Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η εξουσία της γλώσσας και το απανέκαθεν

Posted by sarant στο 20 Σεπτεμβρίου, 2009


Αναδημοσιεύω από το Έψιλον της «Ε» το δεύτερο μισό ενός άρθρου που υπογράφεται από τον Δ. Αγγελίδη, με τίτλο «Η γλώσσα της εξουσίας και η εξουσία της γλώσσας» και στο οποίο έχουν συμβάλει με απόψεις τους η Μάρω Κακριδή, ο Γ. Χάρης και η Άννα Φραγκουδάκη. Το πρώτο μισό του άρθρου, εδώ

Πρόκειται για θέματα με τα οποία έχω κι εγώ ασχοληθεί, αν και όχι τόσο στο ιστολόγιο, όσο στο βιβλίο «Γλώσσα μετ’ εμποδίων» και στον ιστότοπό μου. Για παράδειγμα, για το «απ’ ανέκαθεν» γράφω στη Γλώσσα μετ’ εμποδίων:

Θεωρητικά πρόκειται πράγματι για σολοικισμό, αφού η έννοια της προέλευσης, το ‘από’, βρίσκεται ενσωματωμένη στην κατάληξη -θεν. Στην πράξη όμως; Εδώ ο Όμηρος, γράφοντας πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια, όταν το -θεν ήταν ζωντανό και διαφανές, κι όχι απολίθωμα όπως σήμερα, γράφει «απ’ ουρανόθεν» (Θ365, Φ199, λ18, μ381) και «εξ ουρανόθεν» (Θ19, Θ21, Ρ548) επειδή έτσι τον βολεύει στο μέτρο, ενώ επίσης γράφει «από Τροίηθεν» (Ω492, ι38). Προφανώς οι αρχαίοι δεν το θεωρούσαν σολοικισμό· ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης στα σχόλιά του τον 12ο αιώνα περιορίζεται να διαπιστώσει ότι η πρόθεση είναι περιττή αλλά χρησιμοποιείται συχνά, δεν βγάζει αγράμματο τον Όμηρο όπως κάνετε εσείς, φίλοι λαθοθήρες, τον 21ο αιώνα. Αλλά και ο Ησίοδος γράφει «εκ Διόθεν», τύπος που απαντά επίσης στα Αργοναυτικά και στον Διογένη Λαέρτιο, ενώ σε έναν Νεμεόνικο ο Πίνδαρος έχει «Επιδαυρόθεν τ’ άπο». Στη μετάφραση των Εβδομήκοντα αφθονούν τύποι όπως «από πρωΐθεν, από μακρόθεν, από έμπροσθεν».

Αλλά και στα λαϊκά ελληνικά του Ευαγγελίου βρίσκουμε δώδεκα φορές τον τύπο «από μακρόθεν», για το οποίο δες και παρακάτω· επίσης έχουμε το γνωστό απόσπασμα όπου το καταπέτασμα του ναού «εσχίσθη απ’ άνωθεν έως κάτω» αλλά και τύπο «εκ παιδιόθεν» (Μάρκ. 9.21). Τον ίδιο περίπου τύπο (εκ παιδόθεν) χρησιμοποιεί και ο Μέγας Βασίλειος σε επιστολή του αλλά και ο Ρωμανός ο Μελωδός, ενώ ο Επιφάνιος γράφει πάνω από δέκα φορές «εκ πανταχόθεν».

Για να μην κουράσω άλλο με παράθεση χωρίων, αρκεί να πω ότι παρόμοιες περιπτώσεις υπάρχουν δεκάδες στην αρχαία και μεταγενέστερη ελληνική γραμματεία. Αλλά και στην εποχή μας, ο Ελύτης χρησιμοποιεί τον ξορκισμένο τύπο («Πάλι βγήκα εκεί που το κολύμπι μ’ έβγαζε απ’ ανέκαθεν», στα Ελεγεία της Οξώπετρας) όπως άλλωστε και ο Ν. Γ. Πεντζίκης (Όπου από ανέκαθεν βρίσκονται οι πηγές του μύθου, μοναδικής εξόδου από τα θλιβερά και το άγχος, συνέντευξη στο περιοδικό Ελεύθερη Γενιά). Μάλιστα, το Νέο Ελληνικό Λεξικό Κριαρά έχει το θάρρος να λημματογραφεί χωριστά τον λαϊκό τύπο «αποανέκαθεν, απανέκαθεν». Οπότε, τουλάχιστον, πριν πείτε αγράμματο όποιον λέει «απ’ ανέκαθεν» σκεφτείτε ότι θα έχει καλή παρέα. Άλλωστε η καθιερωμένη φράση «εκ του μακρόθεν», αν το σκεφτούμε, είναι εξίσου σόλοικη με το απ’ ανέκαθεν κι όμως κανείς δεν την επικρίνει. (Ωχ! Πάλι ιδέες τους δίνω.)

Όπως βλέπετε, χρησιμοποιούμε τα ίδια επιχειρήματα περίπου, όχι επειδή ο ένας τα πήρε από τον άλλον αλλά επειδή τα έχουμε συζητήσει πολλές φορές. Αλλά φτάνουν οι πρόλογοι, να το άρθρο:

…και η εξουσία της γλώσσας

Μας λένε κάποιοι, που δίνουν την εντύπωση ότι βρίσκονται σε κατάσταση μόνιμης ανησυχίας για την επιβίωση του ελληνικού έθνους, ότι η ελληνική γλώσσα κινδυνεύει να χαθεί.

Και σπεύδουν να μας δώσουν παραδείγματα λαθών που ψάρεψαν στο δημόσιο λόγο, οικτίροντας τους αμαθείς που λένε «ανταπεξέρχομαι» αντί για το σωστό «αντεπεξέρχομαι», «απανέκαθεν» αντί «ανέκαθεν», «όλους όσους» αντί «όλους όσοι».

Η γλωσσολογία τούς διαψεύδει. Η γλώσσα μας όχι μόνο δεν φαίνεται να χάνεται, αλλά συνεχίζει ακμαία την πορεία της στο χρόνο. Οπως κάθε γλώσσα, έτσι και η ελληνική εμπλουτίζεται, προσαρμόζεται και εξελίσσεται. Μας λέει, επίσης, η γλωσσολογία ότι το σωστό και το λάθος στη γλώσσα δεν είναι απόλυτες έννοιες και ότι η υπόδειξη του σωστού δεν είναι πάντα όσο αθώα φαίνεται. Συχνά η υπόδειξη του σωστού και ο στιγματισμός του λάθους λειτουργούν εξουσιαστικά, προάγοντας κοινωνικές ανισότητες.

«Η «σωστή» χρήση της γλώσσας» γράφει στο βιβλίο της «Γλώσσα και ιδεολογία» η Αννα Φραγκουδάκη, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Αθηνών, «αποτελεί, κατά την κοινωνιογλωσσολογία, τυπικό σύστημα, προϊόν καθαρά κοινωνικής επεξεργασίας, που ορίζει ποιες επιλογές πρέπει να κάνει ο ομιλητής για να προσαρμόζεται στο αισθητικό ή κοινωνικό και μορφωτικό γλωσσικό ιδεώδες των κοινωνικών ομάδων που διαθέτουν κύρος και εξουσία».

Αυτό συμβαίνει διότι η γλώσσα δεν είναι ουδέτερη και αθώα. Κάθε γλωσσική ανταλλαγή, λέει ο ανθρωπολόγος Πιέρ Μπουρντιέ στο βιβλίο του «Γλώσσα και συμβολική εξουσία», εκτός από σχέση επικοινωνίας, «είναι επίσης μια οικονομική ανταλλαγή […], η οποία είναι ικανή να προσπορίσει ένα ορισμένο κέρδος, υλικό ή συμβολικό». Ως χρήστες της γλώσσας, διαθέτουμε κατά τον Μπουρντιέ ένα γλωσσικό κεφάλαιο, μια ικανότητα να ελισσόμαστε μέσα στη γλώσσα. Οσο μεγαλύτερο είναι το γλωσσικό μας κεφάλαιο τόσο περισσότερο διακρινόμαστε από τους άλλους και άλλο τόσο περισσότερο καταφέρνουμε να ελιχθούμε στον κοινωνικό καταμερισμό.

«Δεν υπάρχουν για τη γλωσσολογία τυχαία ή ανόητα λάθη» λέει η Μάρω Κακριδή – Φερράρι. «Τα λάθη γίνονται σε σημεία του συστήματος που είτε είναι αδιαφανή είτε αποτελούν εξαιρέσεις στους γλωσσικούς κανόνες. Οταν κάποιος λέει: «Τα αποτελέσματα επεξεργάστηκαν από ειδικούς», το λέει επειδή παρασύρεται από την ενεργητική διάθεση του ρήματος επεξεργάζομαι, που όμως είναι αποθετικό και δεν έχει ενεργητική φωνή. Πιθανότατα αυτό το λάθος κάποια στιγμή να ενταχθεί στην πρότυπη γλώσσα και να μη θυμόμαστε ότι κάποτε ήταν λάθος. Οπως δεν θυμόμαστε σήμερα ότι κάποτε το «δείχνω» ήταν λάθος και το σωστό ήταν το «δεικνύω», και ότι ακόμη παλιότερα το σωστό ήταν το «δείκνυμι»».

Αλλο λάθος, για το οποίο έχει γίνει μεγάλος θόρυβος, είναι το «απανέκαθεν». Εξηγεί ο μεταφραστής Γιάννης Η. Χάρης, που αρθρογραφεί χρόνια για τη γλώσσα: «Το αρχαϊκό επίθημα «-θεν» δεν είναι διαφανές. Δεν μπορεί να το αναγνωρίσει κάποιος, να καταλάβει μόνος του ότι σημαίνει «από», παρά μόνο αν το έχει διδαχτεί ειδικά. Οταν θέλει, λοιπόν, να χρησιμοποιήσει το «ανέκαθεν» ως επίρρημα, βάζει μπροστά την πρόθεση «από», την οποία δεν αναγνωρίζει στο «-θεν» – όπως λέει «από μακριά», «από κοντά» ή «από παλιά», που έχει, μάλιστα, παραπλήσια σημασία με το ανέκαθεν».

Για όσους διαμαρτυρηθούν, ο Γιάννης Η. Χάρης επισημαίνει ότι αυτό το λάθος βρίσκεται μεταξύ άλλων στον Ομηρο («απ’ ουρανόθεν», καθώς και «εξ ουρανόθεν»), στους Ευαγγελιστές («από μακρόθεν») και στον Ελύτη, έστω κι αν ο ποιητής το χρησιμοποίησε για λόγους προσωδίας («πάλι βγήκα εκεί / που το κολύμπι μ’ έβγαζε απ’ ανέκαθεν» («Τα ελεγεία της οξώπετρας»). Μάλιστα, ο Εμμανουήλ Κριαράς το έβαλε στο λεξικό του ως λαϊκό τύπο.

Πρέπει, λοιπόν, να σταματήσουμε να διορθώνουμε; «Αν δεν διορθώσουμε κάποιον», λέει η Μάρω Κακριδή – Φερράρι, «τον αφήνουμε εκτεθειμένο στην κριτική και στο στιγματισμό, μια που το σχολείο και η κοινωνία έχουν συγκεκριμένη αντίληψη για το «λάθος». Η διόρθωση είναι μια κοινωνική πράξη, όχι γλωσσολογική. Στοχεύει στο να μάθει κάποιος, για δικό του κέρδος, αυτό που είναι γενικότερα αποδεκτό σε μια συγκεκριμένη στιγμή».

«Διορθώνουμε και περιμένουμε να δούμε, γιατί απλούστατα δεν ξέρουμε τι, αν και πότε θα επικρατήσει» λέει ο Γιάννης Η. Χάρης. «Το θέμα είναι η ιδεολογία που διέπει τη διόρθωση, αν η διόρθωση έχει αυστηρά ρυθμιστικό χαρακτήρα, που αποκλείει δηλαδή, που απορρίπτει προγραμματικά την εξέλιξη της γλώσσας. Γε- νικότερα, ο ίδιος ο λόγος για τη γλώσσα μπορεί να θεωρηθεί εξουσιαστικός· ακόμη και η κουβέντα που κάνουμε εδώ».

Με εξουσιαστικό τρόπο λειτουργεί ως προς το ύφος η χρήση λόγιας και, κυρίως, αρχαΐζουσας γλώσσας, διότι εμφανίζει τον ομιλητή ως κάτοχο μιας ανώτερης, υποτίθεται, μορφής γλώσσας. Λέμε πολύ συχνά πια «λαμβάνω» αντί για «παίρνω» και όλο και συχνότερα «ουδείς» αντί για «κανένας». Στην τηλεόραση, στις πλημμύρες τα νερά δεν ξεχειλίζουν, αλλά «τα ύδατα υπερχειλίζουν»· ο ασθενής δεν μεταφέρεται στο νοσοκομείο, αλλά «διακομίζεται» και η νύφη δεν μπαίνει στην εκκλησία, αλλά «εισέρχεται του ναού» (που είναι και γραμματικό λάθος, διότι το εισέρχομαι δεν συντάσσεται με γενική, όπως το εξέρχομαι· λάθη τέτοιου είδους αφθονούν σ’ αυτές τις περιπτώσεις βεβιασμένης χρήσης αρχαΐζουσας γλώσσας, ακριβώς διότι εκεί παραβιάζεται το γλωσσικό αίσθημα).

«Ο μορφωμένος ομιλητής της επίσημης παραλλαγής» γράφει η Αννα Φραγκουδάκη (αναφερόμενη στη μελέτη του Μιχαήλ Σετάτου για την παρεμβολή στοιχείων της καθαρεύουσας στην καθημερινή ομιλία) «που χρησιμοποιεί καθαρευουσιανισμούς, όπως «εκ προοιμίου», «δεδομένου του θέματος», «εις άγραν», «ουδενός εξαιρουμένου», «τας παρούσας συνθήκας», στοχεύει αλλά και πετυχαίνει την κοινωνική διάκριση, τη μετάδοση του έμμεσου μηνύματος της κοινωνικής του ανωτερότητας που αποδεικνύουν η γνώση και χρήση των καθαρευουσιανισμών». Αντίθετα, προσθέτει, ο λαϊκός ομιλητής χρησιμοποιεί την καθαρεύουσα με διάθεση ειρωνείας, όταν λέει «η συμβία μου» και «στας διαταγάς σας».

Ο Γιάννης Η. Χάρης αποδίδει την τάση προς ένα ύφος λόγιο και αρχαϊκό στην ανασφάλεια που νιώθουμε για τη γλώσσα. «Γιατί πριν από 15 χρόνια καταργήσαμε το «Σαπφώς» και κρατήσαμε αποκλειστικά το «Σαπφούς»; Και, μάλιστα, επιβάλαμε την αρχαϊκή κατάληξη ακόμα και σε λαϊκά ονόματα: της Γωγούς, της Ζωζούς; Διότι κάποιος μας το υπέδειξε και επειδή νιώθουμε ανασφάλεια για τη γλώσσα μας, λόγω της συστηματικής απαξίωσής της. Καταφεύγουμε, λοιπόν, στον λόγιο τύπο όπου νιώθουμε ασφαλείς, γιατί αυτόν, ακόμα και λανθασμένο, δεν τον διορθώνει κανείς. Βέβαια, ακόμα και αυτά όλα ενδέχεται να επικρατήσουν, ακόμα κι όταν πρόκειται για αναντίλεκτα λάθη. Δεν θα πάθει τίποτα η γλώσσα. Εχει, όμως, σημασία να αναδεικνύεται ο κοινωνικός λόγος μιας τέτοιας αλλαγής».

Από τον αυστηρό έλεγχο για λάθη δεν έχουν ξεφύγει και κάποιοι πολιτικοί. Ο τρόπος ομιλίας του Κ. Σημίτη και του Γ. Παπανδρέου έχει γίνει αφορμή για ανέκδοτα, με τη βοήθεια σατιρικών τηλεοπτικών εκπομπών. «Είναι η εύκολη λύση» λέει ο Γιάννης Η. Χάρης. «Οπου δεν μας παίρνει να ασχοληθούμε σοβαρά με το λόγο κάποιου πολιτικού, κάνουμε κριτική της γλώσσας του σε επίπεδο γλωσσικών λαθών. Και, μάλιστα, κρίνουμε όχι τη γλώσσα του, αλλά την άρθρωσή του και τα σαρδάμ που κάνει, κάτι που είναι ουσιαστικά ρατσιστικό. Το δύσκολο είναι να κάνεις υφολογική ανάλυση και να δείξεις αν και γιατί ο λόγος ενός πολιτικού είναι, για παράδειγμα, τεχνοκρατικός ή παραπλανητικός. Η πολιτική εξουσία ασκείται και μέσω της γλώσσας και η ανάλυση του λόγου των πολιτικών θα είχε να μας αποκαλύψει πολλά. Ετσι, όμως, που γίνεται η κριτική, το μόνο που αποκαλύπτει είναι οι εξουσιαστικές τάσεις του κριτή».

28 Σχόλια to “Η εξουσία της γλώσσας και το απανέκαθεν”

  1. Μπουκανιέρος said

    Πολύ-καλό-για-Έψιλον.
    Κι η Μάρω σωστή όπως πάντα.

  2. Μαρία said

    Κι άλλη Μάρω στο πολύ καλό αλλά βραχύβιο ηλεκτρονικό περιοδικό:
    http://www.komvos.edu.gr/periodiko/periodiko2nd/default.htm

  3. SophiaΟικ said

    Πάντως επειδή αυτά διαβαζω αυτή την εποχή, αλλα για την αγγλική γλώσσα, που μιλιέται σε κοινωνία που δεν έχει την ελαστική κοινωνική διαστρωμάτωση (αυτό είναι μεταφραστικό μαρκαριτάρι) της Ελλάδας, αισθάνομαι σα να διάβασα απόσπασμα του βιβλίου μου. Τίποτα προωτότυπο, δηλαδη (αν ακι έχω καταλήξει στο ότι η πρωτοτυπία δεν είναι χαρακτηριστικό στις θεωρητικές επιστήμες). Συμφωνώ περισότερο με τον Χάρη, που όντως λέει κατι ενδιαφέρον, περί ανασφάλειας.

  4. διαφωνῶ μὲ τὴν ὅλη φιλοσοφία ποὺ διατυπώθηκε στὸ ἄρθρο σχετικῶς μὲ τὴν διόρθωσι. ἂν τελικὰ ἡ συνήθεια νομιμοποιῇ τότε γιατὶ νὰ μὴ παλέψω γιὰ νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ συνήθεια ποὺ ἐγὼ θεωρῶ σωστή; γιατὶ σὲ μιὰ συγχρονικἠ πολυτυπία (π.χ. πεσκαντρίτσα-πεσκανδρίτσα) ἀπὸ τὴν ὅποία ἐνδεχομένως αὔριο νὰ ἐπικρατήσῃ ἕνας μόνο τύπος νὰ μὴ προσπαθήσω νὰ ἐπικρατήσῃ αὐτὸς ποὺ ἐγὼ προκρίνω ὡς σωστό; οὔτε καὶ νομίζω ὅτι ὁ δημοτικιστὴς Σολωμὸς ἦταν πιὸ λαϊκὸς τύπος ἀπὸ τὸν καθαρευουσιάνο Κάλβο. αὐτοὶ οἱ δημοτικιστικοὶ μῦθοι πρέπει κάποτε νὰ καταρριφθοῦν.

  5. Δεν ξέρω αν είναι εντύπωσή μου, αλλά νομίζω ότι, εκτός από τη νεοελληνική γενική της Σαπφώς, της Γωγώς, της Μαριώς, έχει προγραφεί από τα ελληνικά ΜΜΕ και η χρήση της προθετικής φράσης από+αιτιατική για να δηλωθεί το διαιρεμένο σύνολο. Αντί γι’αυτήν χρησιμοποιείται πια, σχεδόν χωρίς εξαίρεση θαρρώ, το εκ+γενική. Ακούω, για παράδειγμα, ο ένας εκ των υπόπτων, κανείς/ουδείς εκ των ερωτηθέντων, δύο εκ των μελών κι άλλα τέτοια περιδιαγραμμάτου. Η πρώτη μου σκέψη ήταν πως η τάση αυτή εντάσσεται απλώς στη γενικευμένη, σουσουδίστικη παλινόρθωση της ψευδοκαθαρεύουσας. Επειδή όμως θέλω να αποφύγω τις αντανακλαστικές αντιδράσεις, θα ήθελα να μου πούνε και οι μουσαφίρηδες του Νικοκύρη τι νομίζουνε.

  6. τί κακὸ ἔχει τὸ ἐκ + γενική;

  7. Μαρία said

    Τιπούκειτε, γούγλισε ένας εκ των και θα διαπιστώσεις οτι δεν είναι εντύπωσή σου.
    Το επόμενο στάδιο είναι η γενική διαιρετική, τι το θέλουμε τον εμπρόθετο προσδιορισμό.

  8. gbaloglou said

    Η μερικη ή βαθμιαια επανοδος σε παλαιοτερες μορφες της Ελληνικης, τωρα ή στο μελλον, δεν ειναι υποχρεωτικο να ειναι προ.ι.ον γλωσσικης (ή και εθνικης) ανασφαλειας: θα μπορουσε καλλιστα να ειναι αποτελεσμα αυτοπεποιθησης, καλυτερης μορφωσης, μελετης παρελθοντων κειμενων και μορφων, και εν τελει επιλογων απαγκιστρωμενων απο ιδεολογικες αγκυλωσεις και κοινωνικοπολιτικους συνειρμους. Φυσικα ακομη πιθανοτερη ειναι η πληρης εξαφανιση ή εστω μουσειοποιηση της Ελληνικης, αλλα ας μην προδικαζουμε τα μελλουμενα ιστολογωντας…

  9. voulagx said

    «…όταν καταλάβεις ότι την έχεις ακούσει από το πολύ καυσαέριο…».
    Το βρηκα σε καποιο φορουμ.Υποθετω οτι ειναι νεολογισμος της νεανικης αργκο-το «την εχεις ακουσει» εννοω. Πως…μεταφραζεται;

  10. εμ, κάπως σαν: «έχεις μαστουρώσει», ας πούμε.

  11. voulagx said

    Thanks, Δυτη,φαινεται την ειχα ακουσει και δεν το’πιασα.

  12. Μαρία said

    Voulagx, ακούς μόνο την παραμύθα. Ενδιαφέρον αν πέρασε απ’ την αργκό των πρεζονιών στη νεανική.

  13. ΑΠ said

    «Επειδή όμως θέλω να αποφύγω τις αντανακλαστικές αντιδράσεις, θα ήθελα να μου πούνε και οι μουσαφίρηδες του Νικοκύρη τι νομίζουνε»

    Τιπούκειτε, νομίζεις ότι ρωτώντας τους μουσαφίρηδες του Νικοκύρη θα αποφύγεις ομαδικές αντανακλαστικές αντιδράσεις; 😀
    Φαντάζομαι ότι μιλάς για εκφράσεις που ακούς στην τηλεόραση (;). Η δική μου εντύπωση είναι ότι στις περισσότερες απ΄ αυτές τις περιπτώσεις κρύβεται κάποιο σύμπλεγμα του είδους «μη νομίζετε ότι είμαι αγράμματος» πίσω από τη σουσουδίστικη τάση. Και από κάποιο σημείο και πέρα μιμητισμός (στην τηλεόραση – ακόμα – αργότερα φαντάζομαι θα περάσει και σε μια μερίδα του κοινού).

    (τώρα σοβαρά, έχετε ακούσει ποτέ «της Γωγούς» ή «της Ζωζούς» ;;; !!!!)

  14. ΑΠ said

    Σοφία, συμφωνώ για την έλλειψη πρωτοτυπίας. Πάντως αυτή δεν αφορά μόνο τις θεωρητικές επιστήμες. Σε όλες τις επιστήμες υπάρχουν οι κυρίαρχες θεωρίες κάθε εποχή και ελάχιστοι τις αμφισβητούν. Κι ακόμα λιγότεροι τολμούν να το εκφράσουν.

  15. metanastis said

    @ΑΠ:
    γουγλίζοντας , ορίστε δύο γρήγορα παραδείγματα:

    ένα για τον υποτιθέμενο γάμο της «Γωγούς» Μαστροκώστα (στον τίτλο μάλιστα) http://www.yupi.gr/sports/c5318/O_Dyseyretos_Gamos_Ths_Gwgoys.html

    κι ένα με μια αναφορά στην ηλικία της «Ζωζούς» Σαμπουτζάκη http://www.men24.gr/html/ent/439/ent.30439.asp (στο μέσο, στο κομμάτι με τον τίτλο old dog)

    δεν θα σχολιάσω το είδος των πηγών αυτών των άρθρων….
    θα αναφέρω όμως ότι ο παντογνώστης γουγλης βρήκε αρκετά δημοσιεύματα σε ιστολόγια με παρόμοιο περιεχόμενο όπως αυτό του ιστοδεσπότη με αναφορές και σχόλια στο
    κι εδώ σχολιαζόμενο άρθρο της Μ. Κακριδή…με ημερομηνίες 20 Σεπτεμβρίου…

    Καλημέρα σας!

  16. Μπουκανιέρος said

    Γραμμένα ναι, και μπορεί και να τα λένε στην τηλεόραση – αλλά όπως λέει και η ΑΠ στην πραγματική ζωή δεν τα έχω ακούσει.

  17. SophiaΟικ said

    AΠ, η προσαρμογή της επικρατούσας θεωρίας στα τοπικά έχει πάντα πολύ ψωμί (επιστημονικό ψωμί εννοώ), αλλά όταν πρόκειται για απλή μεταφορά τότε δεν κανει καλά τη δουλειά του ο κοινωνιολόγος. Αναφέρθηκα στ βιβλίο που διαβάζω, το οποίο είναι για εξετάσεις, δηλαδη «σχολικό» βιβλίο και πολλά από τα κοινωνιο-γλωσσολογικά που λέει ισχύουν στο ΗΒ, αλλά δεν ισχύουν στις ΗΠΑ π.χ. (ή το αντίθετο, αλλαάυτό είναι πιο σπάνιο γιατί το βιβλίο ειναι γραμμένο για συγκεκριμένη αγορά). Οποτε όταν τα βλέπω να μεταφέρονται με μόνη αλλάγη τα παραδείγματα, που είνα σαν τις στατιστικές, μπορείς να τα προσαρμόσεις για να αποδείξουν αυτο που θες, δεν ενθουσιάζομαι ιδιαίτερα.

  18. Ηλεφούφουτος said

    Επαναλαμβάνω τον Μπουκάν (σχ. 1) «πολύ σωστή η Μάρω».

    Η ανασφάλεια είναι ένας παράγοντας που εξηγεί το φαινόμενο της νεοκαθαρεύουσας. Μπορούν να αναφερθούν κι άλλοι, όπως ότι όσοι συμμερίζονται και σήμερα την ιδεολογία της Καθαρεύουσας και έμειναν ανέστιοι μετά τη γλωσσική μεταρρύθμιση του ’76 προσπαθούν να εφαρμόσουν την ιδεολογία τους αυτή μέσα στο πλαίσιο της επίσημης «Δημοτικής» (της Κοινής Νέας Ελληνικής όπως τη λένε οι γλωσσολόγοι). Όταν κλείνεις την πόρτα σε κάτι, είναι φυσικό να προσπαθεί να σου ξαναμπεί απ το παράθυρο.

    Τιπού (σχ. 5), προσωπικά χρησιμοποιώ καμιά φορά το εκ+ γεν. για το διαιρεμένο σύνολο, όταν βρίσκω ότι το κείμενό μου έχει παραφορτωθεί με «από». Παραμένει οριακά ζωντανό και στον προφορικό λόγο πολλών ανθρώπων. Έχει βέβαια πάρει.., συγγνώμη, έχει παρεκλάβει διαστάσεις υπερβολικές τον τελευταίο καιρό υπό την επίδραση της νεοκαθαρεύουσας. Έχω ακούσει και λαθολόγο να δίνει υποδείξεις ενδεδειγμένης χρήσης του δημιουργώντας τεχνητές λεπτές διακρίσεις: εκ+ γενική για τη διαίρεση, από+ αιτιατική για όλα τα άλλα.

    Η έκφραση «την έχω ακούσει» έχει όντως αποκτήσει ευρεία διάδοση. Την έχω ακούσει ( 🙂 ) ακόμα και σε συζήτηση μεταξύ ώριμων ηλικιακά αριστερών με θέμα τη …μαρξιστική θεωρία: «δεν φτάνει να την καταλάβεις, πρέπει να την έχεις ακούσει (με αυτήν)» !!

  19. π2 said

    Κορνήλιε (#4), μπλέκεις δύο διαφορετικά πράγματα. Άλλο πράγμα η μακρόχρονη, επίμονη και τελικά εμπεδωμένη συνήθεια, που νομιμοποιεί ακριβώς επειδή η αντοχή της αποδεικνύει ότι αντανακλά το κοινό γλωσσικό αίσθημα, και άλλο ο φορεμένος ευπρεπισμός, που τίθεται προγραμματικά απέναντι στο κοινό γλωσσικό αίσθημα.

  20. ««Αν δεν διορθώσουμε κάποιον», λέει η Μάρω Κακριδή – Φερράρι, «τον αφήνουμε εκτεθειμένο στην κριτική και στο στιγματισμό, μια που το σχολείο και η κοινωνία έχουν συγκεκριμένη αντίληψη για το “λάθος”. Η διόρθωση είναι μια κοινωνική πράξη, όχι γλωσσολογική. Στοχεύει στο να μάθει κάποιος, για δικό του κέρδος, αυτό που είναι γενικότερα αποδεκτό σε μια συγκεκριμένη στιγμή».»

    κανένα είδος διόρθωσης των γλωσσικών λαθών δεν είναι απαλλαγμένο από την τάση για εξουσιασμό. ακόμη και η κατασκευασμένη δημοτική βλ. ρουμελιομωραϊτικα. αν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε ο αντιεξουσιασμός στη γλώσσα είναι εξουσιαστικός «ρουμελιομωραϊτισμός»

  21. Θεωρώ οτι το κέντρο βάρους στις λέξεις φιλολογικά, γλωσσολογικά, ετυμολογικά κ.λ.π. βρίσκεται στο «λογικά» και όχι στο πρόθεμα όπως πολλές φορές μας σπρώχνει η εξειδικευμένη μόρφωση. Οι γραμματικοί κανόνες δεν είναι αυθύπαρκτοι, φιάχτηκαν κάποτε για να συγκεράσουν διαλέκτους, διαφορετικές προφορές γραμμάτων, διαφορετικές συνήθειες. Ακόμα και σήμερα στην Κρήτη το τσιγάρο το «πίνουν» ενω στην Αθήνα το «καπνίζουν». Υπάρχει «σωστό» άραγε σ’ αυτήν την περίπτωση ;
    Για το -θεν παρατηρούμε ότι έχει τοπική και χρονική σημασία, εξαρτάται από το πρόθεμα. Η διπλή αυτή σημασία περιέχεται και στις προθέσεις «εκ» και «από». Λογικό φαίνεται ότι σε κάποια διάλεκτο οπου ο τοπικοχρονικός προσδιορισμός προσδιορίζεται στην αρχή (πρό-θεση) να μην αναγνωρίζεται-υπολογίζεται στο τέλος και να προκαλεί την χρήση της πρόθεσης και ταυτόχρονα την χρήση του επιθέματος -θεν διότι έχει «επικρατήσει» ο τύπος που το περιέχει.

  22. Το ιστολόγιο μου εμφανίζεται λάθος το σωστό είναι :
    http://www.gpointsbreeze.blogspot.com

  23. sarant said

    Παρεμπιπτόντως, δεν το «πίνουν» μόνο στην Κρήτη. Και ένας Τρικαλινός θυμάμαι, έλεγε «καλό παιδί αλλά πίνει πολλές τσιγάρες»

  24. Μαρία said

    Το τσιγάρο πινόταν πανελλήνια. Οι παλιοί ακόμα το πίνουν. Αυτό που πίνεται πια είναι το μαύρο.
    Η πρωτοτυπία των Κρητικών βρίσκεται νομίζω στο οτι ακούν τη μυρουδιά.

    Η συζήτηση για το -θεν μου θύμισε γνωστή υπουργίνα της Ν.Δ που παραπονιόταν, γιατί είπε στον ταξιτζή Αθήναζε και αυτός δε κατάλαβε τίποτα.

  25. Tο πίνω στο τσιγάρο μάλλον έμεινε από τον (ν)αργιλέ, το γνωρίζω ότι λέγεται και αλλού.
    Το ακούω μια μυρουδιά των κρητικών μάλλον οφείλεται στον συγχρωτισμό τους με τους (Β)ενετούς και την διπλή έννοια του sento

  26. sapere aude said

    > Μαρία:
    > Η πρωτοτυπία των Κρητικών βρίσκεται νομίζω στο οτι ακούν τη μυρουδιά.

    Το ίδιο συμβαίνει και στα Δωδεκάνησα.

  27. Αγγελος said

    Και η γιαγιά μου (Μωραΐτισσα, από την Αρκαδία) έλεγε «πίνω το τσιγάρο». Όσο για το χασίς, και οι μάγκες του γνωστού τραγουδιού το πίνουν, και η επίσημη γλώσσα χασισοπότες τους ονομάζει. — Η δε γυναίκα μου, Θεσσαλονικιά μικρασιατικής καταστροφής καταγωγής, χωρίς καμία σχέση με την Κρήτη, συχνά λέει «δεν ακούγεται η κανέλα (ο δυόσμος, ο άνηθος, ή ό,τι τέλος πάντων έχει βάλει στο φαΐ)».

  28. Γ-Κ said

    Το περιπαικτικό «να πιούμε κανά τσιγάρο, να καπνίσουμε κανάν καφέ» δεν το ‘χετε ψωμοτύρι;
    Και το αντίστοιχο «να ψήσω φραπέ (ή φρέντο)»;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: