Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κι άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 21 Ιουνίου, 2009


Πρωί Κυριακής, κι ενώ οι περισσότεροι έχουν φύγει για εκδρομές και παραλίες, σερβίρω τα μεζεδάκια της τελευταίας εβδομάδας. Μια διευκρίνιση, αν και είναι ίσως περιττή: το ότι όλα τα μεζεδάκια είναι παρμένα από την Ελευθεροτυπία δεν σημαίνει ότι οι άλλες εφημερίδες δεν προσφέρουν υλικό για παρόμοια (ή και πιο γευστικά) μεζεδακια, αλλά απλώς ότι αυτή την εφημερίδα συμβαίνει να διαβάζω.

Σε ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας (17/6) για το Σοσιαλιστικό Κόμμα Γαλλίας μετά την ήττα του στις ευρωεκλογές, η ανταποκρίτρια της Ε. στο Παρίσι μεταφέρει δήλωση του Πιέρ Μοσκοβιτσί: «Βρισκόμαστε με την πλάτη στον τοίχο. Δεχθήκαμε μία τρομερή κλοτσιά στα οπίσθια. Θα αλλάξουμε ή θα πεθάνουμε. Τα πολιτικά κόμματα είναι και αυτά θνησιμαία». Γέλασα δυο φορές διαβάζοντάς την. Πρώτα διότι αν κανείς είναι με την πλάτη στον τοίχο, από πού βγήκε αυτός που του έριξε κλοτσιά στα οπίσθια; Μέσα από τον τοίχο; Αυτά παθαίνει όποιος χρησιμοποιεί πολλές μεταφορικές και ιδιωματικές εκφράσεις, διότι το οξύμωρο (αν υπάρχει) δεν το χρεώνουμε στην ελληνίδα δημοσιογράφο, αφού στο πρωτότυπο η δήλωση έχει: «On est dos au mur, on a reçu un coup de pied aux fesses terrible.

Ωστόσο, στη δημοσιογράφο θα χρεώσω τα… «θνησιμαία» κόμματα. Διότι θνησιμαίος σημαίνει «αυτός που είναι καταδικασμένος να πεθάνει, που δεν έχει δύναμη να ζήσει». Προσέξτε όμως ότι ο βουλευτής δεν μίλησε για το ΣΚ, αλλά γενικώς για τα πολιτικά κόμματα –οπότε μας μπαίνει ο ψύλλος στ’ αυτιά και μαντεύουμε τι έγινε. Ο Μοσκοβιτσί είπε πως τα πολιτικά κόμματα είναι κι αυτά θνητά: Franchement, c’est changer ou mourir, les partis politiques sont mortels aussi. Φαίνεται πως στη δημοσιογράφο το «θνητά» δεν φάνηκε αρκούντως επίσημο, οπότε το έκανε «θνησιμαία»  -και του άλλαξε τα φώτα.

Στη Βουλή ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Δένδιας, όταν η κυβέρνηση κατηγορήθηκε για στρουθοκαμηλισμό, έκανε μια γλαφυρή αναφορά στο «παροιμιακό δεδομένο» για τη στρουθοκάμηλο που κρύβει το κεφάλι της στην άμμο. Στην Ελευθεροτυπία γράφτηκε ότι είπε: «Το επικίνδυνο σημείο της στρουθοκαμήλου δεν είναι η επί της άμμου κρυμμένη κεφαλή της, αλλά τα εκτεθειμένα στον αέρα οπίσθιά της». Τώρα, πώς μπορεί να κρύψει κανείς το κεφάλι του πάνω στην άμμο, αυτό θα μας το εξηγήσει η καλή εφημερίδα, διότι δική της πινελιά είναι. Όπως είδα στην Ελληνοφρένεια, ο υπουργός είπε «η προστατευμένη εντός της άμμου κεφαλή της». Λέω «παροιμιακό δεδομένο», που είναι δικός μου μάλλον ατυχής νεολογισμός, διότι απ’ όσο ξέρω οι στρουθοκάμηλες δεν κρύβουν το κεφάλι τους στην άμμο όταν αισθανθούν κίνδυνο, πρόκειται για μύθο, που βέβαια δεν μας εμποδίζει να χρησιμοποιούμε λέξεις και φράσεις όπως στρουθοκαμηλισμός ή τακτική στρουθοκαμήλου. (Το στρουθοκάμηλες το έβαλα για να πατσίσω τις τόσες καθαρευουσιανιές).

Μια φορά κι έναν καιρό, ο δαίμονας του τυπογραφείου ήταν ένας, τώρα με τη νέα τεχνολογία οι δαιμόνοι έχουν πολλαπλασιαστεί. Ο δαίμονας της διόρθωσης ή ίσως του αυτόματου ελέγχου ορθογραφίας χτύπησε τη στήλη του Στάθη (20/6) –εκεί που γινόταν λόγος για την αρχαία Αθήνα, οι θήτες μετατράπηκαν σε θύτες –μια από τις σπάνιες περιπτώσεις που το θύμα (του δαίμονα) ταυτίζεται με τον θύτη, θα έλεγε κάποιος. Ποιος δαίμονας ανάγκασε τον Στάθη, στο ίδιο κείμενο, να γράψει «τα πρόβατα και τα λιβάδΕΙα», δεν ξέρω. Μάλλον ο δαίμων εαυτού.

Στην αποκάτω στήλη,  ο Ανδρέας Ρουμελιώτης ξέμεινε από υλικό ως φαίνεται και αραδιάζει αποφθέγματα για τις γυναίκες. Πρόσεξα ότι το ρητό «Το να βρει μια γυναίκα σύζυγο είναι τέχνη. Το να τον κρατήσει είναι εργασία» αποδίδεται σε κάποιον (ή κάποιαν) Σ.ντε Μπολιβάρ. Αν είχα καιρό, θα έφτιαχνα βιογραφία αυτού του Σ. ντε Μπολιβάρ, εγγονού του μεγάλου επαναστάτη, ο οποίος, έστω, σπούδασε στη Γαλλία όπου έγινε επιστήθιος φίλος του Λουδοβίκου Ναπολέοντα, κι όταν αυτός, λέμε τώρα, έγινε αυτοκράτορας τον έκανε ευγενή, εξού και το «ντε», αλλά αυτά είναι επικίνδυνα πράγματα στο Διαδίκτυο, οπότε απλώς επισημαίνω ότι πρόκειται για γουστόζικο σαρδαμάκι (όχι σαρμαδάκι). Το ρητό ανήκει στη Σιμόν ντε Μποβουάρ, και όχι στον Μπολιβάρ, ο οποίος ήταν μεν Σιμόν αλλά όχι «ντε» και εν πάση περιπτώσει σε άλλα πράγματα διακρίθηκε και όχι για τις μελέτες του στο δεύτερο φύλο.

31 Σχόλια προς “Κι άλλα μεζεδάκια”

  1. Αυτό με τον τοίχο, ο οποίος βαράει κλωτσές σε όσους του γυρίζουν την πλάτη, μου θύμισε το Παττακικόν (του Στυλιανού, ντε!) ο οποίος είχε πεί κάτι σαν «Προ της επαναστάσεως η Ελλάς ευρίσκετο εις το χείλος του γκρεμού. Μετά την επανάστασιν, έκαμε ένα τεράστιο άλμα προς τα μπρός!»

  2. xamogelo said

    @σαραντάκο έχω ένα ερώτημα άσχετο με το ποστ.
    Που μπορώ να βρω ένα online λεξικό που να είναι αρκετά αξιόπιστο;
    (Αναρωτιόμουν αν υπάρχει η λέξη ευπρόβλεπτο)

  3. gbaloglou said

    Eγω παντως ειδα τον Τσιπρα να λεει το εξης:

    «όταν το καράβι είναι σε φουρτούνα, το χειρότερο που έχει να κάνει ένας καπετάνιος είναι να αφήσει τη γέφυρα, να αφήσει το πηδάλιο ακυβέρνητο»

  4. sapere aude said

    > On est dos au mur, on a reçu un coup de pied aux fesses terrible.

    Υποθέτω ότι πρώτα έπεσε η κλωτσιά και αμέσως μετά τα οπίσθια κόλλησαν στον τοίχο για να μη δεχτούν κι άλλη 😉

    Όσο για τις στρουθοκάμηλες, θυμάμαι σχόλιο της Guardian πριν 15-20 χρόνια με την πνευματώδη φράση «cryptocephalic ostrich».

  5. Mindkaiser said

    @Xamogelo

    Έλεγξε αν θέλεις τον παρακάτω σύνδεσμο.

    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/index.html

  6. π2 said

    Εύγευστα τα μεζεδάκια, ας προσθέσω για ποικιλία και ένα από την χτεσινή Καθημερινή. Το άρθρο αναφέρεται σε άγαλμα που ανακάλυψε Ελληνίδα αρχαιολόγος στην Αλεξάνδρεια. Απαριθμώντας τα στοιχεία που την οδηγούν στην υπόθεση ότι πρόκειται για ανδριάντα του Αλεξάνδρου, η δύστυχη αρχαιολόγος φέρεται να λέει:

    Το άγαλμα φέρει δύο ταινίες στο κεφάλι. Η μια αποτελεί το βασιλικό έμβλημα, το διάβημα στα μαλλιά αλλά παραδόξως έχει και μια δεύτερη στο μέτωπο.

    Δαίμων του τυπογραφείου, ξέρω, αθώο λαθάκι που δεν εμποδίζει την κατανόηση του κειμένου, ξέρω, αλλά για κάποιον λόγο μου καρφώθηκε στο μυαλό η εικόνα διπλωματών να ωρύονται: «Τι λέτε κ. πρέσβη; Θα σας πετάξω το διάβημα στο κεφάλι!»

  7. sarant said

    Σκύλε ΒΚ, αυτό με τον Παττακό το έχω ακούσει κι εγώ, αλλά δεν ξέρω μην είναι μπεντροβάτο (και για καλό σκοπό).

    Χαμόγελε, με πρόλαβε ο Mindkaiser, το ίδιο θα σου συνιστούσα κι εγώ.

    Πιδύε, τα λάθη που δίνουν υπαρκτές λέξεις (όπως εδώ, διάδημα > διάβημα) δεν τα κοκκινίζει κι ο έλεγχος ορθογραφίας, οπότε είναι πιο ύπουλα!

    Προς όλους, άσχετο με το θέμα, αλλά τεράστιο σαν γκάφα, το άρθρο του Βήματος για τη συνάντηση Καραμανλή-Ερντογάν (που δεν έγινε, αφού ο Τούρκος πρωθυπουργός ματαίωσε την επίσκεψή του):
    http://parapolitiki.blogspot.com/2009/06/blog-post_21.html
    (Ωστόσο, στο πεντέφ που έχουν στο σάιτ τους, το επίμαχο άρθρο έχει αντικατασταθεί από άλλο που λέει ότι η συνάντηση ματαιώθηκε).

    Και γενικότερα για το ίδιο θέμα:
    http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_15/02/2009_303180

  8. βλέπω χθὲς ὅτι ὁ Ἐρντογὰν δὲν θὰ ἕρθῃ. διαβάζω τὸ πρωὶ ὅτι ἦρθε. ξαναβλέπω τὸ μεσημέρι ὅτι δὲν ἦρθε. καὶ καταλήγω στὸ ὅτι ὅλα εἶναι ζήτημα ὑπερ(ερμηνείας).

  9. sapere aude said

    Π2, τι στο καλό είναι η «απόκρουση της μύτης»; A knocked-off/chipped nose?

  10. π2 said

    Ίδια πατάτα με του Βήματος έκανε και το Έθνος. Κι ύστερα εμείς ασχολούμαστε με τα γλωσσικά και τυπογραφικά λάθη…

    (Το pdf του Βήματος δεν έχει την πατάτα γιατί πρόλαβαν να την αλλάξουν για τη δεύτερη έκδοση, που κυκλοφόρησε όμως μόνο στην Αθήνα. Στην επαρχία πληροφορήθηκαν αναλυτικά για την επίσκεψη του Τούρκου πρωθυπουργού…)

  11. π2 said

    Sapere, ναι, στα αρχαιολογίστικα απόκρουση είναι η αποκοπή.

  12. sapere aude said

    @ Π2:

    Τον φαντάστηκα να αποκρούει με τη μύτη το διάβημα που του ερχόταν κατακέφαλα.

  13. Sarant, σε μένα το σάιτ που έδωσες για το Βήμα ανοίγει και αμέσως μετά κλείνει για κάποιο λόγο. Αν συμβαίνει και σε άλλους, το χέρι του κυρίου Λαμπράκη είναι πολύ πιο μακρύ απ’ό,τι φαίνεται… (σαν του Καραγκιόζη ένα πράμα)

  14. sarant said

    Δύτη, σ’ εμένα ανοίγει το σάιτ (και είμαι και στην Αθήνα, άρα πιο κοντά στο προαναφερθέν μακρύ χέρι).

  15. xamogelo said

    @Mindkaiser, Sarant thanks 🙂

  16. sarant said

    Απ’ ό,τι βλεπω σε ένα άλλο διαδικτυακό βήμα, και η Ελευθεροτυπία έγραψε για τη συνάντηση, διευκρινίζοντας πως κράτησε μία ώρα μαζί με τη μετάφραση (!):
    http://archive.enet.gr/online/ss3?q=%C5%F1%ED%F4%EF%E3%DC%ED&a=&pb=0&dt1=&dt2=&r=6&p=0&id=92228404

  17. Μαρία said

    Πιο ενοχλητικό απ’ τις υπερβολές του Μοσκοβισί(Moscovici) είναι οτι του αλλάξαν το όνομα σε Μοσχοβιτσί απο τη Μόσχα και το Βίτσι.
    Για το ότι ο Μανιουέλ Βαλς έγινε Μανιέλ και δεν είναι δήμαρχος του Ιβρί αλλά του Εβρί φταίει ο γνωστός δαίμονας. (Είπα και γω, γιατί το Ιβρί βγάζει κομμουνιστή δήμαρχο.)
    Και ο Λαγκ βέβαια στα ελληνικά μπήκε στον πειρασμό, δεν είχε τον πειρασμό.

  18. sarant said

    Για τον Μανιέλ είπα να γράψω, αλλά σκέφτηκα να τον κρατήσω για άλλη φορά γιατί είναι υπαρκτό πρόβλημα, πώς θα γραφτεί το Manuel, το όνομα. Τελικά ίσως Μανουέλ να είναι η προτίμησή μου. Σε ένα βιβλίο που έβγαλαν πρόσφατα οι εκδόσεις του 21ου (που με εξέδωσαν κι εμένα) προτίμησαν το Εμανυέλ, αν και ήταν κορώνα-γράμματα αν θα διάλεγαν αυτό ή το Εμανουέλ.

  19. ppan said

    Μαρία, Μανιουέλ πάντως δεν είναι σίγουρα. Αυτό το u έχω την τάση κι εγώ ν ατο κάνω στα ελληνικά «υ» για λόγους αισθητικους, οπτικά φέρνει πιο πολύ. Αλλά οπωσδήποτε «ι» κι όχι «ου». Ειδικά με τα κ-γ η επιλογή αυτή δικαιώνεται καθώς το u είναι ουρανικό ενώ το «ου» είναι λαρυγγικό.

  20. ppan said

    Δεν βγαίνει νόημα με αυτό που έγραψα παραπάνω. εννοώ ότι οι τα κ-γ μπροστά από το «ι» και το γαλλικό «u» γίνονται λαρυγγικά (ή σχεδόν 🙂 ) ενώ μπροστά από το «ου» είναι ουρανικά.

  21. Μαρία said

    Ωραία άλλη φορά αλλά ελπίζω να μην αλλάξουν και την Εμανουέλα.

    Όσο για την ψευτοσυνάντηση αποκαλύφτηκε οτι για παρόμοιες συναντήσεις τις περισσότερες φορές το «ρεπορτάζ» είναι προκατασκευασμένο. Αυτή τη φορά ξεβρακώθηκαν.

  22. Papias said

    Και οι 3 εφημερίδες είχαν ρεπορτάζ από την διαβόητη συνάντηση – για να είμαι ειλικρινής μετά την ιντερνετική δημοσίευση δημοσκόπησης για την εικόνα των πολιτικών αρχηγών στο debate στις 20:15 στη σελίδα του ΔΟΛ δεν έμεινα και με ανοιχτό το στόμα από τα σημερινά.

    Απλά αναρωτήθηκα πόσο πιο σημαντική έχει γίνει η ταχύτητα στην δημοσίευση από την ακρίβεια στην καταγραφή ενός γεγονότος.

    Α και έχω μια ερώτηση στην blogοπαρέα (τουλάχιστον σε όσους έχουν πρόσβαση σε παλιά λεξικά): πόσο παλιά είναι η πρώτη καταγραφή της λέξης «έθνος» με την σημερινή σημασία?

  23. Papias said

    Πάντως δεν είναι μόνο ελληνικό το φαινόμενο.
    http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/greece/5587911/Greece-demands-return-of-Elgin-marbles-before-Acropolis-museum-opening.html
    (βλ. 3η παράγραφο εκτός αν ξαφνικά absence=presence)

  24. @ Papias:

    Με όλη την επιφύλαξη που αρμόζει στο λεξικό του Δημητράκου, η λέξη έθνος παρουσιάζεται με πολύ κοντινή στη σημερινή έννοια από την Ιλιάδα ακόμη (μιλώντας για φυλή στο Μ330 «Λυκίων μέγα έθνος άγοντε») και με σχεδόν ταυτόσημη με την τωρινή από τον Ηρόδοτο (Ι,101 «το Μηδικόν έθνος»).

  25. Papias said

    Στον Ηρόδοτο πάντως σε εκείνη την παράγραφο κάνει σαφείς διαχωρισμούς σε 6 φυλές (Βούσοι, Παρητακηνοί, Στρούχατες, Αριζαντοί, Βούδιοι και Μάγοι). Ευχαριστώ για τα pointers, πάντως θα τα checkάρω.

  26. Μαρία said

    Πάπια, η σημερινή σημασία της λέξης είναι σημασιολογικός δανεισμός απο το γαλλικό nation. Δες και ΛΚΝ.

  27. Papias said

    Ναι αυτό ξέρω κι εγώ – ότι ουσιαστικά μπορούμε να μιλάμε για «έθνος» από την Γαλλική Επανάσταση κι έπειτα. Απλά με ενδιέφεραν οι φορείς της γαλλικής έννοιας στην ελλάδα.

  28. Μαρία said

    Πάπια, νομίζω ο Κοραής.

  29. Για τα μεζεδάκια της ερχόμενης βδομάδας, νομίζω ότι βάζει υποψηφιότητα μια εξαιρετική περίπτωση ακλισιάς από ενημερωτικό site:

    «Δεν έγινε ακόμα γνωστό το κείμενο της προκήρυξης της Σέχτα»

    ΥΓ. Το έχω και σε screenshot, σε περίπτωση που αλλάξει ή σβηστεί.

  30. sarant said

    Κι εγώ το έχω προσέξει, αξίζει να γράψω, σ’ ευχαριστώ!

  31. gazakas said

    Σχετικά με τη στρουθοκάμηλο αντιγράφω από το Βιβλίο της Ολικής Άγνοιας (Τζον Λόυντ & Τζον Μίτσινσον, εκδ. Πατάκη, σελ. 226): «Ούτε μία στρουθοκάμηλος δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ να κρύβει το κεφάλι της στην άμμο. Αν το έκανε θα πάθαινε ασφυξία. Όταν αισθάνεται ότι βρίσκεται σε κίνδυνο, η στρουθοκάμηλος το βάζει στα πόδια, όπως κάθε άλλο συνετό ζώο.
    Ο μύθος αυτός ενδεχομένως να οφείλεται στο γεγονός ότι η στρουθοκάμηλος συχνά ξαπλώνει στη φωλιά της (η οποία είναι μια ρηχή τρύπα στο έδαφος)με το λαιμό της τεντωμένο μπροστά και επιθεωρεί τον ορίζοντα για τυχόν απρόσκλητους επισκέπτες. Αν κάποιο θηρίο πλησιάσει πολύ κοντά η στρουθοκάμηλος σηκώνεται και το βάζει στα πόδια.»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: