Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Εξοφλημένοι καρχαρίες: προσοχή, ο ευπρεπισμός ισοπεδώνει

Posted by sarant στο 24 Σεπτεμβρίου, 2009


Υπάρχει ένα ρήμα της λόγιας γλώσσας, εξοφλώ.  Όπως όλοι οι Έλληνες (πλην ενός, ίσως) ξέρουμε, σημαίνει «αποπληρώνω, πληρώνω το χρέος μου». Εξοφλώ ένα χρέος. Οι λογαριασμοί της ΔΕΗ κτλ. που έχουν πληρωθεί λέγονται εξοφλημένοι, αν τους χρωστάμε ακόμα λέγονται ανεξόφλητοι.

Στη λαϊκή γλώσσα, υπάρχει το ρήμα «ξοφλώ, ξοφλάω». Το ξοφλάω αφενός είναι συνώνυμο του εξοφλώ στην πιο καθομιλουμένη, ξόφλησα το δάνειο, ξόφλησα το αυτοκίνητο, αφετέρου όμως, αμετάβατο, σημαίνει ότι έχω υποστεί ανεπανόρθωτη φθορά, δεν έχω πια μέλλον, δεν παίρνω από γιατρειά ή επιδιόρθωση. Το πλυντήριο είναι εξοφλημένο αν έχουμε πληρώσει και την τελευταία δόση και δεν κινδυνεύουμε να μας το πάρουν, αλλά είναι ξοφλημένο αν δεν λειτουργεί πια και ούτε διορθώνεται.

Όλα αυτά είναι αυτονόητα, και θ’ απορήσετε γιατί τα γράφω. Διάβασα χτες στην Ελευθεροτυπία την ανταπάντηση του δισκοκριτικού Γιώργου Παπαδάκη στον συνθέτη Χρήστο Νικολόπουλο. Για να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, πριν από 20 μέρες ο κ. Παπαδάκης είχε γράψει (αρνητική) κριτική για τον τελευταίο δίσκο του κ. Νικολόπουλου, ο κ. Νικολόπουλος απάντησε και χτες δημοσιεύτηκε η ανταπάντηση του κ. Παπαδάκη.

Στην ουσία του καβγά δεν θα μπω, τον δίσκο δεν τον έχω ακούσει. Θα σταθώ στο εξής σημείο της κριτικής:

Οι δημιουργοί (ενν. Ρασούλης και Νικολόπουλος) πάντως θεωρούν δεδομένο πως ο ποταμός ξεχειλίζει και θα μας πνίξει, δηλαδή πως το ελληνικό τραγούδι πάει για φούντο, πράγμα που, δυστυχώς γι’ αυτούς, δεν είναι έτσι. Παρά τις δυσκολίες που περνά, δεν του λείπουν άξιοι και ταλαντούχοι νέοι που αν τους δοθεί η ευκαιρία (αν τους αφήσουν οι εξοφλημένοι καρχαρίες) θα δώσουν πνοή ζωής στον χώρο αυτό. Το ότι δεν το βλέπουν αυτό οι δύο τραγουδοποιοί και φέρνουν τον κατακλυσμό, είναι απορίας άξιον.

Εξοφλημένοι καρχαρίες! Όχι ξοφλημένοι. Λέτε να εννοεί πράγματι ο κριτικός ότι πρόκειται για «εξοφλημένους» καρχαρίες; Που τους αγόρασε, ίσως, κάποιο ενυδρείο, μπορεί της Κρήτης, και τους εξόφλησε στον προμηθευτή, άρα δεν τους χρωστάει πια; Προφανώς όχι. Ξοφλημένοι εννοεί.

Γιατί τότε δεν το γράφει; Διότι υπάρχει ο πανδαμάτορας ευπρεπισμός, που απαγορεύει να χρησιμοποιούμε «αγοραίες» λέξεις. Κι έτσι, τους φοράμε τον ευπρεπισμένο τύπο -κι όπως το μπαίνω γίνεται εισέρχομαι και το παίρνώ γίνεται λαμβάνω, έτσι και ο ξοφλημένος γίνεται εξοφλημένος.  Και μετά βγαίνουν άλλοι και καταγγέλλουν την ξύλινη δημοτική που ισοπεδώνει τις λεπτές διακρίσεις!

26 Σχόλια to “Εξοφλημένοι καρχαρίες: προσοχή, ο ευπρεπισμός ισοπεδώνει”

  1. Λευτέρης Σφακ said

    Γεια χαρά! Συγχαρητήρια για τα κείμενά σας, τα παρακολουθοώ εδώ και καιρό σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή.

    Για την επίμαχη φράση: δίκην δικηγόρου του διαβόλου, αποκλείεται να είναι λογοπαίγνιο μεταξύ δύο σημασιών; (εξοφλημένοι=αυτοί που έχουν πληρωθεί, δηλ. με λίγη φαντασία οι πουλημένοι).

  2. sarant said

    Αγαπητέ, ευχαριστώ πολύ για τα καλά λόγια.

    Κάπως τραβηγμένη μου φαίνεται η ερμηνεία σας, μεταξύ μας 🙂

  3. Φαντάζομαι πως αυτοί, που διαμαρτύρονται για την κατάλυση των λεπτών διακρίσεων θα στέκονται περισσότερο σε λέξεις πολλές φορές διαφορετικές αλλά με όμοια σημασία και όχι σε λέξεις που ακούγονται σχεδόν ίδιες, αλλά σημαίνουν κάτι άλλο. Η διαμαρτυρία είναι στο γιατί δεν διακρίνεται το εξοφλώ από το αποπληρώνω (όμοια σημασία) και όχι το εξοφλώ απο το ξοφλώ (μάλλον σπάνιο συνήθως ξόφλησα κλπ), όπου η σημασία είναι διαφορετική.
    Τα ξοφλώ εξοφλώ, τα δίκτυ-α και τα δίχτja, τα γραπτά και τα γραφτά δείχνουν ότι ενδεχομένως η νέα ελληνική να έχει αρετές, που δεν είχε η αρχαία ή σε κάθε περίπτωση να είχε και να έχει η κάθε μία τις αρετές της.
    Μπορεί, λοιπόν, η νέα Ελληνική να μην έχει 5εκατομμύρια λεκτικούς τύπους, αλλά μπορεί να έχει 4,5 😀 😀 :-D.

    Και για αστεϊσμό:
    Ήταν γραπτό από την μοίρα. Ο ψαράς έχασε τα δίκτυα του στην θάλασσα και εξόφλησε!

    Καλησπέρα

  4. Ντροπαλέ, πολύ καλό αυτό με τον ψαρά.

  5. ΑΠ said

    «Και μετά βγαίνουν άλλοι και καταγγέλλουν την ξύλινη δημοτική που ισοπεδώνει τις λεπτές διακρίσεις!»
    Επίτρεψέ μου να σε ρωτήσω, αγαπητέ sarant, πώς συμπεραίνεται αυτό από τα υπόλοιπα που θίγεις στο άρθρο σου (τα οποία με βρίσκουν σύμφωνη).

    Ντροπαλέ, 😀

  6. sarant said

    Αγγελική, αυτό δεν προκύπτει από το άρθρο, είναι (υποστηρίζω) μια πραγματικότητα: η ξύλινη δημοτική κατηγορείται από νεογλωσσαμύντορες ότι ισοπεδώνει διακρίσεις (απλά-απλώς, σαν-ως κτλ.)

    Ντροπαλέ, ο ψαράς που εξόφλησε είναι απίθανος -και τα δίκτυα/δίχτυα τα έχω προσέξει κι εγώ.
    Όπως λέει και το τραγούδι:
    Κάθε φορά που ανοίγεις δρόμο στη ζωή
    μην περιμένεις να σε βρει το μεσονύκτιο
    να ‘χεις τα μάτια σου ανοικτά βράδυ-πρωί
    γιατί μπροστά σου πάντα απλώνεται ένα δίκτυο.

  7. Τὸ καραντὶ τὸ καραντὶ θὰ μᾶς μπατάρῃ
    σάπια βρεχάμενα τσιμέντο καὶ σκουριά,
    ἀπὸ νωρὶς δεξιὰ στὴ μάσκα τὴν πλωριὰ
    ἐξώφλησεν ὁ καρχαρίας ποὺ πιλοτάρει.

  8. ΑΠ said

    E, sarant, τι το έβαλες εκεί λοιπόν και μάλιστα μετά από ένα «και μετά»;

    Αντίθετα μ΄άρεσε το «…μην περιμένεις να σε βρει το μεσονύκτιο / να ‘χεις τα μάτια σου ανοικτά βράδυ-πρωί γιατί μπροστά σου πάντα απλώνεται ένα δίκτυο»
    😀
    και προσθέτω (αλλάζοντας όμως την οπτική σου) «αν κάποτε στα βρόχια του πιαστείς, την έχεις βάψει μάγκα μου να ξέρεις, μονάχος θα τη φας, θα τη λουστείς, κι ότι είσαι τυχερός μην το πιστεύεις»…

    Και κάτι άλλο (δεν ξέρω πού να το καταθέσω – τώρα μού θύμισα το «πού να βάλω 2 πίτσες και 4 μπύρες» 😛 – αλλά νομίζω ότι εμπίπτει στα ενδιαφέροντά σου) :

    Στην αποψινή εκπομπή του ΣΚΑΙ για τη γρίππη των χοίρων, στο 1ο μέρος (ντοκυμανταίρ), παρ΄όλο που (με τις περιορισμένες γλωσσικές μου γνώσεις) βρήκα τη μετάφραση γενικά καλή, διαπίστωσα ότι τα «λευκά αιμοσφαίρια» μεταφράζονταν σαν «λευκά κύτταρα» (λίγο το κακό), αλλά κυρίως ότι τα «αντι-ιικά φάρμακα» μεταφράζονταν σαν «αντιβιωτικά».

    Αυτό το 2ο το θεωρώ ιδιαίτερα επικίνδυνο, γιατί (ξέροντας τι συμβαίνει στην Ελλάδα με ασθενείς, φαρμακοποιούς και γιατρούς) φοβάμαι ότι πολλοί θα πάρουν αντιβιωτικά σαν «πρόληψη» ή «θεραπεία» από τον ιό, με άσχημες (τουλάχιστον) συνέπειες για την άμυνά τους κατά του ιού…

  9. Μαρία said

    Ο καρχαρίας μαλακίαν οφλισκάνει.

  10. ΑΠ said

    Κορνήλιε, είσαι άπαιχτος!!!!

    Έχεις πάντα απάντηση και παράδειγμα ή αντιπαράδειγμα;;;
    (Ή μας κάνεις πλάκα;)

    Τι είναι αυτό; Δικό σου; Καββαδίας; Ή σύνθεση;

  11. ΑΠ said

    Μαρία, αμετάβατο είναι το «εξώφλησεν». Οπότε … πάρε πίσω τη μαλακία 😛

  12. ΑΠ said

    (ο καρχαρίας τουλάχιστον)

  13. Ἔβγαλε βρώμα ὁ καρχαρίας ὅτι ἐξωφλήσαμε
    εἴμαστε λέει κάτι ῥακένδυτα ἀποβράσματα
    κι ἐπιτέλους σκασμὸς οἱ ἀρχαΐζοντες πολὺ μιλήσαμε
    στὸ ἑξῆς θὲ νὰ πολυτονίζουμε μόνο άποσπάσματα.

    Κάτω οἱ δασεῖες ἀπ’τὶς σελίδες ποὺ διαβάσαμε
    ἄλλαξαν λέει οἱ κανόνες καὶ οἱ ῥυθμίζοντες
    μᾶς κάνουν χάρι ποὺ μᾶς ἀνέχονται καὶ ποὺ δὲν πάψαμε
    τώρα δημόσια θἄχουν τὰ ἔντυπα οἱ μονοτονίζοντες.

    Βγῆκε ὁ νόμος καὶ ἐπισήμως κατοχυρώθηκε
    εἴμαστε λάθος μιᾶς ἔμμονῆς ἀρχαίου κρίματος
    ὁ Κριαρᾶς σὲ λἰστα ψηφοδελτίου πῆγε καὶ χώθηκε
    μὰ ἔν τέλει ὁ Τζέφρυ τὸν τίμησε διὰ διβήματος.

    Δήλωσε ὁ πρόστυχος ΟΕΔΒ πὼς μπαταλιάσαμε
    οἱ τόνοι μας τετραγωνίζονται μὰ ἐγὼ δὲν χάρηκα
    καὶ πέρα ὡς τοὺς Κιργίζιους τὴν φτάσαμε
    τὴν ἔνδοξη γραφή μας πολὺ πιασάρικα.

    Γύμνωσε ὁ νόμος ὕπουλα τ’ ἀρχαῖα γράμματα
    κλαίει ἡ ψυχὴ τοῦ Συκουτρῆ ἀπὸ τὸν Ὅμιλο
    τάχα νὰ γίνωνται στὸν κόσμο ἀκόμη θάματα
    ἢ θἆμαι κι ἐγὼ μὲς στοὺς ὀρθόδοξους ἕνας βογόμιλος;

    νομίζω ὅτι διατήρησα τὶς ὁμοιοκαταληξίες τοῦ γνήσιου.

  14. Μαρία said

    Μα γι’ αυτό και ξόφλησε.

  15. διόρθωσι: ἤ θἆμαι μὲς στοὺς ὀρθόδοξους σὰν τὸν βογόμιλο;

  16. sarant said

    Ο Βογόμιλος ήταν το αποκορύφωμα. Ντουζ πουάν, κι άλλους δώδεκα καβάντζα για άλλη φορά.
    Συγχαρητήρια!

  17. ΑΠ said

    Κορνήλιε, ………
    (άφωνη)

  18. Μήπως η άνομη ένωση της «ξύλινης» ψευτοδημοτικής με την χουντικών τόνων «ψευδοκαθαρεύουσα» οδηγεί στην δεσποινίδα Γλωσσικά Ευπρεπισμένη;
    Κάποτε είχα προβληματισθεί με έναν τύπο ευπρεπισμού, αυτήν την φορά στον χώρο της προφοράς.
    http://thoughtsofashy.wordpress.com/2006/10/04/post231/
    Με λίγα λόγια «το μαρτύριο» να πρέπει να μιλήσεις πχ για κάποιον υποθετικό Ιταλό με το όνομα *Truglibigni !!!!
    gl, gn, Mon Dieu 😀

    Καλημέρα

  19. Είναι ωραίο παράδειγμα ενός είδους «υπερδιόρθωσης» με κατεύθυνση από κάτω (την λαϊκή γλώσσα) προς τα πάνω (την κοινή νεοελληνική που αγαπτά τους λόγιους τύπους).

  20. Μαρία said

    Νότη, το καλύτερο νομίζω παράδειγμα είναι ο νάπτης.

  21. sarant said

    Μαρία, υπάρχει και το άνδρον [άντρο] -που το έχω δει και σε βιβλία που θεωρούνται σοβαρά.

  22. Μαρία said

    Πράγματι, αλλά δε μου φαίνεται λαϊκή υπερδιόρθωση.
    http://www.creta-info.gr/location.php?locid=33

  23. Με κίνδυνο να κατηγορηθώ για εξυπνακισμό και υπεραντίδραση, αλλά και με τη βεβαιότητα ότι ο καρχαρίας όπως αναφέρεται στο σχόλιο 7 κ.ε. είναι μέρος της «ντούρας λιάρντας» της ναυτικής αργκό, που δεν μπορεί να είναι κοινό κτήμα όλων, οπότε «ο καρχαρίας που πιλοτάρει» μπορεί να παραπέμπει συνειρμικά σε κάτι τέτοιο, δυο λόγια:

    Ο Καββαδίας, όταν γράφει «Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία» (Γυναίκα) ή «Βλέπω συχνά στον ύπνο μου έν’ άσπρο καρχαρία / με περιμένει νηστικός ή εγώ τον περιμένω;» (Cocos Islands), κυριολεκτεί· όταν όμως γράφει «κοιμήθηκεν ο καρχαρίας που πιλοτάρει» (Καραντί), όχι.

    Η αντιπαλότητα ομάδων του ίδιου κλάδου δεν είναι σπάνια· π.χ., οι μάχιμοι στρατιωτικοί αναφέρονται στους στρατιωτικούς γραφείου με χαρακτηρισμούς όπως καραβανάδες, πιλαφάδες, μοδίστρες κ.ο.κ.

    Στο έργο του Καββαδία, οι ναύτες καταστρώματος λένε τους ναύτες μηχανής γύφτους («γυρίζει ο ναύτης τον τροχό κι ο γύφτος τη φωτιά»), και οι δε τους μεν κατραμόκωλους («κοράλλι ο κατραμόκωλος βαστάει να σε φιλέψει»).

    Ο «καρχαρίας» του Καραντί είναι ο, με απαξιωτική διάθεση, χαρακτηρισμός των ναυτικών ποντοπόρου ναυτιλίας για τους, μικρότερων απαιτήσεων και ευθυνών, η αλήθεια είναι, της αγχιπλοΐας, το «ναυτάκι του γλυκού νερού», όπως λέει και στο Yara Yara (αναφερόμενος αλλού πάντως) ο ίδιος ο Καββαδίας.

  24. Καλοπροαίρετε πολὐ ἐνδιαφέρουσες οἱ πληροφορίες σου, ὅ,τι ἔχει σχέσι μὲ τὸν Καββαδία καὶ τὶς ἕρμηνεῖες τῶν ποιημάτων του μ[]ε ἐνδιαφέρει καθὼς ὁ Καββαδίας μὲ τ]ν Σολωμὸ ἦταν οἱ πρώτοι ποιητὲς ποὺ διάβασα ἐξωσχολικῶς σὲ ἡλικία ποὺ ἀκόμη καταλάβαινα πολὺ λίγα. Ὁ καρχαρίας ἀπὸ μόνος του εἶναι ἐνδιαφέρουσα λέξι γιὰ δὲ τὴν ἐτυμολογικὴ ὁμάδα στὴν ὁποία ἀνήκει εἶχα ἀνεβάσει σὲ αὐτὸ τὸ ἰστολόγιο μιὰ μελέτη.

  25. sarant said

    Καλοπροαίρετε, ειλικρινά δεν το είχα σκεφτεί για τον καρχαρία, προφανώς έχεις δίκιο!
    Οπότε, κι ένας γέρος ναυτικός της ακτοπλοΐας θα είναι «εξωφλημένος καρχαρίας»!

  26. SophiaΟικ said

    Κι εγώ υπεθετα ότι αναφερόταν στα κήτη που συνοδεύουν το πλοίο σαν να το οδηγούν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: