Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Όταν γεράσει ο λαγός…

Αναρτήθηκε από τον/την sarant στο 19 Αυγούστου, 2009


Λαγόγερος

Λαγόγερος

Το σημερινό μου σημείωμα βασίζεται εξολοκλήρου σε άρθρο από το ιστολόγιο του Οπουτζή, ακριβέστερα: από ένα ιστολόγιο του Οπουτζή, του Νίκου Νικολάου, το εξαιρετικό Ελληνιστεύκοντος, που όμως γράφεται στα αγγλικά. Είναι δε Οπουτζής ο Νίκος Νικολάου, a.k.a. Nick Nicholas, ο μάγος του TLG και εκλεκτός θαμώνας του ιστολογίου μας. Ο Νικολάου, τις προάλλες, μου είχε στείλει ένα ηλεμήνυμα με ένα αίνιγμα. Στη συνέχεια έλυσε το αίνιγμα, έγραψε και το σημείωμα στο οποίο σας παραπέμπω, οπότε τώρα εγώ παίρνω το υλικό από αυτόν, αλλά σας συνιστώ να διαβάσετε και το δικό του κείμενο.

Το αίνιγμα είναι: Τι είδους ζώο είναι ο λαγόγηρος; Αυτό το αίνιγμα δεν είναι και πολύ δύσκολο ν’ απαντηθεί, μετά όμως έρχεται και η δεύτερη ερώτηση: τι είδους λέξη είναι ο λαγόγηρος;

Η ιστορία ξεκίνησε από ένα προβληματικό λήμμα που υπάρχει στη Σούδα, το βυζαντινό λεξικό, που αυτή την εποχή δημοσιεύεται στο Διαδίκτυο η αγγλική του μετάφραση. Εκεί λοιπόν, στο λήμμα «μύξος», διαβάζουμε Μύξος ὁ λαγώγηρως παρ΄ ἡμῖν. ἐπῳδή. ἀλέκτωρ πίνει καὶ οὐκ οὐρεῖ͵ μύξος οὐ πίνει καὶ οὐρεῖ. λέγεται δὲ εἰς δυσουρίαν ὄνου. Εδώ εξηγείται μια άγνωστη λέξη (ο μύξος) με μια εξίσου άγνωστη (ο λαγώγηρως ή λαγόγηρος αν εκσυγχρονίσουμε τα ωμέγα). Το Λίντελ Σκοτ, στο λ. μύξος, μας λέει ότι πρόκειται, απλούστατα, για ελαττωματική γραφή της λέξης «μυωξός». Είναι δε ο μυωξός ένα μικρό τρωκτικό. Στο ίδιο λεξικό βρίσκουμε ότι ο «λαγόγηρως» (έτσι το γράφει εκεί) είναι όχι ακριβώς άπαξ λεγόμενο στην αρχαία γραμματεία αλλά… δίπαξ λεγόμενο, που έλεγε και μια ψυχή, παναπεί εμφανίζεται δύο φορές, μία στη Σούδα που είδαμε και μια σε κάποια σχόλια του Λουκιανού, όπου εκεί παρατίθεται ως ερμήνευμα για τη λ. «μυγαλή». Η μυγαλή, δηλαδή, είναι λαγόγηρος. Παναπεί, ο λαγόγηρος που τόσο περίεργο φαίνεται το όνομά του, είναι όπως όλα δείχνουν ένα είδος τρωκτικού, ένα «χαμστεροειδές» όπως είχα γράψει στον Νίκο Νικολάου όταν μου έστειλε ένα ηλεμήνυμα με όλα τα στοιχεία του αινίγματος.

Η επωδή που παρατίθεται στη Σούδα είναι ένα ξόρκι, ένα δίστιχο που έλεγαν οι βυζαντινοί αγωγιάτες όταν το γαϊδούρι τους δυσκολευόταν, με το συμπάθιο, να κατουρήσει. Ο κόκορας πίνει και δεν κατουράει, ο μυωξός δεν πίνει και κατουράει. Το κατά πόσο ήταν αποτελεσματικό το ξόρκι, δεν το ξέρω, ούτε ξέρω αν ήταν ευρέως διαδεδομένο –πάντως, μιλάμε για μια εποχή όπου ο γάιδαρος έπαιζε σημαντικότατο ρόλο στην καθημερινή ζωή και στην οικονομία· η υγεία του γαϊδάρου λοιπόν δεν ήταν παίξε-γέλασε.

Αλλά ας επιστρέψουμε στον λαγόγηρο. Στη Σούδα βλέπουμε ότι μυωξός λέγεται ο λαγόγηρος «παρ’ ημίν». Αυτό το «παρ’ ημίν» σημαίνει «στη δική μας γλώσσα». Παναπεί όχι στα αρχαία, αλλά στην καθομιλουμένη. Υποψιαζόμαστε λοιπόν ότι η λέξη λαγόγηρος δεν είναι της αρχαίας, αλλά της νεοελληνικής. Της πρώιμης νεοελληνικής βέβαια, ή, όπως το λέει ο Νίκος Νικολάου στα αγγλικά, Early Modern Greek. Ο λόγος που συμπεριλήφθηκε στο Λίντελ Σκοτ είναι επειδή χρησιμοποιείται σε σχόλιο αρχαίου κειμένου. Ο Νικολάου, που τα μελετάει αυτά, λέει ότι δεν είναι η μοναδική περίπτωση. Παρεμπιπτόντως, στο TLG υπάρχει η μία μόνο ανεύρεση της λέξης, από τη Σούδα, το σχόλιο του Λουκιανού δεν υπάρχει.

Τα πράγματα μπλέκονται λίγο λεξικογραφικώς, διότι στο λεξικό του Sophocles, το Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods, υπάρχει το λήμμα «λαγογήρως» που εξηγείται ως… a kind of fish! Ψάρι λοιπόν το χαμστεράκι; Όχι βέβαια. Ο Σοφοκλής Ευαγγελινός Αποστολίδης (κάπως έτσι λεγόταν ο E.A.Sophocles, ο λόγιος του 19ου αιώνα που μεγαλούργησε στον Νέο Λιμένα, δηλαδή το New Haven, και δίδαξε ελληνικά και έγραψε το περίφημο λεξικό του) είναι λεξικογράφος άλλης εποχής, με πολλά τέτοια λαθάκια. Στην εποχή του πολύτιμος, σήμερα ξεπερασμένος. Εδώ, τον παραπλάνησε το γεγονός ότι «λαγώς» σημαίνει επίσης τον λαγό της θάλασσας, sea-hare αγγλιστί. Το αστείο είναι ότι, σε διαδικτυακό κείμενο που ανακάλυψε ο Νίκος Νικολάου, ένας Ιταλός ελληνιστής, στηριζόμενος στην εξήγηση του Sophocles, και χωρίς να ανατρέξει στο Λίντελ Σκοτ για να δει τη διόρθωση ότι μύξος = μυωξός ή να ανοίξει άλλο λεξικό, κάθεται και φτιάχνει μια απίθανη κατασκευή για ψάρια και άλλα τερατώδη.

Ο Ιταλός λόγιος θα έπρεπε αντί για τον Sophocles να συμβουλευτεί το μεσαιωνικό λεξικό του Κριαρά, που υπάρχει και ονλάιν (η επιτομή του). Εκεί θα έβλεπε ότι ο λαγόγηρος είναι «μικρό μυόμορφο τρωκτικό». Ο Κριαράς παραθέτει και απόσπασμα από εγχειρίδιο ιερακοτροφίας: λαγογήρους παράβαλε τω ορνέω. Πράγματι, τα χαμστεράκια μας θα ήταν νόστιμος μεζές για τα γεράκια. Λέει επίσης ο Κριαράς ότι η λέξη απαντά και σήμερα σε ιδιώματα, ως «λαγόγερος».

Αν γκουγκλίσετε τον λαγόγερο, θα βρείτε λιγοστά ευρήματα. Όμως θα βρείτε και τη φωτογραφία του συμπαθέστατου χαμστεροειδούς και μαζί την πληροφορία ότι ακόμα και σήμερα μπορείς να τον βρεις στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης. Οπότε, η υπόθεση κλείνει και μπαίνει στο αρχείο, θα έλεγε κανείς. Ένα σπάνιο τρωκτικό, δυο λεξικογραφικά λάθη, και η επιβεβαίωση της αρχής ότι η γνώση της νεοελληνικής βοηθάει στην κατανόηση προβλημάτων της αρχαίας.

Αλλά το θέμα δεν είναι τόσο απλό. Διότι, τι είδους λέξη είναι ο λαγόγερος; Είναι ένας γέρος λαγός; Μα τότε, θα ήταν «γερολαγός». Όταν γεράσει ο λαγός, γίνεται γερολαγός, όχι λαγόγερος. Το πρόβλημα το αντιμετώπισε και ο ΝικΝικολάου στο ιστολόγιό του, που είχε να μεταφράσει τον λαγόγερο στα αγγλικά για να δώσει μια ιδέα στους αναγνώστες. Τον είπε Old Man Hare, αν και κανονικά, λέει, θα έπρεπε να αποδοθεί Hare Old Man. Θέλω να πω, η λ. λαγόγερος δεν ακολουθεί τους συνήθεις κανόνες σχηματισμού συνθέτων. Δεν είναι ένας λαγός που γέρασε, αλλά ένας γέρος που «λαγώθηκε». Αν δούμε άλλες αρχαίες λέξεις που να τελειώνουν σε –γηρως ή –γηρος: αγήρως (αγέραστος δηλαδή), βαθύγηρος/ως, εσχατόγηρος/ως, κακόγηρος, καλόγηρος, υπέργηρος. Όλα αναφέρονται σε ιδιότητες και διαβαθμίσεις των γέρων.

Έπειτα, είπα πιο πάνω ότι γκουγκλίζοντας «λαγόγηρος» βρίσκουμε λιγοστά ευρήματα, μετρημένα στα δάχτυλα. Αν όμως γκουγκλίσουμε τη λαθεμένη ορθογραφία λαγόγυρος, βρίσκουμε όχι μία και δύο, αλλά… εκατοντάδες ανευρέσεις, 321 λέει ο Νικ. Νικολάου. Δεν είναι παράδοξο. Καθώς η λέξη «λαγόγηρος» έχει χάσει την ετυμολογική της διαφάνεια (αν την είχε ποτέ), όποιος ακούει «lagogiros» γράφει «λαγόγυρος» γιατί πάει το μυαλό του στον γύρο και όχι στον γέρο.

Η νέα φουρνιά ανευρέσεων του γκουγκλ είναι πολύ διαφωτιστική, διότι μαθαίνουμε ότι ο «λαγόγυρος» (ή λαγόγερος αν προτιμάτε) ακούει στο επιστημονικό όνομα Spermophilus citellus, ή αγγλικά European ground squirrel, εδαφοσκίουρος Στο άρθρο του Νικολάου υπάρχει και απόσπασμα από έναν πίνακα λαϊκών ονομασιών σε διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες, όπου βλέπουμε ότι μια άλλη ελληνική ονομασία του είναι «σπερμόφιλος» (δεν μου φαίνεται για πολύ λαϊκή, βέβαια), ενώ στα βουλγαρικά λέγεται λαλουγκέρ: лалугер.

Άρα, συμπεραίνει ο Νίκος Νικολάου, οι Βούλγαροι πήραν το όνομα του ζώου από τα ελληνικά. Όμως, στα σχόλια κάτω από το άρθρο του Νικολάου, ο Γιώργος ο Μπαλόγλου κάνει μια πολύ διεισδυτική ερώτηση: μήπως το λαγόγερος είναι «αδέξιος εξελληνισμός» κάποιας παλιάς σλαβικής λέξης; Όσο το σκέφτομαι, διαισθητικά κλίνω όλο και περισσότερο προς την εκδοχή του Μπαλόγλου. Δεν είναι δα και σπάνιο φαινόμενο ο παρετυμολογικός εξελληνισμός. Για παράδειγμα, οι αρχαίοι τον χουρμά, που τον δανείστηκαν από κάποια σημιτική γλώσσα (στα εβραϊκά ντέκελ, στα αραβικά ντικλά) τον είπαν «δάκτυλο» επειδή ο χουρμάς όντως μοιάζει με δάχτυλο. Δεν αποκλείεται λοιπόν οι βυζαντινοί να άκουσαν το «λαλουγκέρ», να είπαν στην αρχή κάτι σαν *λαλόγερος, και επειδή το χαμστεροειδές μοιάζει πράγματι με λαγό να το είπαν «λαγόγερο».

Φυσικά, αυτό είναι σκέτη εικασία, ή μάλλον ούτε καν σκέτη: καραμπινάτη εικασία, καθώς γράφω χωρίς μόνιμη σύνδεση με το Διαδίκτυο, άρα χωρίς να μπορώ να επαληθέψω διάφορες απορίες. Στο άρθρο του Νικολάου, θα βρείτε ότι το λαλουγκέρ είναι βουλγαρική ιδιαιτερότητα, στις άλλες σλάβικες γλώσσες το ζωάκι λέγεται αλλιώς., οπότε ή εμείς το πήραμε από τους Βούλγαρους ή εκείνοι από εμάς. Το ρώσικο όνομα είναι σουσλίκ, και η αγγλογαλλική ορολογία χρησιμοποιεί καμιά φορά το ρώσικο όνομα (souslik). Στα πολωνικά λέγεται σουσέλ (susel) αλλά σε άλλες σλαβικές γλώσσες λέγεται αλλιώς. Από το γκουγκλ συμπεραίνουμε ότι το ζωάκι βρίσκεται στη Βόρεια Ελλάδα κυρίως, το ίδιο και η λέξη που το περιγράφει.

Αναρωτιέμαι, πόσοι αναγνώστες του ιστολογίου ξέρουν τον λαγόγερο,  είτε το ζωάκι είτε τη λέξη. Κι αν κάποιος βουλγαρομαθής (έχω έναν υπόψη μου, που όμως φτιάχνει βαλίτσες αυτή την εποχή) έχει πρόσβαση σε παλιά βουλγάρικα λεξικά, ας μας πει αν έχει πειστική «εσωτερική» ετυμολογία ο λαλουγκέρ στα βουλγάρικα, ώστε να εξακριβώσουμε αν εμείς μεταλαμπαδεύσαμε το χαμστεροειδές στους γείτονες ή εκείνοι σε μας.

About these ads

24 Σχόλια to “Όταν γεράσει ο λαγός…”

  1. SophiaΟικ είπε

    Πιο πολύ με σκίουρο παρά με χαμστερ μοιάζει στη φωτογραφία το μυστήριο τρωκτικό, όντως… Ετυμολογία δεν ξέρω, απλά να πω ότι σκιουρους πρωτοείδα στα εξωτερικά. Φυσικά ήξερα τί είναι από τα βιβλία. Ομοίως και διάφορα πουλιά που τα είχα δει στην Ελλάδα μόνο σε κλουβιά ή και πουθενά. Φαλαρίδες, αγριόχηνες, κύκνους ελέυθερους, σπινους, κοκκινολαίμηδες κλπ. Κι όλα αυτά όχι σε τίποτα βουνοκορφές αλλά μέσα στην πόλη. Στην Ελλάδα μόνο σπουργίτια και περιστερια βλέπεις :-(

  2. Σχόλιο του Λουκιανού; μάλλον σχόλιο στο Λουκιανό, για να μην μπερδευόμαστε…

  3. gbaloglou είπε

    Αυτο που ειχα κατα νου ειναι μια Σλαβικη ή Πρωτοβουλγαρικη συνθετη λεξη για το συγκεκριμενο τρωκτικο βασισμενη σε μη Ελληνικους ορους αντιστοιχους των “γερων” και “λαγος” … η οποια συνθετη λεξη εξελληνιστηκε *εντος της Βουλγαρικης* οταν μπηκαν σ’ αυτην ο “γερων” και ο “λαγος”: η εξελιξη αυτων των δυο λεξεων στην Βουλγαρικη ισως ριξει καποιο φως… (Αυτο που υπονοω ειναι ακομη και η παροδικη παρουσια του “γεροντος” και του “λαγου” στην Βουλγαρικη και η ενδεχομενη επιβιωση του “λαγογερου” μετα την επανοδο σε Βουλγαρικο/Σλαβικο “γεροντα” και Βουλγαρικο/Σλαβικο “λαγο”.)

    Φυσικα ο αδεξιος εξελληνισμος (‘υπερδιορθωση’) ειναι επισης μια πιθανοτητα.

  4. Stazybο Hοrn είπε

    Εμένα μου έκανε σε meerkat από την ανάρτηση του νικ^2, ακόμη, και πολύ μου άρεσε…
    Η μεγάλη φωτογραφία: http://bit.ly/223vt

  5. gbaloglou είπε

    Και βεβαια το σχημα “λαγος + γυρος” ειναι περιπου τοσο αδεξιο και εξωτικο (εντος της Ελληνικης παντοτε) οσο και το “λαγος + γερων” ή “λαγος + γηρας”!

    Ισως ο ανωνυμος, Βουλγαρικης ενδεχομενως καταγωγης, σχολιαστης του Λουκιανου να εχει σωσει τελικα την παρτιδα :-)

    …Κατα τα αλλα βλεπω οτι ο λαγογυρος ειναι τοσο Βορειοελλαδιτης οσο, ας πουμε, και η φραγκοσυκια Νοτιοελλαδιτισσα :-)

  6. Nick Nicholas είπε

    Όπως είπα και chez moi, ευλογία τω οίκω σου Νικοδέσποτα!

    Στο μέχρι στιγμής TLG μόνο μιά φορά ο λαγώγηεως, αλλά στο λεξικό του Τραπ (που κωνικότατα έδωσε τον ορισμό «ένα ζώο»), έχουμε άλλη μια αναφορά. Λοιπόν:

    Μια φορά σε σχολιαστή στο Λουκιανό ως ερμηνεία του μυγαλῆ (LSJ), που τον ανέφερε λόγιος του 1805, αλλά όχι στα σχόλια στην κανονική έκδοση του TLG.

    Μιά φορά στο Σουΐδα.

    Μιά φορά στο Ορνεοσόφιο στον Κριαρά. Nom nom nom. (Πώς το λέμε αυτό ελληνικά, νιαμ νιαμ νιαμ;)

    Δυο φορές στα Anecdota Atheniensia et al. του Delatte, έκδ. 1927. Το Anecdota δεν παραπέμπει σε χωρατά βέβαια, αλλά σε κυριολεκτικά ανέκδοτα, και μάλλον τουρλού τουρλού κείμενα. Μια φορά «λεβηρίς λαγόγερω» (τομάρι του λαγόγερου), μια φορά «λαγόγερος». Η αναφορά στο Thesaurus Graecae Linguae (το λεξικό του 16ου αι.) είναι σε χφ σχολιαστή Λουκιανού κατά τον Τραπ–δλδ στο ίδιο σχόλιο που ανέφερε ο Μπαστ το 1805.

    Ο Τραπ πάντως ήξερε τι είπαν LSJ και Kριαράς· γιατί αρκέστηκε στο σκέτο “ein Tier”, δεν μπορώ να καταλάβω…

  7. Artanis είπε

    Ο Μυωξός δεν είναι ο λαγόγυρος. Ο μυωξός είναι ένα πολύ μικρό ζώο, μήκους 12-15 εκατοστών, με άλλη τόση φουντωτή ουρά, γκρίζο (δασομυωξός) και κοκκινωπό( βουνομυωξός). Αυτά τα 2 είδη ζούνε στην Ελλάδα και κάποιες υποοικογένειές τους (πχ στην Κρήτη). Όσο για το να πίνει ή όχι, να σου πω μόνον πως είχα έναν στο σπίτι, για 3 χρόνια, εγώ τον μεγάλωσα και τον κράτησα οταν παρουσίασε αναπηρία, όπως και το ότι το έκανα με ειδική άδεια, ως μέλος σταθμού προστασίας και ξέρω καλά οτι εκτός από αυστηρώς νυκτόβιος, πίνει νερό και μάλιστα μεγάλη ποσότητα…’Οσον αφορά το ζώο της φωτό, μάλλον μοιάζει με αμερικάνικη μαρμόττα, ένα είδος (μεγάλου) τρωκτικού/σκίουρου του εδάφους…Στην Ελλάδα όμως τα εν λόγω ζώα δεν υπάρχουν και δεν υπήρξαν ποτέ. Το ευρωπαϊκό χάμστερ είναι άλλη ιστορία. Δεν ξέρω αν το ζώο με το συγκεκριμένο όνομα που αναζητάτε υπήρξε ποτέ και πού, αλλά τα υπόλοιπα είδη που αναφέρετε θέστε τα καλύτερα εκτός αναζήτησης…

  8. Stazybο Hοrn είπε

    @(7): Δες εδώ, αναφέρεται ότι η φωτογραφία τραβήχτηκε στην Έδεσσα το 2005:
    http://www.dpgr.gr/forum/index.php?topic=12485.msg213251#msg213251

  9. Καλά το ότι δεν πίνει το έλεγαν μόνο οι βυζαντινοί αγωγιάτες, που δεν είχαν ποτέ εκθρέψει μυωξό.

  10. Stazybο Hοrn είπε

    Η Artanis θα μπορούσε να βοηθήσει, ίσως. Η φωτογραφία του λαγόγερου που έχουμε, δεν έχει exif πληροφορία, όμως από τις διαστάσεις των υπολοίπων στοιχείων -της πρασινάδας, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το συγκεκριμένο ζώο έχει ανάστημα περί το μισό μέτρο (;)

  11. Artanis είπε

    Λοιπόν είδα τη φωτό και δεν αναγνωρίζω το είδος…Από τα φυτά που βρίσκονται γύρω απο το ζωάκι αυτό, διαπιστώνω οτι μάλλον έχει ύψος 30-40 εκατοστά…Υπάρχει η περίπτωση να κάνω ένα τηλεφώνημα στην Ελλάδα ειδικά για αυτό, οπότε θα επιστρέψω στην ανάρτηση με νέο σχόλιο…
    Σχετικά με τον μυωξό και το είδος του, μπορείτε να κοιτάξετε στο
    http://artanis71.blogspot.com/2008/12/blog-post_18.html
    Με κλικ στις φωτό θα έχετε καλύτερη και πιο λεπτομερή εικόνα.

  12. Artanis είπε

    Επίσης ρίξτε μια ματιά και σε αυτά:
    http://nagr.blogspot.com/2008/04/ground-squirrel.html
    http://imathiabirds.blogspot.com/2007/04/citellus-citellus.html
    ΟΙ περιγραφές ταιριάζουν και δίνουν και επιστημονικό όνομα.
    Από Ελλάδα με ενημέρωσε ο πρώην υπέθυνος περίθαλψης του Σταθμού προστασίας, οτι βρίσκεται εδώ και χρόνια στον κατάλογο των απειλούμενων, μια θέση πιο κάτω από τους βουνομυωξούς. Εμείς δεν το έχουμε δει καθόλου το συγκεκριμένο ζώο, εννοώντας οτι δεν είχε έρθει ποτέ για περίθαλψη. Στη Θεσσαλονίκη λειτουργούσε αντίστοιχο κέντρο προστασίας, το οποίο επίσης έκλεισε.
    Ελπίζω να βοήθησα.

  13. Stazybο Hοrn είπε

    Οπότε έχουμε κι άλλη επιβεβαίωση για τους τύπους λαγογέρι και λαγόγυρος. Έχει και στο youtube αρκετά Citellus, ενδιαφέρον έχει ένα σλοβάκικο όπου τα βλέπουμε και όρθια και στα τέσσερα, και στο ίδιο πλάνο με ανθρώπινα χέρια.

    Οπότε εγώ, τουλάχιστον, τώρα κατάλαβα ότι πρόκειται για μικρά σκιουράκια του χωραφιού, μήκους 10-15 cm.

    Ίσως το youtube μέσω των σχολίων των επισκεπτών βοηθάει να βρεθούν κοινές ονομασίες και σε άλλες γλώσσες (στα σλοβακικά, πάντως, φαίνεται στο πόστερ στα τελευταία δευτερόλεπτα του κλιπ.)

  14. akindynos είπε

    Αισθάνομαι το χρέος να προσθέσω μια παρετυμολόγηση. Λαγόγυρος είναι οι αποπροσανατολιστικές, και γι’ αυτό γαργαλιστικές, κινήσεις που κάνει ο λαγός στη κοιλιά και το στήθος ενος μωρού ώστε να μπορέσει να πλησιάσει απαρατήρητος στο λαιμό και να πιεί νερό.

  15. Ηλεφούφουτος είπε

    Το ‘χουμε βέβαια ξαναπεί ότι είναι άτοπο να προσπαθούμε να βρούμε αναλογίες 1:1 ανάμεσα σε λαϊκες και επιστημονικές ονομασίες ζώων, φυτών, φρούτων κλπ. καθώς και ότι η ίδια λέξη μπορεί να χρησιμοποιείται για διαφορετικό είδος από περιφέρεια σε περιφέρεια ή από εποχή σε εποχή.

    Ως προς το ζήτημα “το βουλγάρικο έκανε το ελληνικό ή το ελληνικό το βουλγάρικο” η απάντηση είναι μάλλον “το ελληνικό το βουλγάρικο”, όχι μόνο διότι η Ελληνική είναι μήτηρ πασών των γλωσσών (αυτό δα το ξέραμε) αλλά και με βάση σχετικές διαλεκτολογικές παρατηρήσεις του κ. Χρήστου Τζιτζιλή στο “Хр. Дзидзилис. Фонетични проблеми при етимологизуване на гръцки заемки в български език. София. 1990″
    ήτοι “Φωνητικά προβλήματα για την ετυμολόγηση ελληνικών δανείων στη βουλγαρική γλώσσα” όπου αναφέρεται σε φαινόμενα κώφωσης του ο σε ου , και πιο συγκεκριμένα, παραδείγματα όπως λαγόγερος лалугер πρωτόγερος протугер, παρασπόρι параспур.
    Διαδικτυακά υπάρχει άρθρο Βουλγάρας γλωσσολόγου που προσπαθεί να ετυμολογήσει ανάλογα το βουλγ. Боруй από ελλην. τύπο Βερόη και αναφέρεται στην περίπτωση του λαγόγερου:
    “В изброените от Дзидзилис примери обаче споменатото явление засяга преди
    всичко композиционния вокал [o] в сложни думи или е позиционно обусловено от
    близостта на назали и лабиали, срв. лалу-гер (λαγόγερος), проту-гер (πρωτόγερος), параспур (παρασπόρι)”
    Μετάφραση δεν βάζω αφενός για αντίπραξη σε όσους μας πετάνε κατά καιρούς στη μούρη αμετάφραστα παραθέματα στα Αγγλικά, αφεδυών γιατί (το εννοώ κι αυτό) η ερμηνεία της κώφωσης που δίνει γεννά περισσότερες απορίες απ όσες λύνει κι αφετριών για να επιστρέψω στις βαλίτσες μου !!!

  16. sarant είπε

    Ηλεφού, ευχαριστούμε τα μάλα. Αν όμως προλαβαίνεις, και με δεδομένο ότι όπου και να πας ο λαγόγερος θα σε πληγώνει, πες μας: για ποιο λόγο οι βούλγαροι δεν είπαν λαγκουγκέρ αλλά λαλουγκέρ;

    (Να προσεχτεί επίσης η καίρια παρουσία του λαγόγερου στην ελληνοβουλγαρική γλωσσολογία, μαζί με το παρασπόρι βεβαίως!)

  17. Ηλεφούφουτος είπε

    Ξέχασα να βάλω την παραπομπή στο διαδικτυακό άρθρο που ανέφερα
    http://kkf.proclassics.org/documents/Buyukliev.pdf

    Όσο για το αμείλικτο ερώτημά σου Νικοδεσπότα (σχ. 16), εντελώς πρόχειρα κι ατεκμηρίωτα θα έλεγα: επειδή έτσι τσουλάει πιο έυκολα στη γλώσσα αντί του λαγκούγκερ με τα δυο -γκ- , πιο εύκολα λαλιέται το λαλά (παρεμπ. “λαλατζίγια” = φλύαρος) απ’ το γκαγκά! Με άλλα λόγια, μια θεμιτή ανομοίωση ή, αν αγαπάς, αφομοίωση προς το προηγούμενο σύμφωνο (υποχωρητική).

  18. Nick Nicholas είπε

    Τεκμήρια και από το Βουλγαρικό ετυμολογικό λεξικό παρέθεσε η συνάδελφος Ιουλία στο δικό μου το κονάκι.

    Μου βάζετε δύσκολα όλοι σας, αλλά ευχαριστώ για τις συνεισφορές!

  19. Stazybο Hοrn είπε

    Πιθανόν να μπορεί να ερωτηθεί και ο κ. Τζιτζιλής ο ίδιος:
    http://www.lit.auth.gr/node/82

  20. Stazybο Hοrn είπε

    Κι έχει και λαγόγυρους, στη Δαδιά, το 7Η της Κ:

    http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathglobal_1_18/01/2004_1280941

  21. gbaloglou είπε

    Το αρθρο ισχυριζεται οτι λαγογυρους εχει μονο στον Εβρο και στο Αξιο, και εγω νομιζα οτι ειναι γενικα παραποταμιο ειδος, φιλοι μου ομως που παραθεριζουν στην Νεα Καλλικρατεια (αρχη Χαλκιδικης) αναφερουν οτι ο λαγογυρος ειναι παγκοινος εκει. Ο ενας απ’ αυτους μαλιστα παρατηρει ευστοχα οτι σαν συνθεση ο “λαγογυρος” ειναι αναλογος του “ιπποποταμος” :-)

  22. gbal πέρνα από τα “στεγανά ύδατα”, το κουΐζ είναι για σένα!

  23. Μαρία είπε

    Μετάφραση δεν βάζω αφενός για αντίπραξη σε όσους μας πετάνε κατά καιρούς στη μούρη αμετάφραστα παραθέματα στα Αγγλικά.
    Πες τα χρυσόστομε!

  24. gbaloglou είπε

    #21:

    Ακριβεστερα: “λαγογερος”/”λαγογηρως” οπως “ιπποποταμος” — αλλα οχι οπως “ρινοκερως”…

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 7,508 other followers

%d bloggers like this: