Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο Κόκινος Καπνάς και το εικοσαγράμματο αλφάβητο

Posted by sarant στο 7 Μαΐου, 2010


Ο Κόκινος Καπνάς ήταν στη δεκαετία του 1930 το επίσημο όργανο των Ελλήνων της Αμπχαζίας, η οποία υπαγόταν, με καθεστώς αυτόνομης δημοκρατίας, στη σοβιετική δημοκρατία της Γεωργίας, που ανήκε φυσικά στην ΕΣΣΔ. Ξεκίνησε ως εφημερίδα των καπνοπαραγωγικών περιοχών, γι’ αυτό και πήρε αυτό τον τίτλο, αν και σύντομα εξελίχθηκε σε ελληνική εφημερίδα που κυκλοφορούσε οπουδήποτε υπήρχαν Έλληνες στην ΕΣΣΔ, και φαντάζομαι πως κράτησε τον τίτλο της για ιστορικούς κυρίως λόγους. Εκδιδόταν στο Σοχούμι, την πρωτεύουσα της Αμπχαζίας, από το 1932 έως το 1937, κάθε έξι μέρες.

Θα προσέξατε ότι τη λέξη κόκινος την έγραψα με ένα κάπα· αυτό επειδή η εφημερίδα είχε υιοθετήσει το εικοσαγράμματο ελληνικό αλφάβητο, σε συνδυασμό με εκτενείς ορθογραφικές απλοποιήσεις. Καταργήθηκαν τα γράμματα η και ω, καθώς και τα ξ και ψ που γράφονταν κσ και πσ ή μάλλον κς και πς, μια και αντί για το σ χρησιμοποιούσαν το ς και μόνο αυτό. Ο φθόγγος ου γραφόταν με το υ. Καταργήθηκαν οι δίφθογγοι και τα διπλά σύμφωνα. Κάποια συμπλέγματα συμφώνων έπαψαν να γράφονται, όπως το σμ (που γραφόταν ζμ).  Εφαρμόστηκε αρχικά το μονοτονικό όπως το πρότεινε ο Ελισσαίος Γιαννίδης, αλλά στα μισά του δρόμου καταργήθηκαν εντελώς οι τόνοι και εφαρμόστηκε σύστημα ατονικό. Ένα κείμενο γραμμένο στο εικοσαγράμματο αλφάβητο ξενίζει σήμερα μια και όλες σχεδόν οι λέξεις αλλάζουν. Βέβαια, φαντάζομαι ότι με λίγη εξάσκηση θα μπορεί κανείς να διαβάζει άνετα.

Για να πάρουμε μια ιδέα του εικοσαγράμματου, μεταφέρω ένα αρθράκι, ανταπόκριση για μια αντιθρησκευτική εκδήλωση.

ΑΝΤΙΘΡΙΣΚΕΦΤΙΚΙ ΒΡΑΔΙΑ

Στις 6 τυ Γενάρι ςτο ςκολιο τυ Πες-Καρτας γενικε αντιθριςκεφτικι βραδια, πυ οργανοθικε απ’ το προςοπικο τον δαςκαλον κε τυς μαθιτες τυ ελινικυ διδαςκαλιυ τις πολις. Προτυ ν’ αρχιςι ι παραςταςι, εγινε ιςιγιςι πανο ςε αντιθριςκεφτικο θεμα. Μετα ι μαθιτες απ’ το ελινικο διδαςκαλιο πεκςανε τιν κομοδια «Ο ταχιδαχτιλυργος». Τιν κομοδια ακολυθηςε κοντςερτο με τραγυδια κε διαφορυς χορυς.

Μου πήρε πολλή ώρα να το γράψω, αλλά όπως είπα είναι θέμα συνήθειας. Η γλώσσα, όπως θα είδατε, ήταν η δημοτική, η δημοτική της Ελλάδας. Ο προσδιορισμός έχει σημασία, διότι οι Έλληνες της ΕΣΣΔ δεν είχαν μητρική γλώσσα τη δημοτική αλλά την ποντιακή (οι περισσότεροι) ή τα μαριουπολίτικα. Για το θέμα αυτό έχει γράψει πολλά ενδιαφέροντα (αλλά στα αγγλικά) ο Νίκος Νικολάου, ο οποίος δεν έχει διαβάσει το βιβλίο αυτό αλλά μια παλιότερη σχετική δημοσίευση του Αγτζίδη. Το βασικό δίλημμα που αντιμετώπισαν οι Έλληνες διανοούμενοι στην ΕΣΣΔ ήταν αν θα χρησιμοποιήσουν την ποντιακή ή την καθαυτό ελληνική. Υπήρξαν, πρέπει να πω, άλλες εφημερίδες στην ΕΣΣΔ που διάλεξαν την ποντιακή, όπως επίσης στα ποντιακά γράφτηκαν και εκδόθηκαν πολλά λογοτεχνικά έργα σε μια πρωτόγνωρη λογοτεχνική άνθιση (κάτι που έγινε άλλωστε στη δεκαετία του 1920 και με πολλές άλλες γλώσσες που ως τότε δεν γραφόντουσαν). Ο Καπνάς διάλεξε τα ελληνικά, αλλά χρειάστηκε να γίνουν δυο συνδιασκέψεις για να παρθεί απόφαση και υπήρξε έντονη αντιπαράθεση των δύο τάσεων.

Ο συγγραφέας του βιβλίου, ο Βλάσης Αγτζίδης, ταξίδεψε στο Σοχούμι γύρω στο 1990 και αντέγραψε το αρχείο του Κόκινου Καπνά. Ήταν πολύ προνοητική ενέργεια γιατί στον πόλεμο μεταξύ Γεωργιανών και Αμπχαζίων το 1992 το κτίριο που το στέγαζε κάηκε και το αρχείο καταστράφηκε (αν και υπάρχει κι άλλο ένα σώμα του Καπνά, στη Μόσχα). Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ο Αγτζίδης εκπόνησε διδακτορική διατριβή με θέμα του την εφημερίδα. Τώρα, εκδίδει το βιβλίο αυτό, που έχει βασιστεί πάνω στη διατριβή του. Θα αναφέρω στα επόμενα μερικά πράγματα για το βιβλίο (αν και ήδη είπα πολλά…). Παρεμπιπτόντως, το βιβλίο θα παρουσιαστεί σήμερα Παρασκευή 7 Μαΐου στις 8 το βράδυ στον Ιανό (από τους Σερ. Φυντανίδη, Κ. Σβολόπουλο, Γ. Ανδρεάδη και Χρ. Γαλανίδη) και θα συντονίσει ο Γ. Καραμπελιάς.

Πρέπει επίσης να πω ότι με τον Αγτζίδη έχω αρκετές διαφωνίες και σε γλωσσικά θέματα και στα θέματα της ειδίκευσής του (ποντιακός ελληνισμός, μικρασιατική καταστροφή). Για παράδειγμα, δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι στοιχειοθετείται ο όρος «γενοκτονία» είτε για τους Πόντιους είτε για τους Μικρασιάτες, θεωρώ άδικη και υπερβολική την κριτική του στο ΣΕΚΕ και ελαφρώς τερατώδες το τσουβάλιασμα που κάνει και που τον βοηθάει π.χ. να βλέπει συνοδοιπόρους τον Μεταξά και την ομάδα του Ιού. Όμως, εκτιμώ τη νηφάλια στάση του στον διάλογο, την διαφοροποίησή του από τους ποντιοκάπηλους και ποντιοπατέρες, το γεγονός ότι τοποθετείται στην αριστερά. Αρκετές διαπιστώσεις του είναι πρωτότυπες και αξίζουν προσοχή. Αλλά ας επιστρέψω στον Κόκινο Καπνά.

Δεν θα παρουσιάσω όλο το βιβλίο του Αγτζίδη, θα σταθώ όμως στα γλωσσικά. Ο Αγτζίδης εξετάζει πολύ μεθοδικά τη γλώσσα της εφημερίδας, όμως έχω ένα τεράστιο παράπονο: ενώ αναφέρεται επανειλημμένα σε κείμενα της εφημερίδας που έπαιξαν βασικό ρόλο στη διαπάλη ανάμεσα σε ποντιακή και «κατωμερίτικη» ελληνική, δεν παραθέτει τα κείμενα αυτά, που αμφιβάλλω αν θα έπιαναν πάνω από 20 σελίδες (σε ένα βιβλίο 500 σελίδων). Είναι σαν να διαβάζεις εκτενή κριτική π.χ. για τον Σεφέρη χωρίς να παρατίθεται ένα του ποίημα –πολύ εκνευριστικό. Ίσως όμως να έχει σκοπό να εκδώσει σε δεύτερο τόμο μια επιλογή κειμένων. Πάντως, ο αναγνώστης μένει με την περιέργεια, αφού λίγα αυθεντικά κείμενα του Καπνά θα βρει –κι αυτά, συνήθως, σε φωτογραφίες από σελίδες της εφημερίδας.

Ένα παράδειγμα: Οι άνθρωποι του Καπνά αντί για γκ έγραφαν νκ, πράγμα που οδήγησε τον Δ. Λιάσκοβα (που ήταν και ανταποκριτής του Ριζοσπάστη) να γράψει το άρθρο «Ο γαιδαρος νκαριζι ι γκαριζι;», στο οποίο ο Αγτζίδης παραπέμπει δεκάδες φορές αλλά δεν παραθέτει παρά ένα ελάχιστο απόσπασμα που το ξεσηκώνω εδώ, αν και γραμμένο με τη σημερινή ορθογραφία. Ένα μόνο απόσπασμα διασώζεται σε κάποια υποσημείωση. Εκεί, ο Λιάσκοβας επικρίνει το ενωτικό που χρησιμοποιούσαν (όπως το ήθελε ο Ελ. Γιανίδης) στις κτητικές αντωνυμίες (π.χ. «ο πατέρας-μου») και λέει (μετατρέπω σε σημερινή ορθογραφία): «Η ηλίθια γραμμούλα είναι συνδεδεμένη στην τύχη της με το τονικό σύστημα του Γιανίδη και έχει την ίδια κολυμπήθρα: είναι κι αυτή τεχνικό κατασκεύασμα και πρέπει να πάει κι ελόγου της από κει που ’ρθε».

Τι είναι η χαλτουροποίηση;

Ο Καπνάς περιείχε άφθονους νεολογισμούς. Ο Αγτζίδης καταγράφει αρκετούς, και τους χωρίζει: α) στους νεολογισμούς με ελληνική ρίζα, όπως συμπέταμα (συγκέντρωση), παντομερής (από κάθε μέρος), ηλεχτροαυτοκίνητο (δηλαδή τρόλεϊ), μονονοικοκύρης (ο ανεξάρτητος αγρότης, που δεν έχει μπει στο κολχόζ), ανεπιβλεψία (δηλ. έλλειψη ενδιαφέροντος), και β) στους νεολογισμούς με ρωσική ρίζα, που είναι και περισσότεροι, μια και αναφέρονται σε πραγματικότητες της σοβιετικής κοινωνίας, από απλές κλιτικές προσαρμογές, π.χ. κολχόζι, σοβχόζι και νόθα σύνθετα (υποραγιόνι η υποπεριοχή, αφού ραγιόνι η διοικητική περιοχή) έως εντελώς άγνωστες σε μας λέξεις όπως π.χ. λόντιρος ο τεμπέλης και κούσταρος ο βιοτέχνης. Μερικοί ακόμα τέτοιοι νεολογισμοί: πλανεροδρόμιο το αεροδρόμιο, κοντσέρνες τα συμφέροντα, κούρσο η σειρά των μαθημάτων, μαζίφι η περιοχή, γιάσλα το βρεφοκομείο, κομαντίρος ο διοικητής. Κάμποσα δάνεια, βλέπουμε, είναι λατινικής αρχής. Και επειδή οι πόντιοι δεν είχαν το κόμπλεξ της τρισχιλιετούς, μπόρεσαν και σχημάτισαν το επίθετο «κουλτουρικός» για το οποίο κατά σύμπτωση είχαμε κάνει κουβέντα τις προάλλες.

Έχει πολλά ενδιαφέροντα ο Αγτζίδης σε αυτή την ενότητα, αλλά έχει και κάμποσα λαθάκια, που θα τα απέφευγε αν έδινε το κείμενο σε κάποιον γλωσσολόγο (κατά προτίμηση ρωσομαθή). Για παράδειγμα, η «χαλτουροποίηση» δεν είναι βέβαια λέξη ελληνικής ρίζας (ίσως μπήκε εκεί από αβλεψία). Σημαίνει «εκφυλισμός, καταστροφή» και έχει ρίζα ρώσικη· χαρακτηριστική φράση: χαλτουροποίηση του γλωσσικού αισθήματος. Επίσης, «λικβιντάρω» μάλλον δεν θα πει «καλύπτω» -εδώ τον παρέσυραν φράσεις όπως «ας λικβιντάρουμε το ρήγμα»- αλλά «εξαφανίζω». Ραμπότνικος ίσως να μην είναι «λαϊκός», και πιθανότατα ο «σιμουλιάντης» δεν είναι ο συκοφάντης αλλά ο λουφαδόρος. Ο Βαρούχιος ύπνος δεν είναι νεολογισμός του Καπνά αλλά παλιά καθαρευουσιάνικη έκφραση θρησκευτικής προέλευσης (και γράφεται βαρούχειος, π.χ. υπνώττει τον βαρούχειον)· η σπιουνιά δεν είναι νεολογισμός ούτε έχει ρώσικη ρίζα· τέλος, η «απαντητικότητα» δεν φαίνεται να σημαίνει αντίδραση, αλλά μάλλον «ετοιμότητα, ταχύτητα αντίδρασης» (φράση: ας δυναμώσουμε την απαντητικότητα της σοσιαλιστικής μας πατρίδας) –παρεμπιπτόντως, τέτοια λέξη δεν έχουμε στα σημερινά ελληνικά, και είναι χρήσιμη, ίσως πρέπει να υιοθετήσουμε την απαντητικότητα!

Να προσέξουμε ότι ο Καπνάς προσάρμοζε συστηματικά τις λέξεις στο ελληνικό κλιτικό σύστημα –έτσι, ενώ στην ελλαδική κομμουνιστική ορολογία η λέξη κολχόζ ήταν άκλιτη, εκείνοι έλεγαν «του κολχοζιού, τα κολχόζια». Παρεμπιπτόντως, δεν είναι ο Δ. Σαββόπουλος ο πρώτος ελληνόφωνος που λάνσαρε τον τύπο χουλιγκάνος, αφού τον είχαν χρησιμοποιήσει οι Πόντιοι διανοούμενοι και μάλιστα πριν από την επανάσταση του 1917: ο Γιάγκος Κανονίδης, μαθαίνουμε, είχε αποκαλέσει «χουλιγκάνους του χλομού άστεως» τον Χρύσανθο Τραπεζούντας και όλη την εκκλησιαστική ιεραρχία.

Ποιος σκότωσε τον Γιώργη Σιάντο;

Σε μια ενδιαφέρουσα ενότητα του βιβλίου, ο Αγτζίδης παρακολουθεί το πώς ο Καπνάς κάλυπτε την ελληνική πολιτική επικαιρότητα, από το 1932 έως το 1937. Το κομμάτι αυτό έχει αρκετό ενδιαφέρον, διότι διαβάζουμε γνωστά μας γεγονότα  «αναδιηγημένα» μέσα από την οπτική γωνία της εφημερίδας. Γνωστά μας γεγονότα; Στην ενότητα αυτή βρήκα κανα-δυο σοβαρά λάθη που θα έπρεπε να τα έχει πιάσει ένας καλός επιμελητής. Το πιο ανώδυνο είναι ότι ο θάνατος του Κονδύλη παρουσιάζεται ότι συνέβη μετά τον θάνατο του Βενιζέλου (όμως στην πραγματικότητα ο Κονδύλης πέθανε τέλη Γενάρη του 1936 κι ο Βενιζέλος τον Μάρτη). Το πιο σοβαρό, είναι ότι διαβάζουμε, για τη δικτατορία του Μεταξά το 1937, πως η ασφάλεια δολοφόνησε τον Γιώργη Σιάντο, βουλευτή του Παλλαϊκού Μετώπου και του ΚΚΕ και ότι από τα βασανιστήρια «πέθανε ο ηθοποιός Κυριακού, ο οποίος σατίριζε το καθεστώς Μεταξά». Όμως, τα γεγονότα αυτά είναι ανύπαρκτα! Κανείς δεν σκότωσε τον Γιώργη Σιάντο, ο οποίος συνελήφθη, εξορίστηκε στην Ανάφη, δραπέτευσε, ξαναπιάστηκε, έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στο ΚΚΕ και τελικά πέθανε από καρδιακή προσβολή το 1947. Έπειτα, ηθοποιός Κυριακού δεν υπάρχει, προφανώς εννοείται ο Πέτρος Κυριακός (θα παραπλάνησε τον Αγτζίδη η αναφορά του ονόματος στη γενική πτώση). Ο οποίος Κυριακός, βέβαια, ναι μεν αναγκάστηκε να πιει ρετσινόλαδο από τον Μανιαδάκη (είχε πει το περίφημο θα το πω κι ας το πιω), αλλά ευτυχώς πέθανε πλήρης ημερών μισόν αιώνα αργότερα, το 1984!

Τι συνέβη; Προφανώς, στη δικτατορία του Μεταξά ο Κόκινος Καπνάς δημοσίευε ειδήσεις από την Ελλάδα που έρχονταν περνώντας από σαράντα κύματα και συχνά βασίζονταν σε ανεπιβεβαίωτες φήμες. Πράγματι είχε βγει η φήμη ότι ο Κυριακός πέθανε από βασανιστήρια, ενώ δεν αποκλείεται να είχε βγει και ανάλογη φήμη για δολοφονία του Σιάντου –και ο Καπνάς τις δημοσίευσε για αληθινές ειδήσεις. Ο Αγτζίδης όμως έπρεπε να το προσέξει και να μην αναπαραγάγει τις ανακριβείς ειδήσεις! Σε άλλες περιπτώσεις, το ατονικό σύστημα και η απλοποιημένη ορθογραφία δυσκολεύουν τα πράγματα· ο κομμουνιστής δήμαρχος Σερρών λεγόταν Μενύχτας, όχι Μένιχτας που τον έχει το βιβλίο. Και πάλι, ένας επιμελητής θα το έπιανε αυτό, μια και πρόκειται για γνωστό όνομα.

Όμως αυτά είναι γκρίνιες. Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του βιβλίου κατά τη γνώμη μου, είναι η διαμάχη για το γλωσσικό ζήτημα –όχι βέβαια μεταξύ δημοτικής και καθαρεύουσας αλλά μεταξύ δημοτικής και ποντιακής. Για παράδειγμα, πολύ ενδιαφέρουσα ήταν η στάση του Τοπχαρά, ο οποίος ήταν υπέρμαχος της ποντιακής και κατηγορούσε τους δημοτικιστές για νεοψυχαρισμό, και κατηγορώντας τους οπαδούς της «ατόφιας» δημοτικής ότι εξελληνίζουν καθιερωμένες διεθνείς λέξεις.

Ο Αγτζίδης παρουσιάζει αναλυτικά αυτή τη διαμάχη, σε σημείο που να ικανοποιεί τους περισσότερους αναγνώστες –όχι όμως όλους· μερικοί θα θέλαμε να διαβάσουμε τα αυθεντικά κείμενα π.χ. του Τοπχαρά ή του Λιάσκοβα και όχι τις εκτενείς περιλήψεις τους. Ίσως όμως αυτό γίνει σε επόμενο βιβλίο.

Συνολικά, ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για μια πολύ ενδιαφέρουσα και άγνωστη σε πολύ κόσμο πτυχή της ελληνικής γλώσσας και του γλωσσικού ζητήματος.

Advertisements

26 Σχόλια to “Ο Κόκινος Καπνάς και το εικοσαγράμματο αλφάβητο”

  1. LandS said

    Κάτι που πάντοτε με προβλημάτιζε με τους απλοποιητές της γραφής ήταν η προτίμησή τους στο «ι» αντί του «η».
    Ιδιαίτερα όσοι ζούσαν σε χώρες όπου επικρατεί το Κυριλλικό αλφάβητο, θα μπορούσαν να αντιστοιχίσουν το «ανάποδο Ν» (που, βέβαια, δεν είναι ακριβώς ανάποδο Ν) με το δικό μας «Η» και το «ανάποδο Ν με την περισπωμένη» (στους Σέρβους «J» και στους Ουκρανούς, νομίζω, «Ι» )με το δικό μας «Ι».

    Η χρησιμότητα φαίνεται στον διαχωρισμό «βαρηα» και «βαρια».

    Εντάξει, και εγώ αναρωτιέμαι γιατί ένας κατά τεκμήριο ακραίος δημοτικιστής να χρησιμοποιήσει την λέξη «βαρεία», αλλά τουλάχιστον θα βόλευε τον σεναριογράφο γνωστής τηλεοπτικής σειράς να γράφει πότε «Αμαληα», και πότε «Αμαλιηα».

  2. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Προφανώς, αν είναι να γίνει απλοποίηση, θα προβλεφθεί γράμμα για όλους τους φθόγγους που προφέρουμε, άρα και για το «J». Ας συμφωνήσουμε να ξεφορτωθούμε τα άχρηστα (δηλαδή με τίποτα) και μετά όλα λύνονται. 🙂

  3. Το φαινόμενο αυτό του Μεσοπολέμου είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, γιατί φαίνεται ότι διαμορφώνεται ένα άλλο ελληνικό κέντρο, σοβιετικό, αυτόνομο και ανταγωνιστικό προς την «αστική» Ελλάδα.

    Ένα ερώτημα, που δεν έχει ακόμα απαντηθεί είναι το γιατί έμεινε τόσο πολύ άγνωστο και παραγνωρισμένο από την ελλαδική ιστοριογραφία.

    Επίσης Νίκο, νομίζω ότι η έκφραση «καθαυτό ελληνική» θα έπρεπε να αντικατασταθεί απλώς με το «δημοτική». Γιατί και η ποντιακή ήταν «καθαυτό ελληνική». Εξάλλου όλο το εγχείρημα του Μεσοπολέμου αμφισβήτησε το ιδεολόγημα της «μητέρας πατρίδας» και του «μητροπολιτικού κέντρου», κατά συνέπεια και την ύπαρξη μιας γλώσσας-μητρόπολης. Ίσως το πλέον ενδιαφέρον από ιδεολογικής σκοπιάς είναι αυτή η τοποθέτηση, που στην πλέον ακραία εκδοχή της θα τη δούμε να εκφράζεται από τους ποντιιστές του «Κομμουνιστή».

    Και μ’ αυτή τη διαπίστωση-αμφισβήτηση συνδέεται η παραδοχή ότι το ΣΕΚΕ-ΚΚΕ υπήρξε απλώς μια από τις πολλές εκφράσεις του ελληνικού κομμουνιστικού φαινομένου. Ίσως η δράση των ελληνικών κομμουνιστικών οργανώσεων στην ΕΣΣΔ κατά το Μεσοπόλεμο να είναι πολύ μεγαλύτερης σημασίας απ’ ότι η δράση ενός περιφερειακού παραρτήματος της Κομιντέρν στο άκρο του βαλκανικού Νότου.

    Χωρίς να θέλω να μεταφέρω αλλού τη συζήτηση θα ήθελα, λόγω θέσης του μπλογκ μας, να επισημάνω ότι ο αγνωστικισμός για το τι έγινε στην Ανατολή την περίοδο 1914-1923 δεν είναι παραγωγικός. Και αυτό γιατί η γενοκτονία των ελληνικών πληθυσμών στον Πόντο και σ’ όλη τη Μικρά Ασία αναγνωρίστηκε ως μια από τις μεγάλες γενοκτονίες του 20ου αιώνα από τον καθ’ ύλην διεθνή ακαδημαϊκό οργανισμό IAGS. Στις 16 Δεκεμβρίου 2007, η Διεθνής Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών (International Association of Genocide Scholars – IAGS) εξέδωσε το εξής ψήφισμα: «ΔΕΔΟΜΕΝΟΥ ΟΤΙ η άρνηση της γενοκτονίας αναγνωρίζεται ευρέως ως το τελικό στάδιο της γενοκτονίας, που επιφυλάσσει στους δράστες της γενοκτονίας την ατιμωρησία και αποδεδειγμένα προετοιμάζει το έδαφος για μελλοντικές γενοκτονίες. ΔΕΔΟΜΕΝΟΥ ΟΤΙ η γενοκτονία μειονοτικών πληθυσμών από το Οθωμανικό κράτος κατά τη διάρκεια και μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο απεικονίζεται συνήθως ως γενοκτονία των Αρμενίων αποκλειστικά, με μερική μόνο αναγνώριση των ποιοτικά όμοιων γενοκτονιών άλλων Χριστιανικών μειονοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. ΨΗΦΙΖΟΥΜΕ ΟΤΙ είναι πεποίθηση της διεθνούς Ενώσεως Ακαδημαϊκών για τη Μελέτη των Γενοκτονιών ότι η εκστρατεία των Οθωμανών εναντίον των Χριστιανικών μειονοτήτων της Αυτοκρατορίας μεταξύ 1914 και 1923 αποτέλεσε μια γενοκτονία των Αρμενίων, των Ασσυρίων και των Ελλήνων του Πόντου και της Ανατολίας. ΨΗΦΙΖΟΥΜΕ ΑΚΟΜΑ ΟΤΙ η ένωση ζητά εκ τούτου από την κυβέρνηση της Τουρκίας να αναγνωρίσει τις γενοκτονίες αυτών των πληθυσμών, να εκδώσει μια επίσημη απολογία και να προχωρήσει σε άμεσα και σημαντικά βήματα για αποκατάσταση». (http://www.genocidetext.net )

    Μ-π

  4. babis said

    θραβζμος εφςπλαγχνυ δεκτι. 23 (ικοςιτρια) γραματα. Θα μπορούσε να συντομευθεί και στα ικοςιδιο κόβοντας το ς από το θραβζμο. Θα το θεωρούσα, όμως, ζαβολιά να το γράψω στην αιτιατική (η άλλη πλευρά του να κολλάς τελικά σίγμα στις λέξεις των άλλων στο σκραμπλ).

  5. sarant said

    LandS: Ο πρώτος που εφάρμοσε απλοποίηση της ορθογραφίας, ο Βηλαράς, πρόβλεπε το Η αντί για το Ι, και ο τίτλος του βιβλίου του ήταν Η ρομέηκη γλόσα.

    Μ-π, έχει ενδιαφέρον η πρώτη σου παράγραφος. Η έκφραση «καθαυτό ελληνική» είναι άστοχη, πράγματι.

    Σε γλωσσικό επίπεδο, ήταν γνωστό το πείραμα των ελλήνων της ΕΣΣΔ. Ο Γληνός, όταν πρότεινε τρεις δρόμους για τη διόρθωση της ορθογραφίας έκλινε προς τη λύση των «Ελλήνων της Ρουσίας»:
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/04/29/agramat/
    αν και βέβαια το ΕΑΜ στο πρόγραμμά του πρότεινε πολύ πιο περιορισμένη αλλαγή.

  6. babis said

    Έμπνευσή μου για να ξεκινήσω να ψάχνω ένα παντόγραμμα στο 20γραμματο ήταν το ασύλληπτο καρκινικό ιςιγιςι.

  7. sarant said

    4: Μπάμπη, αν δεν κάνω λάθος αυτό είναι «παντόγραμμα του εικοσαγράμματου». Εξαιρετική επίδοση, μπράβο.
    Δεν ξέρω αν έχεις δει τα παντογράμματα του 24γράμματου αλφαβήτου, π.χ. εδώ:
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/03/31/pangram4/

  8. xamogelo said

    κ.σαραντακο αν και άσχετο με το ποστ που ομολογώ δεν το διάβασα σας στέλνω αυτό http://www.oecd.org/dataoecd/24/24/1919076.pdf που πιστεύω θα το βρείτε αρκετά ενδιαφέρον.

  9. espectador said

    Πολυ ενδιαφερον. Ειχα την εντυπωση οτι ο λικβινταρισμος (το λικβινταρω δεν το εχω συναντησει) βρισκονταν συχνα σε κομματικα κειμενα του ΚΚΕ και ηταν μια κατηγορια απεναντι σ αυτους που αλλαζαν συχνα θεσεις (απο το ρευστοποιηση ισως). Κατα τα αλλα-αν και ποντιος, με καταγωγη του πατερα απο το Σοχουμι-δεν ασχοληθηκα πολυ με ολα αυτα τα θεματα. Τωρα στα γεραματα αναπτερωνεται-η μαλλον σωστοτερα «γεννιεται»-ενα εντονο ενδιαφερον. Σ ευχαριστω και παλι Νικο. Ο χωρος σου εδω ειναι ενα καλο σχολειο για μενα!

  10. Ηλεφούφουτος said

    Πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά.
    Ένα πράγμα που μου άρεσε σε αυτό το γλωσσικό πείραμα είναι η άνεση στο σχηματισμό παραγώγων.
    Το «κούρσο», που αναφέρεται μεταξύ ξένων λέξεων που εξελληνίστηκαν, θα κάλυπτε ένα αισθητό κενό στο λεξιλόγιο της σύγχρονης Ελληνικής για τη σειρά, τον κύκλο μαθημάτων, είτε με αυτή τη μορφή είτε με μια άλλη που δεν θα θυμίζει διαγούμισμα και λαφυραγώγηση.
    Μιας και ξαναφέρνεις, Νικοκύρη, το «κουλτουρικός» να εκφράσω εδώ και το δικό μου μαράζι για την απουσία ενός όρου όπως το «κουλτουρολογία», της συνθετικής δηλαδή εξέτασης πολιτισμών, που απροπό έχει διάδοση ως αντικείμενο και πανεπιστημιακό μάθημα ανθρωπιστικών σπουδών στη Ρωσία.

  11. πολὺ ἐφιαλτικὰ σενάρια!

  12. babis said

    @7 νίκο, ήξερα ότι έχεις ασχοληθεί με τα παντογράμματα παλιότερα, γι’αυτό, εξάλλου, δεν εξήγησα τι είναι αυτό που έγραψα.
    Επίσης, με μία μικρή αναδιάταξη των λέξεων παίρνουμε το εξής 20-παντόγραμμα με 22 γράμματα:

    εφσπλαγχνο δικτι θραβζμυ.

    Πρόκειται για το νέο μεταγραφικό απόκτημα της ΕΛΑΣ μετά τα γκλομπ ψύξης, όπου ο χαρακτηρισμός εφσπλαγχνο είναι βέβαια ευφημισμός.

  13. Immortalité said

    Στις 6 τυ Γενάρι ςτο ςκολιο τυ Πες-Καρτας γενικε αντιθριςκεφτικι βραδια, Νίκο εδώ εννοεί «έγινε» «γίνηκε» που λέμε; γιατί στην αρχή κατάλαβα ότι αναφερόταν σε κάποιον «γενικό» διευθυντή ας πουμε. Πωπω! δεν ειμαι που δεν είμαι οπτικός τύπος, διάβαζα δυνατά και συλλαβιστά σα πρωτάκι για να καταλάβω τί εννοει. 🙂

    @ 10 Ηλεφού νομίζω ότι η έλλειψη παραγώγων απο την λέξη «κουλτούρα» είναι γιατί απο την αρχή ήρθε στα ελληνικά με αρνητική χροιά. Ειδικά ο «κουλτουριάρης» δηλώνει κατι μεταξύ υποτιμιτικής αξιολόγησης για τη σνομπ ανάγκη επιδειξης δήθεν γνώσεων… εχει χαρακτηριστει και πολιτικά νομιζω…

  14. […] ….και μια γόνιμη κριτική! […]

  15. Ηλεφούφουτος said

    Σία, το ίδιο με σένα έπαθα κι εγώ με το γενικε.

    Για το άλλο, συμφωνώ ότι η λέξη αυτή έχει αποκτήσει αρνητικές συνυποδηλώσεις στο καθημερινο λεξιλόγιο και τη βρίσκω και εντελώς κακόηχη. Καλύπτει όμως κάποια κενά στο λεξιλόγιο της Ελληνικής (όσο και να το παλεύουμε με υποκατάστατα όπως πολιτισμός, παιδεία, νοοτροπία δεν τα καταφέρνουμε πλήρως) και τα τυχόν παράγωγά της θα βόλευαν πολύ. Θα προτιμούσα βέβαια κάτι πιο συμπαθητικό στη θέση της αλλά δεν γράφω εγώ το έργο.
    Ό,τι πούνε τα παιδιά!

  16. Μισιρλού... said

    @15
    Εμ, βέβαια… Ηλεφούφου μου, κουλτουριάρη !
    😛

    Όταν κατά τη μεταπολίτευση όλη η ιντελιγκέντσια είχε στείλει στο πυρ το εξώτερο τον λαϊκό πολιτισμό, αυτός αμύνθηκε -για την επιβίωσή του- βρίζοντάς τους «κουλτουριάρηδες».

    Πάρε ένα μουσικό παράδειγμα, από τον λαϊκό ποιητή Πυθαγόρα, σε μουσική και ερμηνεία Ζαμπέτα.

    (Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ – Τα βασανάκια τού λαού, ποιός θα τα τραγουδήσει;)

  17. Ηλεφούφουτος said

    Μισιρλού, κουλτουριάρη να πεις τον πρώτο σου φελάχο 🙂
    εγώ δεν ήξερα στα νιάτα μου ούτε γαλλικά ούτε πιάνο και έβγαλα και το πανεπιστήμιο της ζωής (να πούμε κι εμείς την κουλτούρα μας)

    Καλό το άσμα. Δεν το ήξερα! Πάντως είδες ότι προτείνει κι ο Ζαμπέτας ωραίο παράγωγο: κουλτουριτζήδες

    «αυτός αμύνθηκε»
    ποιος αυτός;

    Και τώρα πάω για κουλτούρημα. Κοίτα που και η ρακή είναι κουλτουρητική!

  18. Μισιρλού... said

    @17

    κουλτουριάρη να πεις τον πρώτο σου φελάχο

    “αυτός αμύνθηκε”
    ποιος αυτός;

    Μμμμμμ… Τον πρώτο μου ;!!!
    Μωρ’ τόσο άχρηστη μ’ έχεις;
    🙄

    Και βέβαια, Ηλεφούφου! Όλοι τους σε άμυνα ήταν τότε. Για το σανίδι, την επιβίωση… Για το μεροκάματο.
    Βλέπεις, αυτοί δεν ξέρανε από συναυλίες και ποίηση!
    Ήτανε του πεζοδρομίου…
    💡

  19. Μισιρλού... said

    Η «απαντητικότητα» μου Νίκο, στην ουσιαστική σου (και ακτινογραφική) παρουσίαση του βιβλίου, ήταν βραδείας κρασοκαύσεως…
    Μόλις διάβασα το εξαίρετο κείμενό σου !

    Είχα κρατήσει -παλιότερα- κάποιες σημειώσεις για την ελληνική διάλεκτο στην Κριμαία -και γενικά των Ελλήνων της ΕΣΣΔ.
    Έχει ενδιαφέρον και ο εκεί γλωσσοπόλεμος…

    Από εκείνες τις σημειώσεις, να και ένας λίνκος, που εμφανίστηκε :

    Τ’ οσημερνόν τ’ επίσημον νούνισμαν λέει το ποντιακόν η λαλίαν εν παρακλάδ τ’ αρχαίου τ’ ελλενιστικού τη Κοινής κι αποκουμπισκάται σα ιωνικά τ’ ελλενικά. Έχ’ απές λεχτικόν και γραμματικήν ασ’ άλλα γλώσσας, άμον τ’ οθωμανικόν (‘κ εν τα τούρκικα τ’ οσημερνού τη Τουρκίας), το ρούσικον κι άλλα γλώσσας τη Καύκασονος.

    Ο γλωσσολόγον ο Μανόλης ο Τριανταφυλλίδης, χωρίζ’ ατη σε τρία ιδιωματικά ομάδας:

    1. τ’ οινουντιακά ιδιώματα ασα τόπε τ’ Οινόης (τουρκ. Ünye, επηρεάσταν πολλά ασα νεοελλενικά)
    2. τραπεζουντιακά ιδιώματα (επηρεάσταν ολίγον ασα νεοελλενικά)
    3. χαλδιώτικα ιδιώματα (επηρεάσταν πολλά ασ’ οθωμανικά τα τούρκικα)

    Ασ’ άλλ τη μερέαν πα σα παλαιά τα χρόναι πολλοί ελογάριαζαν πως το ποντιακόν η λαλία εν ιδιαίτερον ελλενικόν γλώσσαν. Αέτς λ.χ. ο Κώστας Τοπχαράς έγραψεν σο βιβλίονατ Ι Γραματικι Τι Ρομεικυ Τι Ποντεικυ Τι Γλοςας, το ποντιακόν η λαλίαν ανεπτύχτεν σε διαφορετικά κοινονικο-οικονομικά συνθήκας κι εδιαμόρφωσεν τατεινεθή λεχτικόν, φτογκολογίαν κλπ που διαφέρνε αση δημοτικήν και το λεχτικόνατς κι επηρεάστεν ασά ξενικά τα γλώσσας άμον ντο ίνεται σ’ ούλαι τα γλώσσας, ακόμαν και σην δημοτικήν.
    Ο ρωμαίικον ο ποιητής και μεταφραστής Λεόντιος Κυριάκοβ ασην Ουκρανίαν έγραψεν πως τα ρωμαίικα τ’ Ουκρανίας χωρίζνε αση δημοτικήν το καλατσέβνε σην Ελλάδαν, άμα τα δύα γλώσσας ένι καρδιακά αδέρφια κι έχνε έναν αρχαίον μάναν.
    Τα ρωμαίικα τη Πόντονος ‘κ έχνε επίσημον αλφάβητον, άμα πολλοί Ρωμαίοι κουλανεύνε τ’ ελλενικά τα γράμματα και θέκνε και διακριτικά για προφέρνε σωστά τα φτόγκους ατοί ‘π δεαβάζνατα. Οι Ρωμαίοι τη Τουρκίας και σα παλαιά δημοκρατίας τη Σ.Σ.Σ.Δ. κουλανεύνε τ’ ατεινέτερα το γράμματα.

    Ο Κώστας Τοπχαράς εποίκεν κι εκουλενέυτεν σα βιβλίανατ ιδιαίτερον ποντιακόν αλφάβητον, το «φωνητικόν αλφάβητον» το οποίον αποκουμπισκάται σα ελλενικά τα γράμματα. Επλοποίησεν την ορθογραφίαν «τ’ ιστορικού τ’ αλφάβητου», εφήκεν τα «περισσά» τα γράμματα και σημείον για τον τόνον ‘κ έβαζεν. Εκράτησεν το Υ, το οποίο προφέρκεται ΟΥ [u]. Τα Ξ και Ψ μεταβάλκουνταν σε ΚΣ και ΠΣ για να «λείπ’ η σύγχιση».

    Κιαραέτς επέμνεν το αλφάβητον με τα ακόλουθα γράμματα:

    ***
    [Κάπου έχω και μπόλικα ποιήματα του Κυριάκοβ, αλλά τώρα… άσε!]

  20. Μισιρλού... said

    [Νάτα! Είναι στην παραπομπή #3. Ωραία!]

  21. sarant said

    Μισιρλού, ευχαριστώ για το πρόσθετο υλικό. Τα ποιήματα του Κυριάκοβ τα είχα συναντήσει κάποτε, αλλά είχα χάσει το λίκνο. Ο Κόκινος Καπνάς είχε λιγοστό υλικό στα ποντιακά (κυρίως ποιήματα κτλ.) αλλά υπήρχαν άλλα έντυπα, όπως επίσης υπήρχαν και λογοτεχνικά βιβλία που γράφονταν στα ποντιακά. Ο δε Κυριακόφ γράφει στο κυριλλικό αλφάβητο. Οπότε, σήμερα ένα ποντιακό κείμενο χρειάζεται δύο διαδικασίες μετάφρασης/μεταγραφής: μία μεταγραφή από το κυριλλικό ή το εικοσαγράμματο στο 24γράμματο ελληνικό και μία μετάφραση ή τουλάχιστο υπομνηματισμό λέξεων.

    Το μπέρδεμα της Ιμόρ και του Ηλεφού με το «γενικε» που ήταν γένηκε και όχι γενικέ δεν είναι τυχαίο, όπως άλλωστε και το μπέρδεμα του ίδιου του συγγραφέα σε μερικά ονόματα που ήταν γραμμένα με το 20γράμματο.

  22. Ηλεφούφουτος said

    Μισιρλού… είπε
    «Μμμμμμ… Τον πρώτο μου ;!!!
    Μωρ’ τόσο άχρηστη μ’ έχεις;»

    Όχι δα! Μικρή και άβγαλτη μόνο 😀

    κι ένα πείραμα , γιατί ζήλεψα
    💡 🙄

  23. DooDooDooDoo said

    «Ο προσδιορισμός έχει σημασία, διότι οι Έλληνες της ΕΣΣΔ δεν είχαν μητρική γλώσσα τη δημοτική αλλά την ποντιακή (οι περισσότεροι) ή τα μαριουπολίτικα.»

    Ή την ταταρική της Κριμαίας.

  24. sarant said

    Ναι, σωστά. Λιγότεροι από αυτούς που μιλούσαν μαριουπολίτικα, αλλά υπήρχαν. Τα λέει ο Νίκολας στο hellenisteukontos.

  25. […] και εκτός από μας και άλλοι ( TVX, Kαυκάσιος, Ν.Σ., ramirez […]

  26. […] ….μια γόνιμη κριτική! […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: