Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το κτήνος ο Καλλικράτης

Posted by sarant στο 19 Ιανουαρίου, 2010


Το σημερινό άρθρο θα είναι διπλό, για μιαν απλή αιτία: είχα σκοπό να γράψω κάτι τι για το σχέδιο Καλλικράτης, έγραψε όμως και ο πατέρας μου, οπότε, για να μην έχω δύο άρθρα για το ίδιο θέμα, τα ενοποιώ· και σαμπουάν και αφρόλουτρο.

Ο τίτλος, βέβαια, παραπέμπει στο ανέκδοτο, που ασφαλώς θα το ξέρετε, αλλά ας το πω μήπως και κανείς το έχει ξεχάσει: Ο δάσκαλος ρωτάει τον μαθητή ποιος έχτισε τον Παρθενώνα. Εκείνος δεν ξέρει. «Ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης», ψιθυρίζει αλληλέγγυος ο διπλανός του. Κι ο δικός μας, με στόμφο, «Το κτήνος ο Καλλικράτης!»

Βλέποντας τις αντιδράσεις που ξεσήκωσε το σχέδιο, δεν αποκλείω να ειπωθεί το ίδιο και τώρα. Αλλά δίνω τη σκυτάλη στον πατέρα μου και σας αφήνω να διαβάσετε το άρθρο του, που δημοσιεύτηκε σήμερα (19.1.2010) στο «Εμπρός» της Μυτιλήνης.

Γιατί ονομάζεται το «σχέδιο» Καλλικράτης;

Το σχέδιο της διοικητικής αναδιάρθρωσης της χώρας, που θα αντικαταστήσει και θα συμπληρώσει το «σχέδιο Καποδίστριας», αντί να ονομαστεί «Καποδίστριας Β΄» ή «Νέος Καποδίστριας», οπότε θα συνδεόταν νοητικά με το παλιό, ονομάστηκε «σχέδιο Καλλικράτης». Μέχρις εδώ ουδείς ψόγος. Δικαίωμά τους να το ονομάσουν όπως θέλουν. Δεν αποκλείω μάλιστα το ενδεχόμενο να είναι ο «νονός» του σχεδίου κάποιος αρειμάνιος Κρητικός από το μικρό ορεινό χωριό Καλλικράτης της επαρχίας Σφακίων, που θέλησε να τιμήσει τον τόπο του. (Και με το δίκιο του άλλωστε, γιατί το χωριό αυτό είχε σημαντική συμμετοχή στην Εθνική Αντίσταση).
Εκείνο που με ενόχλησε είναι πως κανένας απολύτως, αρμόδιος ή μη, παράγοντας, δεν έκανε τον κόπο να πληροφορήσει το νοήμον κοινό ποιος ήταν τέλος πάντων, αυτός ο Καλλικράτης, προς τιμήν του οποίου ονομάστηκε το σχέδιο. Βέβαια δεν κατηγορώ τους τηλεπαρουσιαστές, τους εκφωνητές του ραδιοφώνου και τους περισσότερους δημοσιογράφους, που από τις 10 Ιανουαρίου, όταν εξαγγέλθηκε το κυβερνητικό σχέδιο, μας παίρνουν τα αυτιά με τον Καλλικράτη, χωρίς κανένας τους να κάνει τον κόπο να ψάξει κάποιο λεξικό ή άλλο βιβλίο να μάθει τα σχετικά και να μας φωτίσει κι εμάς τους αδαείς. Από τον καιρό του Ροΐδη έχουν μάθει «να ομιλώσι περί των πάντων και άλλων τινών, θεωρούντες περιττήν την αναδρομήν εις οιανδήποτε πηγήν».


Εγώ πάντως, που δε θεωρώ γρουσουζιά την αναδρομή στις πηγές, έκατσα και άνοιξα ένα λεξικό και βρήκα πως ο Καλλικράτης ήταν αρχιτέκτονας τον καιρό του Περικλή, δηλαδή στα μέσα και στο τέλος του 5ου προχριστιανικού αιώνα. Συνεργάστηκε με τον Ικτίνο στην οικοδόμηση του Παρθενώνα και, επί δέκα χρόνια (460 – 450), συμμετείχε στην κατασκευή των Μακρών Τειχών! Ήταν δηλαδή ένας σημαντικός μηχανικός και εργολήπτης, αλλά ήταν μάλλον άσχετος με διοικητικές αναδιοργανώσεις και μεταρρυθμίσεις. Οι πηγές πάντως δεν αναφέρουν τίποτα το σχετικό.

O Καποδίστριας, όμως, διοργάνωσε εκ βάθρων το νεογέννητο ελληνικό κράτος, οπότε πολύ προσφυώς το σχέδιο της αρχικής διοικητικής μεταρρύθμισης πήρε το όνομά του.

Τώρα θα μου πείτε πως γυρεύω ψύλλους στα άχυρα. Ζητώ παρόμοιες ευαισθησίες και γνώσεις από τους ανιστόρητους και ανελλήνιστους. Εδώ χαλάει ο κόσμος για τις επιπτώσεις που θα έχει το νέο σχέδιο στις μελλοντικές εκλογικές διαδικασίες, στο αν ο αιρετός περιφερειάρχης, που εκ των πραγμάτων θα ψηφιστεί από περισσότερους ψηφοφόρους από ό,τι οι βουλευτές της ίδιας περιφέρειας, θα έχει μεγαλύτερη ισχύ από έναν υπουργό και άλλα πολλά. Στο όνομα θα κολλήσουμε;
Κατά την ταπεινή μου γνώμη, ορθότερο θα ήταν να ονομαστεί «σχέδιο Σόλων», γιατί ο μεγάλος αυτός σοφός (ένας από τους Επτά), έκανε πραγματική και ριζική αναδιοργάνωση του αθηναϊκού κράτους. Το κακό όμως είναι πως μαζί με την αναδιοργάνωση έκανε και τη «σεισάχθεια», δηλαδή τη νομοθεσία που έσβηνε τα χρέη, καταργούσε όλες τις κτηματικές υποθήκες, που είχαν δημιουργηθεί με προηγούμενα δάνεια, απαγόρευε το «επί τοις σώμασι δανείζειν», δηλαδή το δικαίωμα να μπορεί εκείνος που δάνειζε ένα ποσό σε κάποιον άλλο, να τον κάνει δούλο του αν δεν του επέστρεφε στον καθορισμένο χρόνο το δάνειο, και ελευθέρωνε όσους είχαν ήδη γίνει δούλοι εξ αιτίας των χρεών τους. Με άλλους νόμους, εξάλλου, επέβαλε πολύ βαριά φορολογία στους πλούσιους.

Πράγματα, δηλαδή, απαράδεκτα και ξορκισμένα στη σημερινή εποχή της ασύδοτης αγοράς και του καπιταλισμού, της κομπίνας, των σκανδάλων και της αρπαχτής, όταν το νόμιμο θεωρείται αυτομάτως και «ηθικό» και όταν οι τράπεζες από οργανισμοί διευκόλυνσης των συναλλαγών έγιναν οι κυρίαρχοι της οικονομίας και άλλα πολλά…
Καλύτερα λοιπόν Καλλικράτης, που στο κάτω-κάτω ήταν πιο κοντά στο πνεύμα του καιρού μας, καθότι μεγαλοεργολάβος!

Και μετά τον πατέρα, ο γιος.

Εγώ με τη σειρά μου να προσθέσω ότι το… κτήνος ο Καλλικράτης, εννοώ τον αρχιτέκτονα ή μεγαλοεργολάβο που έχτισε τον Παρθενώνα, δεν ήταν ο μοναδικός της αρχαιότητας μ’ αυτό το όνομα. Βρίσκω και δυο-τρεις ακόμα, ένας από τους οποίους ήταν, λέει, κάποιος πολύ πλούσιος από την Κάρυστο, που έδωσε αφορμή να γεννηθεί η αρχαία παροιμία «Υπέρ τα Καλλικράτους», που λεγόταν για τους βαθύπλουτους. Έλληνας Κροίσος με έντεκα γράμματα, παναπεί. Ήταν κι άλλος ένας, Αθηναίος, που αύξησε υπερβολικά τους μισθούς των δικαστών –μόνο που τότε ήταν λαϊκοί κληρωτοί δικαστές.

Όσο για τις διατάξεις του καινούργιου νόμου, δεν θα συμφωνήσω βέβαια με όλες τις κριτικές που γίνονται, ας πούμε αυτήν που διάβασα στο Ρεσάλτο (και πείστηκα ότι έχουν ρεσαλτάρει τελείως), ότι, λέει, ο χωρισμός της χώρας σε 13 περιφέρειες εντάσσεται σε σχέδιο «ολοκληρωτικής εξόντωσης της Ελλάδας» και αποβλέπει στη μελλοντική διάσπαση της χώρας σε 13 κρατίδια. Ωστόσο, ένα άρθρο του δημάρχου Βελβεντού (θαρρώ) που κυκλοφορεί αρκετά στο Διαδίκτυο παραθέτει στοιχεία που φαίνονται σωστά, είναι άλλωστε παρμένα από έκδοση του Υπουργείου Εσωτερικών, από τα οποία προκύπτει ότι ήδη η Ελλάδα, σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ (των 15) έχει δήμους λίγους και πολυπληθείς.

Γαλλία 36.684 Δήμοι με μέσο όρο 1.720 κατοίκους/Δήμο
Ισπανία 8.110 Δήμοι με μέσο όρο 5.430 κατοίκους /Δήμο
Γερμανία 12.431 Δήμοι με μέσο όρο 6.690 κατοίκους/Δήμο
Ιταλία 8.101 Δήμοι με μέσο όρο 7.270 κατοίκους /Δήμο
Ευρώπη των 15 χωρών συνολικά έχει 73.012 Δήμους με μέσο όρο 5.200 κατοίκους ανά Δήμο
Και η Ελλάδα σήμερα έχει 1034 ΟΤΑ με μέσο όρο 10.200 κατοίκους /Δήμο.

Αυτό το πινακάκι θα το έχετε ίσως δει σε άλλα ιστολόγια. Τα στοιχεία είναι ακριβή, όσο μπόρεσα να τα διασταυρώσω. Θα προσέξατε ότι η Γαλλία μόνη της έχει πάνω από τους μισούς δήμους της ΕΕ (των 15) διότι στη Γαλλία δήμος (commune) είναι π.χ. και οι διάφορες μεγαλουπόλεις, είναι όμως και το τιμημένο Μονταγιού που έχει 14 κατοίκους. Είναι λοιπόν αλήθεια ότι με τον Καλλικράτη θα φτιαχτούν πολύ μεγάλοι δήμοι. Ωστόσο, υπάρχει και μια χώρα της ΕΕ, η Πορτογαλία, που έχει πληθυσμό περίπου σαν και τον δικό μας (αν και μικρότερη έκταση) κι έχει μόνο 308 δήμους, δηλαδή μεγέθη συγκρίσιμα με την κατάσταση που θα διαμορφωθεί αν εφαρμοστεί ο Καλλικράτης. Όχι ότι αυτό είναι δικαιολογία για μια νέα διοικητική αναδιάρθρωση, τη στιγμή που η προηγούμενη, του Καποδίστρια είναι σχετικά πρόσφατη.

Advertisements

22 Σχόλια to “Το κτήνος ο Καλλικράτης”

  1. Αν θυμάμαι καλά από την Ελληνοφρένεια, ο Ραγκούσης είπε ότι το όνομα του σχεδίου «παραπέμπει και στο ‘καλό κράτος’».
    Όσο νάναι, από τέτοια ευρήματα σκίζει η νέα κυβέρνηση.

  2. π2 said

    Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Καλλικράτης των Σφακίων βρίσκεται δίπλα στα Μυριοκέφαλα…

  3. Voulagx said

    Μια απορια:
    Στα ελληνικα εχουμε τον ορο ‘ανελληνιστος».Υπαρχει αντιστοιχος ορος σε γλωσσες αλλων λαων; π.χ. αγαλλιστος στην γαλλικη, αβουλγαριστος στην βουλγαρικη, ανιταλιστος στην ιταλικη, κ.ο.κ.

  4. Βουλάγξ, γιατρέ μου, χρειαζόμαστε τις γνώσεις σου στα βλάχικα. Κάνε μια βόλτα από το νήμα του τσολιά!

  5. ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὁ ὀνομάσας οὔτω τὸ σχέδιον ἐσκέπτετο τὰ συνθετικὰ τοῦ ὀνόματος Καλλικράτης, ἠθέλησε δὲ νὰ προπαγανδίσῃ τὴν διὰ τοῦ σχεδίου σκοπουμένη βελτίωσιν (ἢ διάλυσιν) τοῦ κράτους.

  6. alex said

    ο ρουφιάνος Καλλικράτης

    😆

  7. Μπουκανιέρος said

    Δεν είχα ποτέ μεγάλη ιδέα για την «τοπική αυτοδιοίκηση», πάντως με το Καποδίστρια έγινε λιγότερο τοπική και λιγότερο αυτοδιοίκηση. Τώρα, μάλλον θα γίνει ακόμα λιγότερο.

    Από γλωσσική άποψη τάχουμε πει – τώρα θα γεννηθούν κι άλλα λεκτικά τέρατα.

  8. Σιγά τώρα να μη φοβηθεί τον Καλλικράτη ο… Χαλικράτης!

  9. @Voulagx

    Στα Γερμανικά υπάρχει: undeutsch.

  10. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    @ Voulagx (3),

    εξ όσων γνωρίζω, οι απόφοιτοι του Eton College είναι οι μόνοι που χαίρουν στην Αγγλία του προνομίου να μπορούν να χαρακτηρίζουν κάτι «unenglish».

    Δεν μπορώ να φανταστώ ανάλογη περίπτωση εις τα καθ’ ημάς.

  11. Σταύρος said

    Νομίζω ότι το «Unenglish» αναφέρεται σε πράξεις, συνήθειες και λέξεις.
    Όχι σε ανθρώπους, όπως το «Ανελλήνιστος»

  12. Immortalité said

    Λοιπόν διακρίνω μια κατά τα αλλα αδιόρατη υποτίμιση του ρόλου που διαδραμάτισε ο Καλλικράτης στην αρχαιότητα. «Σημαντικός μηχανικός και εργολάβος» είναι αυτός που έφτιαξε την Αττική Οδό. Αυτός που έφτιαξε τον Παρθενώνα ήταν ένας θαυματοποιός με άριστη κατάρτιση μηχανικού και ικανότητες εργολάβου. Και ένας θαυματοποιός μας χρειάζεται σε αυτή τη χώρα. Ασε που ο Καποδίστριας μπορεί να έκανε όλα τα καλά που αναφέρθηκαν στο άρθρο αλλά δολοφονήθηκε. Και αυτή τη μαύρη στιγμή της ιστορίας κανείς μάλλον δεν θέλει να τη θυμάται. Ο Καλλικράτης είναι πιο λαμπερός, είναι αρχαίος και έκανε και θαύματα. Pas mal du tout…

  13. Μπουκανιέρος said

    Διακρίνω μια διόλου αδιόρατη αναβάθμιση του Παρθενώνα σε θαύμα. Θαύμα με την κυριολεκτική έννοια και όχι σύμφωνα με τη συμβατική έκφραση «τα εφτά θαύματα του κόσμου».
    Και με τον Καποδίστρια υπήρχαν και μερικά άλλα προβλήματα, πέρα απ’ τ’ ότι δολοφονήθηκε.

  14. Immortalité said

    @13 Παρεξήγηση! Θαύμα για την εποχή του, την τελειότητά του, την αισθητική του κτλ κτλ. Δεν εννοώ ότι χτύπησε το ραβδί στο βράχο και τσουπ νάτος ο ναός.

  15. s0phia said

    Νομίζω πως το ονομα «Καλλικρατης» το διαλεξανε επειδη μιλαμε για τη «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης»… Νεα Αρχιτεκτονικη–> αρχιτεκτονας Καλλικρατης κλπ. \^^/

  16. Μπουκανιέρος said

    #14 Ίσως όχι παρεξήγηση.
    Π.χ. γιατί «θαύμα για την εποχή του»; Εντάσσεται σε μια πολιτισμική παράδοση, αρχιτεκτονική συγκεκριμένα, όπου υπήρχαν προηγούμενα (και επόμενα). Όσο για την αισθητική, αυτό είναι σχετικό. Και την τελειότητα δεν την καταλαβαίνω (δεν είναι του κόσμου τούτου).
    Τελικά, το μόνο «θαύμα» που βλέπω είναι η μετατροπή του σε αποθήκη ιδεολογίας. Είχε κάνει και πυριτιδαποθήκη – πότε ήταν πιο εκρηκτικός;

    (Immortalité, τίποτα το προσωπικό. Άδραξα την ευκαιρία για να σχολιάσω μια άποψη, διάχυτη άλλωστε, που έτυχε να τη διατυπώσεις από σπόντα εσύ, σ’ ένα μάλλον άσχετο πόστ.)

  17. Αγαπητοί φίλοι, σήμερα μόλις ανακάλυψα αυτό το μπλογκ!

    Σχετικά λοιπόν με το «Καλλικράτης» μου κάνει εντύπωση τόση ανάλυση για κάτι που σε μένα τουλάχιστον είχε φανεί υπερπροφανές από την πρώτη στιγμή. Δηλαδή αυτό που είπε και ο Δύτης Των Νιπτήρων στο 1ο σχόλιο: Καλό+κράτος.

    Να σας θυμίσω το γνωστό σχέδιο Ξενοκράτης του στρατού που επεξεργάζεται το σενάριο εισβολής ξένου κράτους!

    Νομίζετε ότι μόνο ο στρατός έχει μηδενική φαντασία;

  18. sarant said

    Αγαπητέ φίλε, καλώς μας βρήκατε!

    Μάλλον δίκιο έχετε για τον Καλλικράτη.

  19. Immortalité said

    @16 Νομίζω ότι δεν την απέφυγα τελικά (την παρεξήγηση). Αλλά μια κουβέντα έτσι μήπως το ξεκαθαρίσω. Με τη λογική της ένταξης σε μια πολιτιστική / επιστημονική παράδοση με προηγούμενα και επόμενα, κανένα ανθρώπινο επίτευγμα δεν θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί θαύμα. Διότι τίποτα και ποτέ δεν συνέβη απλώς. Ούτε ο Παρθενώνας, ούτε το ανάκτορο του Μίνωα, ούτε το Ματσου Πίτσου, ούτε το εμβόλιο της πανούκλας, ούτε η πενκιλίνη, ούτε το ταξίδι στο διάστημα ούτε πολλά άλλα. Ολα τα επιτευματα και όλες οι δημιουργίες στον κρίκο μιας αλυσίδας εντάσσονται. Τώρα πόσο θαυμαστά ή θαυμάσια μπορεί να τα χαρακτηρίσει κανείς εξαρτάται και από την οπτική γωνία με την οποία βλέπει τα πράγματα. Οσο για την τελειότητα, δεν είμαι θαρρώ η πιο αρμόδια αλλά αν δεν με απατά η μνήμη μου, νομίζω ότι έχω διαβάσει ότι ο Παρθενώνας αποτελεί υποδειγμα αρχιτεκτονικού λόγου. Δεν θυμάμαι τις πηγές αλλά αν ψάξεις λίγο στο γκουγκλ θα πέσεις πάνω σε πολλά άρθρα. Τώρα αυτό για την αποθήκη ιδεολογίας ομολογώ ότι δεν το κατάλαβα. Ούτε για την πυριτιδαποθήκη. Πολλά μνημεία ανά τον κόσμο έγιναν κατά καιρούς αποθήκες παντός τύπου, σταύλοι, χάνια και πολλά άλλα. Ε και;

  20. Immortalité said

    @ 16 Το ξέρω ότι δεν έχεις τίποτα προσωπικό. Η μήπως με ξέρεις και μου το κρύβεις; 🙂

  21. Αγγελος said

    Αν ήθελαν αρχαίο που να έχει να κάνει με αναδιάρθρωση της διοικητικής διαίρεσης, είχαν έτοιμο τον Κλεισθένη. Υποθέτω κι εγώ ότι στον καλλωπισμό του κράτους απέβλεπαν.

  22. marulaki said

    Η άποψη με το «Σχέδιο Σόλων» νομίζω με βρίσκει κι εμένα περισσότερο σύμφωνη. Αλλά με τις προεκτάσεις τις σεισάχθειας, νομίζω ότι δεν θα τους συνέφερε…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: