Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Και πάλι για τη βαρβαρότητα

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2009


rosaΈγραψα εδώ τις προάλλες για τον θόρυβο που έγινε σε σχέση με το σύνθημα «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα». Επισήμανα ότι από τη μετάφραση που έδωσε στη στήλη του ο Στάθης Σταυρόπουλος (στην οποία τον βοήθησε η Νάντια Βαλαβάνη), έλειπε η αναφορά στο όνομα του Ένγκελς. Την ίδια μέρα με μένα, ο Χρήστος ο Μόρφος στο δικό του μπλογκ παρέθεσε όλο  το χωρίο (στα αγγλικά) και υπογράμμισε την παράλειψη της αναφοράς στον Ένγκελς, την οποία εμμέσως πλην σαφώς απέδωσε σε πονηρούς σκοπούς. Εμμέσως, διότι δεν λέει τι εννοεί, αλλά σαφώς αφού λέει ότι «πτύει» τους δυο μεταφραστές, τον Στάθη και τη Νάντια Βαλαβάνη δηλαδή (όταν φτύνεις στα καθαρευουσιάνικα, η ροχάλα είναι πιο κομιλφώ, φαίνεται). Δεν ξέρω αν ο Μόρφος είδε από εμένα την επισήμανση ότι λείπει ο Ένγκελς, τα άρθρα μας είναι σχεδόν ταυτόχρονα· εγώ το άρθρο του δεν το είχα δει, τώρα το βλέπω· νομίζω πως το δικό μου δημοσιεύτηκε λιγάκι πρωτύτερα, αλλά δεν διεκδικώ τα… πρωτοτόκια. Πιθανότατα πρόκειται για ανεξάρτητα δημοσιεύματα. Εγώ πάντως δεν θεωρώ αξιόμεμπτη την παράλειψη του ονόματος του Ένγκελς και εξήγησα (πολύ συνοπτικά, ίσως) γιατί: επειδή δεν έχει βρεθεί κανένα χωρίο του Ένγκελς στο οποίο να διατυπώνεται ρητά το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα».

Στα σχόλια στο δημοσίευμα του Μόρφου, βλέπω ότι και ο Μαυροπρόβατος, σχολιάζοντας στην Καλύβα του Πάνου Ζέρβα, είχε νωρίτερα από όλους μας (και πριν γράψει ο Στάθης) επισημάνει ότι η πατρότητα της φράσης ανήκει στον Ένγκελς, ή τουλάχιστον ότι έτσι λέει η Ρόζα Λούξεμπουργκ. Όταν όμως προ(σ)κλήθηκε από άλλον σχολιαστή να παραθέσει το χωρίο του Ένγκελς, υπέθεσε ότι ίσως πρόκειται για κάποιο δευτερεύον έργο του Ένγκελς.

Επίσης, η Αλέκα Παπαρήγα, στη διακαναλική της συνέντευξη προχτές (Δευτέρα 25) είχε αναφέρει τον Ένγκελς: «Καταρχήν, για το πρώτο ζήτημα, για να μιλάμε τώρα σοβαρά, όντως το «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» ταυτίστηκε με την Ρόζα Λούξεμπουργκ, η οποία το ανέδειξε και το ανέδειξε μάλιστα αναφέροντας σε εισαγωγικά, τη φράση αυτή που την είπε ο Ενγκελς».

Στον χτεσινό (Τρίτη 26) Ριζοσπάστη, τη σκυτάλη την παίρνει ο Ν. Μπογιόπουλος. Σε άρθρο του με τίτλο «Ο Ένγκελς, κύριοι, ο Ένγκελς» κατακεραυνώνει κάποιους (που δεν κατονομάζει):

Αλλά έχουμε και τους άλλους. Εκείνους που υποτίθεται ότι κόπτονται για την πολιτική σημασία και την ιστορική καταγωγή του διλήμματος «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» και που μάλιστα ισχυρίζονται ότι κόπτονται από τη σκοπιά του σοσιαλισμού.

Αυτοί οι τελευταίοι, λοιπόν (ανάμεσά τους και εκείνοι που αρθρογράφησαν για να στηλιτεύσουν την «αμορφωσιά» και την «επιπόλαιη χρήση της Ιστορίας»), αν μπορούν, ας μας εξηγήσουν: Προς τι η παραποίηση των λεγομένων της Λούξεμπουργκ;

Και αφού παραθέσει το χωρίο της Λούξεμπουργκ στα αγγλικά καταλήγει:

Ο Φρίντριχτ Ενγκελς, λοιπόν!
Ούτε ο Καστοριάδης, ούτε – φυσικά – ο Παπανδρέου. Ο Ενγκελς!
Μα, τότε, γιατί οι φιγουρατζήδες της «ευρυμάθειας», όταν αναφέρονται στην καταγωγή τού «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα», ακόμα κι όταν παραθέτουν αποσπάσματα από τα γραφτά της Λούξεμπουργκ, το όνομα «Ενγκελς» το… ξεχνούν, το απαλείφουν;

Ποιους εννοεί «φιγουρατζήδες της ‘ευρυμάθειας’» ο Μπογιόπουλος; Η μπηχτή είναι μάλλον για τον Στάθη, τον οποίο έχει ξαναβρίσει «ευρυμαθή» αν θυμάμαι καλά. Ωστόσο, αφενός καλό είναι, σ. Μπογιόπουλε, όταν μιλάμε για παραποίηση των λεγομένων του Ένγκελς να προσέχουμε να μην παραποιούμε το όνομά του! Τρεις φορές τον έγραψε «Φρίντριχτ», νισάφι πια η τσαπατσουλιά.

Και, το σπουδαιότερο, η κριτική πρέπει να γίνεται με ήθος. Θέλω να πω (κι αυτό ισχύει και για τον Χ. Μόρφο), όταν βλέπεις πως κάποιοι παραλείπουν τον Ένγκελς, πριν αρχίσεις να εξαπολύεις μύδρους και ροχάλες (αυτό για τον Μόρφο) πρέπει να σκεφτείς πως ίσως υπάρχει κάποιος λόγος για την παράλειψη. Δεν μπορώ βέβαια να μπω μέσα στο μυαλό του Στάθη και της Νάντιας Βαλαβάνη, αλλά υποθέτω πως δεν έκαναν την αναφορά στον Ένγκελς (το είχα γράψει και στο αρχικό μου άρθρο) επειδή δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν κανένα χωρίο του Ένγκελς στο οποίο να γίνεται ρητή αναφορά στο δίλημμα «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα».

Έψαξα κι εγώ πριν γράψω το προηγούμενο σημείωμά μου. Δεν βρήκα σε κανένα έργο του Ένγκελς (ούτε του Μαρξ άλλωστε) να διατυπώνεται αυτολεξεί το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα», ούτε βρήκα να υπάρχουν κοντά η μια στην άλλη αυτές οι λέξεις. Οπότε;

Να θυμίσω ότι η Ρόζα Λούξεμπουργκ σαφέστατα αποδίδει την πατρότητα στον Ένγκελς: «Ο Φρίντριχ Ένγκελς είπε κάποτε: η αστική κοινωνία βρίσκεται μπροστά σ’ ένα δίλημμα: είτε μετάβαση στο σοσιαλισμό, είτε πισωγύρισμα στη βαρβαρότητα» (Στο πρωτότυπο: Friedrich Engels sagte einmal: die bürgerliche Gesellschaft steht vor einem Dilemma: entweder Übergang zum Sozialismus oder Rückfall in die Barbarei._

Η εικασία μου είναι πως η Ρόζα Λούξεμπουργκ, γράφοντας από μνήμης, δεν αποκλείεται να μην εννοούσε ότι ο Ένγκελς το είπε αυτολεξεί, αλλά να είχε κατά νου την κεντρική ιδέα που υπάρχει στις πρώτες σελίδες του Κομμουνιστικού Μανιφέστου: Η ιστορία όλων των ως τώρα κοινωνιών είναι η ιστορία ταξικών αγώνων. Ελεύθερος και δούλος, πατρίκιος και πληβείος, βαρόνος και δουλοπάροικος, μάστορας και κάλφας, με μια λέξη, καταπιεστής και καταπιεζόμενος, βρίσκονταν σε ακατάπαυστη αντίθεση μεταξύ τους, έκαναν αδιάκοπο αγώνα, πότε καλυμμένο, πότε ανοιχτό, έναν αγώνα που τελείωνε κάθε φορά με έναν επαναστατικό μετασχηματισμό ολόκληρης της κοινωνίας ή με την από κοινού καταστροφή των τάξεων που αγωνίζονταν (παίρνω τη μετάφραση που βρήκα στο marxists.org). Η ίδια η λέξη «βαρβαρότητα» υπάρχει μία φορά στο Μανιφέστο, όταν, μιλώντας για τις οικονομικές κρίσεις, οι Μαρξ και Ένγκελς λένε ότι η κοινωνία βυθίζεται σε κατάσταση στιγμιαίας βαρβαρότητας (plötzlich in einen Zustand momentaner Barbarei), αλλά όχι στο παραπάνω απόσπασμα.

Με άλλα λόγια, όσο κι αν η ίδια η Λούξεμπουργκ απέδωσε την πατρότητα της φράσης «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» στον Φρίντριχ Ένγκελς, μέχρι να βρεθεί, αν υπάρχει, ακριβές χωρίο του Ένγκελς με τη φράση αυτή, πρέπει να θεωρούμε πως η φράση ανήκει στη Ρόζα Λούξεμπουργκ. Πράγμα που σημαίνει πως κάποιοι πρέπει να ζητήσουν συγνώμη.

17 Σχόλια to “Και πάλι για τη βαρβαρότητα”

  1. Σταύρος said

    Την σκοπιμότητα να διαφοροποιείται ο ΓΑΠ από τον Κορνήλιο Καστοριάδη και την Ρόζα Λούξεμπουργκ την αντιλαμβάνομαι, συμφωνώ και επαυξάνω.

    Προς τι όμως τέτοια πρεμούρα να διαφοροποιηθεί η Λούξεμπουργκ από τον Ένγκελς, και να αποδοθεί σκοπιμότητα στην «παράλειψη» της Νάντιας και του Στάθη ;

    Η παράλειψη της αναφοράς στον Ένγκελς της Ρόζας από την Βαλαβάνη έγινε επί τούτου για να αδυνατίσει ή να δυναμώσει τα επιχειρήματα του Σταυρόπουλου; Έγινε εξεπίτηδες επειδή η αναφορά του ονόματος της Λούξεμπουργκ ίσως φέρνει «αντι-Λενινιστικούς» συνειρμούς που εξουδετερώνονται από τους «φιλο-Λενινιστικούς» που (λέω) φέρνει η αναφορά στον Ένγκελς;

  2. Giannis said

    Αποκλείεται επίσης ο Ένγκελς να είπε τη φράση αυτή; Δηλ. να πρόκειται περί προφορικής παράδοσης (άσχετα αν αυτή ήταν πιστή).

  3. Μαρία said

    Σταύρο, μάγος είσαι για την πρεμούρα. Αρκεί να θυμηθούμε την εδώ ομάδα «Σπάρτακος» και το ομώνυμο περιοδικό.

    «Το 1933 όλα τα έργα της, όπως και πολλά άλλα εκπολιτιστικά δημιουργήματα του γερμανικού λαού πυρπολύθηκαν δημόσια. Το μνημείο, που οι Βερολινέζοι εργάτες είχαν ανυψώσει στη μνήμη της, όπως και στη μνήμη εκείνων που έπεσαν μαζί της καταστράφηκαν.
    Αλλά χειρότερο απο τον βιασμό του μνημείου της είναι αυτό που έγινε απο εκείνους που είχαν αποστολή να διατηρήσουν την πολιτική της κληρονομιά. Η μνήμη της Ρόζας Λούξεμπουργκ έχει απο αυτούς βριστεί, το πολιτικό της έργο πλαστογραφηθεί, οι οπαδοί της έχουν εξοστρακιστεί. Πολλοί απο τους συναγωνιστές της Ρόζας, Γερμανοί και Πολωνοί, πληρώνουν την πίστη τους στις ιδέες της στις σταλινικές φυλακές. Πολλοί απο αυτούς έχουν τουφεκιστεί, αφού πρώτα στερήθηκαν την επαναστατική τους τιμή»
    Α. Στίνας, εισαγωγή στο: Τι ζητάει ο Σπάρτακος και Γράμματα απ’ τη φυλακή, ύψιλον 1979

    Γιάννη, πιθανόν. Αν όμως δεν διατυπωνόταν απ’ τη Λούξεμπουργκ, αμφιβάλλω αν θα έφτανε ώς εμάς.

  4. SophiaΟικ said

    Νομίζω ότι έχουμε μια ακόμα περίπτωση αριστερων γραφιάδων που ξιφομαχούν για το τίποτα, αλλά με τεράστια σοβαρότητα, δυιλίζοντας τον κώνωπα και εν τέλει, δεν υπαρχει τίποτα σοβαρό να ασχοληθούνε;

  5. Μπουκανιέρος said

    Πρόσεχε όμως Νίκο γιατί ο Μπογιόπουλος φημίζεται για τις φιλολογικές του ανακαλύψεις. Να δεις που θα το βρει κι αυτό του Ένγκελς, και μετά θα βρει και πού λέει ο Μαρξ ότι οι προλετάριοι δε σπάνε βιτρίνες.

    Όσο για τη Ρόζα, μπορεί να γλίτωσε το ανάθεμα επειδή σκοτώθηκε νωρίς κι επομένως να την «τιμούν», αλλά κάτι τους ενοχλεί. Μπορεί να κρύβουν απ’ τους οπαδούς τους την κριτική της στους Μπολσεβίκους και το Λένιν, αυτό όμως δε σημαίνει ότι την ξεχνούν κι οι ίδιοι.

  6. tortila said

    Ίσως όμως, εστιάζοντας την έρευνα στο ποιος το πρωτοείπε, μάς διαφύγει το νόημα της φράσης. Βλέπω λ.χ. στα μμε να αναφέρεται η βαρβαρότητα σαν μια κατάσταση «ζούγκλας», όπου ο ένας τρώει το λαρύγγι του άλλου, για να το πω με συντομία. Ωστόσο στη σκέψη του Ένγκελς η βαρβαρότητα δεν αναφερόταν σε μια τέτοια κατάσταση, αλλά στη δουλεία. Δηλαδή στην κατάσταση όπου ο νικητής δεν σκοτώνει τον ηττημένο, αλλά τον μετατρέπει σε σκλάβο. Κατά τούτο λοιπόν εξίσωνε τον καπιταλισμό με τη βαρβαρότητα, αντιπαραθέτοντάς του το σοσιαλισμό: ο καπιταλισμός δεν κατάργησε πλήρως της δουλεία αλλά μετέτρεψε τους ηττημένους σε «μισθωτούς σκλάβους».

  7. Χμ… Καταλαβαίνω ότι υπάρχει ένα θέμα (όπως λένε σήμερα) με τον Ένγκελς, και νομίζω φταίει ο Αλτουσέρ γιαυτό. Εγώ τον συμπαθώ, νομίζω απλά ότι επειδή ανακατεύτηκε με λίγο περισσότερα από όσα έπρεπε (βλ. Διαλεκτική της φύσης) σήμερα μοιάζει πιο ξεπερασμένος από τον Κάρολο. Αλλά το σχόλιο του Tortila μου θύμισε τα καταστασιακά (σιτουασιονιστικά αν προτιμάτε) νιάτα μου και το σχήμα του Βανεγκέμ: φεουδαρχία=αφέντες με σκλάβους, καπιταλισμός=σκλάβοι χωρίς αφέντες, επαναστατικό πρόταγμα=αφέντες χωρίς σκλάβους.
    Ξέφυγα λίγο ε;

  8. Σταύρος said

    Να αποτολμήσω ένα σχόλιο πάνω στην αναφορά του «Δύτης των Νιπτήρων» για την «Διαλεκτική της Φύσης» ;

    Όλοι (μα όλοι) οι Φυσικοί, ερευνητές και καθηγητάδες, γίγαντες ή μη, ζώντες ή όχι πια, της εποχής του Ένγκελς, φαντάζουν εμπρός στην Φυσική της σημερινής εποχής πολύ (μα πάρα πολύ) ξεπερασμένοι!

    Κάτι που δεν μπορούμε να πούμε (αλίμονο) για την Οικονομική Επιστήμη.

  9. Αγαπητέ

    Μερικές διευκρινίσεις:

    1. Όχι δεν διάβασα σε σας την επισήμανση «ότι λείπει ο Ένγκελς» από το μεταφρασμένο απόσπασμα της Λούξεμπουργκ. Αν το είχα διαβάσει σε σας θα υπήρχε και ο σχετικός σύνδεσμος προς το ιστοσημείωμά σας, όπως και ο σύνδεσμος στα σχόλια που είχε κάνει δυο μέρες -περίπου- νωρίτερα και ο Μαυροπρόβατος. Απλά, επειδή διαβάζω καθημερινά «Ελευθεροτυπία», και επειδή τον περασμένο χειμώνα διάβαζα και Λούξεμπουργκ [είχα γράψει και κάτι σχετικό], από περιέργεια έψαξα και το συγκεκριμένο απόσπασμα και έπεσα πάνω στην «παράλειψη» [ή «έλλειψη», αν προτιμάτε].

    2. Εμμέσως πλήν σαφώς, όπως επισημαίνετε, απέδωσα αυτή την παράλειψη σε «πονηρούς σκοπούς». Όταν κάποιος λέει ότι μεταφράζει «επί λέξει» ένα απόσπασμα 12 περίπου προτάσεων, από τις οποίες μεταφράζει τις 4 και «παραλείπει» να αναφέρει ότι στις 2 από αυτές η Λ. παραπέμπει σαφέστατα στον Ένγκελς, χωρίς να γίνεται καμία απολύτως αναφορά σ’ αυτές τις παραλείψεις, τι να πω; Πως είμαι καχύποπτος, πως είμαι κακοήθης, πως χτύπησε ο δαίμων του τυπογραφείου, ο περιορισμένος χώρος της στήλης του Στάθη; Ή τι άλλο;

    3. Με κατηγορείτε ότι η κριτική μου στερείται ήθους. Πιθανότατα. Όταν κάποιοι [και όχι απλώς κάποιοι – ένας γνωστός δημοσιογράφος και μία πολιτικός (αν δεν απατώμαι, η Ν.Β. ήταν επικεφαλής του ψηφοδελτίου Επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ στις τελευταίες εθνικές εκλογές)] λογοκρίνουν κάποιο κείμενο, χωρίς να ψελλίσουν έστω και μια δικαιολογία γι’ αυτό, τότε θεωρώ μάλλον περιττή πολυτέλεια να ασχολείται κάποιος με το δικό μου ήθος και όχι με το δικό τους. Για μένα είναι σαφέστατα πολιτική λογοκρισία – αν εσείς θεωρείτε ότι αυτό συνέβη επειδή δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν το σχετικό απόσπασμα στα κείμενα του Ένγκελς καλοσύνη σας…

    4. Πάντως, η Λούξεμπουργκ αποδίδει τη συγκεκριμένη φράση στον Ένγκελς. Μπορεί να συνέβη το ένα, μπορεί να συνέβη το άλλο [τα αναφέρετε, άλλωστε] αλλά θα μου επιτρέψετε να διαφωνήσω μαζί σας για το αν ο Σ.Σ. και η Ν.Β. μπήκαν στον κόπο να τα διερευνήσουν όλα αυτά [από τη στιγμή μάλιστα που δεν κάνουν την παραμικρή αναφορά σε οτιδήποτε, πέραν του «επί λέξει»].

    5. Δεν ξέρω αν το φτύνω στην καθαρεύουσα είναι πιο κομιλφώ [δεν ξέρω τι σημαίνει η λέξη], απλά μου φάνηκε πιο «μουσικό» το «Τους πτύω. «Επί λέξει» και κυριολεκτικώς» από το «Τους φτύνω. «Επί λέξει» και κυριολεκτικά». Καθείς και το ήθος του, θα μου πείτε, και δεν θα διαφωνήσω μαζί σας 🙂

    6. Ας ζητήσουν κάποιοι άλλοι συγνώμην πρώτα για τη λογοκρισία, την παράλειψη ή την έλλειψη και, στη συνέχεια, κι εγώ, ως απλός αναγνώστης και ως απλός πολίτης, θα ασκήσω την αυτοκριτική μου…

    7. Ευχαριστώ, τέλος, για την αναφορά στο ποστάκι μου, και για τις υποδείξεις…

  10. Ωχ, συγνώμην, ξέχασα ένα κλείσω το link στο «κάτι σχετικό» και βγήκαν όλα τα γράμματα μπλου… κομιφλώ 😉

  11. sarant said

    Κύριε Μόρφο, καλησπέρα. Δεν θα έχετε αντίρρηση που έκλεισα το λινκ κι έτσι η γαλάζια συμφωνία περιορίστηκε.
    Όπως έγραψα και στο αρχικό, θεωρούσα πιθανότατο να είναι ανεξάρτητα τα δυο μας δημοσιεύματα. Μια και με βεβαιώνετε ότι έτσι είναι, δεν έχω κανένα λόγο να μην το δεχτώ.

    Το θέμα είναι ότι δεν διακρίνω κανέναν μα απολύτως κανέναν «ύποπτο» λόγο για να «λογοκρίνουν» οι ΣΣ και ΝΒ την αναφορά στο όνομα του Ένγκελς. Ούτε κι εσείς αναφέρατε κάτι. Οπότε θεωρώ πιθανότερο να έγινε η παράλειψη (που είναι κατακριτέα) είτε τυχαία είτε από φιλολογική υπερβολή, δηλ. ότι γνωρίζοντας πως η αναφορά της Λούξεμπουργκ ειναι λανθασμένη δεν θέλησαν να την αναφέρουν.

    Η Νάντια Βαλαβάνη πάντως δεν ήταν υποψήφια με το Επικρατείας στις εκλογές’ αν ήταν, και δη επικεφαλής, θα ήταν τώρα βουλευτίνα. Ο Γιάννης Μπανιάς ήταν. Η ΝΒ ήταν υποψήφια στον νομό Ηρακλείου.

  12. Μαρία said

    Αφάσιε, και πώς ερμηνεύεις την πολιτική, όπως λες, λογοκρισία; Ποια είναι η πολιτική σκοπιμότητα;

  13. @ Sarant

    Ω, ναι η γαλάζια συμφωνία ήταν απαράδεκτη.
    Το έχω πει πολλές φορές, η παραπομπή τιμά τον παραπέμποντα. Το ιστοσημείωμά σας προηγήθηκε κατά αρκετές ώρες του δικού μου, αλλά δεν σας είχα διαβάσει. Δεν είχα λόγο να μην σας αναφέρω.

    Η παράλειψη του ονόματος του Ένγκελς είναι γεγονός. Δεν ξέρω γιατί το έκαναν. Ίσως και να είμαι πολύ καχύποπτος. Κατά τη γνώμη μου δεν υπήρχε κανένας λόγος να το κάνουν. Ίσως ο ευρύτερος ΣΥΡΙΖΑ να θεωρεί πιο «in» την Λούξεμπουργκ από τον Ένγκελς. Δεν υπήρχε ούτε υπάρχει κανένας λόγος να γράφω σενάρια, όπως εσείς βρίσκετε δικαιολογίες για λογαριασμό τους [δεν σας μέμφομαι γι’ αυτό, προς θεού!]. Απλώς θεώρησα ότι έγινε από κάποια -ακατανόητη σε μένα- πολιτική σκοπιμότητα και το θεώρησαν λογοκρισία.

    Ευχαριστώ για τη διόρθωση για την υποψηφιότητα της ΝΒ. Δεν θυμόμουνα καλά και δεν το έψαξα. [Ίσως υπέπεσα κι εγώ στο… αμάρτημα της Ρ.Ζ.]

    @ Μαρία

    Όπως εξηγώ και στον Γ.Σ., δεν υπήρχε κανένας λόγος [ή, εν πάση περιπτώσει, δεν αναφέρθηκε κάποιος λόγος από τους ίδιους] για την -εσκεμμένη- παράλειψη. Άρα θεωρώ ότι κάποια πολιτική σκοπιμότητα κρυβόταν. Δεν γνωρίζω ποια μπορεί να είναι…

  14. Νομίζω ότι αν είναι εσκεμμένη η παράλειψη (που εγώ τείνω να πιστέψω ότι μάλλον έγινε για οικονομία χώρου, για να δοθεί έμφαση στο νόημα της φράσης και όχι στην πατρότητα) θα έχει μάλλον να κάνει με το ότι όντως θεωρείται πιο «ιν» η Λούξεμπουργκ. Το’πα και πιο πάνω, θα το ξαναπώ παραφράζοντας τον Γαβριά του Ουγκό:

    Κι αν τον Ένγκελς δεν τον ξέρ’
    φταίει νομίζω ο Αλτουσέρ. 🙂

    Έχω την εντύπωση ότι η διάκριση πρώιμου και ώριμου Μαρξ, όπου ο πρώιμος είναι πιο «ανθρωπιστής» και ο ώριμος πιο «ντετερμινιστής», ας πούμε, συμπαρέσυρε και τον Ένγκελς που υποτίθεται ότι κωδικοποίησε τον Μαρξ για τις μάζες και δημιούργησε τον «μαρξισμό», π.χ. με το Αντι-Ντύρινγκ. Τώρα βέβαια, εμένα μου φαίνεται πιο σαφής και συγκροτημένη η σκέψη του Ένγκελς από του Αλτουσέρ (έχω ένα πρόβλημα με τους Γάλλους φιλοσόφους!), αλλά όπως λέγαμε και σε άλλη συζήτηση εδώ, περί ορέξεως ουδείς λόγος/κολοκυθόπιτα/(συμπληρώνετε κατά βούλησιν!).

  15. Και κάτι φρέσκο:
    http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=30/05/2009&id=49455

  16. Καλημέρα,

    επισημαίνω οτι η χαλαρή αναφορά σε ρήσεις που αποδίδονται σε άλλους είναι στοιχείο του στυλ γραφής του Μαρξ αλλά και του Πλεχάνωφ και του Λένιν και του Τρότσκι – όχι όμως του Έγκελς που συνήθως τεκμηριώνει τα παραθἐματα.

    Στο «η 18η Μπρυμαίρ»…, το παροιμιώδες πλέον:
    Ο Χέγκελ παρατηρεί κάπου οτι όλα τα κοσμοϊστορικά γεγονότα και χαρακτήρες εμφανίζονται, ας πούμε, δυό φορές. Ξέχασε να προσθέσει: την πρώτη φορά ως τραγωδία, τη δεύτερη ως φάρσα
    είναι τέτοια περίπτωση: όχι μόνον δεν υπάρχει ταυτόσημο χωρίο στα γραπτά του Χέγκελ, αλλά ακόμα και το σχήμα, δύσκολα συνάγεται από μερικά κείμενα, ενώ καταρρίπτεται από άλλα που επιμένουν στο στοιχείο της πρωτοτυπίας στις κάθε φορά διαμορφωμένες ιστορικές συγκυρίες.

    Είναι πάντως σαφές οτι το περιεχόμενο που δίνει η Λ. στη φράση, το βρίσκουμε ήδη στο Κ.Μανιφέστο. Πρόκειται μάλιστα για μια βαθύτερη ιδέα από τον σε ρομαντικό στυλ χαρακτηρισμό του καπιταλισμού ως απάνθρωπου. Ένα επίσης στοιχείο που συνηγορεί υπέρ της εκδοχής της (ίδιας της) Λ., είναι οτι ο Έγκελς είχε προβληματιστεί με το θεωρητικό περιεχόμενο του όρου «βαρβαρότητα» που προέκυπτε από το έργο του ανθρωπολόγου Μόργκαν, στο οποίο βασίστηκε και για την «Καταγωγή της οικογένειας»…

    Το βέβαιο είναι μόνο, οτι τα πάντα σ’αυτήν την ιστορία βαίνουν κατά το απόφθευγμα την αρχή του οποίου ο Μαρξ την τοποθετεί στο Χέγκελ: από τον Έγκελς ή/και τη Λούξεμπουργκ, στον Κλωντ Λεφόρ (ο Καστοριάδης ήτο δεύτερο βιολί), τον ΄Ιστβαν Μέζαρος, το Γιωργάκη και λοιπούς Αντώναρους…

  17. sarant said

    Mαυροπρόβατε, καλώς ήρθες -εξαιρετική η τελευταία παράγραφος 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: