Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Παρελθοντικές ντομάτες και άλλες πατάτες

Posted by sarant στο 21 Ιανουαρίου, 2010


Μόλις μού το έστειλαν και παρόλο που νομίζω πως το έχω ξαναδεί στο αχανές διαδίκτυο (και μάλιστα σε ιστολόγιο φίλου) σας το παρουσιάζω διότι έχει πλάκα και είναι και αυθεντικό, δηλαδή η ετικέτα αυτή πράγματι υπάρχει:

 Ντομάτες λοιπόν περασμένες από τον τρίφτη, πασάτα  που λένε οι Ιταλοί, που δεν ξέρω πώς ακριβώς τις λένε, μάλλον «τριμμένες».

Πάντως, αυτό είναι βέβαιο, δεν τις λένε παρελθοντικές. Δεν ξέρω αν η μετάφραση έγινε από άνθρωπο ή από μηχανάκι (πιθανότερο το δεύτερο) αλλά βρίσκω εξόχως σουρεαλιστική την απόδοση, δεν συμφωνείτε;

Μια και πιάσαμε τα μεταφραστικά, να δούμε ένα άλλο ωραίο μαργαριτάρι, όχι ντομάτα, αλλά ίσως πατάτα, και ελαφρώς παρελθοντική, χτεσινή, από τη στήλη του Χρ. Μιχαηλίδη στην Ελευθεροτυπία, όπου διηγείται μια πολύ ωραία ιστορία, για μια κυρία από τα Χάιλαντ της Σκωτίας που έφυγε από το σπίτι της στις 23 Δεκεμβρίου 2009 στη βορειοδυτική άκρη της Σκωτίας, να πάει στην πόλη για τα χριστουγεννιάτικα ψώνια της, αλλά την έπιασε η κακοκαιρία, με αποτέλεσμα να γυρίσει σπίτι της παραπροχτές! Πέρασε Χριστούγεννα, διαβάζουμε, «με φίλους σε ένα καραβάνι». Μη φανταστείτε ότι με τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν εμφανιστεί καμήλες στη Σκωτία, το καραβάνι είναι μεταφραστικό εύρημα. Το αγγλικό κείμενο λέει in a friend’s caravan, το οποίο εγώ μάλλον για τροχόσπιτο το κόβω.

Στο ίδιο κείμενο, θα διαβάσετε ότι η κυρία, για να πάει στον προορισμό της, χρησιμοποίησε και «ολιγοθέσιο λεωφορείο (μινιμπάς)». Δεν το είπε λεωφορειάκι, για να μη σκεφτείτε ότι εννοεί παιδικό παιχνίδι.

Σε ένα ιστολόγιο απ’ όπου πέρασα σήμερα, διάβασα: το αρχικό γλείψιμο (βαρέθηκα να διαβάζω την λέξη με “ύ”ψιλον, πότες θα μάθετε να την γράφετε σωστά επιτέλους;) Ο ίδιος ιστολόγος, σε σημερινά του κείμενα, γράφει: να επιρεάσουν, συγκεκριμμένη, διατελλόντας, λογίδριο και, το πιο ωραίο, Θου κύριε φυλαττείν τω στόματί μου. Γράφει επίσης «βοηθείστε» σε προστακτική, αλλά αυτό δεν πιάνεται, ούτε και το «βαρειά» που θυμίζει το «παχειά» που είχαμε σχολιάσει προχτές στον Στάθη.

Κι αν το «παχειά» γραφόταν κάποτε, στο προχτεσινό ευτροφικό που έγραψε ο Στάθης: «Κάψ’ τον Γιάννη κι άλλειψ’ τον μέλι να γειάνει», ούτε το «αλλείβω» γραφόταν ποτέ, ούτε το «να γειάνει». Αλείβω και να γιάνει έχουν όλα τα λεξικά κι έτσι γράφονταν ανέκαθεν αυτές οι λέξεις.

Ωστόσο, ο Στάθης στο ίδιο άρθρο είχε μια πολύ ωραία ατάκα που δεν την κάνει λιγότερο ωραία το «αριστοκρατικό» ωμέγα στο «λιγώτερο»: «Α ρε σκυλομούρη κι αχόρταγε, που μόνον το κέρδος έχεις στον νου σου», που έλεγε αυτός που επέπρωτο να ζήσει λιγώτερο απ’ όλους, ο Αχιλλέας, σε αυτόν που έμελλε να πεθάνει αισχρότερα απ’ όλους, στον Αγαμέμνονα…

Πολύ ωραία ατάκα, αλλά για να μην ψάχνετε άδικα το πρωτότυπο, δεν είναι πιστή μετάφραση ομηρικού στίχου -ο Αχιλλέας είπε κερδαλεόφρονα τον Αγαμέμνονα στον στίχο αρ. 149 του Α της Ιλιάδας, ενώ τον είπε σκυλομούρη (κυνώπα για την ακρίβεια) δέκα στίχους πιο κάτω. Αρκετά πιο κάτω, στο 225, τον λέει και «σκυλόματο» (με μάτια σκυλιού).

Το κερδαλεόφρων, που ο Στάθης το μεταφράζει περιφραστικά, οι Καζαντζάκης-Κακριδής το δίνουν μονολεκτικά: συμφεροντονούσης, αλλά σήμερα τα σύνθετα σε -νούσης έχουν ξεχαστεί και η λέξη ξενίζει. Ο Πολυλάς το τρώει, δεν το μεταφράζει, το ίδιο κι ο Πάλλης. Άλλους δεν είδα. Το «κυνώπα» οι Κ-Κ το λένε «σκύλε» μάλλον για μετρικούς λόγους, ο δε Πολυλάς «σκυλοπρόσωπε».

Κλείνω επιστρέφοντας στις παρελθοντικές ντομάτες. Πρόχειρη έρευνα αγοράς έδειξε ότι η πασάτα στα ελληνικά σουπερμάρκετ λέγεται συχνά «ελαφρά συμπυκνωμένος χυμός τομάτας», ας πούμε το Πουμαρό, αν και φοριέται και το ελληνοποιημένο «πασ(σ)άτα». Δεν έχει όμως το ρομαντισμό, την αρχοντιά, την αίγλη της παρελθοντικής ντομάτας!

27 Σχόλια προς “Παρελθοντικές ντομάτες και άλλες πατάτες”

  1. SophiaΟικ said

    Οι παρελθοντικές ντομάτες θα μπορούσαν να είναι στιχος τραγουδιού της δεκαετίας του’60, ελληνική ταινία βραβευμενη στη Θεσσαλονίκη τη δεκαετία του ’70 και παει λέγοντας.

  2. …ή και αντίδραση του κοινού σε παρελθοντικό τραγούδι του φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

  3. Rogerios said

    Μέγιστο κατόρθωμα των σουπερμάρκετ Delhaize οι παρελθοντικές ντομάτες, όπως καταλαβαίνεις έχουν ήδη απασχολήσει και άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Στις σχετικές συζητήσεις η γνώμη των περισσοτέρων ήταν ότι αυτό δεν προέρχεται μάλλον από μηχανάκι (δεν δοκίμασα όμως να κάνω κάποια σχετική δοκιμή), αλλά από άνθρωπο, του οποίου η ελληνική δεν ήταν η μητρική γλώσσα: χρησιμοποιώντας τις γνώσεις του και κάποιο λεξικό έφτασε στο αξεπέραστο αυτό αποτέλεσμα.

  4. Νίκο, πράγματι το καραβάνι πρέπει να ήταν τροχόσπιτο, αυτοκινούμενο, ή και μοντέλο μίνιβαν, πχ VW ή Dodge (απίθανο στη Σκωτία).

    Όπως και νά ‘χει, αποδείχτηκε το Καραβάν-Σεράι της Σκωτσέζας.

  5. Phevos said

    αα τι ωραίο. μου αρέσουν τα σουρεαλιστικά τρόφιμα. κατευθείαν για http://errata-culinaria.blogspot.com/

  6. Τιμή στον Χρήστο Μιχαηλίδη, μεταφραστή αγγλομαθέστατο και παρελθοντικό φελάχο των ολιγοθέσιων καραβανιών!

    Μπορεί να το έχω ξαναπροτείνει και να το ξέχασα, αλλά νομίζω ότι επιβάλλεται να καθιερωθεί κι ένα βραβείο «Χρίστος Μιχαηλίδης–Χρυσή Πατάτα», που θα απονέμεται μόνο στους μερακλήδες μεταφραστές.

  7. sarant said

    Ρογήρε, στο δικό σου ιστολόγιο είχαν εμφανιστεί; Νόμιζα στον Άγγελο (που δεν το βρίσκω τώρα) Πάντως, κάπου τις έχω δει τις παρελθοντικές ντομάτες, αλλά το γκουγκλ δεν με βοήθησε.

    Φοίβε, καλώς ήρθες. Ναι, ο Λαθομάγειρας θα ήταν ο κατεξοχήν αρμόδιος!

  8. SophiaΟικ said

    Θα μπορούσε να λέει ντομάτες πασέ, ήτοι ντεμοντε.

  9. Τόχα δει το καραβάνι, Νικοδέσποτα, και είπα να στο στείλω με τίτλο «Πού πας καραβάνι, με τέτοιο καιρό» αλλά βαρέθηκα… Ξέρεις, τώρα: παρελθοντικά, ξυνά σταφύλια.

  10. philalethe00 said

    Αγαπητέ, ε ν ι α χ ο ύ βλέπω δημοτική από τα πάνω, φοβάμαι… 🙂

    Ιδιαίτερα δε, το «γειάνει», προφανώς είναι κοντότερα στην μορφή που μας βοηθά να καταλάβουμε το νόημα της λέξης αυτής και είναι εύληπτη λέξη… Έρρωσθε… 🙂

  11. Σου ξέφυγε κι άλλο ένα μεζεδάκι: οι εξωγήινοι πολιτισμοί στο Μίλκι Ουέι, προφανώς στης Αριζόνας τα βουνά, που τραγουδούσε και ο Κατσαρός, εκεί κοντά στο Ρόσγουελ.

  12. π2 said

    Νίκο, εγώ πάντως το είδα εδώ, σήμερα το πρωί.

  13. Rogerios said

    Οικοδεσπότη,όχι στο ιστολόγιό μου δεν έχουν εμφανιστεί οι παρελθοντικές ντομάτες, μολονότι το ιστολόγιο ασχολείται με θέματα του παρελθόντος (και δη του απώτερου). Τις παρελθοντικές ντομάτες τις έχω δει μόνο λάιβ (στα τοπικά Delhaize και στον χώρο εργασίας, όπου αποτέλεσαν αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των συναδέλφων). Σε ιστολόγιο, ιστότοπο ή κάτι άλλο του διαδικτύου δεν τις είχα πετύχει μέχρι τώρα.

  14. sarant said

    Πιδύε, κι εμένα σήμερα μου το στείλανε με ηλεμήνυμα, προφανώς από την πηγή σου, αλλά την αγνοούσα. Έβαλα και στο γκουγκλ «παρελθοντικές ντομάτες» και δεν έβγαλε ιτς.

    Δύτη, τον είδα τον Μίλκη, αλλά είχα ξαναγράψει για το θέμα, π.ι. (προ ιστολογίου):
    http://www.sarantakos.com/language/milky.html
    και ίσως γιαυτό το απώθησα.

    Φιλαλήθη, το ρήμα είναι «γιαίνω» και προέρχεται από το «υγιαίνω». Νομίζετε ότι αν το γράψουμε «γειαίνω» του δίνουμε ετυμολογική διαφάνεια; Επειδή θυμίζει το «υγεία» ή το «γεια»;

    Ρογήρε, νομίζω πως το είχε σχολιάσει ο Άγγελος, αλλά δεν έχω κρατήσει σελιδοδείκτη και δεν βρίσκω τώρα το ιστολόγιό του.

  15. Μαρία said

    Ο Άγγελος είχε άλλα εδώδιμα
    http://angelos940.blogspot.com/2009/09/blog-post.html

  16. οἱ παρελθοντικὲς ντομάτες εἶναι οἱ χρονοκάψουλες τῆς φύσεως.

  17. Μπουκανιέρος said

    #11
    Το άρθρο είναι πολύ χειρότερο από την κοτσάνα του «Μίλκι Ουέι», και το θέμα του άρθρου ακόμα χειρότερο από το ίδιο το άρθρο.

    (Βέβαια, σκέφτομαι τώρα, οι οικονομολόγοι θα ήταν πολύ λιγότερο επικίνδυνοι αν ασχολιόντουσαν μόνο με τέτοιου είδους έρευνες – η σοβαρότητα είναι ακριβώς ίδια και στις δύο περιπτώσεις.)

  18. Κώστας Αδαμόπουλος said

    και παρελθοντικές ντομάτες

    http://angelos940.blogspot.com/2008/05/delhaize.html

  19. sarant said

    Γεια σου ρε Κώστα, ήμουν σίγουρος πως το είχα δει αλλά έψαχνα να το βρω και έκανα λάθος στο νούμερο (940)

  20. Servitoros said

    Δεν ξέρω κατά πόσο στέκει, αλλά για τις συγκεκριμένο τύπο ντομάτας έχω δει τον όρο περαστή ντομάτα. Ο αγγλικός όρος στο πακετός είναι επίσης λάθος γιατί έπρεπε να γράφει sieved tomatoes, το sifted αν και παρεμφερής όρος χρησιμοποιείτε για το αλεύρι και όχι για λαχανικά.

  21. #17 Μπουκάν, πέρνα απ’ τα μέρη μου να δεις κάτι σχετικό.

  22. Μπουκανιέρος said

    Να πω και κάτι για το θέμα του ποστ:
    Νόμιζα ότι οι περσινές ξινές ντομάτες κυκλοφορούσαν στην Ελλάδα (με γέλασε το σηματάκι). Αφού όμως είναι κάπου έξω (έστω και στα μεταφραστοχώρια της μπενελούξ) δεν το θεωρώ σκάνδαλο. Απλώς αστειάκι.

    Υπάρχουν πολλά χειρότερα σε ξένα προϊόντα που γράφουν ελληνικά – πολύ συχνό είναι και να μπερδεύουν τα γράμματα, χ αντί για κ, σ αντί για ο και πάει λέγοντας.

  23. SophiaΟικ said

    Κι εγώ εσπαγα το κεφάλι μου να καταλάβω ποιανού σουπερμάρκετ είναι το σημα στο πακετο.
    Παρεμπιπτόντως, προχτές αγόρασα στο σουπερμάρκετ εδω τετραδιακια που γραφουν στο εξώφυλλο μεταξύ άλλων γλωσσών κι ενα φοβερό «Αεξιλόγιο» (αγγλιστί vocabulary). Υποθετω αυτό ακολουθεί το απενταλόγιο και το ατετραλόγιο.

  24. Σοφία, το ατετραλόγιο προέρχεται από το ατετράδυο.

  25. SophiaΟικ said

    Ατετράδυο είναι όπως το Τριώδιο, που προηγείται του τετραδίου και έπεται του διοδίου;

  26. Κάπως έτσι! 🙂

  27. Νομίζω ότι αυτές στα ελληνικά λέγονται «ντομάτες στον τρίφτη». Τουλάχιστον κάποια άλλη εταιρεία έτσι τις πλασάρει…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: