Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα κεριά τα σπαρματσέτα, λοιπόν

Posted by sarant στο 7 Απριλίου, 2010


Όπως ωραία ξεστρατίζουν οι κουβέντες στα ιστολόγια, έτσι και σε ένα νήμα που είχαμε τις προάλλες για τους Σουλιώτες έφτασε η συζήτηση, ύστερα από 150 περίπου σχόλια, στα σπαρματσέτα. Και μας παρουσίασε ο Γιώργος ο Μπαλόγλου ένα γιουτουμπάκι με τη Ρόζα Εσκενάζη να τραγουδάει «Τα κεριά τα σπαρματσέτα», σε μιαν εκτέλεση που την αγνοούσα:

http://www.youtube.com/watch?v=IpCEmdv7wg0

Στην πραγματικότητα νομίζω πως δεν είναι ένα συγκεκριμένο ρεμπέτικο τραγούδι, με επώνυμο δημιουργό, αλλά συρραφή από μουρμούρικα δίστιχα. Εδώ βρίσκω μια παραλλαγή, εκτέλεση σύγχρονη του Μπάμπη Τσέρτου, όπου αναφέρεται ότι η πρώτη ηχογράφηση έγινε το 1927 στην Αμερική, και έχει και το γνωστό απ’ αλλού δίστιχο «λέου-λέου-λέου λέου, ντενεκές του πετρελαίου»:

http://www.youtube.com/watch?v=9KXJJQBB5cw

Υπάρχει βέβαια και το «Που’ σουν μάγκα το χειμώνα», που το ξέρουμε από τον Μουφλουζέλη.

http://www.youtube.com/watch?v=lxaYZTUDvbM

Εκεί ακούγεται το «άναψέ το κι έσβησέ το, το κερί το σπαρματσέτο», όπως επίσης και το άλλο πασίγνωστο αδέσποτο δίστιχο «ήμουνα στη γη βελόνι, που πατάς και σ’ αγκυλώνει».

Πρέπει να υπάρχει και παροιμιακή φράση με το κερί το σπαρματσέτο, αν κρίνω από το παρακάτω απόσπασμα από τη Δροσούλα του Τόλη Καζαντζή, που αναφέρεται στον μεγάλο Δαλαμάγκα (τα πλάγια δικά μου):

Τα «Κούτσουρα», πάλι, πήγαν να το γυρίσουνε σ’ ένα πράμα που διόλου δεν του πήγαινε ούτε του Δαλαμάγκα ούτε της Σαλονίκης· γκαρσόνια ψαλιδόκωλοι με μπακαλιαράκια-σκουράντζο, άσπρα-μπουζάτα τραπεζομάντιλα και «καλέ άντες». Στο τέλος, πέρασαν λουκέτο κι ο Δαλαμάγκας τ’ άναψε, που λεν, το σπαρματσέτο, μέρα μεσημέρι κι απόμεινε ρέστος. Στην αρχή, έτσι για ψυχικό, του δίναν καναδυό μεροκάματα τη βδομάδα, κάτι παλιά, τελευταία γκαρσονάκια του, κάτι λιμάρικα χασαπόσκυλα εκεί, που είχανε γεμίσει τα δόντια τους ψίχα από  ψωμί στο μαγαζί του επί κατοχής και τώρα τανιότανε σα μαγαζάτορες που γίνανε. Και ποιος; Ο Δαλαμάγκας παρακαλώ, που επί κατοχής είχε περάσει από τα χέρια του όλο το χρήμα της Σαλονίκης. Αλλά τι χέρια; τρύπια. Όπως του ’ρθανε όλα στο έτσι, πάλι στο έτσι φύγανε.

Πρέπει να υπάρχει φράση, αλλά δεν την ξέρω -κι όποιος την ξέρει να μου την πει. Εγώ στα κιτάπια μου έκφραση με τη λέξη «σπαρματσέτο» δεν έχω. Υπάρχει η γαλλική brûler la chandelle par les deux bouts, κατά λέξη «καίω το κερί κι απ’ τις δυο άκρες», που λέγεται για όποιον κάνει αλόγιστες σπατάλες, αλλά δεν είναι το ίδιο.

Αλλά ας γυρίσουμε στο σπαρματσέτο. Το σπαρματσέτο είναι το κερί το φωτιστικό, το στεατικό όπως λέγεται, όχι το μελισσοκέρι. Λέγεται και αλειμματοκέρι (άλειμμα ήταν το ζωικό λίπος). Εμείς το πήραμε από το ιταλικό spermaceti, που είναι απαράλλαχτο το μεσαιωνικό λατινικό spermaceti (κατά λέξη «σπέρμα φάλαινας»), που πέρασε έτσι και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες. Η λατινική λέξη δεν είναι ακραιφνές δάνειο από τα ελληνικά, αλλά ελληνογενής κατασκευή, από το σπέρμα και το κήτος. Οι πρώτοι φαλαινοθήρες πίστευαν ότι αυτή η ημίρρευστη κηρώδης άσπρη ουσία που βρισκόταν άφθονη στο κεφάλι ορισμένων ειδών φάλαινας ήταν το σπέρμα της φάλαινας, και από εκεί προήλθε η λέξη spermaceti, που στα ελληνικά αποδόθηκε σπερματοκηρός.

Σήμερα ξέρουμε φυσικά ότι η ουσία αυτή δεν είναι σπέρμα (ωστόσο, αν δεν κάνω λάθος, δεν είμαστε βέβαιοι για τον ακριβή ρόλο της στον οργανισμό της φάλαινας), αλλά η λαθεμένη εξήγηση μένει ζωντανή στην ετυμολογία της λέξης. Το spermaceti είναι πολύτιμη ουσία που βρήκε κυριολεκτικά δεκάδες εφαρμογές στα καλλυντικά, στη βιομηχανία, στα φαρμακευτικά προϊόντα, και που έφερε επανάσταση στα κεριά όταν στα τέλη του 18ου αιώνα η φαλαινοθηρία το παρήγε σε ικανές ποσότητες, μια και τα σπαρματσέτα δεν μαλάκωναν εύκολα με τη ζέστη ή τον καλοκαιρινό ήλιο. Περί το 1850 εμφανίστηκαν τα κεριά από παραφίνη, που τα υποκατέστησαν σε μεγάλο βαθμό.

Κατά το ΛΚΝ, δηλαδή το λεξικό Τριανταφυλλίδη, η λέξη στα ελληνικά έγινε ουδέτερο επειδή το ιταλ. spermaceti θεωρήθηκε πληθυντικό αρσενικού, οι σπερματσέτοι > ο σπερματσέτος > τον σπερματσέτο > το σπερματσέτο. Το ε έγινε α με αφομοίωση. Ο τύπος «το σπερματσέτο» ακούγεται ακόμα αλλά πολύ λίγο. Πάντως, τον βρίσκω μεταξύ άλλων και σ’ ένα διήγημα του μυτιληνιού συγγραφέα (και οικογενειακού φίλου) Κώστα Μάκιστου: Άναψα το σπερματσέτο μου κι έκρυψα το πρόσωπό μου στις παλάμες.

152 Σχόλια προς “Τα κεριά τα σπαρματσέτα, λοιπόν”

  1. SophiaΟικ said

    Επειδήεγώ στη λογοτεχνία την έχω συναντήσει κυρίως τη λέξη, νόμιζα ότι είναι κάποιο είδος φωτιστικού για εκδρομές και κατασκηνώσεις, με δικό του αναπτήρα (τι σου είναι η φαντασία των παιδιών), και πολύ αργότερα προσεξα ότι έλεγαν έτσι τα κεριά της κουζίνας, που τα έχουμε μην γίνει καμιά διακοπή ρέυματος.

    Αγγλιστί burn the candle at both ends σημαίνει ξενυχτάω δουλευοντας.

  2. Ο τύπος σπερματσέτο χρησιμοποιείται και στην εξαντλητική μετάφραση του Μόμπυ Ντικ από τις εκδόσεις Gutenberg.

  3. Μπουκανιέρος said

    Σπερματσέτο το ξέρω. Τώρα μόλις συνειδητοποίησα ότι λέγεται και με «α»…

  4. sarant said

    Jago, μου άρεσε το «εξαντλητική»!

    Μπουκάν, είσαι ασφαλώς αντίπαλος της αφομοίωσης, αν κρίνω από το ότι επίσης λες «ρεπανάκι» 🙂

  5. εξαντλητική μετάφραση του Μόμπυ Ντικ από τις εκδόσεις Gutenberg.»
    εχω την εντυπωση οτι ηταν καλή η μεταφραση … Μου αρεσε..οπως και ο Μομπυ Ντικ βεβαια

  6. Κάπου πρόσφατα διάβασα ὅτι ὁ Μέλβιλ εἶχε κάνει κι ἕνα περασματάκι ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκη.

  7. Ἐπίσης ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἁπλῶς μεταφρασμένη ὑπάρχει θαρρῶ καὶ ἡ ἐξαντλητικῶς ὑπομνηματισμένη ἔκδοσι. Μήπως ὁ Τζάγκο ἐννοοῦσε αὐτό;

  8. Συγνώμη για την εκφραστική παρεκτροπή, νόμιζα ότι ήμουν σαφής. Εξαντλητική μετάφραση με την έννοια ότι είναι η πρώτη πλήρης του έργου στην ελληνική γλώσσα, 900 σελίδες έναντι των 200σέλιδων παιδικών εκδόσεων είναι χαώδης διαφορά. Αλλά και με τις πλούσιες υπομνήσεις στην πολυτελή έκδοση, αλλά πανάκριβη, του έργου που λέει ο Κορνήλιος.

  9. π2 said

    Κορνήλιε (#6), πράγματι.

  10. Απ’ ό,τι διαβάζω πρόχειρα, αυτό δεν είναι περασματάκι που έκανε ο Μέλβιλ αλλά ολόκληρη περιήγηση. Συγχαρητήρια Π2 για την ανακάλυψη.

  11. Το σπαρματσέτο μετά το Μόμπυ Ντικ (πρόπερσι) το συνάντησα σε άλλα δυο έργα. Δυστυχώς δεν θυμάμαι που, ούτε καν αν ήταν σε μεταφράσεις ή πρωτότυπα κείμενα, είχα μείνει πάντως με την εντύπωση ότι η χρήση του ήταν σχετικά κοινή. Είμαι σίγουρος για το «άλλα δυο έργα», όπως είμαι σίγουρος ότι το «σταβέντο» το απάντησα στο Σκαρίμπα (πολύ πρόσφατα) μετά το Μόμπυ Ντικ.

  12. Μπουκανιέρος said

    #4
    Έτσι φαίνεται… Μάλλον είναι τοπικισμός (;).
    (Σίγουρα είναι τοπικισμός η προτίμηση για το e αντί του i, σε λέξεις όπως π.χ. σερτάρι.)

  13. π2 said

    Είναι και τα Ημερολόγια του Μέλβιλ στα γκουγκλοβιβλία (τα της Θεσσαλονίκης σελ. 54-57. Στη σελ. 55 περιγράφει, πολύ ελλειπτικά, τις Ενκαντάδας (noble Greek edifice… 3 columns &c. used as gateway &c. of a Jew’s abode). Πάντως, οι Encantadas του Μέλβιλ (1854) δημοσιεύθηκαν πριν το ταξίδι του (1856), οπότε μην σας μπαίνουν ιδέες.

  14. Μισίρκωφ said

    σε όλες τις χώρες θεωρούν τα γλωσσικά δάνεια τιμητικό πλούτο…
    ατυχώς στη χώρα μας οι μη ελληνικής προέλευσης λέξεις , ιδιαίτερα γειτονικών επίσημων γλωσσών θεωρούνται ντροπή με αποτέλεσμα να αποσιωπείται αυτή η καταγωγή…
    επειδή τελευταία γνώρισα μερικούς συμπολίτες μας τούρκους της δυτικής θράκης διεπίστωσα υπερβολικά μεγάλο αριθμό τουρκικών δανείων της ελληνικής γλώσσας..
    μήπως θα μπορούσε να φωτισθεί αυτό το θέμα από σχολιαστές , κυρίως προσφυγικής τουρκογενής προέλευσης?
    μήπως μία σχετική μονογραφία θα ήταν ιδιαίτερα πολύτιμη για την γλωσσική μας αυτογνωσία?

  15. Μαρία said

    Δηλαδή εγώ που λέω σπαρματσέτο πρέπει ν’ αρχίσω να λέω και ραπανάκι;

    14, τη γαλοπούλα τη λέγαμε παλιά μισίρκα. Ξέρεις κάτι; Να είναι μισιρλού (απ’ το Μισίρι) μου φαίνεται απίθανο.

    Αυτό το ποστ γράφτηκε εξαιτίας του Κήτους του Τίποτε 🙂

  16. π2 εξαιρετική η ανακαλυψη σου ..Την εκαν φυσικά αναρτηση με τιμητική αναφορά στον εξερευνητη του διαδικτυου
    http://nosferatos.blogspot.com/2010/04/herman-melville.html

  17. sarant said

    Μαρία, η μισίρκα είναι βουλγάρικο δάνειο θαρρώ, αλλά στο Μισίρι αναφέρεται. Αυτό το πουλί ο καθένας θεωρεί ότι έρχεται απ’ αλλού.

  18. π2 said

    Καλά βρε παιδιά, δεν έκανα και καμιά σπουδαία ανακάλυψη, ένα άρθρο παρέθεσα, και μάλιστα καθηγήτριας του ΑΠΘ. Θυμόμουν, όπως ο Κορνήλιος πως Κάπου είχε πάρει το μάτι μου κάτι για τον Μέλβιλ όταν έψαχνα για κάτι Αμερικανούς ιεραποστόλους στη Θεσσαλονίκη τον 19ο αιώνα, έκανα ένα γούγλισμα και το βρήκα εντός ολίγων δευτερολέπτων. Τα εύσημα στους Larry Page και Sergey Brin, όχι σε μένα.

  19. Αφού είπαμε αραποσίτι το καλαμπόκι και κούρκο<Τούρκο το διάνο, γιατί όχι και μισιρλού τη γαλοπούλα;

  20. Αν θέλετε να σκανάρω μερικές σελίδες από Μέλβιλ για το σπερματσέτο σφυρίξτε.

  21. π2 said

    Νίκο, φιρί φιρί το πας για επίθεση των τρολ («βουλγάρικο»). 🙂

  22. «…έβγα λίγο απ’ το πορτάκι μ’ ένα σπαρματσέτο»

  23. #19
    Αραποσίτι, ελληνικότατη λέξη. Στην Κρήτη υπάρχει ο τύπος «ξενικόσταρο», επίσης ελληνικότατος.

  24. http://themanwithoutapast.blogspot.com/2010/01/blog-post_06.html

    σπαρματσέτο, γαλοπούλα καὶ Βάρναλης 3 σὲ 1.

  25. Μαρία said

    17,19 Μια εκσλαβισμένη μισιρλού. Οι Τούρκοι και το καλαμπόκι μισίρ το λένε. Η Αίγυπτος με κεφαλαίο, το καλαμπόκι με μικρό.

  26. Μαρία said

    μου έφαγε η μαρμάγκα τον Εμπειρίκο
    Νικοκύρη, αν είναι άδεια, σφύρα, να το ξαναγράψω.

  27. π2 είπε
    7 Απριλίου, 2010 στο 16:30

    Καλά βρε παιδιά, δεν έκανα και καμιά σπουδαία ανακάλυψη, …»

    Ωχ! ειναι και σεμνος ο Π 2….μας εχει κατασκλαβωσει …

  28. sarant said

    Μαρία, δυστυχώς η κοιλιά της μαρμάγκας είναι άδεια 😦

    Jago, αν δεν είναι κόπος, σκάναρε.

  29. Μαρία said

    Όποιος θέλει να το διαβάσει ολόκληρο, γουγλίζει τον τίτλο ΠΥΡΣΟΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΤΟΥ ΥΠΕΡΤΑΤΟΥ ΦΑΡΟΔΕΙΚΤΟΥ
    …και όπου ποθούσαμε να μας δεχτούν, μεσ’ στης ολόχρονης ισημερίας την μαγεία, του Ειρηνικού οι κόρες, του Ειρηνικού – ο Χέρμαν Μέλβιλ! – οι παραδείσιες θυγατέρες, οι εξαίσιες Φαγιαουαίη, ελπίζοντας να συναντήσουμε, όχι σαν φαλαινοθήραι, όχι σαν τον Αχάμπ εχθροί, μα τουναντίον, σαν φίλοι θερμοί και αληθινοί, την Άνασσα των ωκεανών με το υγρόν λοφείον, το άσπρο πλεούμενο σπερματικό βουνό (ω χαίρε, χαίρε Moby Dick!), την Άσπρη Φάλαινα ελπίζοντας να βρούμε την ρήγισσα των βαθέων βυθών και πάσης φωτεινής επιφανείας, την Άσπρη Φάλαινα, την Άσπρη αφρόεσσα Αφροδίτη (Χαίρε, ω Παφλάζουσα, χαίρε, ω, χαίρε Αναδυομένη!) όραμα θείον, Άνασσα Πρώτη, κόρη της απολύτου αθωότητος, της απολύτου ελευθερίας, της απολύτου ηδονής – κήτος, ω κήτος που μόνον εσύ, ως σήμερα, κρατάς ακόμη κάτι, απ’ την αυγή της Υδρογείου, απ’ τις αρχές της προϊστορίας, κάτι από την δύναμι την γνησιότητα και την απόλυτη αλληλεγγύη με την φύσι, κάτι από το μεγαλείον και τους τιτανικούς ρυθμούς της ανυπόκριτης εκείνης εποχής των βροντοσαύρων και τυραννοσαύρων.

  30. π2 said

    Τα γκουγκλοβιβλία μου έλυσαν και μια φαλαινοθηρική απορία.

    Τα λεξικά λένε ότι ο όρος spermaceti μαρτυρείται στα παλαιά αγγλικά ήδη από τον 15ο αι., ενώ και στα γαλλικά μαρτυρείται τουλάχιστον από το 1509. Αλλά η οργανωμένη φαλαινοθηρία αρχίζει από τις αρχές του 18ου αιώνα, και δυσκολευόμουν να φανταστώ ότι υπήρχε τόσο σπέρμα κήτους προ οργανωμένης φαλαινοθηρίας ώστε να χρησιμοποιηθεί για την ουσία αυτή νεολατινικός όρος. Και όμως, φαίνεται τελικά πως και πριν από την οργανωμένη φαλαινοθηρία της νεωτερικότητας, μια χαρά τις κυνηγούσαν τις φάλαινες.

    Επ’ ευκαιρία, τις φάλαινες τις γνώριζαν και στην ελληνική αρχαιότητα. Τις αναφέρει ο Αρριανός και ο Διόδωρος, και όχι μόνο. Το σχετικό υλικό (φιλολογικό και αρχαιολογικό) συγκεντρώνουν οι J. K. Papadopoulos και D. Ruscillo, «A ketos in early Athens: an archaeology of whales and sea monsters in the Greek world», American Journal of Archaeology 106 (2002) 187-227 (στο οποίο θα έχω ηλεκτρονική πρόσβαση αύριο).

  31. Μαρία said

    Τις μπαλένες όμως, που οι νότιοι τις λένε και μπανέλες, τις πήραμε αργότερα.

  32. nikosl said

    Δεν ξέρω αν χρησιμοποιείται ευρέως, πάντως στην οικογένειά μου το σπαρματσέτο (πολυ καν μάθω τι σημαίνει) το άκουγα ως υποτιμητικό χαρακτηρισμό μικρόσωμων ανθρώπων: πχ «φώναζε μέσα από το αυτοκίνητο, αλλά όταν βγήκε, είδαμε τι σπαρματσέτο ήτανε».

  33. gbaloglou said

    #30:

    Φυσικά και τις κυνηγούσαν τις φάλαινες, και με καγιάκ ακόμη — δεν έχεις (πχ) ακούσει την ιστορία των Makah;

  34. Μπουκανιέρος said

    #32
    Όπως σπιρτόξυλο;

  35. Μαρία said

    34 Για χοντρούς δε πιάνεται.

  36. Νέος Τιπούκειτος said

    @15: υτό το ποστ γράφτηκε εξαιτίας του Κήτους του Τίποτε

    Αχ, Μαρία μου, μόνο εσύ αναγνωρίζεις το μεγαλείο μου…

  37. Nicolas said

    Incandadas και Σαλονίκη:
    http://sobraluz.blogspot.com/2008/03/incandadas.html
    (από τη φιλενάδα (;) του φίλου μας που κάνει βουτιές προς τα κάτω, αυτή προς τα πάνω).

    Κήτη έχει στο Αιγαίο και σήμερα (δεν λέω για τις κυράτσες στην παραλία! δεν ντρέπεστε, α, να χαθείτε, παλιόπαιδα!). Αν μου δώσουν την άδεια (όχι τα κήτη, αυτοί που τα μελετούν) θα σας δώσω εκτενέστερες πληροφορίες.

  38. Nicolas said

    Καλύτερα να σου βγει το όνομα παρά το πάχος!

  39. Μαρία said

    Τιπού, έβαλα κι Εμπειρίκο στο 29 «κήτος, ω κήτος…»

  40. Μπουκανιέρος said

    Μαρία, αν ερμηνεύω σωστά το σχ. 15, λες «ρεπανάκι», έτσι;
    Το λέω για να τ’ ακούσει ο Νικοκύρης, που σε μια σχετική κουβέντα προσπαθούσε να με βγάλει ανθυπομειονότητα υπό εξαφάνιση, κάτι σαν τους αρβανιτόφωνους αρβανίτες περίπου.

  41. Μαρία said

    Πολύ σωστά ερμηνεύεις. Μόνο οι χαμουτζήδες πρέπει να λεν ρα…

  42. Κι εγώ ραπανάκι το ξέρω, αλλά και τον Αντώνη Ρεπάνη.
    Επευκαιρία, Μαρία, ποιο ήταν αυτό το βιβλίο που είχε μια συλλογή ινδικών τραγουδιών που πέρασαν στα ελληνικά λαϊκά;

  43. Μαρία said

    Έφτασε…
    http://www.elinepa.org/habadzipage.htm

  44. Ευχαριστώ!

  45. Μαρία said

    Α με τη Λένα έχετε και κάτι κοινό. Την πρώτη ινδική γλώσσα την έμαθε απο Ινδούς συγκατοίκους της, όταν ζούσε εκεί που βρίσκεσαι τώρα.

  46. Θὰ τὸ ξεχνοῦσα! Οἱ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐκολγῶν ἐφοδιάζονται σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ μὲ ἰσπανικὸ κηρὸ (βουλοκέρι) καὶ μ’ἕνα παραφινοκέρι]γιὰ νὰ μὴ παρακωλυθῇ ἡ καταμέτρησι σὲ περίπτωσι διακοπῆς τοῦ ῥεύματος. Κι ὅμως αὐτὸ τὸ παραφινοκέρι στοὸν κατάλογο τῶν ἀντικειμένων ποὺ παραλαμβάνει ὁ ἀντιπρόσωπος ὀνομάζεται «σπαρματσέτο». Προφανῶς κατάλοιπο ἀπὸ τὴν ἐποχὴ ποὺ ὄντως ἦταν σπαρματσέτο.

  47. Μαρία, ναι, το είδα στο σάιτ της. Μικρός ο κόσμος! Ξαδέρφη σου είπες οτι είναι;
    (Κι όπως λένε και οι Τεξανοί και οι Ινδοί φίλοι μου εδώ: We have lots of cowboys and lots of Indians in the energy business in Texas!)

  48. LandS said

    Άσχετο: η «Ισπανία» ως προερχόμενη από το λατινικό «HISPANIA» δεν θέλει δασεία;
    Άρα και το «ισπανικός»;

  49. sarant said

    Ναι, η Ισπανία έπαιρνε δασεία.

  50. π2 said

    Το άρθρο που σημείωσα στο #30 αποτελεί τη δημοσίευση ενός θραύσματος από ωμοπλάτη φάλαινας που βρέθηκε σε αποθέτη της αθηναϊκής Αγοράς και το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως κοπτικό εργαλείο πριν από το 850 π.Χ. Στο άρθρο γίνεται συχνή αναφορά στον Μέλβιλ, όχι μόνο στην προμετωπίδα του, αλλά και για την ταξινόμηση των φαλαινών, καθώς το εργαλείο της Αγοράς προέρχεται από πτεροφάλαινα (Balaenoptera physalus, fin whale), το δεύτερο μεγαλύτερο είδος φάλαινας, από αυτά που ενδιέφεραν τον Μέλβιλ (αν και, ειδικά η πτεροφάλαινα, είναι τόσο γρήγορη που δεν την κυνηγούσαν συχνά, όπως ομολογεί και ο Μέλβιλ: «Very shy; always going solitary; unexpectedly rising to the surface in the remotest and most sullen waters; his straight and single lofty jet rising like a tall misanthropic spear upon a barren plain; gifted with such wondrous power and velocity in swimming, as to defy all present pursuit from man; this leviathan seems the banished and unconquerable Cain of his race, bearing for his mark that style upon his back. » .

    Εκτός από την επισκόπηση συναφών αρχαιολογικών ευρημάτων και την εικονογραφία κητών και θαλασσίων τεράτων στην αρχαιότητα, οι συγγραφείς του άρθρου αποδελτιώνουν και τις σχετικές γραμματειακές πηγές. Αφήνω κατά μέρος τα ομηρικά κήτη και το κήτος της Ανδρομέδας, τα θηρία των θαλασσών γύρω από τον Άθω που ήξερε ο Ηρόδοτος και την κητώεσσα Λακεδαίμονα του Ομήρου, αφήνω την Κητώ, μάνα των μισών θαλασσινών τεράτων, και κρατώ δύο χωρία για φάλαινες. Το ένα (Προκόπιος, Υπέρ των Πολέμων 7.29.9-16) μας πληροφορεί για μια φάλαινα με όνομα, όπως ο Μόμπυ Ντικ. Ο Πορφύριος λοιπόν ήταν μια φάλαινα γύρω στα 15 μέτρα που λυμαινόταν το Βυζάντιο, βυθίζοντας καράβια και ταλαιπωρώντας ναυτικούς για 50 χρόνια, μέχρι που προσάραξε παρασυρμένη από την πείνα της (έντεκα αιώνες μετά, ο Εβλιγιά Τσελεμπή επιβεβαιώνει την παρουσία φαλαινών στην περιοχή, όταν περιγράφει πώς οι ιχθυοπώλες της Πόλης επειδεικνύουν μεγάλα ψάρια και αντικείμενα από κήτη στα μαγαζιά τους). Το άλλο χωρίο (Αρριανός, Ινδ. 30.1-9) μας περιγράφει τον τρόμο των Μακεδόνων του Νεάρχου απέναντι στις μεγάλες φάλαινες που συνάντησαν στον πλου τους και πώς κατάφεραν με ομαδική πειθαρχία και επιδέξιες μανούβρες να τις προσπεράσουν και να γλιτώσουν την καταστροφή.

    Μέλβιλ, Θεσσαλονίκη, Μέγας Αλέξανδρος, Incantadas, Encantadas, φάλαινες με ονοματεπώνυμο, υπάρχει εδώ όλο το υλικό για ένα ωραιότατο λερναίο. Μην ακούτε τους ξενέρωτους Αμερικανούς που ισχυρίζονται πως το βιβλίο που τους έβαλε στον λογοτεχνικό χάρτη το εμπνεύστηκε ο Μέλβιλ από την πραγματική ιστορία του φαλαινοθηρικού Έσσεξ και την εξίσου πραγματική ιστορία του Μότσα Ντικ της Χιλής. Η Ελλάδα και η Μακεδονία ξακουστή του Αλεξάνδρου η χώρα ήταν η έμπνευσή του. Μπορεί να χάσαμε για μια ψήφο την καθιέρωση της αρχαίας ελληνικής στο Κογκρέσο, αλλά θα τους υφαρπάξουμε τον Μόμπυ Ντικ, των Γιάνκηδων. 😀

  51. Μαρία said

    Πιδύε, μεγάλε φαλαινολόγε, Πορφύριος ε;
    Αμ έτσι εξηγούνται όλα : «Νέος άγγλος στρατιώτης εκατασπαράχτηκε απο έναν πόρφυρα -έτσι ονομάζεται εις την Κέρκυρα το θαλασσινό τέρας, το λεγόμενο σμπρίλιος, σκυλόψαρο, και με το αρχαίο όνομα, σωζόμενον ακόμη, καρχαριάς…»

  52. π2 said

    Αμάν, Μαρία, δεν πήγε ο νους μου στον Σολωμό. γλυκά. Μένει να βάλουμε κάπου και τον Τιπούκητο για να δέσει το γλυκό. 😛

  53. π2 said

    (Ξέρετε τώρα, παρόραμα κλπ.)

  54. Μαρία said

    Καλά ο Τιπού έχει την τιμητική του.
    Πιδύε, χρόνια έσπαζα το κεφάλι μου γι’ αυτό το σκυλόψαρο κι έλεγα οτι οι τρελοκορφιάτες θα το φαντάζονται στο χρώμα της πορφύρας.

  55. Ἱσπανία, Οὑγγαρία, Ἑλουητία, Ἁβάνα, κλπ ὅλα αὐτὰ τὰ δασύνω. Μπῆκε ψιλή, ἀλλὰ πῶς στὸ διάολο τὸ εἶδες; Μὲ μεγεθυντικὸ φακὸ διαβάζεις; 🙂

  56. Σε μη «εξαντλητική» μορφή…

    http://www.imagebam.com/image/527db275526543
    http://www.imagebam.com/image/ec112f75526549
    http://www.imagebam.com/image/04043075526555

  57. sarant said

    Πιδύε, Μαρία, δεν ήξερα τίποτα για φάλαινες και Πορφύριο, εξαιρετικά ενδιαφέρον!

  58. sarant said

    Στάζι, πολύ καλή η προσφορά!

  59. Πάντως τὸ ἐξαντλητικὸ τὸ διάβαζα πέρυσι.

  60. 51, για τον πόρφυρα:

  61. #60 Νοσφερᾶτε ἐγκρίνεται τὸ τραγοῦδι ἢ εῖναι prohibitum λόγῳ τῆς κόντρας τοῦ στιχουργοῦ μὲ τὸν Λιάκο; 🙂

  62. sarant said

    Κορνήλιε, οι στίχοι αυτοί είναι (κτγμ, βεβαίως) η μεγαλύτερη ελπίδα του στιχουργού να μείνει τ’ όνομά του στην ιστορία.

  63. Μαρία said

    60 Βρε το Μύρη! Μιχάλη, βλέπω οτι θυμάσαι όλα τα στιχάκια.

  64. #62 Λαμβανομένου ὑπ’ὄψιν ὅτι τὴν ἱστορία τὴν γράφει ὁ Λιάκος;

    (τώρα μ’ ἔπιασαν οἱ ἀκροδεξιές μου κακίες)

  65. Voulagx said

    http://www.sarantakos.com/language/kotsanologio34.html

  66. Immortalité said

    @62 Νίκο αν δεν κάνω λάθος δεν έχει γράψει μόνο αυτό το εξαιρετικό τραγούδι. Αρα έχει και άλλες ελπίδες. κτγμ = κατά τη γνώμη μου;

    @46 Κορνήλιε το σπαρματσέτο στον εκλογικό σάκο το βάζουν για να λιώσουμε το βουλοκέρι. Αν περιμέναμε να σωθούμε από το ένα αυτό κερί σε περίπτωση διακοπής ρευματος την είχαμε κάτσει τη βάρκα στα πολύ ρηχά όμως…

  67. 63,
    …λόγω αγάπης για το τραγούδι. Και η σχέση μου με την ποίηση συνήθως περνάει από τα μελοποιημένα.

  68. #66 ναί, σωστὸ κι αὐτό. ἀλλὰ κάπου οἱ ὁδηγίες ἔγραφαν αὐτὸ ποὺ εἶπα νομίζω.

  69. Μαρία said

    66 Όλος ο δίσκος «Ιθαγένεια».

  70. Immortalité said

    @ 69 Μαρία και όχι μόνο.

    @ 68 Κορνήλιε εσύ τί δουλειά έχεις με τις οδηγίες των εκλογών; 🙂 Εχεις κάνει εφορευτική;

  71. sarant said

    Ιμόρ, όχι μόνο αυτό το τραγούδι -όπως το λέει η Μαρία. Και κτγμ είναι αυτό που μάντεψες. Υπάρχει και το ΚΤΤΜΓ και άλλα παρόμοια.

    Κορνήλιε, ο Λιάκος έχει τουλάχιστον τα προσόντα να γράψει ιστορία.

  72. Μαρία said

    70 Συνάδερφός σου είναι

  73. Immortalité said

    @ 72 Ε! Αυτό δεν το περίμενα! 🙂 Σοβαρά το λες Μαρία;

    Κορνήλιε καταθέτεις προτάσεις στο πολυτονικό;

    @ 71 Νίκο το ξέρω, το «μόνο αυτό» πήγαινε στο «εξαιρετικό» 🙂

  74. Μαρία said

    Ιμόρ, με Μύρη σε αντινανούριζε η μαμά σου;
    Σοβαρότατα.

  75. Immortalité said

    Μαρία η μαμά μου όχι, κάποιοι άλλοι ναι. Αλλά όχι με αυτό το τραγούδι.

  76. Alfred E. Newman said

    @74 Μαρία
    Δεν σου εξήγησα πριν πολλά νήματα ότι πρέπει να κρύβεις λόγια και μη αγγίζεις θέματα τα οποία μπορεί να οδηγήσουν σε συγκρίσεις χρονικές;

    Ο Μύρης πάντως ήταν γνωστός μεταξύ των συμμαθητών των παδιών μου ως «ο αχλάδας» κυρίως υποθέτω λόγω του σωματότυπού του.
    Τώρα δε που γέρασε έγινε και «καλόγρια» στα πολιτικά και ιστορικά. Ο Βελουδής αν δε με απατά η μνήμη μου τον έχει ξεφωνίσει επανειλημμένα.

  77. aerosol said

    Γνωρίζει κανείς την ελληνική λέξη για το ambergris, την -πολύ σπανιότερη- ουσία που έβρισκαν κάποιες φορές στις φάλαινες και που, κάποτε, άξιζε το βάρος της σε χρυσάφι;

  78. Μαρία said

    Πού να δεις στο μιστριωτικό ποστ που πήρα πτυχίο το 1908.
    Μωραϊτάκια τα παιδιά;

  79. Alfred E. Newman said

    @ 78
    Είναι ενημερωμένο το βιογραφικό του Μύρη… Αν και από ότι έχει επανειλημμένα επισημανθεί εδώ… «Ο Θεός να σε φυλάει από το αρχείο της Μαρίας».
    Και μια εκκρεμότητα: Το 1954 λεγόταν Προνοίας και ήταν στην οδό Πανεπιστημίου!

  80. πολλά δεν πιστεύεις…

  81. Alfred E. Newman said

    @77

    άμβρα ή άμπαρι

  82. Alfred E. Newman said

    Νίκο το ρολόι της wordpress δεν έχει αλλάξει ώρα ώστε να νομίζουμε ότι δεν ξενυχταμε πολύ; 😆

  83. Μαρία said

    79, σιγά το μυστικό, ρε συ, που χρειάζεται να διαβάσουμε και βιογραφικό!

    Όταν λεγόταν Προνοίας, δεν γνώριζα ακόμη ανάγνωση και γραφή.

    Στάζυ, δε πιστεύω στα μάτια μου!

    Ο Μιστριώ θα το έλεγε φαιόχρουν ήλεκτρον.

  84. Alfred E. Newman said

    @83

    Δεν αναφέρθηκα σε «μυστικό». Αναφέρθηκα και το αντιπαρήλθες, στο αρχείο και την ανακλητικότητα.

    Βεβαίως το 1908 το πρόσεξα ιδιαίτερα επειδή ήταν και το έτος γέννησης του πατέρα μου. 🙂

  85. Μαρία said

    Ούτε αρχείο χρειάζεται για κάτι πασίγνωστο. Άμα λες οτι τα παιδιά σου τον είχαν καθηγητή, τι θα σκεφτούμε, το δημόσιο της Ηλιούπολης όπου δούλευε ο αδερφός του; 🙂

  86. Alfred E. Newman said

    @85
    Όχι βέβαια. Το μυαλό μας θα πήγαινε σε σχολείο που θα πήγαινε και η κόρη του (για το αρχείο σου: μικρότερη από τα παιδιά μου) και όπου δίδασκε και η γυναίκα του.

  87. Immortalité said

    @ 77 Αεροζόλ ούτε εγώ πιστεύω αυτό που έκανα νυχτιάτικα… Εννοείται ότι ο Αλφρεντ είχε πάλι δίκιο.
    Λοιπόν:

    Υπό το όνομα άμβρα και συχνότερα υπό τη διεθνή ονομασίαν “αμπεργκρί” είναι γνωστή μια ρητινώδης ουσία ζωικής προελεύσεως (ζωικόν ήλεκτρον) χρώματος τεφρώδους προς το μαυρον και με ιδιάζον ευχάριστο άρωμα. Η ουσία αυτή παράγεται εις τα εντόσθια ωρισμένων ειδών φαλαινών, κυρίως δε των ειδών των ονομαζόμενων φύσαλος ο μακροκέφαλος και φυσητήρ ο κατόδων, σχηματίζεται δε καθ’ όσον είναι γνωστόν από έκκρισιν της χολής των ζώων αυτών. Η άμβρα αποβαλλόμενη υπό του οργανισμού του κήτους, επιπλέει εις την επιφάνειαν της θαλάσσης ή εκβράζεται εις τας ακτάς, από όπου και συλλέγεται υπό ειδικευμένων συνεργείων καθ’ όσον είναι περιζήτητος εις την διεθνή αγοράν. Αι μεγαλύτεραι ποσότητες αμβρης προέρχονται από τας ακτάς της Βραζιλίας, της Μαδαγασκάρης, της Νοτίου Αφρικής της Ινδονησίας και της Ιαπωνίας. Σχεδόν ολόκληρος η συλλεγομένη ποσότης διατίθεται δια την αρωματοποιΐαν. Ελάχιστον σχετικά μέρος της άμβρης, διαλυόμενον εντός οινοπνεύματος, αρωματίζει ισχυρώς διάφορα καλλυντικά προϊόντα. Εις τας χώρας της Απω Ανατολής χρησιμοποιείται δια φαρμακευτικούς σκοπούς καθώς και εις την μαγειρικήν και την ζαχαροπλαστικήν. Η άμβρα έχει ειδικόν βάρος 0,780 – 0,926, τήκεται εις τους 62 βαθμούς Κελσίου, αποκτώσα όψιν ρητινώδη, εις δε τους 100 βαθμούς μετατρέπεται εις λευκόν ατμόν. Δια της διαλύσεως της άμβρης εις θερμό οινόπνευμα λαμβάνεται μια κρυσταλλική ουσία, η αμβραΐνη, ομοιάζουσα πάρα πολυ με την χοληστερίνην. Δοθέντος ότι αι συγκεντρούμεναι ποσότητες άμβρης είναι μικραί εν συγκρίσει προς την υπάρχουσα ζήτησιν, διατηρείται η τιμή της πάντοτε εις υψηλά επίπεδα. Δια τον λόγον αυτόν γίνονται προσπάθειαι προς νοθείαν της, η οποία όμως διαπιστούται ευκόλως δια της διαλύσεως εις θερμόν οινόπνευμα και δοκιμής δι’ ενός θερμού σύρματος της ομοιομόρφως παχυρρεύστου συστάσεώς της.

    Νεώτερον εγκυκλοπαιδικόν λεξικόν “ΗΛΙΟΥ” τόμος 2

    Συνάδελφε αισθάνθηκα για λίγο εσύ 🙂

  88. Immortalité said

    @ 80 Σταζυμπε εχω μεινει με το στόμα ορθάνοιχτο!!!

  89. Alfred E. Newman said

    @ 75
    Immortalité

    Θα ήταν παρανοϊκό να υποθέσω ότι με κάτι τέτοιο σε νανούριζαν:

  90. Ὑπερβολές, εἶμαι συνάδελφος lato sensu. Ψιλῷ ὀνόματι ποὺ λέει κι ὁ οἰκοδεσπότης.

  91. Immortalité said

    Θα ήταν Αλφρεντ θα ήταν. α) αυτό δεν το έχει γράψει ο Μύρης. β) μ’αυτό δεν κοιμάσαι. Βάζεις τα κλάμματα…
    Αλφρεντ μήπως είσαι παρανοϊκός 🙂

  92. Alfred E. Newman said

    @ 87
    Immortalité
    Αφού μοιάζει να το έχεις εμπεδώσει ότι πάντα έχω δίκιο γιατί χάνεις χρόνο με το λεξικό του Πασσά;

  93. Voulagx said

    Μιλατε με γριφους, γεροντες! 😛
    Σε ποιο σχολειο διδασκε τελικα ο Μυρης; (Ειμαι περιεργος,κιτρινος!!)

  94. Immortalité said

    @ 90 Ασκούμενος είσαι πουλάκι μου; 🙂

  95. Alfred E. Newman said

    @93
    Voulagx Γιατί τέτοιο παράπονο; Αφού η γερόντισσα ανέφερε από την αρχή το όνομα του σχολείου στο 78. Σχολή Μωραίτη.

  96. Immortalité said

    @ 92 Γιατί έχω κακό χούι να επιβεβαιώνω τα πάντα! Την Κυριακή γιορτάζω ας πούμε 🙂

  97. Voulagx said

    #96 Απιστη! :mrgreen:

  98. Alfred E. Newman said

    @91 Ιmmortalité
    >Αλφρεντ μήπως είσαι παρανοϊκός<
    Τώρα τι δόσιμο ήταν αυτό;!

  99. Immortalité said

    @ 97 Μου το χουν καταλογίσει και αυτό Βουλαγξ! αλλά όχι με την έννοια που το λες εσύ 🙂

    @ 98 Συγγνώμη βρε Αλφρεντ! Εχεις δίκιο! τώρα όλοι κατάλαβαν ποιος είσαι και που μένεις 🙂

  100. #94, ὄχι, ἄσε μὴ τὸ ψάχνῃς!

  101. Alfred E. Newman said

    @99 Immortalité

    >@ 98 Συγγνώμη βρε Αλφρεντ! Εχεις δίκιο! τώρα όλοι κατάλαβαν ποιος είσαι και που μένεις <

    Αφού μόνον ένας έχει ibook στο ψυχιατρείο και εκτός από φάλαινες ασχολείται με αχλάδια και τον Κίρκεγκωρ!

  102. Immortalité said

    @ 100 Κορνήλιε δεν είσαι εντάξει. Τώρα που άναψες το φυτίλι θα το αφήσεις να καει. Δεν μπορώ να σταματήσω να το ψάχνω. Θες να με σκάσεις; 🙂

    @ 101 Αλφρεντ έχεις ibook; καλά εκανα και σ’ έδωσα!!!
    ο Κίρκεγκωρ που κολά;

  103. Immortalité said

    μου φυγε ένα λαμδα και ένα εψιλον γιώτα. κολλάει.

  104. Alfred E. Newman said

    @102 Immortalité
    >@ 101 Αλφρεντ έχεις ibook; καλά εκανα και σ’ έδωσα!!! ο Κίρκεγκωρ που κολά;<

    ΄Νταξ! Λίγο υπερβολή imac εγώ ibook ο γιος μου ο οποίος εν δυνάμει θα μου το δάνειζε για το ψυχιατρείο.

    Τώρα ο Κίρκεγκώρ προέρχεται, φοβάμαι, από άλλο νήμα, σε κλειστό ιστολόγιο και μπερδεύτηκα και σε μπέρδεψα.

  105. Μαρία said

    92, αυτό το είχες παρακολουθήσει;
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/06/09/koranio/#comment-7221

  106. Immortalité said

    @ 104 Αλφρεντ έχεις και imac; Πάρα πολύ έκανα μου φαίνεται! 🙂

    Καλά λοιπόν αφού με μπέρδεψες εσύ όλα καλά. Φοβήθηκα μήπως είχα μπερδευτεί εγώ. 🙂 Αλλά τα μπερδέματα να τα προσέχεις γενικότερα γιατί κοίτα τι μπορείς να πάθεις: http://www.youtube.com/watch?v=K8Z0nN1GlLQ

  107. Voulagx said

    #99 Immor, εννοουσα «Απιστη Θωμαΐς»!

  108. Immortalité said

    @ 105 Μαρία όχι, θα το κάνω ευθύς αμέσως.

  109. Immortalité said

    @ 107 Βουλαγξ ναι αλλά ετσι που το γραψες ήταν διφορούμενο 🙂

  110. Alfred E. Newman said

    @105 Μαρία
    Όχι δεν παρακολουθούσα τότε. Ευχαριστώ για την επισήμανση.
    Δυο σημεία. Μια πληροφορία και μια παρατήρηση.
    Πρώτα η παρατήρηση. Ο Πασσάς βρέθηκε στον εκδοτικό χώρο μια περίοδο πνευματικής αναταραχής και έβγαλε εκατομμύρια με την εγκυκοπαιδεία και το λεξικό του. Δυστυχώς οι μονομανίες του έχουν εμποτίσει τις εκδόσεις με τραγικές προσεγγίσεις. Επίσης μπορεί να θεωρηθεί λιγουλάκι ως προπάτωρ όλων των ελληνολάγνων που μας περιστοιχίζουν.
    Τώρα η πληροφορία. Μου χάρισαν προ καιρού ένα βιβλίο το οποίο εκτός του ότι «αποδεικνύει» ότι ο Χριστός ήταν Έλληνας και το πραγματικό του όνομα ήταν Ιάσων Πανδήρας, «τεκμηριώνει» ότι και ο Αδάμ ήταν Έλληνας. Το όνομα του ήταν Αδάμας γιατί ήταν μοναδικός και μεγάλης αξίας. Οι Εβραίοι λοιπόν του κουτσούρεψαν το όνομα.

  111. Immortalité said

    @ 110 Κοίτα τί μαθαίνει κανείς ξημερωματιάτικα… Αλφρεντ αυτός που σου χάρισε το βιβλίο ή σε ήξερε καλά ή σε αγαπούσε πολύ 😛

  112. 80
    🙂 🙂 🙂

  113. Voulagx said

    #110 Αλφρεντ, μπορεις να δωσεις περισσοτερες πληροφοριες για αυτο το βιβλιο; (fuck my curiocity!)

  114. Μαρία said

    Ε ναι, εκείνος ο τόμος Ελλάς είναι εντελώς ψυχροπολεμικός. (Τον ήλιο κληρονόμησα κι εγώ και μάλιστα αγορασμένο σε τεύχη.)

    Ποιος μουρλός έγραψε για τον Ιάσονα;

  115. Alfred E. Newman said

    @111
    Μπα μάλλον τύφο είχε περάσει μικρός. Ο δωρητής ήταν ο ίδιος ο συγγραφέας!

  116. Immortalité said

    @ 115 E! πες τον βρε Αλφρεντ! θέλεις να πέσουμε στα πόδια σου! 🙂
    (Σου κανε και αφιέρωση; ή περιμένει να το διαβάσεις πρώτα και να του πεις τη γνώμη σου για να σου γράψει μετα; :-P)

    @ 114 Μαρία τον ίδιο έχουμε και από την ίδια αιτία…

  117. Alfred E. Newman said

    @114
    Ευάγγελος Λ. Τρίγκας «Ο Χριστός ήταν Έλληνας» Ιάσων Πανδίρας Ο τελευταίος Θεός των Ελλήνων.

  118. Μαρία said

    Αφού γουγλίζεται, τι μας τυραννάς;
    http://books.vres.gr/book.php?book_id=96997

  119. Πρόκειται γιὰ ἀναμάσημα μιᾶς μπούρδας τοῦ Κέλσου, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ἦταν ἐξώγαμο κάποιου στρατιώτη Πανθήρα (στὸν Ὠριγένη , Κατὰ Κέλσου 1,28-32)

  120. Voulagx said

    #112: Μιχαλη, διαφωνω ως προς τον αριθμο των 😛 ! Βαλε 3 εις την ν, του ν τεινοντος εις το απειρον! :mrgreen:

  121. Voulagx said

    Κορνηλιε, κατι εχει γραψει κι ο νικοκυρης για τον Πανθηρα, νομιζω στον ιστοτοπο του κι οχι εδω.

  122. Alfred E. Newman said

    @ Μαρία Αν λάβεις υπόψη ότι ταυτόχρονα παρακολουθώ το παρόν νήμα, συμμετέχω σε άλλο ιδιωτικό ιστότοπο με πέντε τρέχοντα νήματα και ταυτόχρονα προσπαθώ να φάω το έκτο γεύμα της ημέρας μου… νομίζω ότι το ότι έδωσα τα στοιχεία μέσα σε οκτώ λεπτά από τη στιγμή που ζητήθηκαν είναι ικανοποιητική επίδοση!!

  123. 122 ἀλήθεια; δὲν τὸ ἔχω ὑπ’ὄψει.

  124. Μαρία said

    121 Μήπως για τον ροζ;

  125. Μπουκανιέρος said

    Πέρασα να πω μια καληνύχτα.
    Για τον Πορφύριο με προλάβανε, ο Ιάσων με ξεπερνάει, ε, δε βρίσκω τι να πω…

  126. Μαρία said

    Μπορείς να μας πεις γιατί του δώκανε αυτό το όνομα.

  127. Immortalité said

    καληνυχτώ το νήμα και αποχωρώ…

    Κορνήλιε μου χρωστάς μια εξήγηση 🙂

  128. Voulagx said

    #124 😛
    Αν δεν με απατα η απιστη (την μνημη μου εννοω), κατι ειχε γραψει για τον Πανθήρα στα «Μεταφραστικα μαργαριταρια».Τωρα δεν μπορω να το ψαξω, ασχολουμαι με την εκκενωση ενος 5λιτρου δοχειου οινου!

  129. gbaloglou said

    #126:

    «Πορφυρός» = «βασιλεύς (των ιχθύων)» (όπως «πορφυρογέννητος»);

  130. Voulagx said

    #129: Gbaloglou, Αν εγραφες στο σαϊτ σου και στο ιστολογιο σου και στα ελληνικα… 😛

  131. 129,
    βασιλεύς (των ιχθύων) = Ιχθυάναξ;

  132. sarant said

    Καλημέρα, λέμε.

    Για τον Πανθήρα, πράγματι έχω γράψει:
    http://www.sarantakos.com/language/sapounof.htm

    Κορνήλιε, ο πατέρας μου έχει γράψει και το βιβλίο Οι εσταυρωμένοι σωτήρες, όπου προβάλλει την ιδέα τριών προσώπων που συγχωνεύτηκαν στον Ιησού Χριστό.

  133. gbaloglou said

    #131:

    Ψαρόρηγας;

  134. LandS said

    @Κορνήλιος #55

    Κατά κάποιο τρόπο ναι, έχω παλαιότερα πατήσει στον broweser.

    Το περίεργο είναι ότι το παρατήρησα και όχι ότι το είδα.

  135. π2 said

    Για τον Πορφύριο με προλάβανε,

    Τι εννοείς;
    α) Η σχέση Πόρφυρα – Πορφυρίου είναι γνωστή / έχει ξαναπροταθεί;

    ή / και

    β) Η ιδέα της Μαρίας συμφωνεί με το κερκυραϊκό γλωσσικό σου κριτήριο;

  136. Μπουκανιέρος said

    π2
    α) όχι, ή τουλάχιστον δεν το ξέρω.
    β) μάλλον όχι. Πάντως δεν ξέρω κάποια ετυμολογία για τον πόρφυρα.

    Εννοούσα λοιπόν μόνο ότι, μέσα στην όλη φαλαινολογία θυμήθηκα και τον Πορφύριο. Επ’ ευκαιρία, βόηθησέ με σε κάτι που με σπαζοκεφάλιασε πριν κοιμηθώ. Νομίζω ότι είχα διαβάσει για τον Πορφύριο όχι στον Προκόπιο αλλά σε κάποιον άλλο βυζαντινό ιστορικό – αλλά δεν μπορώ να θυμηθώ σε ποιον. Ή τάχω κάνει όλα αχταρμά στο κεφάλι μου;

    [Πιο χαμηλόφωνα, να δηλώσω το θαυμασμό μου για ορισμένες λόγιες παρεμβάσεις σου και την απορία μου για το τι ακριβώς έχεις σπουδάσει / τι κάνεις.]

  137. π2 said

    Δεν έχω τώρα πρόσβαση στο άρθρο, αλλά νομίζω μόνο στον Προκόπιο παρέπεμπε. Εγώ πάντως αλλού δεν το έχω πετύχει το κήτος.

    [Ακόμη πιο χαμηλόφωνα: σπούδασα και ασχολούμαι επαγγελματικά με την ιστορία. Ο θαυμασμός όμως περιττεύει, ειλικρινά: επειδή χρειάστηκε να ξεφυλλίσω και να αποδελτιώσω πάρα πολύ μεγάλο όγκο πρωτογενούς υλικού, έγινα αρκετά αποτελεσματικός στην ταχεία εύρεση και επεξεργασία πληροφοριών. Αλλά αυτό είναι ένα απλό τεχνικό προσόν, όχι κανένα σοβαρό προτέρημα.]

  138. aerosol said

    @81 & 87:
    Ευχαριστώ αδέλφια!
    [Αχ, θα έκανα κι εγώ ψάξιμο στον ΗΛΙΟ αν το είχα ακόμη στη βιβλιοθήκη -έμεινε σε άλλο σπίτι. Είχα εθιστεί στον γερο-δεινόσαυρο!]

  139. Μαρία said

    136, 137 Υπάρχει κι ο Πορφυρίων, ένας απ’ τους μυθολογικούς γίγαντες.

  140. #132 Δὲν τὸ ἔχω διαβάσει, ἀλλὰ γιὰ νὰ ὑποστηρίξῃ κανεὶς κάτι τέτοιο, ποὺ εἶναι ἀπὸ τὰ μαλλιὰ τραβηγμένο, πρέπει νὰ μὴ λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ὄψιν του τὴν Κ.Δ. ποὺ εἶναι καὶ ἡ μόνο ἀξιόπιστος περὶ Ἰησοῦ πηγή. Ὅλες οἱ ἄλλες εἶναι μεταγενέστερες καὶ πολὺ κομπλεξικἀ περειστρεφόμενες γύρω ἀπὸ αὐτήν. Τέλος πάντων, δὲν εἶναι λόγος ν’ ἀνοίξωμε τώρα καὶ θεολογικὴ διαμάχη. Ἔχουν ἀποπειραθῆ (σκόπιμη ἐπιλογὴ τοῦ ῥήματος) διάφορες θεωρίες οἱ Γερμανοὶ προτεστάντες, κάποιοι δὲ ἐσχάτως ξαναθυμήθηκαν καὶ τὸν Ἀπολλώνειο Τυανέα.

  141. π2 said

    Επανέρχομαι στις πτεροφάλαινες, λόγω σημερινού άρθρου: χαμένο μωρό πτεροφάλαινας ξεβράστηκε στις ακτές της Καβάλας, και οι ψαράδες διηγούνται πως η μάνα του περιπλανιόταν μήνες στην περιοχή και έκλαιγε τις νύχτες.

  142. Μαρία said

    Εδώ, ήχος 3, το κλάμα της πετροφάλαινας.
    http://www.env-edu.gr/packs/Whale/pterofalaina.html

  143. spyroszer said

    Ωραίο άρθρο και ωραία σχόλια!
    Το λινκ του Π2 για τον Πορφύριο (πολύ ωραίο):
    http://www.academia.edu/256746/A_Ketos_In_Early_Athens_An_Archaeology_of_Whales_and_Sea_Monsters_In_the_Greek_World
    Ο Προκόπιος κάνει λόγο για Πορφύριο ή για Πορφυρίωνα:
    http://books.google.gr/books?id=byk8TmsOGQ4C&pg=PA399&dq=%22%CF%80%CE%BF%CF%81%CF%86%CF%85%CF%81%CE%AF%CF%89%CE%BD%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ei=gnt6UuP3I6LP0QW1gYHYCQ&ved=0CFgQ6AEwBzgU#v=onepage&q=%22%CF%80%CE%BF%CF%81%CF%86%CF%85%CF%81%CE%AF%CF%89%CE%BD%CE%B1%22&f=false
    Και ο Ησύχιος έχει τον πορφυρίωνα, είδος πουλιού και ψάρι, παραπέμποντας για το τελευταίο στον Προκόπιο
    http://books.google.gr/books?id=MLs-AAAAcAAJ&pg=PA119&dq=%22%CF%80%CF%8C%CF%81%CF%86%CF%85%CF%81%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ei=3wR6Uu_mLoPV0QW2noCgAw&ved=0CFUQ6AEwBTgo#v=onepage&q=%22%CF%80%CF%8C%CF%81%CF%86%CF%85%CF%81%CE%B1%22&f=false
    Ο Καλδέλλης, που έχει μεταφρασμένο το απόσπασμα, συνδέει την ονομάσια του ψαριού (πορφύριο) με την αυτοκρατορική πορφύρα, ως ένδειξη σεβασμού για το κήτος.
    http://books.google.gr/books?id=B4KV-S3BX7AC&pg=PA171&lpg=PA171&dq=Porphyrios+whale&source=bl&ots=VCT44bot76&sig=72TNgETvRx9ODs-G5eMm2NXBO5U&hl=el&sa=X&ei=VWt6UuroKYaq0QWo-oCIAg&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=Porphyrios%20whale&f=false
    Ο Ησύχιος δίνει και την ερμηνεία της πορφύρας ως μαύρου χρώματος (πορφύριος θανάτος ο μέλας και βαθύς και ταραχώδης), οπότε θα μπορούσε ίσως να συνδεθεί και έτσι με τον πόρφυρα, το μαύρο ψάρι!

  144. sarant said

    Όλα αυτά τα σχόλια αξίζει να μετατραπούν σε ειδικό άρθρο.

  145. Spiridione said

    Να συμπλήρωσω κάτι στα σχόλια παραπάνω. Έριξα μια ματιά στο «Διονυσίου Σολωμού ποιήματα και πεζά (2007)» του μακαρίτη Στ. Αλεξίου και στο γλωσσάρι συνδέει τον πόρφυρα με τον πορφυρίωνα/πορφύριο του Προκοπίου, με παραπομπή σε σχόλιο του Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλου, το οποίο υπάρχει ονλάιν:
    http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=173258&code=8035&zoom=800
    Βέβαια, το πρόβλημα είναι ότι υπάρχει μεγάλο χρονικό κενό, και δεν φαίνεται να υπάρχει καμία άλλη αναφορά από τον Προκόπιο και μετά. Θα είναι πάντως τρομερά ενδιαφέρον να προέρχεται από εκεί ο επτανήσιος πόρφυρας.

    Και κάτι άλλο: την εποχή που εμφανίστηκε το κήτος υπήρχε ένας πολύ διάσημος αρματοδρόμος με το όνομα Πορφύριος.
    http://en.wikipedia.org/wiki/Porphyrius_the_Charioteer
    Και κάποια ιστορικός αναρωτιέται αν έχει σχέση με τη φάλαινα
    http://books.google.gr/books?id=d1Mt-t-bgzoC&pg=PA144&dq=porphyrios+charioteer+whale&hl=el&sa=X&ei=AZi2U-LELOjE0QWB8oG4BA&ved=0CCMQ6AEwAQ#v=onepage&q=porphyrios%20charioteer%20whale&f=false

  146. sarant said

    H ανάγκη για ειδικό άρθρο εντείνεται…

  147. Ιάκωβος said

    145, Ενδιαφέρον. Δεν πρόλαβα να διαβάσω όλα τα σχόλια, αλλά ο πόρφυρας,το ψάρι (που φυσικά μπορεί να είναι και μαύρο-οι αρχαίοι τα χρώματα μάλλον τα έβλεπαν διαφορετικά από μας) έχει σχέση με την αγγλική ονομασία της μικρής φάλαινας porpoise; Η ετυμολογία του είναι από αλλού και λατινικά λεγόταν porculus marinus. Όμως πόρφυρας-porpoise, είναι σύμπτωση ;

  148. http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1500071574

  149. π2 said

    2010, ε; Πώς περνάνε τα χρόνια. Να επαναλάβω την απορία μου. Η ιδέα της Μαρίας για τη σύνδεση του Πορφυρίου που μνημονεύει ο Προκόπιος με τον Πόρφυρα του Σολωμού μου φαίνεται προφανής. Την έχουν επισημάνει οι σολωμιστές;

  150. Spiridione said

    149. Ναι ΠΙδύε, το έχει επισημάνει ο Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλος και το αναφέρει και ο Στ. Αλεξίου (σχόλιο 145).

  151. π2 said

    Α, ευχαριστώ, μου είχε διαφύγει το σχόλιο.

  152. Μαρία said

    148
    Απο το ’12 ανέβηκε η ταρίφα http://www.econews.gr/2012/08/31/abari-emetos-falainas/
    Άσπρο άμπαρι ambre blanc ή blanc de baleine λένε οι Γάλλοι το σπαρματσέτο, το σπέρμα κήτους του Εμπειρίκου.

    149
    Ναι, τα άτιμα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε <span>%d</span> bloggers: