Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το ρήμα κεραμιδώνειν στην ιδιόλεκτο της ποδοσφαιρικής αλάνας επί Πετρόπουλου και Πούσκας

Posted by sarant στο 13 Οκτώβριος, 2009


Μια συνεργασία του Καλοπροαίρετου

Ο Καλοπροαίρετος έκανε το σχόλιο αυτό, που το χαρακτήρίζει, και σωστά, ποδοσφαιρογλωσσονοσταλγικό, σε ένα άλλο νήμα ύστερα από έντονες παροτρύνσεις. Επειδή βρίσκω ότι στέκει αυτοτελώς και έχει ενδιαφέρον, είναι κρίμα να θαφτεί στα σχόλια -που, πολλές φορές, έχω διαπιστώσει, μένουν και εκτός ακτίνας δράσης του γκουγκλ. Οπότε, αποφάσισα, μονομερώς είναι η αλήθεια, να το μετατρέψω σε δημοσίευση. Ελπίζω ο Καλοπροαίρετος να μη δυσανασχετήσει που προεξόφλησα τη συγκατάθεσή του.

Η πρώτη σημασία του ρήματος κεραμιδώνω είναι στρώνω με κεραμίδια, είναι δηλαδή ρήμα καλύψεως σημαντικό ©, όπως πολλά ρήματα σε –ώνω, π.χ. ασφαλτοστρώνω, χαλικοστρώνω, επιχωματώνω, ασβεστώνω, επιχρυσώνω (επαργυρώνω, επινικελώνω κ.ο.κ.), λαδώνω (βουτυρώνω, αλατοπιπερώνω, ζαχαρώνω, κανελλώνω κ.ο.κ.), φασκιώνω, μπαμπουλώνω, πεταλώνω, σελώνω, στεφανώνω, μπουγελώνω (!) κ.ά.π. Ακόμα και τα χαρτζηλικώνω, φασκελώνω και μπινελικώνω, με την ευρεία έννοια, στην ίδια ομάδα εντάσσονται. (Υπάρχουν και ρήματα σε –ώνω που είναι αποκαλύψεως σημαντικά, όπως ξηλώνω και τσιτσιδώνω.) Όμως, στην ιδιόλεκτο της αλάνας, το κεραμιδώνειν έχει άλλη σημασία.

Όταν, πριν από κανένα μπακτούν (μεγάλο χρονικό διάστημα΄ έννοια της κοσμολογίας των Ίνκας, το μπακτούν ισούται με περίπου 400 χρόνια – σ.σ.) παίζαμε μπάλλα στην αλάνα, δηλαδή σε κάποιον μεγάλο ακάλυπτο επίπεδο (περίπου) χώρο, με κατά προσέγγιση (ή και καθόλου) γραμμές και αυτοσχέδια τέρματα, αν κάποιος στραβοκλωτσούσε και η μπάλλα (δερμάτινη μέιντ ιν Πακιστάν, περισσότερο εικοσάεδρο παρά σφαίρα, χρώμα κίτρινο του σχολικού, 180 δραχμές, ρεφενέ αιματηρές οικονομίες για να την αγοράσουμε, τη φουσκώναμε στο ποδηλατάδικο να γίνεται πάνσκληρη για να αντέχει πολλές ώρες στις κλωτσιές, κεφαλιά και καρούμπαλο) έπαιρνε ύψος και προσσκεπωνόταν σε κανένα σπίτι, κεραμοσκεπή (να που χρειάζονται καμιά φορά οι περισπωμένες) τότε τα περισσότερα, μιλάμε πολύ παλιά, λέγαμε ότι ο στραβοκλώτσης «την κεραμίδωσε».

Υπήρχε για την περίπτωση το, αντίστοιχης λακωνικότητας και περιεκτικότητας με το ο παίζων χάνει και ο πίνων μεθά, ρητό: ο ρίχνων κυνηγά, τουτέστιν: αυτός που τη στραβοκλώτσησε και πήρε τον «κατήροφο», που έλεγε αξέχαστος συμπαίκτης της εποχής με το παρατσούκλι Τικιτάκας (όχι ντιγκιντάνγκας, άλλος αυτός), μην πάει το μυαλό σας προς κακού, απλώς κουνούσε το κεφάλι του σαν εκείνα τα κιτς σκυλάκια-χαρτομαντηλοθήκες, αυτός θα πάει να τη μαζέψει, ή, στην περίπτωση του κεραμιδώματος, αυτός που την έριξε στα κεραμίδια (κατά προέκταση σε κάθε δυσπρόσιτο χώρο, εσωτερικές αυλές, ταράτσες με το χαρακτηριστικό εξωτερικό σπειροειδές κλιμακοστάσιο και τέτοια), αυτός θα κάνει καλά με τη νοικοκυρά (τότε οι πιο πολλές γυναίκες κάθονταν σπίτι· αφότου άρχισαν τα μη μου μιλάς για βέρα, πηγαίνω για καριέρα, και τα άσε με μάνα, σηκώνω μοϊκάνα, κατέρρευσε ο θεσμός της οικογένειας· καλά τα έλεγε ο μεγάλος: ο κοινωνικός ρόλος της γυναίκας είναι τα τρία κάππα) για να την πάρει πίσω ή, σε περίπτωση απουσίας της, θα «κάνει τον καμπόη».

Τώρα, πού αλάνες. Ευρώπη γίναμε: 5Χ5, περίληψη γηπέδου, πλαστικό γκαζόν, τέρματα χαμηλά και μικρά σαν του χάντμπωλ, πετάσματα ή δίχτυα ολόγυρα ώστε να μην φεύγει έξω η μπάλλα, και, ω του αίσχους, επί πληρωμή…

Ευτυχώς που ξέχασα να μεγαλώσω
κι αν με γυρέψετε είμαι ακόμα στην αλάνα
ευτυχώς που ξέχασα να μεγαλώσω
μη με μαζεύεις απ’ το δρόμο ακόμα μάνα

(Ζιγκ Ζαγκ, Ευτυχώς που ξέχασα να μεγαλώσω, από το «Τι όμορφα εκεί έξω», 1997)

Δεύτερη σημασία έχει και άλλο ρήμα καλύψεως σημαντικό (©, είπαμε), το σανιδώνω∙ αλλά γι΄ αυτό ας μιλήσει κανένας βρόντακας ή κανένας γκαζοφονιάς.

Και ο Καλοπροαίρετος τελειώνει με την επισήμανση πως όταν θέλει να κάνει καθυστέρηση δεν πετάει τη μπάλα στην εξέδρα, αλλά την κεραμιδώνει!

23 Σχόλια to “Το ρήμα κεραμιδώνειν στην ιδιόλεκτο της ποδοσφαιρικής αλάνας επί Πετρόπουλου και Πούσκας”

  1. Nicolas said

    Σπαρταριστονοσταλγικό. Ευχαριστούμε τον Καλοπροαίρετο γι΄ αυτό το αλανιάρικο φως στην ευρωπαϊκή μουντάδα.
    Μάλλον χαμουτζίδικη είναι η έκφραση, δεν θυμάμαι τέτοια λέξη από την so weit und doch so nähe παιδική ηλικία.
    Το μεσημέρι πήρα τηλέφωνο σε κάποιον στη Θεσσαλονίκη και με τρέλανε στα «ναι για», κόντεψα να σκάσω στα γέλια. Γενικά μιλάω ουδέτερα Ελληνικά και από άποψη εκφράσεων και από άποψη προφοράς, αλλά καμιά φορά μου ξεφεύγει και κάνα τοπικό. Άσε που μου μιλάνε Γερμανικά στην Ελλάδα και μου τη σπάει… (που να είχα και γαλανά μάτια!)

  2. Κι ας μην υπήρξα γκαζοφονιάς αλλά απλός καταναλωτής υδρογονανθράκων, ας διευκρινίσω:
    Το «σανιδώνω» έρχεται από την εποχή που τα αμάξια είχαν σανιδένια επικάλυψη στο πάτωμα. Όπου, καθώς δεν είχαν επιδόσεις, όταν ήθελες να τρέξεις, πάταγες το γκάζει μέχρι τα σανίδια. Το σανίδωνες το εργαλείο, δηλαδή.
    Τότε, ελάχιστα αυτοκίνητα είχαν κρεμαστά πεντάλια, όπως τα σημερινά…

  3. χμ… γκουχ! γκάζι και όχι γκάζει…

  4. voulagx said

    Για την εξελιξη της ποδοσφαιρικης ιδιολεκτου βλ. το παρακατω λινκ:

    Προσοχη στο κρεσεντο

  5. Αντιγράφοντας το embedd μπορείτε να το βάλετε απευθείας!
    Και όντως η Ελπίς δικαιώνει το όνομά της!

  6. xasodikis said

    Καταπληκτικό -εγώ βέβαια πρώτη φορά το ακούω, αλλά αν είναι από την εποχή του Πούσκας λογικό είναι, είμαι λιγουλάκι μεταγενέστερος 🙂

  7. voulagx said

    #7: οχι, δεν ειναι απο την εποχη του Πουσκας, αυτο που θα περιγραψω τωρα ειναι:
    Σε αγωνα τοπικης ερασιτεχνικης κατηγοριας, ο προπονητης ζηταει απο τους παικτες του να παιζουν κατω τη μπαλα ( να γλειφει το χορταρι,..ποιο χορταρι, κατι αγριοχορτα εβλεπες απο δω κι απο κει, τεσπα),οποτε βλεποντας εναν παικτη του να κανει μια μεγαλοπρεπη καμιναδα του φωναζει εξαλλος: «υπογειως τη μπαλλα,αγορι μου».

  8. Μαρία said

    Σκύλε, πολύ διαφωτιστικός. Αναρωτιόμουνα τόσα χρόνια τι σχέση μπορεί να έχει το γκάζι με τα σανίδια.

    Χασοδίκη, εγώ είμαι και της εποχής του Λινοξυλάκη, αλλά απο μπάλα δε σκαμπάζω.

  9. Κι εμείς, στις Σέρρες, στον μαχαλά μας είχαμε δυο-τρεις αλάνες που πιτσιρικάδες παίζαμε μπάλα, γκαζές, κρυφτό, πόλεμο, τσανταλίνα-μανταλίνα (μακριά γαϊδάρα), και χρησιμοποιούσαμε διάφορες λέξεις, τούρκικες, ελληνικές, σερραίικες (!).. από τις πλέον ενδιαφέρουσες που θυμάμαι χαρακτηριστικά είναι το τσιμάκουρδου στο κρυφτό.

    Το «κεραμίδωσε» δεν το έχω ακούσει. Εμείς, όταν κάποιος έστελνε την μπάλα στον γάμο του καραγκιόζη -όχι απαραίτητα στα κεραμίδια- λέγαμε ότι την τσαρβούλιασε.

  10. εντάξει, ελλείψει χώρου και παικτών, κι εμείς τη βγάζαμε με εστίες μικρών διαστάσεων, μάλιστα χωρίς τερματοφύλακα. Παίζαμε μπακότερμα και στα τρία κόρνερ ήταν (μ)πέναλτι. Τα αράουτ τα παίζαμε με πάσα.

  11. Το δε σανίδωμα τα παλιά τα χρόνια, που έπρεπε να περάσεις τη Γιουγκοσλαβία, κλπ., για να φτάσεις στην Ελλάδα ή τη Γερμανία (ανάλογα με την κατεύθυνση), γινόταν και με τεχνητά μέσα, μ’ ένα τούβλο συνήθως. Πιανόσουν στις ατέλειωτες ευθείες, οπότε έβαζες το τούβλο κι είχες μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων.

  12. Μαρία said

    Ποιος είναι αυτός ο μαχαλάς με τις πολλές αλάνες;

  13. Η περιοχή στην οποία μεγαλώσαμε, ο μαχαλάς μας, αποτελούμενος από παλιά τούρκικα σπίτια και αλάνες.

  14. Μαρία said

    Δεν έχει όνομα; π.χ. Αραμπατζή μαχαλά, άνω/κάτω καμενίκια κλπ

  15. Δίπλα στις πολυκατοικίες του αλευρά!

    Δεν γνωρίζω το όνομα, δε θυμάμαι να λέγαμε ο τάδε μαχαλάς για τον δικό μας. Χρησιμοποιούσαμε σπάνια τη λέξη μαχαλάς. Η θεία μου όταν μιλάει για τη γειτονιά μας την αποκαλεί καμπούρα, «εκεί στην καμπούρα θυμάσαι..». Εμείς, τη γειτονιά (τον μαχαλά) την προσδιορίζαμε ως «δίπλα στις πολυκατοικίες του αλευρά», καθώς ήταν οι πρώτες που χτίστηκαν στην περιοχή μας, και λογικά θα έπρεπε να ανήκουν στον μαχαλά -φαντάζομαι, όμως, πως ο μαχαλάς μας, για εμάς τους ίδιους, δεν μπορούσε παρά να συμπεριλαμβάνει μόνο τα παλιά τούρκικα σπίτια, τις αλάνες και τα δασάκια που χτίζαμε καλύβες. Με τον καιρό ο μαχαλάς λιγόστευε. Στο τέλος ό,τι απέμεινε ήταν μόνο μια αλάνα, ξεκρέμαστη σχεδόν, δίχως τούρκικα σπίτια. Σήμερα δεν υπάρχει τίποτα εκεί, μόνο το πατρικό της μητέρας μου, και οι πολυκατοικίες του αλευρά βεβαίως..

  16. Μαρία said

    Χρησιμοποιούσαμε σπάνια τη λέξη μαχαλάς. Είπα και γω τόσο νέο παιδί και λέει μαχαλάς! Αλλά η τσανταλίνα μανταλίνα καλά κρατεί.
    Εγώ είμαι καμινκιώτισσα, αλλά έφυγα πριν 40 χρόνια κι έτσι δε ξέρω πού είναι οι πολυκατοικίες του αλευρά.

  17. Liarak said

    10 «Εμείς, όταν κάποιος έστελνε την μπάλα στον γάμο του καραγκιόζη -όχι απαραίτητα στα κεραμίδια- λέγαμε ότι την τσαρβούλιασε.»

    ‘στα περιστέρια’ ήταν η δική μας έκφραση… Δεν είχα ακούσει όμως κανέναν να λέει ‘την περιστέρωσε’

  18. espectador said

    Παντως στα δικα μου χρονια σε επισημα παιχνιδια οταν η ομαδα μας εβαζε γκολ για να κανει καθυστερηση φωναζαμε «την μπαλλα στα μνηματα» παρολο που δεν υπηρχαν νεκροταφεια εκει κοντα. Περνουσε ομως ενα τρενο γυρω στις 4 καθε απογευμα (τοτε τα ποδοσφαιρικα παιχνιδια αρχιζαν στις 3 τον χειμωνα) και ακουγονταν η κραυγη «ενα με το τρενο»…γκολ φυσικα.
    Αυτα στα παιχνιδια της θρυλικης Ασπιδας Ξανθης. Ασε που κανεις ποδοσφαιριστης δεν ακουγε στο πραγματικο του ονομα..
    υπηρχε ο «μπαουλος» «το μπαουλακι» (ο μικρος αδελφος του μπαουλου), ο Ταρζαν, ο νταλικας κ.α.).
    Ναστε καλα Νικο και Καλοπροαιρετε…

  19. Kakia Ps said

    Στα 80’s που ήμουν παιδάκι, το σουτ στα ουράνια το λέγαμε βουπ ή βουπίδι (αναρωτιέμαι από που…)Τώρα αν κατέληγε στα κεραμίδια, ήταν ΤΟ βουπίίίίίδι!!!

  20. Ένα υπέροχο βίντεο με γάργαρη εφαρμογή του «σανιδώνω το γκάζι»

  21. sarant said

    Πολύ καλό!

  22. betatzis said

    19. Espectador, ένα χρόνο και κάτι μετά :

    Για τη μπάλα στα μνήματα, βλέπε εδώ : http://www.slang.gr/lemma/show/ti_mpala_sta_mnimata_13635

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: