Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ποδαρικό στις ελληνικούρες

Posted by sarant στο 10 Ιανουαρίου, 2010


Όπως λένε κι οι ταξιτζήδες, με το που ανοίγουν τα σχολεία (τον Σεπτέμβρη, μετά το Πάσχα, τον Γενάρη μετά τις χριστουγεννιάτικες διακοπές) αρχίζει πάλι η κανονική κίνηση στους δρόμους της πόλης· ως τότε, κι ας είναι οι μέρες εργάσιμες, η κίνηση είναι σπασμένη. Δεδομένου ότι τα σχολεία άνοιξαν προχτές, από αύριο Δευτέρα θα επανέλθει κι η ζωή στην πόλη σε πλήρη κίνηση –για τη μπλογκόσφαιρα δεν ξέρω αν ισχύει το ίδιο ή αν η ιστολογική κίνηση επηρεάζεται λιγότερο από το σχολικό ημερολόγιο. Και δεν το ξέρω επειδή, όπως μάλλον έχετε βαρεθεί ν’ ακούτε, τις μέρες αυτές έχω πρόβλημα συνδεσιμότητας (5 εκατομμύρια συν μία!) κι έτσι συνδέομαι στο Διαδίκτυο στη χάση και στη φέξη, όποτε βρω ξέφραγο γουήφι (συν δύο).

Καθώς λοιπόν οι βόλτες μου στο Διαδίκτυο έχουν διακοπεί, ούτε πληροφορούμαι την ιστολογική κίνηση –πέρα από την εξαιρετική ανασκευή της «λαοσπολογίας» ενάντια στη Θ. Δραγώνα από τους φίλους του jungle report– ούτε διαβάζω ενημερωτικούς ιστοτόπους. Παράπλευρη συνέπεια είναι ότι ήδη πέρασε η πρώτη εβδομάδα από το 2010 και δεν ψάρεψα καμιάν ελληνικούρα ή κοτσάνα. Χτες όμως, στην έντυπη έκδοση της Ελευθεροτυπίας, έγινε το ποδαρικό στις ελληνικούρες και μάλιστα διπλό.

Πρώτη ελληνικούρα, σε ανταπόκριση από το Λονδίνο της κ. Ματίνας Στεβή, στη σελ. 13, όπου διαβάζω ότι ο Γκόρντον Μπράουν που δέχτηκε αμφισβήτηση από στελέχη του κόμματός του χαρακτήρισε την κίνησή τους «με το βρετανικό απόφθευγμα ‘πρόκειται για θύελλα σε φλιτζάνι’, εννοώντας ότι είναι μία κίνηση εντυπωσιασμού, αλλά άνευ σημασίας ή εμβέλειας». Όπως βλέπετε, το απόφθεγμα δεν της φάνηκε αρκούντως τρισχιλιετές της κυρίας ανταποκρίτριας, είπε να το κάνει ακόμα πιο επίσημο, το πάντρεψε με το επίτευγμα και βγήκε τραγέλαφος -της αξίζει να τιμωρηθεί να διαβάσει φωναχτά 100 φορές στη σειρά τη λέξη που κατασκεύασε!

Αλλά και επί της ουσίας, η έκφραση «θύελλα μέσα σε φλιτζάνι» (παναπεί storm in a teacup) είναι ιδιωματική έκφραση, αν θέλετε παροιμιακή έκφραση, πάντως απόφθεγμα δεν είναι (ούτε βεβαίως… απόφθευγμα). Δεν την είπε κάποιος επώνυμος -που ακόμα κι αν είχε την αφετηρία της σε ρητό επωνύμου ή στη Βίβλο πάλι θα ήταν λάθος να την πούμε απόφθεγμα, αφού δεν έχει αυτοτέλεια.

Δεύτερη ελληνικούρα, από τον κ. Δ. Κανελλόπουλο στη σελίδα ΤΕΤ-ΡΑΔΙΟ που ασχολείται με τους ραδιοφωνικούς σταθμούς κι έχει σ’ αυτό το φύλλο αφιέρωμα στον Σκάι, όπου διαβάζουμε ότι βρήκε τον Άρη Πορτοσάλτε «εν πλήρει, πολύωρη φυσικά, ραδιοφωνική δράση». Αν έλεγε «σε πλήρη δράση» θα του έπεφτε η μύτη, οπότε ξεκίνησε να γράψει «εν πλήρει δράσει», αλλά στην πορεία θέλησε να βάλει κι άλλη μια ζωντανή λεξούλα, οπότε απορυθμίστηκε κι αντί να συνεχίσει με τη νεκροζώντανη δοτική τελείωσε τη φράση του σε στρωτά ελληνικά. Πολύ διδακτικό βρίσκω το πάθημα αυτό για όσους επιμένουν πως η δοτική υπάρχει ακόμα στη γλώσσα. Προσέξτε ότι το να γυρίσουμε όλη τη φράση σε δοτική είναι πιο δύσκολο απ’ όσο φαίνεται: διότι το να πούμε εν πλήρει, πολυώρω φυσικά, ραδιοφωνική δράσει είναι γραμματικά σωστό, αλλά το «φυσικά» ξεχωρίζει σαν άσπρη μύγα μέσα σε μαύρο γάλα. Για να γίνει η φράση ομοιογενής πρέπει να βάλουμε στη θέση του, ξερωγώ, το «ως εικός». Οπότε παρατάμε τη δοτική στον τάφο της και στις φαντασιώσεις όσων την αποδελτιώνουν σε στερεότυπες εκφράσεις πιστεύοντας πως μπορεί να νεκραναστηθεί κάποτε.

Παρεμπιπτόντως, στο πρώτο από τα δύο παραπάνω άρθρα ψάρεψα και μια φράση που τυπικά δεν είναι λάθος, αλλά προκαλεί τις έντονες διαμαρτυρίες της ΕΔΑ, δηλαδή της Ένωσης για τα Δικαιώματα των Αναγνωστών. Είναι η πρώτη φράση του άρθρου: Τα υψηλόβαθμα στελέχη του κόμματος των Εργατικών και κορυφαία μέλη του υπουργικού συμβουλίου επί κυβερνήσεων Τόνι Μπλερ, Τζεφ Χουν και Πατρίσια Χιούιτ, έστειλαν μήνυμα σε όλους τους βουλευτές του κόμματος… Ξεκινάει το μακροβούτι από τα υψηλόβαθμα στελέχη και βγαίνει…. πού αλήθεια; Ποιοι είναι οι επικεφαλής των κυβερνήσεων και ποια τα στελέχη; Βέβαια, εμείς ξέρουμε ότι ο Μπλερ ήταν πρωθυπουργός, άρα οι άλλοι, που δεν τους ξέρουμε, μάλλον θα είναι τα στελέχη, αλλά θα συμφωνείτε φαντάζομαι πως θα ήταν πολύ πιο απρόσκοπτη η ανάγνωση της φράσης αν αλλάζαμε τη διατύπωση ως εξής: Ο Τζεφ Χουν και η Πατρίσια Χιούιτ,  υψηλόβαθμα στελέχη του κόμματος των Εργατικών και κορυφαία μέλη του υπουργικού συμβουλίου επί κυβερνήσεων Τόνι Μπλερ, έστειλαν μήνυμα σε όλους τους βουλευτές του κόμματος…

Και μια και είπαμε για την αγγλική πολιτική, να προσθέσω και μια χριστουγεννιάτικην ελληνικούρα, που δεν είχα ως τώρα βρει ευκαιρία να αναφέρω, από το τ. 10 των Επικαίρων. Χειριστής του ευπρεπιστικού οδοστρωτήρα ο κ. Γ. Δελαστίκ ο οποίος γράφει ότι ο Γκόρντον Μπράουν θεωρείται πλέον «εξοφλημένος» πολιτικός. Αλλά, αγαπητέ, εξοφλημένοι είναι οι λογαριασμοί της ΔΕΗ· οι πολιτικοί μόνο ξοφλημένοι είναι. Τα έχουμε όμως ξαναγράψει αυτά.

Και μια διαφήμιση, για όσους είχαν την υπομονή να φτάσουν μέχρι εδώ. Απ’ ό,τι ξέρω, μαζί με το σημερινό φύλλο της Κυριακάτικης Αυγής, που ήδη σας περιμένει στα περίπτερα, διανέμεται δώρο ένα ημερολόγιο του 2010 με σκίτσα του Μποστ από την Αυγή της περιόδου 1964-66 και (ανάμεσα στ’ άλλα) με ένα σύντομο δικό μου εισαγωγικό σχόλιο. Τα σκίτσα του Μποστ στην Αυγή είναι σχετικά άγνωστα σήμερα· πιστεύω πως θα άξιζε να κυκλοφορήσει μια επιλογή τους κατάλληλα σχολιασμένη, αλλά προς το παρόν η πρώτη αυτή ημερολογιακή γεύση δεν είναι καθόλου άσχημη, λοιπόν σπεύσατε!

24 Σχόλια προς “Ποδαρικό στις ελληνικούρες”

  1. ppan said

    Καλημέρα και καλή χρονιά!
    Πολύ ωραία ιδέα το ημερολόγιο Μποστ,μένει τώρα να αγγαρέψω κάποιον να μου το αγοράσει. Ακόμη καλύτερη όμως η εκδοση βιβλίου κανονικού με επιλογή από ανέκδοτο Μποστ. Έχι πολλά χρόνια να κυκλοφορήσει κάτι ανάλογο, κρίμα.
    Μια έρώτηση σχετικά με τον γλωσσοδέτη»αποφθευγμα»: γιατί ο διορθωτής θεωρείται αθώος και τα ακούει όλα η Ματίνα Στεβη;

  2. SLY said

    Καλημέρα κύριε Σαραντάκο κι ευχαριστούμε και πάλι για την αναφορά. Να κάνω την παρατήρηση πως το «απόφθευγμα» έχει πάνω από πέντε χιλιάδες ανευρέσεις στο google. Μάλλον θα ήταν άδικο να καταλογίσουμε στην Στεβή την κατασκευή της λέξης.

  3. sarant said

    Καλημέρα -πράγματι το απόφθευγμα έχει μερικές χιλιάδες ανευρέσεις αλλά δεν παύει να είναι ελληνικούρα. Ο διορθωτής συνήθως ενεργεί με βάση λεξικά, οπότε δεν νομίζω πως είναι δικό του το δημιούργημα.

  4. Zazula said

    Νίκο, μπορεί το «απόφθευγμα» να μην είναι δημιούργημα του διορθωτή, όμως είναι ανεπίτρεπτο να ξεφεύγει από τον διορθωτή.

  5. «Τα υψηλόβαθμα στελέχη του κόμματος των Εργατικών και κορυφαία μέλη του υπουργικού συμβουλίου επί κυβερνήσεων Τόνι Μπλερ, Τζεφ Χουν και Πατρίσια Χιούιτ, έστειλαν μήνυμα σε όλους τους βουλευτές του κόμματος…»
    Πέρα από το ότι συμφωνώ με την αναδιατύπωση της φράσης όπως προτείνεις, Νίκο, θα ήθελα να επισημάνω ότι στην προκειμένη περίπτωση συναντάμε τη γνωστή παθογένεια (ή μήπως, ακριβέστερα, άκριτη μίμηση της αγγλικής;), αυτή που έχει αναλύσει εύστοχα ο Γιάννης Χάρης στο άρθρο του «Τα άναρθρα» (http://yannisharis.blogspot.com/2007/12/26.html). Βέβαια, στα αγγλικά τα κύρια ονόματα δεν παίρνουν άρθρο. Στα ελληνικά παίρνουν! Η παραπάνω φράση είναι καθαρός αγγλισμός. Όπως και η φράση: «Ο πρωθυπουργός, Γκόρντον Μπράουν, επισκέφτηκε…». Στα ελληνικά λες: «Ο πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν επισκέφτηκε…» ή «Ο πρωθυπουργός, ο Γκόρντον Μπράουν, επισκέφτηκε…». Ομοίως η παραπάνω φράση θα ήταν απόλυτα κατανοητή, αν δεν παραλείπονταν τα άρθρα:
    «Τα υψηλόβαθμα στελέχη του κόμματος των Εργατικών και κορυφαία μέλη του υπουργικού συμβουλίου επί κυβερνήσεων Τόνι Μπλερ, ο Τζεφ Χουν και η Πατρίσια Χιούιτ, έστειλαν μήνυμα σε όλους τους βουλευτές του κόμματος…».

  6. πολὺ συγκινητικὴ ἡ προσπάθεια ὑπερασπίσως τῆς Δραγώνα. ἐγὼ δάκρυσα. ὅπως φαντάζομαι καὶ ὅλοι ὅσοι ἀγωνίζονται γιὰ τὴν ἀναγνώρισι τῶν τίτλων σπουδῶν σὰν αὐτὸν τῆς κ. Δραγώνα.

    τὸ χειρότερο ῃταν τὸ ἑν πλήρει πολύωρη κλπ. χάθηκε νὰ πῇ ἐν πλήρει πολυώρῳ ῥαδιαφωνικῇ ἐκπομπῇ; ἢ δὲν ἔχουν ὑπογεγραμμένες στὰ τυπογραφεῖα τους;

  7. SophiaΟικ said

    Ήμουνα έτοιμη να γραψω τι περιμένεις από ανταποκρίτρια στο Λονδίνο,οι περισσότεροι ανταποκριτές σε τέτοια μερη ειναι φοιτητές/ νεολαία αλλά στο γκουγκλ πρόσεξα ότι πρόκειται για πολυγραφότατη αρθρογράφο και πρώην διευθυντρια της City Press, άρα τα λάθη είναι διπλά ασυγχώρητα.
    Διαβάζοντας την άλλη φράση αναρωτήθηκα κι εγώ πότε έγινε ο Χουν πρωθυπουργός.
    Συμπεράσματα: λέω καμιά φορά ότι η Έλενα Σμιθ της Γκάρντιαν κανει ανταποκρίσεις της πλάκας από Ελλάδα, αλλα το σπορ γίνεται και αντίστροφα, μην το παίρνουμε προσωπικα 😆

  8. Μαρία said

    Καλά αυτή η Στεβή με το απόφθευγμά της δε ξέρει οτι η έκφραση υπάρχει στα ελληνικογαλλικά σαν «τρικυμία εν ποτηρίω»;

  9. Θεωρώ κι εγώ απαράδεκτο που δεν έγραψε ο Δ. Κανελλόπουλος «ἐν πλήρει, πολυώρῳ ὡς εἰκός, ῥαδιοφωνικῇ δράσει». Τι διάλο, πώς θα την αναστήσουμε την υπερτρισχιλιετέα; (Ας πάμε πίσω στα ασυναίρετα σιγά σιγά, αφού είναι πιο υπερτρισχιλιετή από τα συνηρημένα…)

  10. #6: Κορνήλιε, κράτησε τα κροκοδ(ε)ίλια δάκρυά σου για τον φυγόστρατο Αϊβαλιώτη και διάβασε το καίριο, όπως πάντα, κείμενο του Γιάννη Χάρη: http://yannisharis.blogspot.com/2010/01/blog-post_09.html

  11. #8: Μαρία, δεν ήξερα ότι το Une tempête dans un verre d’eau είχε αποκτήσει και ξαδερφάκι στα ελληνικά!

  12. Τιπούκειτε τὴν ὑπόθεσι Ἀϊβαλιώτη τὴν ξέρω κάπως παρασκηνιακά, γιὰ λόγους ποὺ σχετίζονται μὲ τὴν θέσι ποὺ εἶχα στὸν στρατό ὅταν ὑπηρετοῦσα. Ὄχι τίποτε τρομερά πράματα. Τὸν κ. Χάρη τὸν διάβαζα καὶ τὸν διαβάζω. Μοῦ δίνει τὴν ἐντύπωσι ἑνὸς ἀνθρώπου μὲ βαθιὰ γνῶσι, μόνο ποὺ εἶναι πολὺ ἐμπαθής. Καὶ φυσικὰ ἀμετανόητος δημοτικιστής. Δὲν πειράζει ποὺ μὲ εἶπε ἀκροδεξιό, φασίστα κλπ κλπ μιὰ φορὰ ἀπὸ δῶ. Αὐτὰ τὰ ἔχω ξεπεράσει.

  13. Θὰ ἤθελα νὰ σοῦ ἀπαντήσω μὲ ἕνα ἀποκαλυπτικότητα γιὰ τὴν νοοτροπία τοῦ μεταναστολαγνικοῦ τύπου βίντεο τοῦ Ἀδώνιδος, ἀλλὰ ὁ οἰκοδεσπότης νομίζω ὅτι δὲν πολυθέλει βίντεο τοῦ Ἀδώνιδος στὸ ἱστολόγιό του, πράγμα σεβαστόν.

  14. sarant said

    Σοφία, το να είναι κάποιος διευθυντής δεν αποκλείει το να είναι νέος.
    Μαρία, με εξέπληξε που το «τρικυμία εν ποτηρίω» βγάζει τόσες χιλιάδες γκουγκλιές. Αλλά το γκουγκλ τα παραφουσκώνει -οι 9000 γκουγκλιές είναι 67 τελικώς, ενώ στην αλταβίστα έχει 140 ανευρέσεις.
    Κορνήλιε: αποκαλυπτικότατο, μάλλον.

  15. ἀποκαλυπτικώτατο;

  16. Όχι, Νίκο, το «εξοφλημένος πολιτικός» είναι σουρεαλιστικά σωστό! (Γλώττα λανθάνουσα;) Πρόκειται για τον πολιτικό που έχει ήδη κάνει την μπάζα του, οπότε θεωρείται οτι δεν του χρωστάέι πλέον κανείς τίποτα. Ο ανεξόφλητος πολιτικός έχει λαμβάνειν. Κανα ρουσφέτι κανείς;

  17. Μπουκανιέρος said

    #8 – 14
    Αυτό το «τρικυμία εν ποτηρίω» δεν το είχα προσέξει (δε με ξαφνιάζει ωστόσο – για τους γνωστούς λόγους).
    Όμως, την έκφραση «τρικυμία στο ποτήρι» (ή παραλλαγές της, π.χ. «τρικυμία σ’ ένα ποτήρι [με] νερό») την ακούω εδώ και πάνω από 20 χρόνια. Τη λέω και τη γράφω, επίσης. Και ναι, προφανώς, είναι περασμένη από τα γαλλικά.

    Η «υπόθεση Δραγώνα» είναι η τελευταία επανάληψη του ίδιου χιλιοπαιγμένου έργου. Καταντάει βαρετό.

  18. Μαρία said

    Μπουκάν, αυτή τη γελοία εν ποτηρίω νομίζω οτι την πρωτάκουσα απ’ τον Αλογοσκούφη. Την άλλη σε ποτήρι μόνο γραμμένη την έχω δει. Ενδιαφέρον που την έχουν κι οι Εγγλέζοι με φιλτζάνι του τσαγιού.

  19. Μπουκανιέρος said

    Λες οι Ρώσοι να τη σερβίρουν με βότκα;

  20. #2, #3, #14: εχμμμ… Δεν βλέπω πάνω από από εμφανίσεις για την τρικυμία και το φλυτζάνι στον γούγλη.

  21. «πάνω απο 10» ήθελα να γράψω…

  22. Μαρία said

    Στάζυ, για γούγλισε την τρικυμία σε ποτήρι. Τα φιλτζάνια είπαμε τα έχουν οι Εγγλέζοι, ενώ εμείς οι Γάλλοι και οι Ιταλοί, πιθανόν κι άλλοι που δε ξέρω- θα πει ο Ηλεφού για τους Ρώσους- είμαστε στην ομάδα του νερού. Φασαρία για το τίποτα δηλαδή.

  23. Μαρία said

    Τώρα που ξαναβλέπω τα #2 #3, εννοούν τη λέξη «απόφθευγμα» κι όχι το ίδιο το «απόφθεγμα».

  24. Ηλεφούφουτος said

    Το γαλλοελληνικό «τρικυμία εν ποτηρίω» ξέρω κι εγώ, και μάλιστα το πρώτο που μου χτύπησε όταν είδα το απόσπασμα που παρέθεσε ο Νικοδεσπότης ήταν «μα γιατί να κάνει η τύπισσα αυτόν τον ακροβατισμό με το φλιτζάνι όταν έχει περάσει το ποτήρι;»

    Με βότκα δεν θα λειτουργούσε το οξύμωρο. Έχω πάθει διάφορες τρικυμίες στα νιάτα μου, ξέρω τι λέω!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε <span>%d</span> bloggers: