθεση…
    Μία διαφορά, όμως: ένας επιστήμονας, στο επιστημονικό ζήτημά του δεν μπορεί να είναι καταστασιακός. Συνεπώς, εν τω προκειμένω, δεν «είμαστε όλοι» και… ας περιμένει λίγο ο Γκύ Ντεμπόρ.

  49. Dr Moshe said

    Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον οικοδεσπότη για την όμορφη εξιστόρηση και τις εξαιρετικές πληροφορίες. Είναι αξιέπαινο το χάρισμά του να παρουσιάζει δύσκολες γνώσεις με τρόπο τόσο εύπεπτο, ώστε να απορροφά τον αναγνώστη και να τον κάνει κάποτε να ξεχνά πόσος κόπος απαιτήθηκε για να συλλεγούν τα στοιχεία και να αξιοποιηθούν γόνιμα οι πηγές. Τέτοια κείμενα εγείρουν εξ αντικειμένου έναν όρο απαράβατο για κάθε κριτική: αν κάποιος διαφωνεί, πρέπει να στηρίζεται είτε σε καλύτερα στοιχεία (πηγές) είτε σε αρτιότερη μέθοδο.

    Μερικές φορές αστοχούμε να εντάξουμε την κριτική μας σε αυτές τις δύο κατηγορίες και φοβούμαι ότι έτσι υπονομεύουμε τις απόψεις μας. Τι μπορεί να βοηθήσει;

    Χρειαζεται να είμαστε καταρτισμένοι ως προς τη μορφολογική δομή των όρων. Αν αναλύσουμε, επί παραδείγματι, το ελληνιστικό επίθετο ἀκατονόμαστος, αμέσως αντιλαμβανόμαστε ότι προέρχεται από το ἀ- στερητικό και το συνοπτικό θέμα τού ρήματος κατονομάζω. Κατόπιν, υπακούοντας στη βασική αρχή da similia, βλέπουμε ότι η υπόθεσή μας είναι σωστή σε παράλληλους τύπους: ἀ-κατέργασ-τος, ἀ-κατάπαυσ-τος, ἀ-κατάρτισ-τος, ἀ-μετάπλασ-τος κ.ά. (για να μείνω μόνο σε κληρονομημένα σύνθετα). Κανένας παρακείμενος δεν υπόκειται στον συγκεκριμένο σχηματισμό.

    Τέλος, μπορεί να μας προφυλάξει το γεγονός ότι η γλωσσική επαφή γίνεται πάντοτε μέσω λέξεων, όχι μέσω ριζών. Οι ρίζες είναι επανασυνθετικό εργαλείο, που το χρησιμοποιούμε συγκρίνοντας υπαρκτούς συγγενείς τύπους (ομόρριζα). Αν όμως θελήσουμε να βεβαιωθούμε ότι μια ιστορικά μαρτυρημένη γλώσσα δάνεισε ορισμένο τύπο σε άλλη, είμαστε υποχρεωμένοι να προσδιορίσουμε τη λέξη από την οποία αφορμήθηκε το δάνειο, τους μεταβατικούς τύπους (μαρτυρημένους ή εικαζόμενους) και το ομοχρονικό περιβάλλον στο οποίο έλαβε χώρα η συγκεκριμένη πορεία. Επί παραδείγματι, το γεγονός ότι η λέξη γρίπη δεν μαρτυρείται πριν από τον 18ο αιώνα με τη σημασία «μολυσματική ασθένεια» θα πρέπει να μας υποψιάσει ότι δεν είναι δυνατόν να άντλησε αίφνης αυτή τη σημασία από αρχαίο τύπο. Εφόσον δεν έχουμε στοιχεία λόγιας επίδρασης, θα αναζητήσουμε το ομοχρονικό περιβάλλον που ευνόησε τον δανεισμό.

    Ζητώ συγγνώμη από τον οικοδεσπότη για τον σχολαστικισμό. Ευχαριστώ θερμά για τη φιλοξενία.

  50. sarant said

    Κύριε Τσίρο, σας ζητώ συγνώμη για το λάθος στην προσφώνηση. Για το «ακατονόμαστος» θα συνταχθώ με τον αγαπητό μου Dr Moshe.

    Τον οποίο ευχαριστώ και για τη μεστή και καθόλου σχολαστική συνεισφορά και για τα καλά λόγια.

  51. Μαρία said

    Δύτη, τους καθεστωτικούς τους λέγαμε παλιά «της καταστάσεως». Παράγων πια τρανός της καταστάσεως, που έλεγε κι ο Αναγνωστάκης.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: