Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Πεσκαντρίτσα με φράκο

Posted by sarant στο 27 Ιουλίου, 2009


image059

Για τερατόμορφο ψάρι που είναι, η πεσκαντρίτσα έχει καταφέρει εντυπωσιακή καριέρα· μέσα σε λίγα χρόνια έφτασε να κοσμεί τους καταλόγους των πιο ακριβών και σικ εστιατορίων, αλλά και να γίνει ακόμα και τραγούδι, κάτι που ελάχιστα ψάρια έχουν κατορθώσει, αν εξαιρέσουμε του γιαλού τα καβουράκια και την παρέα τους· εννοώ το τραγούδι χιπ-χοπ Πεσκανδρίτσα με πράσα από τα Ημισκούμπρια (που βέβαια, θα έλεγε κανείς ότι λόγω ονόματος έχουν κάποιαν ηθική υποχρέωση να γράφουν ψαροτράγουδα, αλλά δεν ξέρω να έχουν άλλο τίτλο τους αφιερωμένον σε ψαρικά).

Η πεσκαντρίτσα μπορούμε να πούμε ότι απέκτησε μεγάλη φήμη τα τελευταία δέκα-δεκαπέντε χρόνια. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η λέξη δεν περιλαμβάνεται σε παλιότερα μεγάλα λεξικά π.χ. του Δημητράκου ή του Σταματάκου, ούτε καν στο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (του ιδρύματος Τριανταφυλλίδη) που εκδόθηκε το 1998. Για ποιο λόγο ήρθε τόσο όψιμα η ορμητική είσοδος της πεσκαντρίτσας στην αγορά και στην επικαιρότητα, δεν το ξέρω, ούτε μπορώ να σας συστήσω κάποια πρωτότυπη συνταγή.

Θέλω να πω, για τα γαστρονομικά της πεσκαντρίτσας δεν είμαι αρμόδιος· αλλά μια φίλη που είναι, με διαβεβαίωσε ότι εκείνη προσωπικά την γράφει πεσκανδρίτσα με νι και δέλτα· άλλωστε, ‘πεσκανδρίτσα’ γράφεται και στο τραγούδι των Ημισκουμπρίων. Γιατί όμως; Γιατί φορέσαμε στην πεσκαντρίτσα φράκο;

Παρ’ όλο που υπάρχει και στα αρχαία, το σύμπλεγμα ντ είναι κόκκινο πανί για τους ευπρεπιστές της γλώσσας, επειδή απαντά σε αφθονότατες δάνειες ή δημοτικές λέξεις. Κι έτσι, ο ευπρεπιστής θα γράψει άνδρα τον άντρα, κι επειδή κοντά στα ξερά καίγονται και τα χλωρά, θα γράψει και άνδρον το άντρο, τη σπηλιά δηλαδή, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι διαπράττει μαργαριτάρι ολκής, αφού λέξη άνδρον δεν υπήρχε στα αρχαία· οι αρχαίοι μόνο άντρον ήξεραν. Αυτό το ευπρεπιστικό μαργαριτάρι λέγεται στη γλωσσολογία υπερδιόρθωση (και το έχουν διαπράξει, δυστυχώς, και γραφιάδες που εκτιμώ -αλλά πλατειάζω τώρα).

Λοιπόν, το να γράψει κανείς «άνδρον» είναι εξίσου τερατώδες με το να γράψει, ας πούμε, *ανδίσταση, *απάνδηση ή *αυθενδία, αφού σε όλες αυτές τις λέξεις το ντ το κληρονομήσαμε από τα αρχαία. Ισχυρίζομαι ότι σχεδόν εξίσου λάθος είναι και η πεσκανδρίτσα, αφού το σύμπλεγμα νδ εδώ δεν αποκαθιστά κάποιον παλιότερο τύπο της λέξης όπως είμαι βέβαιος ότι νομίζουν πολλοί που χρησιμοποιούν αυτή τη γραφή.

Τι είναι ακριβώς η πεσκαντρίτσα; Αν ανοίξουμε το Νέο Ελληνικό Λεξικό του Κριαρά, θα διαβάσουμε ότι είναι «ψάρι με παράξενη όψη, πολύ μεγάλο κεφάλι και στόμα πλατύ με δόντια μυτερά, σώμα αγκαθωτό χωρίς λέπια, με θωρακικά πτερύγια, που ζει στο βυθό της θάλασσας, τρέφεται με ψάρια και τρώγεται βραστό».

Πολλά λέει το λεξικό, αλλά ας το ψάξουμε κι άλλο. Στη ιχθυολογική βάση δεδομένων του www.fishbase.org μαθαίνουμε ότι η πεσκαντρίτσα ανήκει στο γένος των λοφιοφόρων, ότι ζει στον Ανατολικό Ατλαντικό, στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα, ότι είναι ψάρι των βαθιών νερών, εξαιρετικά εμπορικό και πιάνει υψηλές τιμές.

Ποια είναι η ετυμολογία της; Η πεσκαντρίτσα βέβαια δεν είναι λέξη ελληνική· λέξη ελληνική που να αρχίζει από πεσκ- δεν υπάρχει, το πεσκέσι και το πεσκίρι είναι τούρκικα. Είναι λοιπόν δάνειο, αλλά όχι από τα τουρκικά παρά από τα ιταλικά, όπως μας πληροφορεί π.χ. το λεξικό Μπαμπινιώτη· το πεσκαντρίτσα προέρχεται από το ιταλικό pescatrice, μέσω ενός διαλεκτικού τύπου όπως piscadrizi. Πισκαντρίτσι άκουσαν οι ψαράδες μας, ή ίσως πληθυντικό πισκαντρίτσε, τις είπαν πεσκαντρίτσες, άρα πεσκαντρίτσα.

Από σύμπτωση, προέκυψε στα ελληνικά ένα όνομα που φαίνεται υποκοριστικό, ενώ δεν είναι· δεν υπάρχει καμιά «πεσκάντρα» (ή «πεσκάνδρα» όπως ίσως θα ήθελαν οι ευπρεπιστές) που να είναι μεγαλύτερη ώστε η πεσκαντρίτσα να είναι μια παραλλαγή σε μικρότερο μέγεθος. (Παρένθεση: παρόμοια περίπτωση λέξεων που φαίνεται να είναι υποκοριστικά ενώ δεν είναι, ή τουλάχιστον δεν ήταν αρχικά, έχουμε στο πασουμάκι και στο τσαρδάκι, που είναι δάνεια από τα τουρκικά pasmak, çardak, άσχετο αν μετά εμείς, που δεν ξέρουμε τούρκικα, πλάσαμε με υποχωρητικό σχηματισμό το πασούμι και το τσαρδί, και καλά κάναμε).

Αλλά με όσα είπα μόλις έξυσα την επιφάνεια της ετυμολογίας της πεσκαντρίτσας. Τι σημαίνει pescatrice στα ιταλικά; Όποιος ξέρει λατινικά ή αστρολογία μπορεί να θυμάται ότι pisces είναι οι Ιχθείς, άρα pescator είναι ο ψαράς και pescatrice, στα ιταλικά, είναι η ψαρού, το θηλυκό του ψαρά, διότι ο ψαράς είναι μπανάλ όπως ο εργάτης ή ο λογιστής και μπορεί να έχει επαγγελματικό θηλυκό, ενώ οι βουλευτίνες και οι δικαστίνες πρέπει οπωσδήποτε να φορέσουν γλωσσικά μουστάκια για να διαφυλαχτεί δήθεν το κύρος τους. Αλλά ξεφεύγω.

Γιατί τάχα την είπαν ψαρού οι Ιταλοί την πεσκαντρίτσα; Την απάντηση μας τη δίνει η ζωολογία. Λοιπόν η πεσκαντρίτσα είναι ψάρι αρπακτικό, που τρέφεται με άλλα ψάρια. Μάλιστα, επειδή έχει στόμα τεράστιο, σπηλαιώδες, και στομάχι επεκτάσιμο, μπορεί να καταβροχθίσει άλλο ψάρι ίσο με το μέγεθός της! Πώς όμως πιάνει τη λεία της η πεσκαντρίτσα; Αν δείτε τη φωτογραφία της, θα σκεφτείτε ότι ένα τόσο ατσούμπαλο ψάρι αναγκαστικά θα είναι αργοκίνητο, οπότε αν ήταν να βασίζεται στην ταχύτητά της θα είχε εκλείψει ως είδος. Σωστά. Η πεσκαντρίτσα τα ψάρια που πιάνει τα ψαρεύει. Το ραχιαίο της πτερύγιο έχει μια μακριά ακτίνα μακριά σαν νηματοειδές λοφίο, η οποία καταλήγει σε μια σαρκώδη απόληξη που το επιστημονικό της όνομα είναι esca. Αυτή η esca παίζει το ρόλο του δολώματος. Κρύβεται η πεσκαντρίτσα στη λάσπη του βυθού και τεντώνει την ακτίνα του πτερυγίου της σαν τον ψαρά που ψαρεύει με το καλάμι. Μάλιστα, μπορεί να περιστρέφει την ακτίνα προς όλες τις κατευθύνσεις και να κουνάει πέρα-δώθε την απόληξη για να μοιάζει με ζωντανή λιχουδιά. Έρχεται ανυποψίαστο το άλλο ψάρι να μεζεδιάσει και καταλήγει το ίδιο μεζές στο απύλωτο στόμα της πεσκαντρίτσας, της ψαρούς.

Άλλωστε, η επίσημη λατινική ονομασία της πεσκαντρίτσας είναι Lophius piscatorius, που θα πει «Λοφιοφόρος ψαράς». Και όχι μόνο στα ιταλικά, αλλά και σε άλλες γλώσσες, γίνεται αναφορά στην αλιευτική δεινότητα της πεσκαντρίτσας. Στα αγγλικά λέγεται anglerfish ή angler, παναπεί ψάρι-ψαράς ή σκέτο ψαράς. Στα ρουμάνικα λέγεται Peste pescar, που σημαίνει το ίδιο. Σε άλλες γλώσσες, βρίσκουμε ονομασίες είναι εμπνευσμένες από την τερατομορφία της: Seeteufel τη λένε στα γερμανικά, παναπεί διάβολο της θάλασσας, στα πορτογαλικά των Αζορών λέγεται peixe diabo, δηλαδή ψάρι-διάβολος. Μια άλλη ιταλική ονομασία συνδυάζει την όψη με το επάγγελμα: rana pescatrice, δηλαδή βατράχι ψαρού, γιατί μοιάζει κάπως με βάτραχο η καημένη. Άλλωστε, βατραχόψαρο είναι μια άλλη ελληνική λαϊκή ονομασία της. Μια και το πιάσαμε, να αναφέρουμε και μερικές άλλες λαϊκές της ονομασίες: φλάσκα, προφανώς από το σχήμα του σώματός της, σκλεμπού και σπερκελέτσο, λέξεις που αγνοώ τι σημαίνουν. Επίσης ονομάζεται φανάρι, ονομασία που ίσως να τη δανείστηκαν και οι τούρκοι, μια και εκεί τη λένε Fener baligi, παναπεί φαναρόψαρο (φενέρ είναι το φανάρι, ελληνικό δάνειο). Φαντάζομαι ότι τη λέμε φανάρι επειδή το γρομπαλάκι που έχει, στην άκρη της κεραίας, για να προσελκύει τα ψάρια μοιάζει και με φανάρι.

Κλείνω επιστρέφοντας στον ευπρεπισμό. Τόσα χρόνια που υπάρχει η πεσκαντρίτσα, πάντα έτσι ονομαζόταν ακόμα και στα πιο επίσημα έγγραφα π.χ. στα κείμενα της ΕΕ που καθορίζουν τις ποσοστώσεις για την κοινή αλιευτική πολιτική, όπως άλλωστε και στα λεξικά. Παντού πεσκαΝΤρίτσα, πεσκαΝΔρίτσα πουθενά. Ώσπου έγινε της μόδας σαν εκλεκτό και πανάκριβο έδεσμα –και ήρθαν οι ευπρεπιστές να της φορέσουν φράκο, διότι βέβαια μια πεσκαΝΔρίτσα πιάνει καλύτερη τιμή από τη λαϊκιά αδελφή της. Ενδεικτικό είναι ότι και στο τραγούδι που προανέφερα, το οποίο δεν είναι παρά μια τραγουδιστή συνταγή που μας λέει σε χιπ-χοπ ρυθμούς πώς να μαγειρέψουμε πεσκαντρίτσα με πράσα, ο μεν τίτλος στο εξώφυλλο του δίσκου φοράει φράκο, πεσκαΝΔρίτσα, αλλά βέβαια μέσα στο τραγούδι ο Μιθριδάτης και η παρέα του τραγουδάνε, απ’ όσο μπόρεσα ν’ ακούσω, πεσκαΝΤρίτσα.

Advertisements

68 Σχόλια to “Πεσκαντρίτσα με φράκο”

  1. ἡ πεσκανδρίτσα δὲν λέγεται καὶ φανάρι;

  2. τὸ ἔγραψες Δέσποτα, συγγνώμη, τώρα τὸ εἶδα.

  3. πάντως ἐγὼ θυμᾶμαο τὴν πεσκανδρίτσα ἀπὸ κάτι παλαιότερο τῆς τελευταίας εἰκοσαετίας, τὴν ταινία «μιὰ τρελλὴ τρελλὴ οἰκογένεια» νομίζω.

  4. sapere aude said

    > το τραγούδι χιπ-χοπ Πεσκανδρίτσα με πράσα από τα Ημισκούμπρια

    Εγώ δεν ξέρω από χιπ-χοπ και ημισκούμπρια, εμένα μου αρέσουν οι Country Joe & the Fish 🙂

  5. π2 said

    Βρε Κορνήλιε, τόσο κόπο έκανε ο οικοδεσπότης για να δείξει ότι το σωστό είναι πεσκαντρίτσα κι εσύ πρόλαβες να την ευπρεπίσεις σε δύο σχόλια; 🙂

  6. ΠεσκαΝΔρίτσα την ευπρέπιζαν και τα τιμολόγια εμπόρων όταν φέρνανε κιβώτια με το ψάρι στα κρουαζιερόπλοια, ο ευπρεπισμός συνεχιζόταν απευθείας και στο μενού του εστιατοριου. Δεν είναι απίθανο να ξεκίνησε από κει, καθώς υπολογίζω πως στα μενού των κρουαζιερόπλοιων η ευπρεπισμένη πεσκαΝΔρίτσα εμφανιζόταν έτσι και τριάντα χρόνια πριν (κάπου έχω τις σημειώσεις του πατέρα μου, φροντιστή τροφοδοσίας, που την έγραφε έτσι).

  7. sapere aude said

    @Π2

    Πάλι καλά που τη γλύτωσαν οι Μιθριδάτης et al και δεν έγιναν Ημισκούμβρια 😉

  8. π2 said

    Πεσκανδρίτσα σε έκδοση του Ελληνικού Υδροβιολογικού Ινστιτούτου του 1971.
    Πεσκανδρίτσα σε έκδοση του Ελληνικού Υδροβιολογικού Ινστιτούτου του 1973.

    🙂

  9. π2 said

    Πεσκαντρίτσα στο δεύτερο λινκ.

  10. neostipoukeitos said

    Επειδή στα culinaria είμαι σκράπας, θα προσθέσω κάτι γλωσσολογικό σε όσα γράφεις, φίλε Νίκο, για τα φαινομενικά υποκοριστικά της ελληνικής. Σε αυτά ανήκει και η βά(γ)ια, η παραμάνα δηλαδή — λέξη που τη βρίσκουμε πια μόνο σε συλλογές λαϊκών παραμυθιών. Η λέξη προέρχεται από τα λατινικά: baiulus ήταν ο αχθοφόρος, ο χαμάλης και γενικά ο υπηρέτης. Το θηλυκό baiula πέρασε στα ελληνικά, όπου μοιραία η κατάληξη θεωρήθηκε υποκοριστική, εξ ου και προέκυψε (με «οπισθοχωρητικό σχηματισμό», ελληνιστί backword formation) το βάια.

    Αλλά και η κατάληξη -ίτσα, πριν να γίνει μόρφημα υποκορισμού των θηλυκών, ήταν (και παραμένει) κατάληξη θηλυκών ονομάτων στα σέρβικα (ίσως και σε άλλες συγγενείς γλώσσες). Λόγου χάρη, kraljica είναι το θηλυκό του kralj, δηλαδή η βασίλισσα — και όχι βέβαια η «βασιλισσούλα».

  11. πάντως στὸ γούγλισμα εἶναι περίπου ἰσόπαλοι ὁ χυδαῖος τύπος καὶ ὁ εὐτρεπισμένος μὲ ἐλαφρὰ ὑπεροχὴ τοῦ χυδαίου (ἡ ἀναζήτησι ἔγινε μόνο στὴν ὁνομαστικὴ καὶ αἰτιατική ἑνικοῦ).

  12. τὸ ἄνδρον εἶναι φυσικὰ ὑπερδιόρθωσι κατακριτέα, ἀλλὰ ἡ πεσκανδρίτσα εἶναι ἁπλῶς φωνητικὴ προσαρμογή, ὅπως τὰ Βογιατζῆς, Βακάλης, Δαντόν, κλπ.

    στὸ ΛΣ βρῆκα στὴν λέξι πέσκος (ὄχι ὅτι ὑποστηρίζω φυσικὰ κάποια συγγένεια)

    ἐντύπωσι μοῦ εἶχε κάνει στὸ σχολεῖο τὸ Θουκυδίδειον «ἈΜΠρακιῶται»

  13. Μπουκανιέρος said

    …ε, τότε κι ο Δαντόν θα έπρεπε να γίνει Δανδόν!

    Εγώ πάντως πεσκατρίτσα την ήξερα, με σκέτο «τ». Μπορεί βέβαια να φταίει η ιταλική μου πλευρά.
    Κι επευκαιρία, esca στα ιταλικά σημαίνει ακριβώς δόλωμα.

  14. SophiaΟικ said

    Καλά στα λένε Κορνήλιε, είσαι ανω ποταμών. Δικαιολογίες η φωνητική πρσαρμογή. Τότε γιατί η νταμιζάνα δεν έγινε δαμιζάνα; Η μπουτονιέρα γιατί δεν έγινε βουτονιέρα; Και μήπως όσοι συχνάζουν εδώ περα είναι βουβούκια κι όχι μπουμπουκια;

  15. κι ἐπειδὴ ἡ νταμιτζάνα δὲν ἔγινε ἀκόμη δαμιζάνα πειράζει ποὺ ἡ πεσκαντρίτσα ἔγινε πεσκανδρίτσα; ἐγὼ μιὰ ζωὴ πεσκανδρίτσα τὴν ἤξερα καὶ δὲν βρίσκω τὸν λόγο νὰ τὴν πῶ πεσκαντρίτσα γιὰ νὰ φανῶ δημοτικιστής, ποὺ στὸ κάτω κάτω δὲν εἶμαι κιόλας. σιγὰ νὰ μῆ πῶ καὶ Ἀντρόνικος.

  16. http://www.green-center.gr/products/wine%20prods.

    ἰδοῦ καὶ ἡ δαμιζάνα

  17. SophiaΟικ said

    Ολόκληρο κατεβατό του 40ακου σου λέει ταπωςκαι τα γιαίτ, εσύ διαφωνείς πλαγίως, δηλαδή αντι να διαφωνήσεις απλά γράφεις κανονικά το ποστ.

    Εγώ παρεμπιπτόντως αυτότο ψάρι δεν το ξέρω,ούτε το εχω φάει ποτέ μου. Μόνο σο οΝεμο το έιδα και νόμιζα ότι ήταν προιόν φαντασίας.

  18. ἐγὼ τὸ ψάρι τὸ ἤξερα,

    http://www.patrides.com/april07/apr.htm

    δαμιζάνα.

  19. ἂν τὸ γουγλίσετε στὴν γενικὴ ἐνικοῦ τὸ -νδ- ὑπερτερεῖ κατὰ πολύ. τὸ ἴδιο καὶ στὴν ὀνομαστικὴ πληθυντικοῦ.

  20. π2 said

    Κορνήλιε, η ισοπαλία στο γκούγκλισμα δεν αντανακλά κατανάγκην το γλωσσικό αισθητήριο. Πρέπει να δει κανείς όλες τις παραμέτρους. Τι είδους κείμενα είναι πιθανότερο να περιλαμβάνουν την πεσκαντρίτσα στο διαδίκτυο; Συνταγές υποθέτω (δεν νομίζω πως έχουν κατακλύσει το διαδίκτυο οι aficionados της ιχθυολογίας). Από πού αντλούν τον τρόπο γραφής του ψαριού οι συντάκτες και αντιγραφείς των κειμένων αυτών; Ακριβώς από το γλωσσικό περιβάλλον το οποίο ο οικοδεσπότης υποθέτει ότι ευθύνεται για τον ευπρεπισμό: οι περί την καθώς πρέπει κουζίνα κινούμενοι, οι συγγραφείς βιβλίων μαγειρικής και πάει λέγοντας.

    Ίσως έχεις δίκιο ότι ο ευπρεπισμός αυτός είναι παλαιότερη ιστορία απ’ όσο υποστηρίζει ο οικοδεσπότης. Τους δεσμούς για τις εκδόσεις του Υδροβιολογικού Ινστιτούτου γι’ αυτό τους έβαλα: πεσκανδρίτσα το 1971, πεσκαντρίτσα το 1973, σε επίσημες εκδόσεις του ίδιου οργανισμού. Η ροπή προς τον ευπρεπισμό, κόντρα στο κοινό γλωσσικό αισθητήριο (ας συμφωνήσουμε πως οι περισσότεροι πεσκαντρίτσα την έμαθαν από την οικογένειά τους, όπως είναι και το λογικότερο) φαίνεται πως ήταν παλαιότερη, γι’ αυτό και εσύ την έμαθες πεσκανδρίτσα, όπως λες.

    Να επισημάνω, τέλος, πως το επιχείρημα «μα εγώ έτσι την έμαθα» εκπλήσσει από έναν άνθρωπο με τη δική σου γλωσσική νοοτροπία. Επίκληση της οικείας γλωσσικής χρήσης από έναν υπέρμαχο της επιστροφής σε «ορθούς» γλωσσικούς τύπους, από έναν άνθρωπο που έμαθε ένα τονικό σύστημα που δεν χρησιμοποιούσε;

  21. Mindkaiser said

    Εξαιρετικό το κείμενο. Πάντως, το όλο θέμα που έχει ανακύψει με τον ευπρεπισμό, μπορεί να αποδοθεί σε νεοδημοκρατικό δάκτυλο.

  22. Γλωσσολάγνος said

    Κορνήλιε #12, νομίζω ότι συγχέεις τη φωνητική (=ηχητική) προσαρμογή με τον γραπτό ευπρεπισμό, ο οποίος βασίζεται σε ιστορικές αντιστοιχίες γραμμάτων του ελληνικού και του λατινικού αλφαβήτου. Το αρχικό «β» του Βογιατζή από πού κι ως πού είναι φωνητική προσαρμογή; Εγώ το λέω υπερδιόρθωση. Φαντάζομαι ότι οι παλαιότεροι λόγιοι δεν ανέχονταν τα συμπλέγματα μπ, ντ, γκ κ.λπ. στην αρχή μιας λέξης, κι έτσι προτίμησαν το Β ως ιστορικά ορθή προσαρμογή, στα Ελληνικά, ενός ξένου /b/, φαντάζομαι επειδή αυτή ήταν η προφορά του β στα αρχαία χρόνια. Αλλά σήμερα αυτό το β προφέρεται /v/.

  23. Αγγελική (ΑΠ) said

    Κι εγώ με φράκο την έμαθα (και την είπα) πριν από καμιά 10ριά χρόνια, αλλά με διόρθωσε φίλος νησιώτης : «πεσκαντρίτσα». Παλιότερα την ήξερα «σκλεπού» – όχι «σκλεΜπού» (αλήθεια από πού να προέρχεται αυτό;)

  24. Ηλεφούφουτος said

    Κορνήλιε, τα Βογιατζής, Βακάλης και Δαντών (του Δαντώνος) δεν έγιναν για λόγους ευπρεπιστικής εξάλειψης του ντ ή του μπ, αλλιώς, όπως λέει ο Μπουκάν, θα είχαμε Δανδών και δανδέλα. Αυτά έγιναν με το σκεπτικό ότι στα Αρχαία δεν υπήρχαν λέξεις που αρχίζαν με ντ- και μπ-, καθώς και με βάση την πρακτική να μεταγράφονται τα d και b σε δ και β. Ήταν μια αντίληψη από την εποχή της αρχαϊζουσας καθαρεύουσας του 19ου αι., η οποία δεχόταν μόνο τη γραμματική της Αρχαίας και καμιάν άλλη. Σε τέτοια γλώσσα δεν γράφεις εσύ απ ό,τι έχω διαπιστώσει.
    Αλήθεια, σ’ αρέσει ο ευπρεπισμός «Μανδάμ, με το μπαρδόν», Φέρμας και Βασιλειάδου δηλαδή, αφού αναφέρεσαι σε παλιές ελληνικές ταινίες;

    Το δικό μου αλίευμα είναι από το GK της Καθημερινής, σε άρθρο άσχετο με τα γαστρονομικά. «Δεν ξέρουν πια να ξεχωρίσουν ένα μπαρμπούνι από μια πεσκανδρίτσα». Αναφέρεται στους άντρες (με το μπαρδόν, άνδρες) και πατεράδες του σήμερα σε σύγκριση με τους παλιούς.

  25. Ηλεφούφουτος said

    Γεια σου, Φαροφύλακα! Όταν άρχιζα να γράφω το σχόλιό μου, δεν είχε εμφανιστεί το δικό σου.

    Νικοδεσπότα, για συγκρότημα με ψαρικό στο όνομά του, έστω και μισό, καλό είναι έστω και ένα τραγούδι για ψάρι. Σκέψου ότι κοτζάμ Διονύσιος Σολωμός έναν Πόρφυρα μόνο έγραψε όλο κι όλον!

  26. Ηλεφούφουτος said

    Πω πω, μπέδρεμα! Γεια σου, Γλωσσολάγνε, ήθελα να πω!

  27. SophiaΟικ said

    21: Εγώ πιστέυω ότι είναι δάκτυλος πασοκικός. Ασε το δούλεμα Μαιντκάιζερ!

    Το σκλεπού κάπου το είχα ακούσει κι εγω παλιά για ψάρι, αλλά το περκαντριτσα είναι πιο σικάτο, πως να το κάνουμε, είτε με Δ είτε με ΝΤ. Πάει ασσορτί με την ρόκα παρμεζάνα και τις λιαστες ντομάτες. Στην ανάγκη γίνεται και σούσι.

  28. Ἠλέ, τὰ περὶ Βογιατζῆ κλπ κάποιος τὰ ὠνόμαζε «λογία ἐπίδρασι». ἰσχυρίζομαι ὅτι καὶ ἡ πεσκανδρίτσα ἐδῶ ὑπάγεται. ὰν τὸ ντ θὰ εἶναι νδ ἢ τὸ μπ β φωνητικὸ εἶναι τὸ θέμα. συμπλέγματα μὴ συχνὰ στὰ ἀρχαῖα κείμενα οἱ νεοκαθαρευουσιάνοι δὲν τὰ συμπαθοῦμε. Π2 ὅταν ἔλεγα ὅτι τὸ γούγλισμα δὲν λέει τίποτε κάποιοι ἐδῶ μέσα ἀναγόρευσαν τὸν γούγλη σὲ πηγὴ πορισμοῦ κανόνων!

  29. Ὅπως στὸ Dante τὸ d γίνεται δ καὶ τὸ nt παραμένει ντ, ἂν εἶναι piscadrizi μπορεῖ νὰ γίνει πεσκαδρίτσα ἢ πεσκανδρίτσα. καὶ πιὸ λόγια πεσκαδρίζα ἢ πεσκανδρίζα. ὰν προέρχεται ἀπὸ τὸ pescatrice τότε πρέπει νὰ λέγεται πεσκατρίσα. τὸ τσ δὲν τὸ προκρίνω.

  30. SophiaΟικ said

    Κορνήλιε το πως ΘΑ γινόταν δεν εχει σημασία. Πάρα πολλές λέξεις εχουν αλλάξει με τη χρήση. Το θέμα είναι πως το λένε οι ψαράδες που το ψαρεύουνε (κι οι νησιώτες που το ξέρουνε). Αν αυτοί επομενως το λένε περκαντριτσα όπως και να το πεις εσύ λάθος θα ειναι.
    επιπλέον έπαμε ευπρεπισμός αλλα΄όχι και να το ξεκοιλιάσεις,τί είνααυτότο πεσκανδριζα; Στον ύπνο σου το έιδες;
    Επιπλεόν, τι παει ναπει δεν προκρίνεις το -τσ- ; Ότι ηελληνική γλώσσα που εχιε τον ήχο αυτό δεν προκρίνεται στο φαιναλ φορ ευγενών γλωσσών;

  31. Σοφία, μὴ μὲ μαλώνῃς! Γιὰ τὸ πῶς τὸ λέει ὁ κόσμος γι’αὐτὸ ἀνέφερα τὸν γούγλη καὶ πάλι σὰν τὸ ψωμὶ μὲ φάγατε. Ἐγὼ εἰλικρινῶς δὲν ἤξερα τὸν τύπο μὲ ντ, μιὰ ζωὴ νδ τὸ ἄκουγα. Ἄντε τώρα μὴ τὰ πάρω καὶ τὸ λέω λοφιοφόρο ἁλιέα. 🙂

  32. sapere aude said

    Το παιδί μην το μαλώνεις
    τι σου ‘κανε, τι φταίει;
    Το παιδί μην το μαλώνεις
    την καρδιά του μαραζώνεις

    Είναι παιδί μ’ αισθήματα
    και μην το αποπαίρνεις
    Θα έχεις χίλια κρίματα
    έτσι που το πηγαίνεις

    (λαϊκόν)

  33. Μόνον ὁ Σάπερε μὲ καταλαβαίνει πιά….

  34. SophiaΟικ said

    🙂 🙂 🙂

    Καλά δε σε μαλώνω.
    Λοφιοφόρος αλιεύς ειναι νομίζω η μόνη συμβιβαστική λύση.

    Επιπλεόν, anglerfish δεν πουλάνε πουθενά που κοίταξα, πουλάνε όμως monkfish που μου λένε είναι συγγενικό (χμ, συγγενικά είναι και τα μπαρμπούνια με τις μουρμούρες). Αυτό το δέυτερο πολύ κυκλοφορει στα καλά μέρη (στα κακα μερη δεν εχει ψάρι ετσι κι αλλιώς) και νομίζω το έχω φάει και μου φανηκέ απλά ψάρι, τίποτα το ίδιαιτερο. Γιατί έχιε γίνει μόδα;

    ΥΓ Κι εγώ τις ελάχιστες φορές που το ειχα ακούσει σε κομιλφό καταστάσεις πεσκανδρίτσα το είχα ακούσει.

  35. Παρεμπιπτόντως, δεν ξέρω αν έχει αναφερθεί, αλλά ένα απλό μικρούλο mashup που υλοποιεί την ιδέα της σύγκρισης αποτελεσμάτων στο google είναι το http://websource.it/

    Μάλιστα, αν με το firefox πάτε εδώ, πατήσετε το σχετικό υπερσύνδεσμο WebSource.it (split with /), και αποδεχτείτε τη σχετική προειδοποίηση, θα εγκατασταθεί το αντίστοιχο search plugin (στο κουτί αναζήτησης στην πάνω δεξιά γωνία, εκτός του google υπάρχουν χιλιάδες άλλα search plugin που μπορεί να σας χρησιμεύσουν).

    Θυμηθείτε:
    – χωρίζετε τους υπό σύγκριση όρους με την πλάγια κάθετη (slash)
    – Μπορείτε να βάλετε έως πέντε όρους
    – οποιοσδήποτε όρος μπορεί να είναι φράση· δεν βάζετε εισαγωγικά

    παράδειγμα για το κουτάκι:
    υπόψιν/υπόψει/υπόψη/υπ όψει/υπ όψιν

    Α, ελληνική έμπνευση και κατασκευή είναι το συγκεκριμένο.

  36. π2 said

    Ωραίον, Σταζύβιε.

    Και χαράς ευαγγέλια για τον Κορνήλιο. 🙂

  37. Ἐγώ; ἐγὼ ὄχι μόνο δὲν ἐγκρίνω αὐτὴν τὴν μέθοδο ὡς κριτήριο ὀρθότητος ἀλλὰ καὶ τὴν θεωρῶ ὕπουλο σχέδιο τῶν μαλλιαρῶν !

  38. Αγγελική said

    Θενκς, κέρατο (;;;; τι;;; πώς;;;) για το link.
    Ποια μέθοδο δεν εγκρίνεις Κορνήλιε;

  39. κόρνο, κόρνο…

  40. Αγγελική said

    κόοοορνοοοο;;; Τι ‘ν΄τούτο, καμάρι μ΄;;;

  41. Αγγελική said

    Sophia : έχει εξαιρετική γεύση και δε μυρίζει καθόλου ψαρίλα.

  42. SophiaΟικ said

    Μα, το φρέσκο ψαρι δε μυρίζει ψαρίλα ούτως ή άλλως.

    όσο για την εξαιρετική γέυση, μάλλον εγω έχω κάποιο πρόβλημα με τη γέυση μου γιατί ολα τα ψάρια μου φάινονται τα ίδια, δεν αντιλαμβάνομαι καμία διαφορά μεταξύ τσιπούρας και βακαλάου π.χ. η οποια διαφορά είναι αποτέλεσμα του τρόπου μαγειρέματος- λαδολεμονο με ρίγανη να το ραντίζεις όσο ψηνεται ή τηγάνισμα, π.χ.

  43. Αγγελική said

    Κι όμως Σοφία, τα περισσότερα (και φτηνότερα) μυρίζουν.
    Αν δε νιώθεις διαφορά στη γεύση, δε χρειάζεται να ξοδεύεσαι πολύ για ψάρι 😀

  44. Αυτά μ’αρέσουν στα καλοκαιρινά ποστ, κανείς δεν τσακώνεται, μιλάμε για ψάρια…

  45. Μπουκανιέρος said

    «Λοφιοφόρος αλιεύς ειναι νομίζω η μόνη συμβιβαστική λύση.»

    Νομίζω ότι η πιο ταιριαστή στη νεοκαθαρεύουσα λύση είναι «η αλιέας» (γεν. της αλιέα).
    Νάχει να γράφει κι ο Σαραντάκος για τα θηλυκά προβλήματα.

  46. μ’ αρέσει που είμαστε ώρα Γκρίνουιτς συν μία…

  47. espectador said

    Η λυση των αλιευτικων προβληματων ηταν παντοτε επιπονη και σπανια οδηγουσε σε λυσεις. Ακομη παραμενει μετεωρο το
    διαχρονικο ερωτημα γενεων και γενεων…..»απο που κλανει το μπαρμπουνι»?

  48. Mindkaiser said

    #27:

    http://en.wikipedia.org/wiki/James_Vicary

    I rest my case (πεσκαΝΔρίτσα, άΝΔρας, κ.τ.λ.)…

  49. Papias said

    @47: Το είχα αναλύσει αλλού αυτό. (Ναι, βαριόμουν ΠΟΛΥ)

    Δυστυχώς δεν ξέρω ακριβώς για τα μπαρμπούνια και τα συγγενικά του ψάρια, αλλά γενικά τα ψάρια αποβάλλουν τα αέρια από το στόμα (νομίζω δεν χρειάζεται απόδειξη αυτό…) και έχει παρατηρηθεί ότι κάποια μικρά ψάρια έχουν ως αμυντικό μηχανισμό την αποβολή αερίων από τον «πρωκτό» τους (ναι, χέζουν), συγκεκριμένα όταν αντιληφθούν την προσπάθεια μεγαλύτερου να τα φάει «κλάνουν» όλα μαζί δημιουργώντας ένα νέφος φυσσαλίδων και προσπαθούν να ξεφύγουν ελπίζοντας να μπερδέψουν τον δυνάστη τους.

    Ουσιαστικά η απάντησή μου ήταν ότι αν κλάνουν, θα κλάνουν από την ίδια τρύπα που χέζουν. Αλλά δεν είναι καθόλου απαραίτητο να κλάνουν, γιατί χρησιμοποιούν τον αέρα και για ισορροπία και μπορούν πάντα να ρεύονται.

  50. sapere aude said

    @Papias

    Άκρως διαφωτιστικό σχόλιο. Ευχαριστούμε πολύ.

  51. Papias said

    http://www.straightdope.com/columns/read/2364/do-fish-fart-plus

    (Από εκεί είχα πάρει τις περισσότερες πληροφορίες ~ Σάπερε ειλικρινά πιστεύω όταν σε τσακώσουν οι καννίβαλοι* και σε ρωτήσουν από που κλάνει το μπαρμπούνι για να σ’ελευθερώσουν, θα σου φανούν πολύ χρήσιμες αυτές οι πληροφορίες)

    *οι γνωστοί πλακατζήδες καννίβαλοι που τρώνε τους κουτόφραγκους

  52. sarant said

    Ευχαριστώ όλους για τα σχόλια, μα πιο πολύ τον Στάσιμπο για το κολπάκι που συγκρίνει αναζητήσεις!

  53. Sky said

    Αφού ο ευπρεπισμένος όρος τελικά έχει επικρατήσει (έστω και λαθεμένα) τελικά μήπως είναι πια ο σωστός de facto. Νομίζω πως με δεδομένα
    α. Την ετυμολογία της λέξης
    β. Την ανυπαρξία σχετικής ελληνικής λέξης
    γ. Την επικράτηση ενός τύπου (σε κοινή χρήση)

    το να αλλάξει η λέξη είναι μάλλον δίχως νόημα. Όπως και να την παραγγείλεις πεσκαΝΔρίτσα ή πεσκαΝΤρίτσα, δεν την κάνεις πιο νόστιμη ή πιο φρέσκια.

    Καλό χειμώνα (η απαίσια ευχοκατάρα του καλοκαιριού)

  54. sarant said

    Καλό χειμώνα, είπατε αγαπητέ; Ούτε ο Μάρτης καλοκαίρι, ούτε ο Αύγουστος χειμώνας, όπερ εστί μεθερμηνευόμενον: εγώ έχω ακόμα κάτι μπάνια να κάνω 🙂

  55. Μπουκανιέρος said

    Χτες πήγα στη Λαϊκή, δηλ. ας πούμε στην ψαραγορά, εδώ στην Κέρκυρα, και είδα ότι είχε πέσει μεγάλη ψαριά απ’ το φρακοφόρο κακομούτσουνο.
    Οι μισοί ψαράδες το έγραφαν σύμφωνα με τη ντόπια προφορά (πεσκατρίτσα, όπως το λέω κι εγώ), οι άλλοι μισοί όμως είχαν την ευπρεπισμένη «ελληνική» [continental] εκδοχή (πεσκανδρίτσα).
    Όλοι στην ίδια τιμή το είχαν (14 ευρώ το κιλό).

  56. Mindkaiser said

    #55

    «Όλοι στην ίδια τιμή το είχαν (14 ευρώ το κιλό).»

    😀

    Εξαιρετικό!

  57. Από γνωστό «ενημερωτικό» μπλογκ…

    Μια δημόσια απάντηση είναι καλό να δώσει ο δήμαρχος Ηρακλείου Γ.Κουράκης για τον 25χρονο γιο του που φαίνεται μέτοχος σε εταιρεία με κεφάλαιο που έβαλε και φθάνει τα 153.000 ευρώ!
    Τον Ιούνιο του 2007 ιδρύθηκε μία ΑΕ με τίτλο «Ιδαίον Άνδρον Ανώνυμη Εμπορική, Τουριστική, Ψυχαγωγική, Ξενοδοχειακή Εταιρεία και δ.τ. Ιδαίον Άνδρον ΑΕ», με σκοπούς:…

  58. voulagx said

    Ο Λυμπε παντως το λεει χωρις φρακο «πεσκαντριτσα» : http://www.enet.gr/?i=news.el.a8lhtismos&id=317902

  59. sarant said

    Όπου πεσκαντρίτσα είναι, λέει, το παρατσούκλι του Βύντρα 🙂

  60. #59 εμ, γι’ αυτό. Άμα τον λέγανε Βύδρα, θα τούβαζε φράκο…

  61. voulagx said

    Υβριδιο νυφιτσας και πεσκανδριτσας ο Βυνδρα!
    Μ’ αρεσε και το «Φοντες Καραλιο» 🙂

  62. sarant said

    Το Καράλιο ισχύει, αν θυμηθώ θα ρωτήσω και για το άλλο.

  63. Νέο kid στο block said

    Πφφφ…πεσκαντρίτσα. Μάθανε και τα (ψευτο) γκουρμέδικα την πεσκαντρίτσα!
    Να τη φάνε οι Επτανήσιοι που τις έχουνε και άφθονες, μάλιστα.
    Προσωπικά την είχα ακούσει μικρός ,σε οικογενειακές διακοπές στην Κέρκυρα, και μετά τα τελευταία χρόνια που έγινε της μοδός. Σαν κι αυτή την παλιορόκα(μπλιάχ) που άμα παραγγείλεις πλέον σαλάτα που δεν την έχει μέσα (μαζί με την παρμεζάνα και το μπαλσάμικο ,που τα ξέραμε και π το χωριό μας) θεωρείσαι άξεστος χωρικός.
    Πάντως ο ευπρεπισμός και ο γκουρμεδισμός (άτσα!) δεν είναι μόνο γλωσσικός.
    Μια φορά στην Αθήνα ρώτησα ‘’Έχετε ψαρόσουπα;’’ . Με κοίταξε το γκαρσόνι σαν να είχα μόλις ξεκαβαλήσει απ’το γάιδαρο και μου λέει ‘’Μπουγιαμπέσα, κύριε!’’. Βέβαια μου έφερε την κλασική ελληνική αυγολέμονη με κάτι έξτρα αηδιαστικά λαχανικά ,είπα να τον λούσω ,αλλά λόγω καλής ανατροφής συγκρατήθηκα. Κάτι παρόμοιο βέβαια, γίνεται και στην επαρχία που πας στην –και καλά- παραδοσιακή ταβέρνα και αντί να σου βγάλουν κάνα σπέσιαλ γλυκό του κουταλιού, σου φέρνουν …πανακότα για επιδόρπιο.:-)

    Πάντως του Βύντρα δεν του πάει το πεσκαντρίτσας . Είναι ομορφόπαιδο ,εκτός από διαχρονικό άλλοθι των βάζελων. ‘’Για όλα φταίει ο Βύντρα’’ .
    Να αποκαλούσαν το Γκέκα (που όσο να πεις, έχει και μια οπτική ομοιότητα) μάλιστα!
    Καλημέρα σας είπα; ΚΑΛΗΜΕΡΑ!

  64. sarant said

    Καλημέρα!

    Ίσως τον είπαν πρώτα νυφίτσα και μετά πεσκαντρίτσα 🙂 Πάντως τώρα τελευταία έκανε μεγάλα παιχνίδια και στην Εθνική.

  65. Νέο kid στο block said

    64. Ναι τι να σου πω, Μπεκενπάουερ ο άτιμος! 🙂

    Εντάξει και γω τον πάω το Λουκά, είναι φιλότιμος και χαμηλών τόνων, αν μη τι άλλο.
    Αλήθεια ρε Νίκο, τι θα γίνει μ’ αυτόν τον πρίγκιπα; Θα μας καταδεχτεί ή είναι παπάς;

  66. γράφεται πεσκαντρίτσα αλλά ακούγεται πεσκανδρίτσα έως πεσκανθρίτσα 😉

  67. Νέο kid στο block said

    66. Χα, καλό το άσμα!

    61. 62. Αυτό το Φόντες Καράλιο μηπως είναι το ‘’Foda-se caralho!’’ =Άντε και…ρε….!
    Caralho= το πέος (μεταφορικά) .Κυριολεκτικά έχει να κάνει με κάποιον ναυτικό όρο νομίζω. Χρησιμοποιείται επίσης και για το πορτογαλικό γ.μ.το! (έχω πάρει όρκο και δε μπορώ να το γράψω κανονικά 🙂 ) ‘’ do caralho’’ π.χ. ‘’Meu novo carro é do caralho’’ το νέο μου αυτοκίνητο είναι γαμάτ..!
    vá-se foder ή foda-se : To φάκ γιού ρε! που λέμε ελληνιστί
    Πάντως ο Σάντος μ’αυτό το ,τυπικά πορτογαλέζικο, μισοκακόμοιρο – μισοπερήφανο, μελαγχολικό ύφος, μίγμα Νίκου Ξανθόπουλου ,Ανέστη Βλάχου και Νίκου Καλογήρου, είναι μεγάλη μορφή!

  68. sarant said

    Ναι, αυτό είναι το Φόντες, το βρήκες.

    Ουσιαστικά είναι, όπως μου λένε, δύο βρισιές. Μία το Foda-se και μία το Caralho, και οι δυο σημαίνουν, περίπου, γμτ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: