Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Παπαγαλάκια: Η ιστορία της λέξης

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2009


budgie

Μελοψίττακος ο κυματοειδής ή parakeet, κοινώς budgie

Αν ο θόρυβος μετουσιωθεί σε ψήφους δεν το ξέρω (και δεν το εύχομαι), πάντως η διαφήμιση της Νέας Δημοκρατίας με τα παπαγαλάκια είναι η μοναδική που συζητήθηκε στην προεκλογική εκστρατεία του 2009. Βέβαια, οι περισσότεροι την έκριναν αρνητικά, αλλά πάω στοίχημα πως ο διαφημιστής που την έφτιαξε θα αισθάνεται περήφανος. Όμως, δεν μπαίνω στα χωράφια άλλων· εγώ θέλω απλώς να ανιχνεύσω την ιστορία της λέξης.

Το παπαγαλάκι βέβαια είναι υποκοριστικό του παπαγάλου, αλλά έχει πάρει αυτόνομη σημασία. Στο Λεξικό Μπαμπινιώτη βρίσκουμε τη λέξη σε ιδιαίτερο λήμμα, με πρώτη σημασία την κυριολεκτική, τον μικρό παπαγάλο, και δεύτερη σημασία αυτόν που διασπείρει φήμες, συνήθως ανυπόστατες. Στο Λεξικό Τριανταφυλλίδη, αντίθετα, το παπαγαλάκι δεν έχει δικό του λήμμα, ούτε καταγράφεται άλλη σημασία εκτός απ’ το υποκοριστικό. (Το γιατί, θα το δούμε πιο κάτω).

Η σημασία αυτή είναι πρόσφατη· το πόσο, θα το δούμε σε λίγο. Προς το παρόν, ας δούμε την ιστορία της λέξης παπαγάλος.

Στα αρχαία, ο παπαγάλος λεγόταν ψιττακός. Όπως το πουλί ήρθε με τις στρατιές του Μεγαλέξαντρου από την Ινδία, έτσι και η λέξη, κατά πάσα πιθανότητα. Η λέξη υπάρχει στα ελληνικά με διάφορες μορφές (ψιττακός, σιττακός, βίττακος, ψίττας, σίττας) κι έτσι δεν είναι εύκολο να βρούμε την αρχική ινδική λέξη. Η ελληνική λέξη πέρασε στα λατινικά, psittacus, αλλά στις ευρωπαϊκές γλώσσες έμεινε περιορισμένη στην επιστημονική ορολογία (αν και υπάρχει στα γερμανικά η λέξη Sittich).

Τα μεσαιωνικά χρόνια τους παπαγάλους τους εμπορεύονταν Άραβες (από την Ινδία) και τους ονόμαζαν babbagā ή babgā, μια λέξη που πιθανότατα είναι ονοματοποιία δηλ. προσπαθεί να αποδώσει τη φωνή του πουλιού. Η λέξη φτάνει στο Βυζάντιο ως παπαγᾶς. Με τις σταυροφορίες, το πουλί και η λέξη περνάνε στη Δύση· έχουμε το βορειοιταλικό papagá,  το οποίο με παρετυμολογική διασταύρωση με τη λέξη gallus (πετεινός) δίνει τον μεσαιωνικό λατινικό τύπο papagallus, από όπου το παλαιό ιταλικό papagallo (14ος αιώνας· η σημερινή ορθογραφία είναι pappagallo) από όπου επέστρεψε η λέξη στα ελληνικά ως αντιδάνειο.

Όμως η διαδρομή της λέξης δεν τελειώνει εδώ. Με δεύτερη διασταύρωση, με το παλαιογαλλικό gai (εύθυμος), δίνει το παλαιογαλλικό papegay (12ος αι.), το γερμανικό Papagei, το παλαιοϊσπανικό papagayo. Οι λέξεις αυτές διατηρούνται στα γερμανικά και στα ισπανικά, αλλά στα γαλλικά το papegai εκτοπίζεται από το perroquet. Στα σημερινά γαλλικά και στα αγγλικά χρησιμοποιείται άλλη λέξη για το πουλί (parrot, perroquet) αλλά το αγγλικό popinjay (φλύαρος, φαφλατάς) έλκει την καταγωγή από το papegai.

Αυτή την ετυμολογική διαδρομή τη δίνουν οι Καχανέ (στο Abendland und Byzanz). Δεν τη δέχονται όλοι οι ετυμολόγοι. Το πρόβλημα που παρουσιάζει, είναι ότι η βυζαντινή λέξη καταγράφεται αρκετά αργά (στο ιπποτικό μυθιστόρημα Λίβιστρος και Ροδάμνη του 14ου αιώνα). Σε ό,τι αφορά την προέλευση της ιταλικής λέξης, τα ετυμολογικά λεξικά που συμβουλεύτηκα παραδέχονται τη βυζαντινή αρχή, αλλά για τις άλλες γλώσσες ορισμένα λεξικά προτείνουν μια άλλη ετυμολογική διαδρομή, από τα αραβικά στα ισπανικά (papagayo) και από εκεί στα γαλλικά, γερμανικά κτλ. Ωστόσο, το ισπανικό papagayo απαντά επίσης πολύ αργά, πολύ αργότερα από τους γαλλικούς τύπους και το πιθανότερο είναι ότι η λέξη μπήκε στην ιβηρική χερσόνησο όχι από τους άραβες αλλά από τα οξιτανικά.

Με τα ετυμολογικά των παπαγάλων δεν τελειώσαμε: το γαλλικό perroquet και το αγγλικό parrot (αλλά και το parakeet) φαίνεται ότι προέρχονται από μια παραλλαγή του ονόματος Pierrot, Πετράκης, αλλά αυτή η εκδοχή αμφισβητείται. Ας τη δεχτούμε ελλείψει άλλης πειστικότερης.

Βέβαια, ένας ορνιθολόγος θα σας πει ότι το parakeet δεν είναι συνώνυμο του parrot αλλά περιγράφει ένα είδος παπαγάλων, όμως αν μπλέξουμε στους λαβυρίνθους της ζωολογίας δεν θα ξεμπλέξουμε εύκολα. Επιστρέφουμε στην πραγματολογία. Οι παπαγάλοι είναι πουλιά πανέξυπνα και η ικανότητά τους να μιμούνται την ανθρώπινη φωνή είναι πασίγνωστη. Όπως λέει και το ποίημα του Ζαχαρία Παπαντωνίου (με το πολυτονικό αφιερωμένο εξαιρετικά στον Κορνήλιο):

Σὰν ἔμαθε τὴ λέξη καλησπέρα
ὁ παπαγάλος, εἶπε ξαφνικά:
«Εἶμαι σοφός, γνωρίζω ἑλληνικὰ
τὶ κάθομαι ἐδῶ πέρα!»

Τὴν πράσινη ζακέτα του φορεῖ
καὶ στὸ συνέδριο τῶν πουλιῶν πηγαίνει,
γιὰ νὰ τοὺς πεῖ μιὰ γνώμη φωτισμένη.
Παίρνει μιὰ στάση λίγο σοβαρή,
ξεροβήχει, κοιτάζει λίγο πέρα
καὶ τοὺς λέει: καλησπέρα!

Ὁ λόγος του θαυμάστηκε πολύ.
Τὶ διαβασμένος, λένε, ὁ παπαγάλος!
Θἆναι σοφὸς αὐτὸς πολὺ μεγάλος,
ἀφοῦ μπορεῖ κι ἀνθρώπινα μιλεῖ!

Ἀπ᾿ τὶς Ἰνδίες φερμένος, ποιὸς τὸ ξέρει
πόσα βιβλία μαζί του νἄχει φέρει,
μὲ τὶ σοφοὺς ἐμίλησε, καὶ πόσα
νὰ ξέρει στῶν γραμματικῶν τὴ γλώσσα!

«Κυρ-παπαγάλε, θἄχουμε τὴν τύχη
ν᾿ ἀκούσουμε τὶ λὲς καὶ πάρα πέρα;»
Ὁ παπαγάλος βήχει, ξεροβήχει,
μὰ τὶ νὰ πεῖ; Ξανάπε: καλησπέρα!

Οπότε, όταν κάποιος επαναλαμβάνει ή μιμείται άκριτα κάτι λέμε ότι παπαγαλίζει, όταν οι μαθητές αποστηθίζουν το μάθημα χωρίς να πολυκαταλαβαίνουν το νόημα λέμε ότι το έμαθαν «παπαγαλία» κι έτσι, λογικά, όσοι επαναλαμβάνουν φήμες ασύστατες με σκοπό την παραπληροφόρηση καθιερώθηκε να λέγονται παπαγαλάκια. Να σημειωθεί ότι το παπαγαλάκι δεν έχει ίδιον όφελος από τη φήμη που διαδίδει –ή τουλάχιστον δεν είναι ο κατεξοχήν ωφελημένος.

Αυτή η σημασία δεν ξέρω να υπάρχει σε άλλες γλώσσες αν και ομολογώ ότι δεν το έχω ψάξει και πολύ. Η αγγλική έχει το ρήμα parrot, αλλά βρίσκω πως σημαίνει ό,τι και το ελληνικό παπαγαλίζω, όχι διαδίδω φήμες. Όποιος ξέρει να υπάρχει σε ξένη γλώσσα ανάλογο του ελληνικού «παπαγαλάκι», ας το πει.

Πότε εμφανίστηκε ο όρος «παπαγαλάκι» με την νέα σημασία; Πρόσφατα. Πράγματι, στη δεκαετία του 1980 και παλιότερα, όλες οι εμφανίσεις του όρου που έχω βρει αφορούν την κυριολεξία, δηλ. μικρούς παπαγάλους. Υποθέτω ότι η νέα σημασία ξεκίνησε από την ορολογία του χρηματιστηρίου (εκτός κι αν υπήρχε ακόμα πιο παλιά στον ιππόδρομο). Ο όρος πάντως υπήρχε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στη χρηματιστηριακή αργκό, και το 1992 ήταν αρκετά γνωστός ώστε να τον χρησιμοποιήσει ο «Παρατηρητής» της Καθημερινής σε καβαφική παρωδία του για το χρηματιστήριο αλλά και αρκετά άτριφτος ώστε να χρειάζεται εισαγωγικά: Σαν έξαφνα μες το φθινόπωρο ακουστεί / κοπάδι τα «παπαγαλάκια» να περνάν…

Η παλιότερη ανεύρεση που βρήκα είναι σε άρθρο του Κ. Τσαούση στο Βήμα το 1991, όπου στην περιγραφή της χειραγώγησης των μικροεπενδυτών αναφέρονται τα «περίφημα ‘παπαγαλάκια’ του χρηματιστηρίου» που έχουν ρόλο να μεταφέρουν στο κοινό μερικές αποκλειστικές πληροφορίες για την εταιρεία. Φυσικά ο όρος έγινε πασίγνωστος τα χρόνια της μεγάλης απάτης του χρηματιστηρίου, και ιδίως το 1999. Και επόμενο ήταν να διευρυνθεί η σημασία του και από τον τζόγο του χρηματιστηρίου να περάσει και στην πολιτική. Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι το λήμμα ‘παπαγαλάκι’ απουσιάζει και από το ΛΚΝ και από την πρώτη έκδοση του λεξικού Μπαμπινιώτη (και τα δύο το 1998) ενώ περιλαμβάνεται στην ανατύπωση 2005 του λεξικού Μπαμπινιώτη.

Υπάρχει όμως και μια τρίτη σημασία της λέξης ‘παπαγαλάκι’, πέρα από τον μικρό παπαγάλο και τον διαδοσία φημών. Είναι ένα είδος ανυψωτικού ή φορτωτικού μηχανήματος, σαν γερανός για φορτηγά –ή κάτι τέτοιο. Εννοείται ότι η σημασία αυτή δεν καταγράφεται σε κανένα λεξικό διότι οι λεξικογράφοι δεν θέλουν να μουτζουρώνουν τα χέρια τους.

Να προσεχτεί ότι τα παπαγαλάκια δεν είναι Κασσάνδρες (και μην ανοίξουμε συζήτηση τώρα για το αν είναι σωστό να λέγονται Κασσάνδρες οι κινδυνολόγοι!) Βέβαια, τα παπαγαλάκια της νεοδημοκρατικής διαφήμισης επαναλαμβάνουν «κινδυνολογικές» (κατά τον διαφημιστή) φήμες για την πορεία της οικονομίας (ή για τις προοπτικές της Νέας Δημοκρατίας, στην εξαιρετική παρωδία της Ελληνοφρένειας). Να προσέξουμε όμως ότι τα παπαγαλάκια δεν είναι πάντοτε μάντεις κακών. Θα έλεγα, μάλιστα, πως συνήθως δεν είναι μάντεις κακών, τουλάχιστον στο χρηματιστήριο, όπου πολλές φορές τα παπαγαλάκια διαδίδουν εξαιρετικά ευοίωνες φήμες για μια εταιρεία που τη μετοχή της φουσκώνουν με τέχνη οι επιτήδειοι για να προσελκύσουν κορόιδα. Το 1999, τα παπαγαλάκια μόνο αισιόδοξες προοπτικές αναμετάδιδαν.

Κλείνω εδώ το σημείωμα για την ιστορία της λέξης. Όσο για τα μπλε και πράσινα παπαγαλάκια: αν μπορέσουν και πάλι να μας ξεγελάσουν, ε, θα φταίμε κι εμείς θαρρώ.

50 Σχόλια προς “Παπαγαλάκια: Η ιστορία της λέξης”

  1. Πολύ καλή η ενημέρωση για τα παπαγαλάκια. Για τη διαφήμιση: ο πολύς ντόρος δε σημαίνει ότι κάνει και καλό. Ας θυμηθούμε τη διαφήμιση με τον Τζανετάκο και το τζιπ. Ακούστηκε πολύ, έκανε μεγάλη ζημιά.
    Βασίλης, εκ μέρους του Φελεκίου.

  2. ὅταν ἤμουν μικρὸς μαθητὴς τῶν πρώτων τάξεων τοῦ δημοτικοῦ οἱ γονεῖς μου μοῦ ἔφεραν δυὸ τέτοια παπαγαλάκια σὰν τὰ εἰκονιζόμενα. κι ἤμουν τόσο χαρούμενος! Τὸ ποίημα γνωστὸ κι εὐχαριστῶ γιὰ τὸ πολυτονικό!

  3. sapere aude said

    Μελοψίττακος ο κυματοειδής (melopsittacus undulatus) ή παπαγαλάκι της Αυστραλίας. Στα αγγλικά: budgerigar, budgie, parakeet, shell parakeet.

  4. βαριέμαι τώρα νὰ ἀνοίξω τὴν ζῳολογία. ὑποθέτω ὅτι ἔτσι θὰ εἶναι.

  5. sapere aude said

    Κορνήλιος said:
    > ὑποθέτω ὅτι ἔτσι θὰ εἶναι

    Περίπου έτσι. Η wiki διευκρινίζει:

    «A parakeet is a term for any one of a large number of unrelated small to medium sized parrot species, that generally have long tail feathers.
    The budgerigar or budgie comes from Australia. They are common and popular pets throughout the world. In the U.S. the term «parakeet» is commonly used to refer specifically to this bird. This is imprecise because there are many different species of parakeets.»

  6. nickel said

    Αδικείς το ΛΚΝ. Η μεταφορική σημασία μπήκε στο ΛΝΕΓ στην πιο πρόσφατη έκδοση, δεν υπήρχε πριν.

    Ακολουθεί μουσικό διάλειμμα (ίσως μόνο αυτό λείπει από το πανέμορφο κομμάτι σου).

    Papageno-Papagena Duet

  7. Μαρία said

    Μπράβο Νικέλ, για όλα.
    Μου φαίνεται οτι μόνο εμείς αναθέτουμε τέτοιες δουλειές σε πουλιά. Κι ο σπερμολόγος πουλί δεν ήταν;

  8. SophiaΟικ said

    Όντως, εγώ που δεν παρακολουθώ τις εξελίξεις της ελληνικής γλώσσας απο αρχες δεκαετίας του ’90 ομολογώ ότι τα μόνα παπαγαλακια που ξέρω που δεν είναι πτηνά είναι αυτά που αναφέρονται δίπλα στους γερανούς και τους εκσκαφείς (αλλά δεν ξέρω με τι μοιάζουν). Οπότε όταν μου είπαν για τη διαφήμιση πήγε το μυαλό στα χρηματιστηριακά παπαγαλακια, αλλά με πήρε λίγη ώρα μεχρι να την καταλάβω. Τώρα που τις εχω δει τις διαφημίσεις παντως ομολογώ ότι ο διαφημιστης που τις σκέφτηκε είχε μεγάλη έμπνευση. Δεν ξέρω αν θα επηρεαστεί κανένας (δεν πιστέυω ότι η πολιτική διαφήμιση επηρεάζει πολύ) αλλά είναι πολύ καλές. Τα αρνητικά σχόλια αν υπήρξαν είναι γιατί κάποιοι διαφωνούν με το μήνυμα, όχι για΄τι διαφωνουν ότι οι διαφημίσεις είναι ιδιοφυείς.

    Και για μενα που δεν ζω Ελλάδα (και θα ψηφίσω στο ΗΒ), η διαφήμιση θυμίζει το αγαπημενο σπορ των Ελληνων, την κινδυνολογία και τη μόνιμη γκρίνια για όλα.

  9. ὅταν ὑπηρετοῦσα ὡς δόκιμος παίρνει μιὰ μέρα ὁ ταγματάρχης καὶ ζητᾷ τὸν ἄλλον δόκιμο λέγοντας: «Γιῶργο ἔχω ξεμείνει ἀπὸ μπαταρία στὴν τάδε ὁδό. ἔλα καὶ φέρε τὰ κροκοδειλάκια». πρώτη φορὰ τὸ ἄκουγα «βως ἄσχετος μὲ τὴν αὐτοκίνησι καὶ πέθανα στὰ γέλια.
    νὰ ποῦμε καὶ γιὰ τὴν χελώνα ποὺ λένε ὅτι σκότωσε τὸν Αἰσχύλο, γιατὶ ζῷο δὲν ἦταν.

  10. Μαρία said

    Μα πώς ξεχάσαμε τον παπαγάλο-καρφί στο άσμα του ΛεΠα «το ‘πε το ‘πε ο παπαγάλος οτι σ’ αγκαλιάζει άλλος», που στάθηκε αφορμή για σκηνή ζηλοτυπίας του Ανδρέα στη Μιμή. Άρα η σχέση ΠΑΣΟΚ παπαγάλων είναι παλιότερη.

  11. SophiaΟικ said

    Κορνήλιε, από ηλεκτρολογικά σκράπας, βλέπω. Και κροκοδειλάκια έχουμε κι αλλιγατοράκια. Και μίνι κροκοδειλάκια. Κι επιτραπέζια κροκοδειλάκια (διακοσμητικά είναι) αν και μοιάζουν πιο πολύ με κόμπρες.

  12. SophiaΟικ said

    Και παλι μου εφαγε το λινκ…

  13. gbaloglou said

    Σοφια και Νικο και λοιποι, αρκετες φορες μου συνεβη, εν ΗΠΑ, να εντυπωσιασθω απο κατι που ειπε καποιος ιθαγενης νομιζοντας οτι το εβγαλε απο το νου του εκεινη την στιγμη … ακριβως επειδη το αγνοουσα ως καθιερωμενη — πως λεμε στανταρντ — Αγγλικη/Αμερικανικη εκφραση. Ετσι και τωρα εντυπωσιασθηκα υπερ το δεον απο την διαφημηση ακριβως επειδη ειχα ξεχασει εντελως τα παπαγαλακια του χρηματιστηριου — με στενοχωρησατε πρωι πρωι, καθως καταστραφηκε πια και το συνθημα «σοσιαλισμος η παπαγαλακια» που ειχε αρχισει να γενιεται στο θολωμενο μου μυαλο 🙂

  14. ioudas said

    Σχετικά με τη διαφήμιση των παπαγάλων, εκτός του ότι την βρήκα παιδαριώδη σε ιδέα και εκτέλεση, νομίζω πως οι Έλληνες δεν ψηφίζουν λόγω διαφήμισης, ούτε καν λόγω προγράμματος του κόμματος. Ψηφίζουν σίγουρα λόγω φανατισμού, και ρουσφετιού «βεβαίως-βεβαίως».

  15. gbaloglou said

    Πουλολογε Νικολαε, αλλα και παπαγαλολατρη Νικολαου, «παπαγα» δεν βλεπω στο TLG … κατι που με κανει να ρωτησω, δειλα δειλα, μηπως πεταξε κατ’ ευθειαν στους Δυτικους απο τους Αραβες το θεσπεσιον πτηνον? Ως «παπαγας» εννοω, καθοτι ως «ψιττακος» παρων εδηλωνε και απο Αισωπου ακομη:

    ψιττακόν τις ἀγοράσας ἀφῆκεν ἐπὶ τῆς οἰκίας νέμεσθαι.
    ὁ δὲ τῇ ἡμερότητι χρησάμενος ἀναπηδήσας ἐπὶ τὴν ἑστίαν
    ἐκάθισε κἀκεῖθεν τερπνὸν ἐκεκράγει. γαλῆ δὲ θεασαμένη
    ἐπυνθάνετο αὐτοῦ, τίς τέ ἐστι καὶ πόθεν ἦλθεν. ὁ δὲ εἶπεν·
    «ὁ δεσπότης με νεωστὶ ὠνήσατο.“ „οὐκοῦν, ἰταμώτατε ζῴων,“
    ἔφη, „πρόσφατος ὢν τοιαῦτα βοᾷς, ὅτε ἐμοὶ τῇ οἰκογενεῖ
    οὐκ ἐπιτρέπουσιν οἱ δεσπόται, ἀλλ’ ἐάν ποτε τοῦτο πράξω,
    προσαγανακτοῦντες ἀπελαύνουσί με.“ ὁ δὲ ἀπεκρίνατο λέ-
    γων· „οἰκοδέσποινα, ἀλλὰ σύ γε βάδιζε μακράν· οὐχ ὁμοίως
    γὰρ δυσχεραίνουσιν οἱ δεσπόται ἐπὶ τῇ ἐμῇ φωνῇ ὅσον ἐπὶ
    τῇ σῇ.“
    πρὸς ἄνδρα φιλοψόγον ἑτέροις ἀεὶ αἰτίας προσάπτειν
    ἐπιχειροῦντα ὁ λόγος εὔκαιρος.

  16. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια, ενσωμάτωσα κάποια του Νίκελ και του Σαπέρε στο κείμενο.

    Σοφία, υπάρχει και ο παπαγάλος = πένσα, ενώ ο παπούς μου θυμάμαι, έλεγε κροκόδειλο μιαν άλλη πένσα. Υπάρχουν και τα χταπόδια με τα οποία δένουμε αποσκευές όταν τις μεταφέρουμε.

    Γιώργο Μπαλόγλου, ο λόγος που το TLG δεν έχει τον παπαγά είναι ότι δεν έχουν αποδελτιώσει τον Λίβιστρο και τη Ροδάμνη. Για ποιο λόγο, ρώτα τον συμπαιδιόφραστό σου, μάλλον περιμένουν κάποια καλύτερη έκδοση (υποθέτω). Ο παπαγάς εκεί μαρτυρείται πρώτη φορά, δηλ. σχετικά αργά.

  17. ΓιάννηςΡ said

    Όντως, η ΄τσιμπίδα υδραυλικού΄ λέγεται συνήθως παπαγαλάκι:

    http://www.4tforum.gr/phpBB3/viewtopic.php?f=13&t=14552&start=3375#p1475023

    Θα είχε πλάκα να δει κανείς τη ζωωολογία των εργαλείων: κάβουρας, κροκόδειλος, παπαγαλάκι, σκύλα…

  18. gbaloglou said

    Το οτι ο «παπαγας» μαρτυρειται για πρωτη φορα στο «Λιβιστρος και Ροδαμνη» μπορει βεβαια να σημαινει οτι μας ηρθε απο την Δυση, σωστα? Οπως ας πουμε τα Ινδικα ψηφια: δεν μας ηρθαν απο τους Αραβες, αλλα απο τους Λατινους (που βεβαια τα πηραν απο τους Αραβες) μετα το 1204.

  19. sarant said

    Γιάννη Ρ. καλώς ήρθες. Ωραίο θέμα, η ζωολογία των εργαλείων -και μάλιστα με φωτογραφίες.

    Γιώργο Μπ., το θέμα είναι ότι το ελληνικό παπαγάς μοιάζει περισσότερο με το αραβικό babaga απ’ ό,τι οι δυτικότεροι τύποι, οπότε είναι λογικό να προέρχεται απευθείας από αυτό. Το ότι καταγράφεται αργά είναι ένα πρόβλημα, αλλά όχι ανεξήγητο αφού πρόκειται για λαϊκή λέξη.

  20. @16 (Παπαγαλολάτρης εγώ; ΕΓΩ ΔΕ Σ’ ΕΒΡΙΣΑ, ΓΙΩΡΓΟ!)

    Καλά ντε, όλα τα καλά κείμενα χωράνε! Δεν ήταν θέμα αναμονής νέας έκδοσης Λιβ ϗ Ροδ για το TLG, αλλά απλώς ότι μέχρι πρότινος δεν μπαίνανε συστηματικά δημώδη, οπότε δεν υπήρχε κάποια λίστα αναμονής γι’ αυτά. Πάντως οι δέουσες νέες εκδόσεις Λιβ ϗ Ροδ έχουν πλέον βγει από τη ΜΙΕΤ (2006, 2007· για το χφ Εσκοριάλ απ’ όσα ξέρω, ακόμα βασιζόμαστε στην έκδοση του ’35), και έχουν επισημανθεί. Αλλά το TLG ακόμα συμπαγές κόρπους για τη δημώδη δεν είναι.

    Πάντα με πιάνει τρακ όταν βλέπω λέξη δημώδη ή υστεροβυζαντινή που να αρχίζει από π, γιατί εκεί έχουν κολλήσει τα δυο μεγάλα λεξικά, του Τραππ για τη λόγια, του Κριαρά για τη δημώδη. Τη σκαπουλάρατε με τον παπαγά, τη σκαπούλαρα κι εγώ πρόσφατα με τον πίνσο (ανάρτηση προσεχώς). Τα σκούρα για την ώρα, μετά το προσπελαγίζω και το πνεύμονας, αντίστοιχα.

  21. Αυτά τα ποστ είναι τα αγαπημένα μου! Για τη (σανσκριτική;) ετυμολογία του ψιττακού ξέρουμε τίποτα άραγε;

  22. Τα συγκεκριμένα παπαγαλάκια (τής φωτογραφίας που συνοδεύει το κείμενο) θυμάμαι να τα ονομάζουμε πακίτ αν και τώρα γκούγκλισα δίχως επιτυχία. Κι όμως, πιστεύω πως θυμάμαι καλά.

    Είχα τέτοια παπαγαλάκια κάπου στα 18 μου, μέχρι που μια μέρα συνειδητοποίησα πόσο φρικτό είναι να περιορίζεις σε ένα χώρο 30 εκατοστά μια ψυχή που έχει φτιαχτεί για να πετάει σε χιλιόμετρα ουρανό.

    Δίπλα στα μπλε και πράσινα παπαγαλάκια που δεν θα πρέπει να μας ξεγελάσουν επίτρεψέ μου να προσθέσω τα κόκκινα καθώς και τα πολύχρωμα.

    Όλα τους τα ίδια αναμασημένα λόγια παπαγαλίζουν.

  23. sapere aude said

    φαρο said:
    > Τα συγκεκριμένα παπαγαλάκια (τής φωτογραφίας που συνοδεύει το κείμενο) θυμάμαι να τα ονομάζουμε πακίτ αν και τώρα γκούγκλισα δίχως επιτυχία. Κι όμως, πιστεύω πως θυμάμαι καλά.

    Μήπως η λέξη που ψάχνεις είναι πάρακιτ; (βλ. και #3 & 5)

  24. sapere aude said

    Και, φυσικά, τα παπαγαλάκια (budgie, parakeet) *δεν* μιμούνται την ανθρώπινη φωνή.

  25. sarant said

    Σαπέρε, αυτό έπρεπε να το επισημάνω -έχεις δίκιο.

  26. Μαρία said

    Ο Κριαράς έχει τον παπαγά με προέλευση απ’ τον αραβικό.

  27. […] 06:40:18 μμ on Μαΐου 28, 2009 | # | 0 Tags:Greece, Language, Politics Culte de la semaine – Παπαγαλάκια: Η ιστορία της λέξης […]

  28. […] Όμως η διαδρομή της λέξης δεν τελειώνει εδώ. (More) […]

  29. aerosol said

    Καλό είναι να μαυρίζονται κάθε είδους παπαγαλάκια (στο ξύλο ή… αλλιώς!).

    [Δράττομαι της ευκαιρίας -ε; είδατε κύρος κι αρχοντιά που έχω; 🙂 – να κάνω μια παραγγελιά: το ιστορικό και η καταγωγή της λέξης «μαύρο» μου είναι άγνωστα και θα ήθελα να μάθω κάτι παραπάνω.]

  30. Μαρία said

    Αεροσόλ, γιατί δε κοιτάς το λεξικό; Φοβάσαι μήπως αμαυρωθείς 🙂

  31. Παναγιώτης said

    Κατά μια εκδοχή (που αντίθετα με τις εξηγήσεις που δίνονται συνήθως φαίνεται λογική) το «μαυρο στον [όνομα υποψηφίου ή κόμματος] προέρχεται από τις κάλπες του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα που αναφέρεται εδώ http://www.kalpes.gr/blogread.asp?i=4. Είχα δει μια τέτοια κάλπη (κα την αντίστοιχη εξήγηση) σε μια έκθεση της Βουλής.
    Προσωπική μου άποψη είναι ότι προέρχεται από σύνθημα κομματαρχών (μάυρο στον τάδε άσπρο στον δείνα)

  32. Μὰ καὶ τὸ σύνθημα Παναγιώτη ἀπὸ ἐκεῖ προέρχεται. Τέτοια κάλπη θυμούμαι νὰ ἀπεικονίζεται καὶ σὲ μιὰ γελοιογράφία γιὰ τὶς ἐκλογὲς τοῦ ’20.

  33. Μαρία said

    Το σύνθημα υπήρχε λόγω του συστήματος ψηφοφορίας «δια σφαιριδίων» , όπως εξηγεί το σάιτ (κατοχυρώνεται με το σύνταγμα του 1864) που απαιτούσε «πολυκαλπία», κάθε βουλευτής έχει δηλαδή την κάλπη του.
    Επειδή πρόκειται για γεγονότα κοντινά είναι ένα ζήτημα γνωστό, μελετημένο, διδάσκεται πια και στο σχολείο, (αλλά βλ. και τύπο της εποχής)και επομένως, δε θέλω να σε στενοχωρήσω, αλλά δε σηκώνει προσωπικές απόψεις.

  34. gbaloglou said

    #18, #19, #20, #26:

    Με τα λιγα εστω δημωδη κειμενα, κατι λεξικα, τον Ευσταθιο Θεσσαλονικης, τους Βιους Αγιων, και τα Πρακτικα διαφορων μοναστηριων, το TLG ειναι πλεον μια *αρκετα* αξιοπιστη πηγη ακομη και για δημωδεις λεξεις. Οσον αφορα το «παπαγάς», ειναι πολυ πιθανο οτι εμφανιζεται *μονο* στην παραλλαγη Escorial του «Λιβιστρος και Ροδαμνη», αρα ειναι αρκετα πιθανη η υπαρξη του ορου μονο στην Δυση (και *οριακα* στο Βυζαντιο). Ας σημειωθει εδω και η υπαρξη του «ψιττακου», αρκετες φορες, στον Διγενη Ακριτα.

  35. Mindkaiser said

    Χαίρομαι που με πρόλαβε ο φίλος Nickel για τον Μαγικό Αυλό. Βέβαια, μου έκανε μεγάλη εντύπωση που δε το περιελάμβανε στο αρχικό του κείμενο ο Νικοδεσπότης δεδομένης της ιδιαίτερης σχέσης που έχει με τον Μότσαρτ. 🙂

  36. Μαρία said

    Για άλλο ποστ κοιτούσα το σπίγκελ και έπεσα σε πράσινο παπαγάλο που έκλεψε το διαβατήριο σκωτσέζου τουρίστα.

    http://www.spiegel.de/reise/aktuell/0,1518,627583,00.html

  37. Μαρία said

    Κι άλλα πολύχρωμα παπαγαλάκια:

    «Μάθαμε σήμερα, σαν πρωινά κουλούρια, ότι στις επόμενες ημέρες ετοιμάζουν νέα προβοκάτσια, με στόχο να κάμψουν το 1% των ψηφοφόρων μας και να το οικειοποιηθούν», τόνισε, επισημαίνοντας ότι «εμάς δεν μας βάζετε στο χέρι».

    Η κα Παπαρήγα είπε ότι δεν γνωρίζει ακόμη ποιος θα είναι ο αγωγός της προβοκάτσιας προσθέτοντας ότι υπάρχουν παπαγαλάκια μπλε, πράσινα, κίτρινα καθώς, όπως είπε, τα παπαγαλάκια είναι πολύχρωμα και αυτά κατευθύνουν την κοινή γνώμη σε βάρος του ΚΚΕ.

  38. Ψιττάκωσι τώρα!

  39. Σαββατόβραδο γάρ!

  40. sarant said

    Κορνήλιε, ωραίος!

  41. Απάντηση στις αιτιάσεις της ΓΓ του ΚΚΕ στο σχόλιο 37 δίνει ο Kill Bill (για τους αμύητους, ο Βασίλης Καρράς) στο τραγούδι των Χρυσοβέργη – Γιατρά Άλλοθι, από τον δίσκο «Δεν πάω πουθενά» (1992):

    Άλλοθι, δεν έχεις άλλοθι,
    Είσαι στο ψέμα σου αιχμάλωτη…

    Μετά τον DJ Κορνήλιο, νάσου και ο MC καλοπροαίρετος∙ αμ πώς, για; 🙂

  42. Δοθείσης τής ευκαιρίας, μια μικρή συμβολή στη χαρτογράφηση τού γλωσσικού ναρκοπεδίου των ψευδόφιλων λέξεων. Να επιστήσω λοιπόν την προσοχή ότι στα Γερμανικά η λέξη Papagallo δεν αναφέρεται στο πτηνό, αλλά περιγράφει τον κλασικό τύπο τού μεσογειακού εραστή που τρέχει πίσω από τις τουρίστριες: το γνωστό καμάκι! Η λέξη αυτή καθαυτή ανάγεται στο ιταλικό pappagallo, η δε παραλλαγμένη σημασία της σχετίζεται με το φανταχτερό στιλ και τη ματαιοδοξία που χαρακτηρίζει τους άντρες αυτούς (χμμ… υπήρξα κι εγώ ένας!) 😉

  43. sarant said

    Καμάκι και φανταχτερό κοκοράκι, έτσι; Πολύ πετυχημένο.

  44. Αγαπητέ κε Σαραντάκο,
    εδώ και είκοσι λεπτά προσπαθώ να αφήσω σχόλιο και μου βγαίνει: »discarded».

  45. Τώρα πέρασε, δεν καταλαβαίνω… Υπάρχει μήπως κάποιο πρόβλημα στο ποστ για την προέλευση τής λέξης μπαλαρίνα; Ό,τι κι αν στέλνω, απορρίπτεται!

    Υ.Γ. Μπορείτε, αν θέλετε, να διαγράψετε τα δύο τελευταία σχόλια.

  46. sarant said

    Αγαπητέ Κώστα, με μπερδέψατε. Δεν υπάρχει δικό σας σχόλιο στο ποστ για την προέλευση της λέξης μπαλαρίνα, αν εννοείτε αυτό το ποστ:
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/03/12/mall/

    Και δεν υπάρχει κανένα σχόλιο, δικό σας ή άλλου, πιασμένο στη σπαμοπαγίδα. Μυστήρια πράματα…

  47. Άυτό ακριβώς το κείμενο εννοώ. Προσπαθώ και ξαναπροσπαθώ και μου βγάζει συνεχώς »discarded». Μήπως υπάρχει η τεχνική δυνατότητα μεταφοράς σχολίων από κάποιο θρεντ σε άλλο; Θα μπορούσα δηλαδή ν’ αφήσω το σχόλιό μου εδώ, κι εσείς να το μεταφέρετε στο σωστό ποστ;΄

    Ευχαριστώ

  48. sarant said

    Ναι, αφήστε το εδώ.

  49. Μερικές επισημάνσεις ακόμα:

    Όσον αφορά την αναγωγή τής λέξης μπάλα στο ιταλικό palla, ήδη ο Ησύχιος γνώριζε τον τύπο πάλλα τον οποίο και όριζε ως «σφαίρα εκ ποικίλων νημάτων πεποιημένη». Πέραν τής λεξικολογικής αυτής καταγραφής, είναι άλλωστε αρχαιολογικά τεκμηριωμένο ότι το παιγχνίδι με τη σφαίρα ήταν όντως γνωστό στην αρχαία Ελλάδα(όπως βέβαια και σε άλλους αρχαίους λαούς).

    Ανεξαρτήτως τούτου, όπως τουλάχιστον τα γερμανικά ετυμολογικά λεξικά αναφέρουν, η λέξη δεν είναι γερμανικής (germanisch/deutsch) προέλευσης, αλλά ανάγεται σε μια ινδοευρωπαΐκή ρίζα που εκφράζει πρήξιμο, φούσκωμα, διόγκωση. Από την ίδια ακριβώς ρίζα προέρχονται φερ’ ειπείν και τα ελληνικά φαλλός και φάλαινα ή τα τευτονικά Bulle και bull «ταύρος» τα οποία οφείλουν το όνομά τους στο ευμέγεθες μόριο τού ζώου!

    Τέλος, όσον αφορά την αναγωγή τής λέξης μπαλαρίνα στο ελληνικό βαλλίζειν ή βάλλειν, ενώ το ετοιμολογικό τού Duden συμφωνεί, στο Kluge επισημαίνεται ότι η σύνδεση αυτή λόγω τής απόκλισης στον σχηματισμό τού θέματος θα πρέπει να θεωρείται προβληματική.

  50. »ενώ το ετοιμολογικό τού Duden συμφωνεί»

    Ενοούσα φυσικά το ετΥμολογικό τού Duden!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: