Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κάτι πρόχειρο στα μικροκύματα

Posted by sarant στο 11 Ιουνίου, 2009


Επειδή πετάω σε λίγες ώρες και μπορεί και αύριο να έχω τρεχάματα, σερβίρω μερικά πρόχειρα μεζεδάκια, κατευθείαν από την κατάψυξη στα μικροκύματα. Ξέρω, οι παλιές νοικοκυρές ήταν αλλιώς…

* Επειδή συμφωνώ 100% στο περιεχόμενο, δεν θα σταθώ και τόσο πολύ σε μερικά γλωσσικά του Στάθη στον σημερινό Ναυτίλο στην Ελευθεροτυπία. Έτσι, προσπερνάω το (κατ’ εμέ) ανατριχιαστικό «υπογεγραμμισμένος» (υπογραμμισμένος στα ελληνικά) που μπορεί, στο κάτω-κάτω, να είναι και εξεπίτηδες, ειρωνικό. Ειρωνικό δεν είναι το «πόσω μάλλον», που έχει πιο κάτω, αλλά γι’ αυτό δεν φταίει ο Στάθης, φταίει το λεξικό Μπαμπινιώτη που το νεκρανάστησε και το σερβίρει σαν κουρελάκι για να ξεχωρίζει από την πλέμπα όποιος το φοράει στο πέτο του. Τα λέει μια χαρά ο παλιός Νεοτιπούκειτος, εδώ κι εδώ, σας συστήνω να τα διαβάσετε.

* Όταν γράφεις συχνά για Γερμανούς, κι ας μη μιλάς τη γλώσσα, πρέπει, βρε αδερφέ, να μάθεις μερικούς στοιχειώδεις κανόνες για το πώς προφέρονται τα ονόματα. Εννοώ τον αγαπητό Χρ. Μιχαηλίδη, που πήρε το βασικό θέμα του σημερινού του άρθρου από την αγγλική έκδοση του ιστότοπου του Σπίγκελ, και βέβαια προφέρει αμερικανοπρεπώς όλα τα γερμανικά ονόματα, ακόμα και πασίγνωστων, βρε αδερφέ, πολιτικών όπως ο Σόιμπλε (Schäuble) τον οποίο μεταμόρφωσε σε Σάουμπλε, ή και όχι γνωστών, όπως ένας Κριχμπάουμ (Krichbaum) που εξαμερικανίστηκε σε Κρίτσμπαουμ.  Τον Τίεσεν (διάβαζε Τίσεν, Thiessen) δεν τον μετράω για λάθος, ας πούμε πως ήθελε να αποδώσει το μακρό φωνήεν.

Όσο για το αν ο Krichbaum στα ελληνικά τονίζεται στην προπαραλήγουσα ή στην παραλήγουσα, νομίζω πως ο Μήτσος (ΤΜ Ν. Λίγγρης) τονίζει στην παραλήγουσα.

* Σύμφωνα με νεότερες μαθηματικές έρευνες, το 1,25% και το 2,7% που έπαιρνε η Ανανεωτική Αριστερά επί Κύρκου ήταν αξιοπρεπέστατες επιδόσεις, ενώ το 4,7% του Σύριζα είναι ταπεινωτικό. Εγώ όμως δεν πολιτικολογώ αλλά λεξιλογώ κι έτσι όταν διάβασα την είδηση στα ΝΕΑ πρόσεξα επίσης μια πολλοστήν απόδειξη ότι η χιλιοτραγουδισμένη διάκριση του άμεσα και του αμέσως έχει γίνει στάχτη και μπούρμπερη:
Ταπεινωτικό χαρακτηρίζει το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών για τον ΣΥΡΙΖΑ ο Λεωνίδας Κύρκος, ζητώντας άμεσα -μέσω των «ΝΕΩΝ»- αλλαγή πλεύσης για το κόμμα του. Και αφού το ζητάει «μέσω» των Νέων, δεν το ζητάει άμεσα δηλαδή απευθείας, αλλά άμεσα δηλαδή αμέσως.

Καλό μου ταξίδι!

Ταπεινωτικό χαρακτηρίζει το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών για τον ΣΥΡΙΖΑ ο Λεωνίδας Κύρκος, ζητώντας άμεσα-μέσω των «ΝΕΩΝ»- αλλαγή πλεύσης για το κόμμα του.

35 Σχόλια προς “Κάτι πρόχειρο στα μικροκύματα”

  1. γιὰ ποῦ ταξιεδεύεις κυρ-Οἰκοδεσπότη; ὅπου καὶ νὰ πᾷς θὰ σὲ βροῦμε! καὶ στοῦ βοδιοῦ τὸ κέρατο ἡ μπροσύρα τοῦ ΛΑΟΣ θὰ φιγουράρῃ στὸ γραμματοκιβώτιό σου!

  2. SophiaΟικ said

    Κάτ δεν δύλεψε καλα με το HTML κι εχει το σημείωμα πολύ κωδικα αντι για εικόνα στη μέση. Για ρίξε μια ματιά.

  3. SophiaΟικ said

    Παρεμπιπτόντως, 40ακο, θα σου στείλω ενα ενδιαφρον για τα ένα εκατομμυριο λέξεις της αγγλικής γλώσσας πουμου ήρθε, με προσωπικό. θα το έβαζα εδώ, αλλά δεν ξέρω σε ποιο σημείωμα κολλάει,επιπλέον δ εχω την αδεια του συγγραφέα. ΕΛπιζω να βοηθήσει να απομυθοποιήσουμε τα τρισεκατομμύριο της ελληνικής γλώσσας.

  4. Μαρία said

    Σοφία, το πρόσθεσε ήδη ο ΓΜπα στα παπαγαλάκια, εκτός κι αν είναι κάτι διαφορετικό.

  5. Ευγένιος Ραμίρεζ said

    Πολύ εύστοχη παρατήρησή σας για την λανθασμένη αντίδραση του Λεωνίδα Κύρκου! Οι καιροί ευνοούν μάλλον τη σύγχιση.

    Π.χ. τις προάλλες, δηλαδή περί τον Ιανουάριο ε.ε., με επισκέφτηκε ένα ζεύγος μεσηλίκων και κατά τη διάρκεια της συζητήσεώς μας για την κατάσταση της σημερινής νεολαίας διαπίστωσα – με ρίγη σε όλο το μήκος της πλάτης ν’ ανεβοκατεβαίνουν όπως τα ποσοστά των μικρών κομμάτων στον ίλιγοο των δημοσκοπήσεων – ότι δεν μπορούσα να καταλάβω αν οι άνθρωποι αυτοί ήσαν με το ΛΑΟΣ ή με το ΚΚΕ!

    Νυκτερινός εφιάλτης με διευκόλυνε στη χώνεψη του συμβάντος: έφταιγε η εμμονή των με την ευταξία και την ασφάλεια.

    Μόλις όμως συνειδητοποίησα ένα ακόμα πρόσφατο συμβάν που πιθανολογεί να είμαι ολοένα και πιο βραδύνους.

    Μήπως είμαι εντέλει εύστροφος μόνον όταν κρατώ ένα χειριστήριο V-Torso670 (προσοχή στις κινέζικες απομιμήσεις!) με “πειραγμένα” RFlex-Woosers (εγώ προτιμώ την ανθρακί απόχρωση σταθερά);

  6. Καθώς ανακάλυψα πρόσφατα το μπλόγκ του Τιπούκειτου, μέσω παραπομπών από εδώ, θα κάνω το σχόλιό μου για το «πόσω μάλλον» εδώ, που είναι πιο φρέσκια η σχετική αναφορά. Θα συμφωνήσω με το «πόσο μάλλον», όμως θα κάνω το δικηγόρο του διαβόλου για τμήμα της επιχειρηματολογίας. Λέμε, πράγματι, «πολύ περισσότερο», «πολύ λιγότερο», κι είναι ξεκάθαρες φράσεις της δημοτικής. Το «πόσο μάλλον» μήπως αποτελεί ερμαφροδιτισμό, μισό δημοτική μισό καθαρεύουσα; εκτός αν λέγαμε «πόσο περισσότερο»…

  7. «Παίχτηκε πάλι, αθλιέστερο παρά ποτέ, το παιχνίδι των πρώτων εντυπώσεων μέσω των έξιτ πολ (όπως και μέσω των περισσότερων από τα γκάλοπ προεκλογικώς)…».

    http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=52111&ref=search

  8. Μαρία said

    Γηγενή, τους φαίνεται πιο άθλιο απ’ το αθλιότερο, κάτι σαν το πιο αθλιότερο.

    http://www.lexilogia.gr/forum/showthread.php?t=3807

  9. neostipoukeitos said

    @Stazybo Horn: Έχεις δίκιο ότι η φράση πόσο μάλλον είναι, σημασιολογικά τουλάχιστον, υβριδική, με την έννοια ότι το μάλλον στα νέα ελληνικά χρησιμοποιείται κυρίως με τη σημασία «πιθανώς», «ως φαίνεται» και όχι με την αρχαία σημασία «περισσότερο». Τέτοια υβρίδια αφθονούν στη γλώσσα μας. Πρόχειρα αναφέρω τη μάλλον απαρχαιωμένη φράση κατά τι (π.χ. κατά τι λιγότερο, κατά τι παλαιότερος), όπου το κατά δηλώνει κατ’ εξαίρεση μέτρο ή ποσότητα, ενώ στα νέα ελληνικά συνήθως σημαίνει, όταν συντάσσεται με αιτιατική, είτε χρονική περίοδο κατά προσέγγιση («κατά το Πάσχα», «κατά τους μηδικούς πολέμους») είτε συμφωνία («κατά τη γνώμη»).

    Εν πάση περιπτώσει, το ότι η φράση πόσο μάλλον είναι υβρίδιο δεν έχει, νομίζω, σχέση με την ορθογραφία της. Η αιτιατική (πόσο) κάνει μια χαρά τη δουλειά της σαν προσδιορισμός του μέτρου ή της διαφοράς. Η δοτική (πόσω) είναι περιττή, ενοχλητική και ξιππασμένη. Αναρωτιέμαι αν το επόμενο βήμα των νεοκαθαριστών θα είναι να γράψουνε τόσω πολύ και τόσω λίγο. Όλα να τα περιμένει κανείς από δαύτους…

  10. @9: εν προκειμένω, ωστόσο, το μάλλον έχει μάλλον την πρωτότυπη σημασία του, και λιγότερο 🙂 την τρέχουσα· μήπως το τρέχον πόσο αποπροσανατολίζει προς την τρέχουσα σημασία και του μάλλον;

  11. neostipoukeitos said

    Φίλε Στάσυμπε, δεν προτείνεις, φαντάζομαι, να τροποποιούμε την ορθογραφία επί το αρχαϊκώτερον κάθε φορά που χρησιμοποιούμε αρχαϊστικά απολιθώματα; Ας μην κάνουμε σαν κάτι έξαλλους αρχαιοβαρεμένους που είχα για καθηγητές στο Αθήνησι. Υποστήριζαν, στα σοβαρά, ότι πρέπει να λέμε «λαμβάνω κάτι υπ’ όψΙΝ μου», αλλά «έχω κάτι υπ’ όψΕΙ μου», επειδή, λέει, στην πρώτη περίπτωση έχουμε ρήμα κινήσεως που θέλει αιτιατική, ενώ στη δεύτερη ρήμα στάσεως που θέλει δοτική! Επαναλαμβάνω ότι δεν κάνω πλάκα: οι άνθρωποι αυτοί μιλούσαν σοβαρά. (Φυσικά, κανείς δεν τους ξέρει και δεν τους θυμάται: δικαιοσύνη, που θα ‘λεγε κι ο Σεφέρης).

  12. Nicolas said

    Θα μου λύσετε μια απορία; γι΄ αυτό το «δικηγόρο του διαβόλου» θέλω να πω. Είναι ελληνικό ή μήπως γαλλική coqueterie d’artiste; γιατί μυρίζει Γαλλία από χιλιόμετρα (εμ! τα αρώματα γιατί τα έχουμε;) και μου φαίνεται σαν μύγα μεσ΄ στο γάλα μέσα σε ελληνική φράση (έχουμε μια άλλη έκφραση γι΄ αυτό στα γαλλικά, αλλά ντρέπομαι να την πω, έχει και κορίτσια στην τάξη).

  13. neostipoukeitos said

    Νικολά (12): Είναι πολύ πιθανό να πήραμε από τα γαλλικά την έκφραση, όπως και τόσες άλλες (περισσότερα εδώ). Βέβαια, ο «δικηγόρος του διαβόλου» είναι κληρονομιά από τις διαδικασίες της Καθολικής Εκκλησίας, κι έτσι η έκφραση υπάρχει και σε άλλες γλώσσες (π.χ. Devil’s advocate).

  14. @12,13: απάντησα κι εγώ επί το καθολικότερον, αλλά μπήκε στη σπαμοπαγίδα. Ελλείψει νικοκύρη, αντιγράφω πάλι:

    DEVIL’S ADVOCATE – «originated in Roman Catholicism. A candidate for sainthood would be represented before the papal court by two spokesmen, the ‘advocatus diaboli’ (devil’s advocate), who would present every conceivable argument against canonization or beatification, and the ‘advocatus dei,’ who would make as strong a case as possible in favor of canonization. Nowadays the term is widely used to describe any person who is usually found on the wrong or losing side in any controversy, especially one who takes such positions out of sheer cantankerousness.» From the «Morris Dictionary of Word and Phrase Origins» by William and Mary Morris (HarperCollins, New York, 1977, 1988).

    Από το phrases. org. uk

  15. Μαρία said

    Τιπού, για το πόσο μάλλον κοίταξα πριν τον Κοντοσό, γιατί τόσα χρόνια πίστευα οτι ήταν μετάφραση του d’autant plus. Υπάρχει σίγουρα συνέχεια απ’ το Δημοσθένη μέχρι το 19ο αι; Γιατί αν δεν υπάρχει, νεκραναστήθηκε με επίδραση του γαλλικού.

  16. Ευχαριστώ για το 8, Μαρία. Δεν είχα δει τη συζήτηση αυτή.

  17. Μαρία said

    Γηγενή, γιατί ειδικά αυτό το επίθετο έχει τέτοια προνομιακή μεταχείριση, μάλλον δε βγαίνει άκρη.

  18. neostipoukeitos said

    Μαρία (15): Για τον 19ο αιώνα δεν ξέρω, αλλά για λίγο παλιότερα παραδείγματα δες εδώ: http://neostipoukeitos.wordpress.com/2007/10/20/ξανα-για-το-ποσω-μαλλον/

  19. Μαρία said

    Τιπού, τα είχα δει αυτά. Ο Σφραντζής είναι του 15ου;

    Γηγενή, η συζήτηση μ’ έβαλε σε περιέργεια και έτσι βρήκα στο γούγλη 10 αθλιοδέστερα, τα 4 στο Ριζοσπάστη.

  20. Νεοτιπούκειτε, ποῦ βρίσκονται αὐτοὶ οἱ λαμπροὶ διδάσκαλοι; Θέλω νὰ γίνω συνεχιστής τους. Στὸν καλὸ ἀγῶνα τοῦ ἀρχαϊσμοῦ θὰ συστρατευθοῦμε ὅλοι.

  21. Μαρία said

    Κορνήλιε, και για τους περιλάβεις στο έπος σου, μήπως και σωθούν απ’ τη λήθη.

  22. Κανείς μας δὲν θὰ σωθῇ ἀπὸ τὴν λήθη.

  23. SophiaΟικ said

    Μαρία (4) δεν αναφερόμουν στην είδηση αλλά σε σχολιασμό που ελαβα από φιλο άγγλο γλωσσολόγο- προσωπική αλληλογραφία με πολύ ενδιαφέροντα πραγματα για το πως μετράμε τις λεξεις.

  24. Σοφία, κόλλα το και στο Ηλληνιστεύκοντος αν θες…

  25. neostipoukeitos said

    Αγαπητέ μου Κορνήλιε (20): Δατς πρισάισλυ δε πόιντ! Κανείς δεν ξέρει πού βρίσκονται οι λαμπροί διδάσκαλοι, διότι κατά το δη λεγόμενον δεν τους ξέρει ούτε ο θυρωρός τους. Ας παραμείνουν άγνωστοι, όπως άλλωστε τους αξίζει. Τώρα, αν επιμένεις να γίνεις συνεχιστής τους, δεν έχεις παρά να δώσεις εξετάσεις και να περάσεις στο Φιλολογικό της Αθήνας… Αλλά ούτε στον εχθρό μου δεν το εύχομαι. 🙂

  26. sarant said

    Σοφία, θα είχε πολύ ενδιαφέρον αν έχεις επιπλέον πληροφορίες.

    ν.

  27. ηλε-φούφουτος said

    Τιπού, εγώ τους θυμάμαι γιατί τους βλέπω τους Βρυκόλακες στα όνειρά μου, όταν έχω φάει πολύ παστουρμά. Πετάγομαι κάθιδρως και φωνάζω «Τον ήλιο! Τον ήλιο! Μητέρα δώσε μου τον ήλιο!»

  28. ηλε-φούφουτος said

    Οικοδεσπότα, κι άλλες φορές μ έχει αφήσει κατάπληκτο ο Κύρκος για την κοντή του μνήμη. Όταν έλεγε π.χ. ότι αυτός πάντα αγαπούσε τον Αντρέα και αυτό που κατά βάθος ήθελε ήταν μια ένωση με το ΠΑΣΟΚ! Δεν έχουν περάσει δα τόσα χρόνια από το «βρόμικο ’89» . Οι ΠΑΣΟΚοι εκείνη την εποχή τον Κύρκο τον είχαν άχτι περισσότερο κι από το Μητσοτάκη. Τον θεωρούσαν τον πιο εμπαθή και χρεώνανε σ εκείνον την κυβέρνηση Τζανετάκη. «Κύρκαινα» τον ανέβαζαν «Τσύρκο Μεντράνο της Αριστεράς» τον κατέβαζαν!
    Όσο για το άλλο που είπε, ότι δηλαδή οι μικροί του ΣΥΡΙΖΑ αυθαδίαζαν (γιατί δεν είχαν συναίσθηση των μικρών ποσοστών τους;!), τι να πω και τι να ‘μολοήσω!

  29. ppan said

    Ευχαριστώ ηλεφούφουτε, πήγα να εκνευριστώ με τον Κύρκο αλλά αυτοί οι ανατριχιαστικοί χαρακτηρισμοί που μας θύμισες με επανέφεραν.

  30. Νεοτιπούκειτε,
    θὰ γυρίσῃ ὁ τροχός….

  31. SophiaΟικ said

    40ακο, στο έστειλα με προσωπικό στο πιτιλού.
    Θα στελω την περίληψη, προς το παρόν στενλω μόνο το λινκ το οποίο είναι συζήτηση στον ειδησεογραφικό σχολιασμό του μπιμπισί που ξεκινάει με το ερώτημα τι γνωμη έχετε για την λέξη Νο. 1.000.000 και απαντάει πολύ χαρακκτηριστικά ο λεξικογράφος

    http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/8093233.stm

    Before the millionth word announcement was made Jeremy Paxman spoke to Professor David Crystal, a leading linguist and Paul J J Payack, President of the Global Language Monitor to debate the the validity of the claim that the millionth word was about to appear.

  32. Μαρία said

    Ηλεφού, ο Κύρκος δεν έχει αδύνατη αλλά επιλεκτική μνήμη. Θυμάται μόνο την πράσινη ΕΑΔΕ.

  33. Γιώργος said

    Το Language Log παρακολουθεί την ανοησία του Payack από το 2006.
    (οι πιο πρόσφατες αναφορές εδώ )

  34. Ἐὰν θέλουμε νὰ γράφουμε «πόσῳ μᾶλλον», ὀφείλουμε νὰ χρησιμοποιοῦμε πλῆρες πολυτονικόν. Δοτικὴ ἄνευ ὑπογεγραμμένης εἶναι ἀδιανόητος. Δυστυχῶς, ὅμως, καὶ ὁ σεβαστὸς καθηγητὴς Μπαμπινιώτης ῥέπει στὰ ἡμίμετρα.

  35. sarant said

    Φειδία, εδώ συμφωνώ μαζί σου. Ούτε δοτική, ούτε υπογεγραμμένη λοιπόν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: