Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η Αίγινα του Βάρναλη το 1921

Posted by sarant στο 10 Φεβρουαρίου, 2010


Προχτές είχα ανεβάσει το προτελευταίο ποίημα του Κώστα Βάρναλη και με την ευκαιρία αυτή έγινε συζήτηση για τη σχέση του ποιητή με την Αίγινα και με τα φιλολογικά του απομνημονεύματα, όπου αφιερώνει ένα μεγαλούτσικο κεφάλαιο στην Αίγινα. Μια αγαπητή φίλη πληκτρολόγησε το σχετικό κομμάτι,  που το ανέβασα στα ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΖΙ, στον ιστότοπό μου.

Όλο το κομμάτι μπορείτε να το διαβάσετε στον ιστότοπο, αλλά  διάλεξα μερικά αποσπάσματα που τα παραθέτω εδώ:

Ένα απόγεμα πήρα το βαποράκι στον Περαία, την περίφημη «Χρυσώ», και πήγα πρώτα στην Αίγινα. Είχα σκοπό, αρχίζοντας από την Αίγινα, να ψάξω γύρω γύρω το Σαρωνικό όσο να εύρω το κατάλληλο μέρος για να κουρνιάσω οριστικά. Ήθελα να είμαι πάντα κοντά στην Αθήνα. Γιατί δεν είχα και πολλήν εμπιστοσύνη στον εαυτό μου. Ήξερα πως εύκολα με πιάνει ο κόρος και η πλήξη. Έπρεπε λοιπόν να μπορώ να παίρνω εύκολα το βαπόρι και να έρχομαι στην πόλη των Θεών, για να μετανιώνω και να φεύγω από την κάμινο του πυρός και της καβαλίνας πίσου στη δροσιά και την ησυχία του πελάου.

   Στην Αίγινα που πρωτοπήγα, εκεί και έριξα άγκυρα για πάντα. Ο βραδινός περίπατος, που έκανα γιαλό γιαλό από την «κολόνα» ίσαμε τον Αϊ-Βασίλη, μου άρεσε πολύ. Νοίκιασα το απάνου πάτωμα (δυο καμαρούλες) σ’ ένα ήσυχο σπιτάκι και ξαναγύρισα στην Αθήνα για να φέρω τα πράματά μου.

Μπορεί τα κορίτσια της Αίγινας να έρχονται κάθε καλοκαίρι, πριν αρχίσει η σαιζόν, στην Αθήνα για να ράψουνε τις καλοκαιρινές τουαλέτες τους (πολύς κόσμος παραθερίζει στο νησί από την πρωτεύουσα και τον Περαία και πρέπει να είμαστε εντάξει!)· μπορεί να περιποιούνται και να μεγαλώνουνε τη φυσική τους ομορφιά με όλα τα τεχνητά μέσα της καλλυντικής επιστήμης, από τα λογής κραγιόνια ίσαμε την τσιμπίδα των φρυδιών· όμως η ψυχή τους είναι γεμάτη Θεό. Δεν έχω συναντήσει σε κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας τόση θρησκευτική μυστικοπάθεια, όση στο γυναικόκοσμο της Αίγινας. Κι έτσι από απλή χρονογραφική περιέργεια σημειώνω πως στην Αίγινα υπάρχουνε δύο μοναστήρια (των γυναικών είναι από τα μεγαλύτερα της χώρας) και επί τουρκοκρατίας η Παλιοχώρα, η τοτεσινή πρωτεύουσα του νησιού, είχε τόσες εκκλησίες, όπως λέει η παράδοση, όσες ημέρες έχει ο χρόνος!

«Κόρτε» ονομάσανε πειραχτικά οι Αιγινήτες το μόλο του Αϊ-Νικόλα, όπου γίνεται ο ταχτικός περίπατος τα απογέματα και μάλιστα τα Σαββατοκύριακα. Μετά το ηλιοβασίλεμα ο συνωστισμός μεγαλώνει κι η φασαρία κι ερωτική περιπάθεια των νέων.

Ο μόλος του Αϊ-Νικόλα είναι το δεξιό μπράτσο του λιμανιού της Αίγινας. Αρκετά φαρδύ, για ν’ ανεβοκατεβαίνουν οι άνθρωποι και μ’ ένα παραπέτο ίσαμε ένα μέτρο προς το μέρος της θάλασσας. Εκεί, που σπάζει ο αγκώνας του μπράτσου σχηματίζεται μια μικρή πλατεία. Στη μια της άκρη είναι το παρεκκλήσι του Αϊ-Νικόλα, που μοιάζει με … καμίνι του ασβέστη και που κάθε άνοιξη το ασπρίζουνε (αυτός είναι όλος του ο στολισμός)· κι αντίκρα στο παρεκκλήσι είναι το καφενείο με το υπόστεγό του, τις καρέκλες του, τα σιδερένια του τραπέζια και το φωνόγραφό του ή το πιάνο του. Γιατί κάθε Σαββατοκύριακο (τα καλοκαίρια, φυσικά), ανάβει ο χορός. Τα ευτυχισμένα ζευγάρια, στόμα με στόμα, δεν έχουνε καιρό να προσέχουνε τα ακάλτσωτα ποδάρια τους. Αυτά τα προσέχουνε και τα τρώνε με τα μάτια τους οι χαζοί της γαλαρίας!…

   Κείνη τη χρονιά, που πρωτοπήγα στην Αίγινα (1921) δεν υπήρχε ακόμα χορός, ούτε ηλεχτρικό φως, ούτε μπαιν-μιξτ. Το καφενείο είχε μια και μοναχή λάμπα ασετιλίνης, που βρώμιζε τη μυρωδιά της άρμης και των φυκιών και που, άμα φυσούσε μπουνέντης, έσβηνε κάθε τόσο. Και τότες τα μάτια συνηθίζοντας στο σκοτάδι βλέπανε καλύτερα ολόγυρά τους. Γιατί στο σκοτάδι κοιτάει άφοβα ο άλλος. Δε φυλάγεται να μην τον ιδούνε, που βλέπει αχόρταγα, γιατί δε φαίνεται!

   Α! Τότες ήτανε μεγάλη ανάγκη να βλέπει κανείς καλά. Η νεότης ζούσε με τα μάτια μονάχα. Και τα μάτια ήτανε τόσο γυμνασμένα στην αναζήτηση των περαστικών, σαν την αστραπή, οραμάτων, που από γενιά σε γενιά αυτά τα μάτια γινότανε μεγαλύτερα και λάμπανε περισσότερο. Κι οι «φιλέλληνες» ξένοι, που κοιτάγανε αυτά τα περίεργα μάτια, βγάζανε το επιπόλαιο συμπέρασμα πως είμαστε λαός ευφυής. Ενώ είμαστε λαός λιμασμένος για όλα, γιατί τα στερούμεθα όλα!

   Τότες οι μπανιέρες των γυναικών ήταν ένα μίλι μακριά από τις μπανιέρες των αντρών. Πώς η φαντασία με τ’ αχαλίνωτα σκιρτήματά της να μη συμπληρώνει τα κενά της φτωχής, της μίζερης, της εχθρικής πραγματικότητας!

Για τη συνέχεια σας παραπέμπω στον ιστότοπο. Να σημειώσω ότι προσαρτημένα στο κεφάλαιο για την Αίγινα είναι δυο μικρά στιγμιότυπα, περιγραφές ανθρώπων που έζησαν στο νησί, ενός πρώην μητροπολίτη κι ενός Ιταλού τυχοδιώκτη, καθώς και η αφήγηση για το πώς οι Αιγινήτες γιόρτασαν τη… σύλληψη του Κεμάλ το 1922.

20 Σχόλια to “Η Αίγινα του Βάρναλη το 1921”

  1. Βρὲ Δέσποτα βάζεις κι ἐσὺ ἕνα δροσερὸ καλοκαιρινὸ θέμα μεσοῦντος τοῦ χειμῶνος μὲ μιὰ βαριὰ γοτθικὴ ἀτμόσφαιρα (στὴν Θεσσαλονίκη τοὐλάχιστον) κι ἐν ᾦ μείζονες ἰδεολογικὲς διαμάχες ἀπορροφοῦν καὶ τὴν τελευταία ἰκμάδα τῆς μαχητικότητος τῶν θαμώνων! Ὅταν ὑπηρετοῦσα στὴν Ἀθήνα γιὰ 40 μέρες περίπου ἤθελα πολὺ νὰ πάω στὴν Αἴγινα ποὺ γιὰ μένα εἶναι terra ignota, ἀλλ’ οἱ μὲν Ἀθηναῖοι συνἀδελφοι τὴν εἶχαν φάει μὲ τὸ κουτάλι καὶ δὲν ψήνονταν οἱ δὲ ἐπαρχιῶτες συνάδελφοι προτιμοῦσαν ἄλλου εἴδους χαρὲς καὶ διασκεδάσεις τοῦ κλεινοῦ ἄστεος.

  2. Βαρυοπλίτης δόκιμος ήσανε, Κορνήλιε;
    Ε, από το Χαϊδάρι στην Αίγινα είναι μεγάλος δρόμος.
    Κι εγώ έχω χρόνια να πάω…

  3. Μαρία said

    Η παρατήρηση για το οφθαλμόλουτρο και τους φιλέλληνες θυμίζει τηρουμένων των αναλογιών τον «Ηγεμόνα εκ Δυτικής Λιβύης»

  4. sarant said

    Κορνήλιε, αν βρεις ευκαιρία να πας -βέβαια εγώ δεν είμαι αμερόληπτος διότι είναι η μητέρα μου από εκεί.

    Το καλοκαίρι ελάτε, που θα είμαι κι εγώ 🙂

  5. Ὄχι, πλέον οἱ βαρυοπλῖται μετεκπαιδεύονται μετὰ τὴν ΣΕΑΠ ἐντὸς τοῦ ἰδίου στρατοπέδου. Καὶ μὲ τοὺς περιορισμοὺς τοῦ ΥΕΑ (ὕπνος μέσα στὸ στρατόπεδο).

  6. Δέσποτα ὰν ἔχῃ καλὸ φυστίκης Αἰγίνης θὰ ἔρθω!

  7. sarant said

    Το φιστίκι όμως βγαίνει τέλη Αυγούστου – αρχές Σεπτεμβρίου κι εγώ θα είμαι εκεί έως τις 15 🙂 αλλά κάτι θα βρούμε.

  8. Μπουκανιέρος said

    Α, το φιστίκωμα από κει βγαίνει;

  9. Μαρία said

    Φαίνεται οτι στο Νότο αντί για μπινελίκια έδιναν φιστίκια με υ.
    Γι’ αυτό κι ο Νικοκύρης απόκτησε τη συνήθεια να φεύγει το δεκαπενταύγουστο.

  10. Voulagx said

    και το φυστικοβουτυρο απο κει βγαινει;

  11. Voulagx said

    Το «μπαιν-μιξτ» τι ειναι; Ξερει κανεις;

  12. sarant said

    Είναι μικτά μπάνια, όταν επιτράπηκε να κάνουν μπάνιο άντρες και γυναίκες στην ίδια παραλία.

  13. Μαρία said

    Το φυστικοβούτυρο γίνεται απο τ’ αράπικα. Άλλωστε αυτοί που φιστίκωναν, λέει ο Πετρόπουλος, οτι μούλιαζαν κουκούτσια απο κυδώνια και χρησιμοποιούσαν το ζελέ.

    Για τα μπαιν θυμήσου το Μακρή και τα κορίτσια του στη θεία απ’ το Σικάγο που τις πήγε στα μιξτ.

  14. Αγγελος said

    Τη λεξη μπαιν-μιξτ την έμαθα όταν κάποτε (γύρω στο 1965) ξεσπάθωσε ο Καντιώτης εναντίον τους. Ως τότε δεν είχα βέβαια φανταστεί ότι μπορούσαν τα μπαιν να μην είναι μιξτ!

  15. Μπουκανιέρος said

    Ξαφνιάζομαι που κάποιοι δεν ήξεραν το μπαιν-μιξτ. Εντάξει δεν είμαι τόσο γέρος (Μαρία 🙂 ) αλλά όταν ήμουν παιδί οι παλιοί έλεγαν άπειρες ιστορίες γι’ αυτόν τον ξεχασμένο σήμερα πόλεμο (κάπως σαν τους καβγάδες για το γυμνισμό στην εποχή μας, και μάλιστα με τα ίδια ακριβώς επιχειρήματα).

    Προσθέτω τη γραφική πληροφορία ότι, τον καιρό των χωριστών μπάνιων, υπήρχε κι η οψιόν του οικογενειακού. Δηλ. στις πλαζ χώριζαν τη θάλασσα με κάτι σαν ξύλινα κουτιά, κι εκεί μπορούσες να κάνεις μπάνιο π.χ. με τη γυναίκα σου και τα παιδιά σου, χωρίς να μιξταριστείς.

  16. Ηλεφούφουτος said

    Τώρα δεν θέλω να στενοχωρήσω τον Μπουκάν αλλά θυμήθηκα τότε που σε μια καλοκαιρινή παρέα το ‘χαμε βρει για να γελάμε ένα βράδυ, κάθε τόσο κάποιος από μας να αναλαμβάνει να κάνει την περσόνα του πολύ παλιού (αυτού που δεν είναι πια dans le coup, να το πω στη γλώσσα της διπλωματίας) που βρέθηκε ξαφνικά στο Σούπερ Παραντάις, Μύκονος, και περιέγραφε αυτά που είδε, κι όταν αυτός που έπαιζε το ρόλο χρησιμοποίησε και τη λέξη μπεν-μιξτ, έπεσε το γέλιο της αρκούδας. Όπως γελάς με το εύρημα που δείχνει ότι κάποιος μπήκε για τα καλά στο πετσί του ρόλου.
    Με άλλα λόγια το μπεν-μιξτ το έχω συνδέσει με την ιδιόλεκτο (άρα και το σύμπαν) ανθρώπων γενιάς πολύ προωθημένης (μαζί π.χ. με το γκαζοζέν και τα ανδρικά ολόσωμα μαγιό με ρίγες).

  17. Μαρία said

    Κι εγώ ξαφνιάστηκα αλλά μόνο με τον Άγγελο, πώς και δεν άκουγε ιστορίες απ’ τους παλιούς.
    Ο Βουλαγξ όμως είναι ορεσείβιος. Μη κοιτάς που εσύ είχες δίπλα τη θάλασσα. Είχα συμφοιτήτρια Κρητικιά που δεν ήξερε μπάνιο ούτε βέβαια είχε μπει στη θάλασσα, γιατί στο χωριό τους πίστευαν οτι τα μπάνια είναι για τις πουτάνες.

  18. Μαρία said

    Καλά Ηλεφού, το ξέρουμε οτι είσαι μικρός. Βλέπεις ωστόσο οτι ήξερες τη λέξη.

  19. […] Η Αίγινα […]

  20. […] https://sarantakos.wordpress.com/2010/02/10/barnalisaigina/ […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: