Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ένα για το δρόμο

Posted by sarant στο 24 Ιουλίου, 2009


Ή, πιο σωστά, ένα μικρούτσικο ποστάκι πριν φύγω, αύριο πουρνό, για λίγες μέρες. Αν και δεν θα σας αφήσω παραπονεμένους όσους απομείνατε, έχω προγραμματίσει να ανεβούν δυο κείμενα από τις παλιές μου σελίδες, ένα τη Δευτέρα κι ένα άλλο την Πέμπτη.

Καλά να περνάτε όσοι θα φύγετε, ακόμα καλύτερα όσοι μείνετε στις πόλεις και στις δουλειές σας. Κι όποιος ξέρει, ας μου λύσει την απορία που θα εξηγήσω πιο κάτω.

Διάβαζα χτες στην Ελευθεροτυπία (της Πέμπτης 23/7) ένα αθλητικοφιλοσοφικό άρθρο, στο οποίο γινόταν λόγος για τα καπρίτσια των αυτοκρατόρων -ανάμεσα στ’ άλλα, για τον Καλιγούλα.  Και λέει ο δημοσιογράφος: Μόλις κυβέρνησε τη Ρώμη, ονόμασε γερουσιαστή το άλογό του «eqvus».

Κάτι δεν πάει καλά εδώ. Ότι ο Καλιγούλας έκανε το άλογό του γερουσιαστή, είναι γνωστό. Αυτό όμως το εντός εισαγωγικών eqvus, τι ρόλο παίζει; Έτσι όπως το έχει, ο αναγνώστης συμπεραίνει πως έτσι λεγόταν το άλογο του Καλιγούλα. Όμως όχι. Όσοι ξέρουν λίγα λατινικά, ξέρουν ότι equus σημαίνει άλογο. Δεν είναι το όνομα ενός συγκεκριμένου αλόγου! (Ακριβέστερα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι equus σημαίνει «ίππος», μια και αυτή ήταν η κλασική λέξη που εκτοπίστηκε από το caballus αλλά διατηρείται σε λέξεις όπως equestrian κτλ.)

Μάλιστα, το άλογο του Καλιγούλα ξέρουμε πώς λεγόταν (αυτό έλειπε, κοτζάμ γερουσιαστής!) και φυσικά δεν λεγόταν equus, αλλά Incitatus.

Οπότε, η απορία μου είναι: μήπως το διάβασα βιαστικά και κάτι άλλο εννοεί ο δημοσιογράφος; Κι αν όχι, πώς κατάφερε να κατασκευάσει τέτοιο λάθος;

44 Σχόλια προς “Ένα για το δρόμο”

  1. Ο Λύκος της Στέππας said

    Με τον ίδιο τρόπο που άλλος αθλητικός είχε πει «ο παίκτης κάνει ένα συρτό σουτ που περνάει πάνω από το δοκάρι», «η ομάδα τάδε έχει κερδίσει ένα κόρνερ σε πολύ ευνοϊκή θέση» και «ο τάδε παίκτης ξεχύνεται σαν εμετός στην επίθεση». Γενικώς είναι unπαίκτable οι τύποι, οπότε όλα μπορεί να τα περιμένει κανείς.

  2. SophiaΟικ said

    Νομίζω ότι η στρατιά των ανυπάρκτων τώρα έχεi και άλογο.

    Τέτοια λάθη τα βλεπουμε συνήθως από μετάφρασh, αλλά να μετάφραζε ο αθλητικογράφος από τα λατινικά λίγο τραβηγμένο μου φάινεται.

  3. Μπουκανιέρος said

    Χμ.. Άσχετα με την ουσία της πατάτας, θα ήθελα να πω ότι δεν είναι και πολύ σίγουρο ότι ο Καλιγούλας έκανε το άλογό του συγκλητικό.
    Ο Σουητώνιος τουλάχιστον λέει (αφού αναφέρει πρώτα διάφορες μάταιες πολυτέλειες που προσφέρθηκαν στο ενλόγω ζωντανό) ότι «λεγόταν μάλιστα ότι σκόπευε να το κάνει και ύπατο» (LVI).
    Επομένως:
    α) «Λεγόταν», επομένως ήταν μια φήμη,
    β) «σκόπευε να το κάνει», επομένως δεν πρόλαβε να το κάνει, αν υποθέσουμε ότι είχε τέτοια πρόθεση,
    γ) «ύπατο» πάντως κι όχι απλό συγκλητικό (ίσως όχι πολύ πετυχημένη απόδοση το «γερουσιαστή»)
    Αν βάλουμε στο λογαριασμό ότι ο Σουητώνιος καταγράφει διάφορα άλλα κουτσομπολιά σα να ήταν γεγονότα (ενώ εδώ κρατάει πισινή), μάλλον πρόκειται απλώς για κάποιο καλαμπούρι της εποχής.

  4. aris53m said

    Ε και εδώ άμα το ψάξεις, όλο και κάποιο άλογο θα δουλεύει σε πολιτική θέση (και ψηφίζει) κάποιο ή κάποια απο τα 300 παλληκάρια μας 🙂

  5. Ένα βιαστικό ψάξιμο με τις λέξεις «Caligula horse» θα μπορούσε να οδηγήσει έναν βιαστικό αθλητικογράφο στη φράση που βρήκες, ίσως. Το πρώτο αποτέλεσμα είναι:
    …»The Roman Emperor Caligula made his horse, equus Incitatus, a Senator…» Το πρόβλημα είναι ότι το λινκ που δίνει το γκουγκλ ( prosystems.homelinux.org/equus.htm ) οδηγεί κατευθείαν σε μια διαφήμιση ρολογιών, τουλάχιστον στον δικό μου υπολογιστή, οπότε δεν μπορώ να το ελέγξω καλύτερα.
    Συγκλητικός και όχι γερουσιαστής, βέβαια.

  6. Πάπιας said

    Funnily enough εμένα τα πρώτα λίνκια στο Caligula horse (με και χωρίς εισαγωγικά) είναι της wikipedia για το λήμμα Incitatus.

  7. Πάπια, έχεις δίκιο, λάθος έκανα. Είχα ψάξει Caligula «horse equus».

  8. kaneloriza said

    Το απόσπασμα του Σουητώνιου που αναφέρει ο Μπουκανιέρος:

    http://www.romansonline.com/Src_Frame.asp?DocID=Stn_Calg_55

  9. akindynos said

    Δεν είναι απαραίτητη νομίζω η γνώση λατινικών, ελάχιστα ψαγμένο κινηματογραφικό γούστο είναι αρκετό μου φαίνεται (ακόμα θυμάμαι το δέος που μου είχε προκαλέσει).

    Πάντως έτσι την είχε πατήσει και το μπιμπισί, με το μοναδικό γουρούνι του Αφγανιστάν στον ζωολογικό κήπο της Καμπουλ, που ανέφερε πως ονομαζόταν γουρούνι-στα-παστού.

  10. sapere aude said

    > Akindynos:
    > ελάχιστα ψαγμένο κινηματογραφικό γούστο είναι αρκετό

    … ή ελάχιστα ψαγμένο *θεατρικό* γούστο:
    http://en.wikipedia.org/wiki/Equus_(play)

    Θυμάται κανείς την παράσταση του Δημήτρη Ποταμίτη στα Ιλίσια με το εξαιρετικά ατυχές κάστινγκ; Ο παιδοψυχίατρος έδινε την εντύπωση semi-literate καφενόβιου.

  11. sapere aude said

    Περισσότερα για τον Καλιγούλα-Παπουτσάκη εδώ:
    http://www.lexilogia.gr/forum/showthread.php?t=4181

  12. π2 said

    Και το λατινικό κείμενο, για τους πιο σχολαστικούς. (Επ’ ευκαιρία, το Corpus Scriptorum Latinorum είναι η καλύτερη συγκεντρωτική πηγή για online κείμενα λατίνων συγγραφέων, με αρχαίο κείμενο και μετάφραση, καθώς και σημειώσεις, ενίοτε).

  13. SophiaΟικ said

    Ζητάτε θεατρικες γνώσεις από δημοσιογράφο (αθλητικογράφο κι όλας), που μάλον είναι είκοσι χρονων και τον Ποταμίτη δεν τον εχει ακούσει, τον Σάφερ δεν τον εχει ακούσει κλπκλπ. Εδώ γνωστός μου δημοσιογραφος αναρωτιόταν ποια έιναι αυτή η χορέυτρια η Πινεζα Μπάους που του έιχαν πει να παέι να της πάρει συνέντευξη (τι θα την ρώταγε στη συνέντευξη; Τις γνωστές γενικότητες, φυσικά)

  14. sapere aude said

    > Sophia:
    > η Πινεζα Μπάους

    Πινέζα < Φιλιππινέζα 🙂
    http://en.wikipedia.org/wiki/Pina_Bausch

  15. SophiaΟικ said

    🙂

  16. Πάπιας said

    Μήπως έχουμε πολλές απαιτήσεις από τον τελευταίο τροχό της αμάξης? Αν δεν κάνω λάθος (μακάρι να κάνω), δεν πρέπει να υπήρξε υπουργός πολιτισμού που να την ήξερε (άι κονφές, δεν την ήξερα ~ αλλά δεν ασχολούμαι με τον χορό). Πρόσφατα (πριν 2 χρόνια δηλαδή) δεν είχαν βάλει τον Βουλγαράκη να αναγνωρίσει ποιητές και δεν κατάλαβε τίποτα?

  17. sapere aude said

    Για να παραφράσω τον Ακίνδυνο, δεν είναι απαραίτητο να ασχολείσαι με το χορό, ελάχιστα ψαγμένο κινηματογραφικό γούστο είναι αρκετό μου φαίνεται (ακόμα θυμάμαι το δέος που μου είχε προκαλέσει).

    Πέδρο Αλμοδόβαρ – Μίλα της:
    http://www.youtube.com/watch?v=eE1o6HCZTOo
    (Πίνα Μπάους – Καφέ Μύλερ. Η άρια είναι από την όπερα Διδώ και Αινείας του Χένρυ Πέρσελ)

  18. sapere aude said

    Άσχετο, αλλά μόλις προσέπεσα πάνω στη νέα ανάρτηση του Γιάννη Χάρη. Αξίζει να εισέλθετε στον κόπο και να τη διαβάσετε 😉
    http://tinyurl.com/mfp6q7

  19. SophiaΟικ said

    Πάπια, ούτε εγω ξερω τη δουλειά όλων αυτών, αλλά τους έχω ακουστά.
    Ο τελευταίος τροχός που λες ειναι δημοσιογράφος, κλασσικό επάγγελμα στο οποίο όσο πιο πολλά έχεις ακουστά τοσο καλύτερα κανεις τη δουλειά σου.
    επιπλλεπον δεν ξερω για τους άλλους, αλλα εγώ ανήκω στην σχολή άμα δεν ξερω κατι κοιτάζω να μάθω πριν αρχίσω να δέιχνω την άγνοιά μου. Αυτό έχιε εξαφανιστίε στην Ελλάδα, έχουμε γίνει όλοι
    μαντάμ Σουσού και ανέκδοτο με νεόπλουτους. Αν μη τι άλλο, το ιντερνετ έχει κανει πολύ έυκολη την ενημέρωση. Δεν υπάρχει δικαιολογία.

  20. Πάπιας said

    Σύμφωνοι. Κάποτε τα μέσα ήταν συγκεκριμένα και λίγα σε αριθμό, τώρα κυριολεκτικά όποιος θέλει μπορεί να κάνει τον δημοσιογράφο σε κάποια σελίδα ειδησεογραφίας. Επίσης (και ομολογώ ότι δεν καταλαβαίνω αυτή την εμμονή) το πρόβλημα δεν είναι ελληνικό, δες το Yahooanswers για παράδειγμα, στο οποίο οι μισές και παραπάνω ερωτήσεις είναι ένα γκούγκλισμα, αλλά προτιμούν να ρωτάνε άλλους χρήστες, αντί να το ψάξουν λίγο. Αυτό (η συνήθεια να ρωτάμε και όχι να αναζητούμε μόνοι μας την απάντηση) είναι παγκόσμιο πρόβλημα.

  21. π2 said

    Πάπια (#16), όχι, δεν νομίζω πως είμαστε απαιτητικοί. Ο δημοσιογράφος δεν οφείλει να γνωρίζει καλά όλα τα θέματα για τα οποία γράφει, δεν είναι αυτή η δουλειά του. Οφείλει όμως να ξέρει πώς να ψάξει καλά για όλα τα θέματα για τα οποία γράφει. Αυτό είναι η δουλειά του.

  22. akindynos said

    Sapere@10, αγνοούσα το θεατρικό. Κακώς, γιατί όπως μας πληροφορεί ένας καλός κύριος «Με βάση το ψυχονευρωτικό και «παράλογο» θεατρικό έργο του Πήτερ Σάφερ, ο Λιούμετ γύρισε μια εξ ίσου ψυχονευρωτική ταινία, που η προβληματική της αφήνει εντελώς αδιάφορο τον Έλληνα θεατή».

    Κάτω τα χέρια και τα σελιλόιντ από τον αγνό έλληνα θεατή!

  23. δὲν τὸ ἔχω δῇ ὡς θεατρικὸ οὔτε τὸ ἔχω διαβάσει γιατὶ δὲν βρῆκα πουθενὰ νὰ κυκλοφορῇ. εἶδα ὅμως τὴν ταινία μὲ τὸν Μπάρτον καὶ μοῦ εἶχε ἀρέσει πολύ.

  24. ἕνα μικρὸ ἄρθρο ποὺ ἀνέβασα γιὰ τὸν ἡμίονο στὰ ἀρχαῖα κείμενα καὶ τὸ ποιὸ άκριβῶς ζῷο ἦταν αὐτός.

    http://rapidshare.com/files/260180487/IMG.pdf.html

  25. sapere aude said

    Τι μου θύμισες Ακίνδυνε… Γιάντσο, Φάμπρι, Στούντιο, Αλκυονίδα…
    Ευχαριστώ πολύ για το σύνδεσμο – τον έβαλα ήδη στις φαβορίτες μου.

    > Κάτω τα χέρια και τα σελιλόιντ από τον αγνό έλληνα θεατή!

    Στα βάθη της δεκαετίας του 70, βγαίνοντας από το Έμπασυ στο Κολωνάκι, άκουσα μια κυρία να λέει στη φίλη της, «Τι να πω, πας να δεις ένα έργο και βγαίνεις απ’ το σινεμά πιο προβληματισμένος απ’ ότι μπήκες!»

    > Κορνήλιος:
    > οὔτε τὸ ἔχω διαβάσει γιατὶ δὲν βρῆκα πουθενὰ νὰ κυκλοφορῇ

    http://tinyurl.com/l2l95b
    Μόνο 14,5 ευρώ *μαζί* με τα ταχυδρομικά.

  26. Εὐχαριστῶ πολύ Σάπερε. ἔψαχνα ἑλληνικὲς ἐκδόσεις.

  27. SophiaΟικ said

    25 Μα άδικο είχε η γυναίκα; Πήγε σινεμά να ξεσκάσει, όχι να μετανιώσει την ώρα και τη στιγμή. Και εδώ που τα λέμε τη δεκαετία τυ ’70οι Ευρωπαίοι σκηνοθέτες το έιχαν παρακανει ποιος θα κάνει την πιο ακαταλαβιστικη ταινία.
    Το Εκβους το εχω δει στην τηλεοραση και δε θυμάμαι τιποτα εκτος από το ότι ο Μπαρτον ήταν όπως παντα καλός.

  28. anomia said

    @ Λύκε της Στέππας σε παλιά αθλητική εφημερίδα της Θεσσαλονίκης χρεώνεται το περίφημο «Αυτοί δεν ήταν θεοί ήταν ημίθεοι» όπως και η περιγραφή της καθόδου της βορειοελλαδίτικης ομάδας «κι ενώ το αεροπλάνο πετούσε πάνω απο το επικλινές άστυ…»

  29. Po said

    Φίλε Νίκο, σου εύχομαι καλό σου ταξίδι…

    Εγώ κλασικά και πάλι θα πάω Ελλάδα, όλο τον Αύγουστο.
    Τα «άλλα» μέρη είναι για άλλες εποχές, όχι για καλοκαίρι.

  30. Ηλεφούφουτος said

    Εμένα πάντως το «ξεχύνεται σαν εμετός στην επίθεση» μ’ αρέσει τρελά! Πρώτη φορά το είδα τώρα στο σχόλιο του Λύκου. Τα άλλα τα ήξερα, αυτό όχι!!!

    Καλώς τον Μπουκάν! χρόνια και ζαμάνια…

    Επειδή έχω εντυπωσιαστεί από τις ερμηνευτικές προσεγγίσεις που διάβασα, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας και να ζητήσω τη δική σας ερμηνεία για το πώς προέκυψε το εξής κουφό που βρήκα στο «Ποντίκι» 2.7.2009.
    «Μάρτυρας του θρόνου αποκαλείται ο έγκλειστος του Μονάχου Χριστοφοράκος, γερμανική νομική ορολογία, απομεινάρι προφανώς των Κάιζερ. Πάντως απειλεί να κάψει πολλούς θρόνους».

    Και καλά το συμπέρασμα που έσπευσε να βγάλει ο τσάκαλος, ότι ο όρος είναι απομεινάρι απ’ τους Κάιζερ. Από αυτοπεποίθηκους στην Ελλάδα άλλο τίποτα, αλλά ας πούμε ότι δεν ήταν υποχρεωμένος να ξέρει ότι θεσπίστηκε σε πολύ νεότερα χρόνια (καμία σχέση με Κάιζερ) και ότι ο θεσμός είχε πρότυπο αγγλικό αντίστοιχο, που λέγεται «turn Queen’s evidence», εξού και τα βασιλικά λιλιά. Η ιδέα έγινε δημοφιλής στο γερμανικό νομικό κόσμο, αν δεν κάνω λάθος, όταν η τρομοκρατία μπήκε για τα καλά στην ειδησεογραφική τους επικαιρότητα.

    Εκείνο που δεν καταλαβαίνω είναι πώς το στέμμα (Krone) έγινε «θρόνος» από τον Ποντικοσυντάκτη. Να το άκουσε μόνο και να μην το είδε ποτέ γραμμένο;

  31. SophiaΟικ said

    Και γραμμένο να το έιδε ποιός σου είπε ότι καταλαβαίνει τη διαφορά;

  32. στέμμα, θρόνος, ἔτσι κι ἀλλιῶς γιὰ μετωνυμίες πρόκειται.

  33. Ηλεφούφουτος said

    Κορνήλιε, δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι ο δημοσιογράφος από μόνος του πήρε την πρωτοβουλία να κάνει το στέμμα θρόνο (ή και ανάκτορα), και για να πετύχει τι άλλωστε; Μήπως το «θρόνος» είναι σαφέστερο από το «στέμμα»; Όλες αυτές οι μετωνυμίες είναι ισοδύναμες.
    Ούτως ή άλλως η συνήθης πρακτική στη δημοσιογραφία αυτού του επιπέδου είναι η «παθητική» μετάφραση, να μεταφέρουν δηλαδή τον ξένο όρο χωρίς προσαρμογές, επιδιώκοντας μάλιστα την εκζήτηση. College διαβάζουνε, κολέγιο το λένε και στα Ελληνικά, ακόμη κι αν πρόκεται για Επιτρόπους της ΕΕ ή για εκλέκτορες του αμερικανού προέδρου. Etat laique ακούνε, λαϊκό κράτος γράφουνε.

  34. voulagx said

    Εκτος αυτων, εμενα μου χτυπησε ασχημα κι εκεινο το: «Μολις κυβερνησε τη Ρωμη…»
    Νομιζω θα ηταν καλυτερο ενα: «Μολις ανελαβε την διακυβερνηση…» ή «Μολις εγινε αυτοκρατορας …».
    Υπογραφη:
    Ενας καινουργιος σαν σχολιαστης, αλλα παλιος (εδω και ενα χρονο τουλαχιστον)
    «ως αυτοπτης μαρτυς».

  35. Μπουκανιέρος said

    @30
    Γεια σου Ηλεφού, χαίρομαι που σε βρίσκω πάντα στις επάλξεις.

    Είχα αιχμαλωτιστεί σε μια άλλη διάσταση, κατά κάποιο τρόπο.

  36. «Γιατί φοβούνται οι άνθρωποι τη γύμνια τους;»

    «Ο σκηνοθέτης τού απαντά με βλέμμα «άδειας απορίας»».

  37. marulaki said

    @36: Τόσα εισαγωγικά τι τα θέλει;;;

  38. sapere aude said

    «godnose»

  39. Αυτό αναρωτιέμαι, με βλέμμα άδειας απορίας κι εγώ :p

  40. sapere aude said

    Πού εκδίδουν άδειες απορίας;

  41. SophiaΟικ said

    Όλο απορίες έισαι Σάπερε!
    Ζήτησες άδεια;

  42. «να παράξει» (στο ίδιο άρθρο του Μιχαηλίδη)

  43. Μπουκανιέρος said

    Γηγενή, το «να παράξει» το έχει υποστηρίξει κι ο Νικοκύρης.
    Και μένα λογικό μού φαίνεται, μολονότι δεν τόχω συνηθίσει.
    Αλλά εδώ θίγεις ένα πονεμένο θέμα – σε σχέση με τον τραυλισμό του «αγαγ».

    Ως προς το συγκεκριμένο ρήμα, το αληθινό ζήτημα είναι, λέω εγώ, αν χρειαζόμαστε τόσο πολύ (εννοώ: με τη συχνότητα που έχει επικρατήσει, στα γραφτά, ας πούμε μέσα στην τελευταία δεκαετία) το «παράγω». Δηλ. αν πρέπει να μεταφράζεται πάντα έτσι το produce.

  44. sarant said

    Συγκλητικός, φυσικά!
    Ευχαριστώ για τις ευχές και για την περαιτέρω συζήτηση. Γηγενή, το «παράξει» δεν το μετράω για λάθος, αν και δεν το συνηθίζω.

    Voulagx, καλώς ήρθες!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: