Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Πολιτισμένοι και βάρβαροι λαοί

Posted by sarant στο 27 Δεκεμβρίου, 2009


Άρθρο του πατέρα μου που δημοσιεύτηκε στις 22 Δεκεμβρίου στη μυτιληνιά εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ. Το βάζω σήμερα, με κάποια καθυστέρηση, αλλά έτσι κι αλλιώς επίκαιρο δεν είναι. Ακριβέστερα, το έχω από πριν προγραμματίσει να μπει σήμερα, διότι εγώ αυτή την ώρα ταξιδεύω προς ένα μέρος που λέγεται (περίπου, σε κάποια γλώσσα) «Φαρ Ουέστ» -όχι φυσικά το βάρβαρο Φαρ Ουέστ της Καλιφόρνιας, ένα πολύ πιο πολιτισμένο μέρος. Δεν λέω ποιο, αλλά είμαι βέβαιος ότι θα το βρείτε.

Να αρχίσω με μια γλωσσική διευκρίνιση. Όταν λέμε σήμερα βάρβαρος εννοούμε τον απολίτιστο. Στην Αρχαιότητα, όμως, βαρβάρους λέγανε τους αλλόγλωσσους, αυτούς που μιλούσαν ακατάληπτη γλώσσα. Γι’ αυτό το ρητό ΠΑΣ ΜΗ ΕΛΛΗΝ ΒΑΡΒΑΡΟΣ σήμαινε πως οι μη Έλληνες μιλάν ακατάληπτα. Κατά ανάλογον τρόπο οι Σλάβοι λέγανε τους Γερμανούς, με τους οποίους συνόρευαν από τα δυτικά, Νιεμτσί, που σημαίνει άλαλοι. Τη μειωτική σημασία της η λέξη «βάρβαρος» την απέκτησε κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο.
Εν πάση περιπτώσει, σήμερα βαρβάρους λέμε τους απολίτιστους και άγριους λαούς. Ποιοι όμως είναι πολιτισμένοι και ποιοι βάρβαροι; Πόσο πολιτισμένος θεωρείται ένας λαός, που παραβλέπει την καταστροφή του περιβάλλοντος, εφόσον αυτή αποφέρει οικονομικό όφελος ή που ανέχεται να παραμερίζονται η υγειονομική περίθαλψη, η εκπαίδευση ή η κοινωνική αλληλεγγύη μπροστά στην κερδοφορία; Για να μη μιλήσω για άλλες πράξεις και τακτικές, απίστευτης αγριότητας, που εντούτοις ανέχθηκαν ή και υποστήριξαν «πολιτισμένοι» λαοί. Μιλώ για τη γενοκτονία των Ινδιάνων της Αμερικής από τους Λευκούς, για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Γερμανών και άλλα πολλά.
Καθώς προχτές τέλειωσε, με ουσιαστική αποτυχία, η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη για το Περιβάλλον στην Κοπεγχάγη, το ερώτημα ποιος είναι πολιτισμένος και ποιος βάρβαρος ξανάρθε στην επικαιρότητα. Με την ευκαιρία δε, ξαναδιάβασα το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Κλοντ Λεβί Στρος (Claude Levy Strauss), «Οι λυπημένοι τροπικοί». Που πραγματεύεται αυτό ακριβώς το θέμα.


Ο Λεβί Στρος, μεγάλος ανθρωπολόγος που μας άφησε πλήρης ημερών (101 ετών παρακαλώ), πριν ένα μήνα, το είχε θέσει πριν από μερικές δεκαετίες σ’ αυτό το βιβλίο του, στο οποίο καταλήγει σε πολύ ενδιαφέροντα και σε ορισμένες περιπτώσεις απροσδόκητα συμπεράσματα και το σημαντικό είναι πως μαζί του συμφωνούνε και πολλοί εξ ίσου διαπρεπείς ανθρωπολόγοι.
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα του Λεβί Στρος είναι πως η «δυτικοκεντρική» ιδεολογία, που ταυτίζει την πολιτισμένη ανθρωπότητα με τη Δύση και θεωρεί όλους τους άλλους λαούς υποδεέστερους, είναι απολύτως εσφαλμένη και επιστημονικά μετέωρη. Ο Λεβί Στρος μελέτησε τις φυλές των ιθαγενών του Μάτο Γκρόσο και της Αμαζονίας και διαπίστωσε πόσο ανεπτυγμένη κοινωνική αλληλεγγύη διαθέτουν, πόσο πολιτισμένες είναι οι μεταξύ τους σχέσεις και πόσο πονούν και προστατεύουν το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν.
Να σημειωθεί ότι, τις τελευταίες δεκαετίες, το περιβάλλον αυτό, δηλαδή τα πυκνά υπεραιωνόβια δάση, ο αληθινός πνεύμονας του πλανήτη, καταστρέφονται συστηματικά από αμερικανικές, ευρωπαϊκές και ιαπωνικές εταιρείες, με μόνο σκοπό την αποκόμιση κερδών.
Οι «άγριοι» Ινδιάνοι της Β. Αμερικής, που στις καουμπόικες ταινίες παίζανε πάντα τον ρόλο του κακού, προστάτευαν ομοίως το φυσικό περιβάλλον. Μολονότι ήταν φυλές κυνηγών, που αποζούσαν τρώγοντας το κρέας των θηραμάτων τους, θεωρούσαν αληθινό έγκλημα τη θανάτωση ενός βούβαλου παραπάνω, από όσους χρειαζόταν η φυλή τους για να ζήσει. Ήρθαν κατόπιν οι «πολιτισμένοι» Λευκοί και μέσα σε λίγα χρόνια δεν άφησαν ούτε ένα βούβαλο για δείγμα. Τους σκότωσαν όλους, όχι για να τους φάνε, αλλά για να εμπορευθούν το κρέας, το δέρμα και τα κέρατά τους. Για να βγάλουν δηλαδή λεφτά.
Οι άγριοι, οι βάρβαροι λαοί, σεβάστηκαν πάντα το περιβάλλον. Εμείς, οι λεγόμενοι πολιτισμένοι, το καταστρέφουμε για το κέρδος. Το κακό ξεκίνησε από παλιά. Ίσως από την εντολή «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και κατακυριεύσατε την Γην». Η Γη όμως είναι η κατοικία και απείρου πλήθους εμβίων όντων, από τα ταπεινά χορταράκια του αγρού και τις πεταλούδες ως τις γιγάντιες σεκόιες και τις φάλαινες. Με ποιο δικαίωμα πρέπει να την «κατακυριεύσουν» οι άνθρωποι;

17 Σχόλια προς “Πολιτισμένοι και βάρβαροι λαοί”

  1. Nicolas said

    Ο «πολιτισμός» καταστρέφει τα παντα:
    http://www.lemonde.fr/planete/article/2009/12/26/l-ile-robinson-crusoe-trop-prisee_1285111_3244.html

  2. ppan said

    Μια μικρή παρατηρηση, ο Κλωντ Λεβι-Στρος γράφεται Lévi-Strauss.

  3. Q said

    Μέσες άκρες, θα διαφωνήσω. Στο μέτρο των δυνατοτήτων του, πάντα κατέστρεφε ο άνθρωπος το περιβάλλον του. Ο πρωτόγονος για να δείξει πόσο θαρραλέος και τολμηρός είναι, ο σύγχρονος για τους ίδιους λόγους αλλά και για επίδειξη πλούτου. Ένας τρόπος υπάρχει να σώσεις τον πλανήτη. Να εξολοθρεύσεις τον άνθρωπο. Αυτό θα γίνει, μπορούμε όμως και να το επισπεύσουμε.

  4. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Η επιφυλλίδα του κου Σαραντάκου μου φαίνεται ότι, με άλλα λόγια, καταλήγει στα ίδια συμπεράσματα με την τελευταία ταινία του Τζαίημς Κάμερον Avatar. Περιγράφει τις ίδιες εικόνες, εξηγεί για άλλη μια φορά το αυτονόητο. Από την άποψη αυτή, είναι και επίκαιρη και pollitically correct. Το γεγονός, όμως, ότι μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες της Αμερικής, όπως είναι η κινηματογραφική, «πουλάει» παγκοσμίως τα ίδια μηνύματα, με πολύ ευχάριστο -έστω- τρόπο, δεν θα έπρεπε λίγο να προβληματίσει;

    Θυμίζει λίγο μια αλησμόνητη παλιά γελοιογραφία του Ιωάννου, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Αντί, με την ευκαιρία (άλλης μιας) επετείου του Πολυτεχνείου: χιλιάδες λαού πραγματοποιούν την καθιερωμένη πορεία μπροστά στην αμερικανική πρεσβεία, ενώ από τους τοίχους της πρεσβείας έχει αναρτηθεί τεράστιο πανώ με την επιγραφή «ο αγώνας τώρα δικαιώνεται»…

  5. Το σχήμα αυτό μου θυμίζει τη σταλινική αντίληψη περί αντεπαναστατικών και επαναστατικών εθνών. Έτσι, οι μικρές σοβιετικές μειονότητες, που η σταλινική παραφροσύνη θεώρησε ότι είχαν «μητέρα-πατρίδα» στον καπιταλιστικό κόσμο αντιμετωπίστηκαν ως «εχθρός του λαού».

    Οι Έλληνες (Πόντιοι, Μαριουπολίτες και ελλαδικοί που είχαν καταφύγει στην ΕΣΣΔ), οι Τάταροι, οι Τσετσένοι, οι Γερμανοί του Βόλγα, οι Μεσχετίνοι Τούρκοι κ.ά. υπέστησαν πολιτιστική γενοκτονία ενώ η ηγεσία τους (πνευματική και κομματική) εξοντώθηκε στα γκουλάγκ…

    Μ-π

  6. ὡραῖο τὸ ἄβαταρ, ἂν καὶ δυστυχῶς δὲν μπόρεσα νὰ τὸ δῶ στὴν 3d ἐκδοχή του γιὰ τὴν ὁποία μᾶλλον καὶ γυρίστηκε. ἐπιρροὲς ἀπὸ τὸ «χορεύοντας μὲ τοὺς λύκους» πολὺ ἔντονες. ἀπὸ τὰ παιδικά μου χρόνια πάντως περίμενα μιὰ ταινία ὅπου οἱ ἐξωγήινοι θὰ ἦσαν πιὸ πρωτόγονοι καὶ οἱ ἄνθρωποι πιὸ προηγμένοι καὶ κατακτηταί. νῦν ἀπολύοις…

  7. τὸ περιβάλλον εἶναι αὐταξία καὶ χωρὶς τὴν παρουσία τοῦ ἀνθρώπου; χωρὶς τὸν ἄνθρωπο γιὰ ποιὸ λόγο ἀκριβῶς εἶναι πολύτιμο τὸ περιβάλλον; θέλω νὰ πῶ ]μὴ ὑπερβάλλουμε κιόλας! στὸ κάτω κάτω κι ὅλη ἡ Εὐρώπη νὰ γίνῃ ἔρημος ἢ ἡ Αὐστραλία ὡκεανὸς ὁ πλανήτης καὶ πάλι μιὰ χαρὰ θὰ εἶναι, ὁ ἄνθρωπος θὰ δυστυχήσῃ. τὸ ἔμβιο καὶ ἄβιο περιβἀλλον εἶναι χρήσιμο πρὸς ἐκμετάλλευσιν ἐργαλεῖο, ἄλλο ἂν δὲν γίνεται σοφὴ διαχείρισί του. ὡραῖα τὰ λουλουδάκια τοῦ ἀγροῦ καὶ οἱ πεταλουδίτσες ὅταν τὰ σκέφτεται κάποιος ἀπὸ τὴν ἄνεσι τῆς Εὐρῶπης τοῦ 21ου αἰῶνος ἢ τοῦ ἐν Γενεύῃ σαλονιοῦ του τὸν 18ο αἰῶνα.

  8. τῆς Εὐρώπης (παρόραμα)

  9. Nicolas said

    Συμφωνώ (pour une fois) με τον Κορνῆλιο τον περισπωμένο. Και όλες οι ατομικές βόμβες να εκραγούν, η γη θα συνεχίσει να γυρίζει (παρόραμα: να περιστρέφεται).
    Νομίζω ότι αυτό είναι το μεγαλύτερο λάθος ολόκληρης της επικοινωνίας σχετικά με τα προβλήματα του περιβάλλοντος. Τι τον νοιάζει τώρα τον άλλο αν ζεσταίνεται ο πλανήτης: παίρνει το 4×4 και την κάνει για σκι στην Ελάτη (ή στο Φαλακρό).

    Υ.Γ. Φτηνά τη γλύτωσες, Corneille, δεν έφαγε η Γενεύη περισπωμένη (πρόσεχε, κακομοίρη μου!). Καλά τόσοι πολυτονιστές είστε (4-5), κανένας δεν έβγαλε ορθογράφο για να σας προφυλάξει;

  10. NICOLAS, ὑπάρχει ἕνας ἰδιότυπος ῥατσισμὸς πρὸς τοὺς πολυτονιστάς. ἂν ἔγραφα ἀνθρόπου ὅλοι θὰ καταλάβαιναν ὅτι εἶναι παρόραμα, ἄντε καμμιὰ πλακίτσα καὶ μετὰ τέρμα. ὲν ᾦ ἂν γράψῃς Εὐρῶπη ὁ Ἰαβέρης σὲ κυνηγᾷ μιὰ ζωή.

  11. Nicolas said

    Αγαπητέ Κορνήλιε,
    Πολύ βαριές κουβέντες! μονομανίες είναι αυτές, πρέπει να το κατανοήσεις, ξέρεις από αυτά… άλλοι με το πολυτονικό, άλλοι με τους πολυτονιστές!
    Το ξέρεις εκείνο το ανέκδοτο με την τρίχα στα μακαρόνια και την μετέπειτα επίσκεψη στον οίκο ανοχής; το ίδιο πράγμα είναι. Αν θεωρείσαι πολυτονιστής, τα παροράματα απαγορεύονται. Εκτός κι αν είσαι «δυνάμει» πολυτονιστής, ή νεοελληνιστί «stagiaire», οπότε μην κορδώνεσαι και μην κομπόνεσαι και χαμήλωσε τους τόνους και τα πνεύματα (καλό ε;).
    Καλή σου χρονιά — και στους υπόλοιπους — και πρόσεχε τις περισπωμένες!
    (Και στις οινοποσίες σου, πιες και καμιά Νάουσα στην υγειά μας).

  12. Μπουκανιέρος said

    #10
    Μην το λες! Αν έγραφες «ανθρόπου», υπάρχουν πολλοί που θα υποστήριζαν ότι αυτό αποδεικνύει το χαμηλό πνευματικό σου επίπεδο, κουλουπού, κουλουπού.
    Τόσο το χειρότερο γι’ αυτούς, βέβαια.

  13. Γλωσσοδετολόγος said

    Επειδή – συγγνώμη κιόλας – όλη αυτή η επίσημη και ημιεπίσημη οικολογία με έχει από καιρό αηδιάσει, να παρατηρήσω ότι το να είσαι «καλός και σωστός» με «το περιβάλλον» βολεύει πολλούς, καθότι εύκολο, να έχουν τη συνείδησή τους ήσυχη ενώ την ίδια στιγμή είναι άθλιοι με το συνάνθρωπό τους, με το διπλανό τους.

    Γκρρρρρ!

    ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ

    ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ

  14. Γλωσσοδετολόγος said

    … για να μην πω κιόλας ότι (εξαρχής) έχει αποτελέσει ιδεολογικό προκάλυμμα και καλλωπισμό μιας βαθιάς μισανθρωπίας (βλ. εδώ # 3).

  15. Q said

    Βαριές κουβέντες. Το δίλημμα που ετέθη στην Κοπεγχάγη συνοψίζεται στο εξής. Να σώσεις τον άνθρωπο και να καταστρέψεις το περιβάλλον, ή να σώσεις το περιβάλλον και να εξολοθρεύσεις το άνθρωπο. Ως λύση προτεινόταν οι πλούσιοι να παραμείνουν πλούσιοι, και οι φτωχοί να γίνουν πτωχότεροι. Αυτό θα είναι η αιτία του επόμενου μεγάλου πολέμου. Η εξολόθρευση είναι αναπόφευκτη.

  16. Q said

    Καλές γιορτές, και ο νέος χρόνος πιο παραγωγικός. Ιστολογικός, αλλά και στην κύρια ζωή εκτός ιστολογίου.

  17. Geopalagos said

    Εμείς σήμερα »βάρβαρους» θεωρούμε κοιμησμένους, ανόητους και μη ζωηρούς λαούς με φτωχή μονοκόμματη ζωή.

    Ο Θαλής ο Μιλήσιος ευχαριστούσε την τύχη που δεν γεννήθηκε βάρβαρος, γυναίκα και θηρίο. Ολοκάθαρα οι Αρχαίοι Έλληνες ξεχώριζαν τη διαφορά των βαρβάρων με τα θηρία και δεν τους θεωρούσαν το ίδιο πράγμα. Αλλά εμείς παρομοιάζουμε το »βάρβαρος» με το σπηλαιάνθρωπος και το πίθηκος. Δεν καταλαβαίνουμε τη διαφορά.

    Απλώς τους θεωρούσαν μονοκόματους, αυτόματους και παράλογους. Επίσης πολλές φυλές Ινδιάνων ή έθνη Ινδιάνων ήτανε άγριοι ή γίνοντουσαν άγριοι. Το »προστατεύω το περιβάλλον» σαν κουλτούρα κάποιων Ινδιάνικων φυλών ή το »ζώ με το περιβάλλον είναι πρόσφατο» και μάλλον φτιάχτηκε απο τους λευκούς εκεί για λόγους ρομαντισμού κατά τον 19ο αιώνα. Όντως κάποιες φυλές ήτανε ειρηνικές αλλά υπήρχαν πολλές πολεμοχαρείς πονηρές φυλές όπως οι φυλές Ναβάχο και κτλ. . Οι φυλές που ήτανε ειρηνικές όντως ζούσαν με το περιβάλλον, αλλά δεν είχαν οικολογική συνείδηση. Ίσως είχαν έναν πνευματικό σεβασμό στη φύση, αλλά έκαιγαν ξύλα και καλλιεργούσαν φυτά με τεχνικούς τρόπους και όχι με οικολογικούς.

    Πάντως οι Ινδιάνικες φυλές πέθαναν οι περισσότερες απο νέες αρρώστεις που τους αφάνισαν γιατί δεν είχαν ανωσία σε αυτές τις σοβαρές αρρώστειες. Μετά πολλοί απο αυτοί πήγαιναν απο τη μία μεριά των Βρετανών στον πόλεμο και μία των Γάλλων και έτσι σκοτώνονταν μεταξύ τους. Εξαφανίζονταν μετά τους Ευρωπαίους που έφεραν σοβαρές ασθένειες με σταδιακό ρυθμό μετά και αν και υπήρχε μεγάλος ρατσισμός το 1800+ πριν η έννοια του ίδιου του ρατσισμού δεν υπήρχε τόσο πολύ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: