Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Θα θέλατε ένα ερωτόμηλο;

Posted by sarant στο 11 Μαΐου, 2010


Και ποιος θα έλεγε όχι σε έναν καρπό με τόσο ωραίο όνομα. Αλλά ποιο είναι το ερωτόμηλο; Θα μπορούσα να το βάλω για κουίζ, αλλά δυστυχώς η λέξη γκουγκλίζεται (σχεδόν τίποτε δεν μένει πια κρυφό από το άρπαγο μάτι του) κι έτσι θα μου το χαλάσει, αν όμως αντέχετε να μην γκουγκλίσετε, προσπαθήστε να μαντέψετε ποιος είναι ο καρπός που τον είπαν κάποτε ερωτόμηλο, αλλά η ονομασία δεν έπιασε;

Να το πάρει το ποτάμι;

Δεν είναι εξωτικός καρπός, δεν είναι άγνωστο τροπικό φρούτο, δεν θα το λέγαμε καν φρούτο, είναι η κοινότατη –αλλά και πολυαγαπημένη– ντομάτα. Η ντομάτα μάς ήρθε από την Αμερική, όπως και η πατάτα άλλωστε. Φαίνεται μάλιστα ότι τομάτο ή κάπως έτσι λέγονταν στη γλώσσα ναχουάτλ μια άλλη ποικιλία ντομάτας, κίτρινη. Πάντως, ο πρώτος Ευρωπαίος που έγραψε για την ντομάτα, ένας Ιταλός, το 1544, την είπε pomo d’oro, χρυσόμηλο, κι έτσι λέγεται ακόμα και σήμερα η ντομάτα στα ιταλικά, pomodoro.

Για τη ντομάτα πίστευαν, κυρίως οι Άγγλοι, ότι είναι δηλητηριώδης (και πράγματι τα φύλλα της είναι τοξικά), με αποτέλεσμα να αργήσει η εισαγωγή της στην Αγγλία και τις αμερικάνικες αποικίες της. Οι Γάλλοι, πάλι, πίστευαν πως έχει ιδιότητες αφροδισιακές και γι’ αυτό τη βάφτισαν pomme d’amour, μήλο του έρωτα, ονομασία που πέρασε και στα αγγλικά (love apple) και (χωρίς να επικρατήσει) και στα ελληνικά, ερωτόμηλο. Η λέξη tomate έγινε δεκτή μόλις το 1835 στο λεξικό της γαλλικής Ακαδημίας, ως τότε τη λημματογραφούσαν ως pomme d’amour ή pomme d’or. Να προσθέσω ότι στα σημερινά γαλλικά pomme d’amour είναι εκείνο το κόκκινο ζαχαρωτό σαν μήλο που πουλάνε στα λούνα-παρκ.

Στην Ελλάδα, η ντομάτα ήρθε γύρω στο 1818, λέει ο Γεννάδιος στο φυτολογικό λεξικό του, από καπουτσίνους μοναχούς στην Αθήνα. Την είπαμε τομάτα ή ντομάτα (από την συμπροφορά με το άρθρο στην αιτιατική: την τομάτα > τη ντομάτα), αλλά πομιντόρι στα Επτάνησα (δάνειο από τα ιταλικά, και δη από τον πληθυντικό). Στην Κύπρο τη λένε πομιλόρι τη ντομάτα και πομιλορκά τη ντοματιά. Από το pomodoro, αλλά δεν μου είναι σαφής η ακριβής διαδρομή. Στα τούρκικα, η ντομάτα λέγεται domates, στον ενικό, διότι έτσι τις διαλαλούσε ο ρωμιός μανάβης. Σε όλες σχεδόν τις γλώσσες, πάντως, η ντομάτα λέγεται κάπως σαν «τομάτο».

Μια μέρα που ψώνιζα στη λαϊκή στη γειτονιά μου πρόσεξα που σε δυο πάγκους με ντοματάκια έγραφε «κομιντόρια». Αυτό, σκέφτηκα, είναι παραφθορά του «πομοντόρια», που είναι βέβαια δάνειο από τα ιταλικά. Το γιώτα είπαμε εξηγείται, δάνειο από έναν χωρισμένο πληθυντικό (pomi d’oro), το αρχικό κάπα όμως δεν εξηγείται και τόσο.

Στο γκουγκλ βρίσκω πολλά πομοντόρια, αλλά λιγότερες αναφορές σε κομοντόρια και σε κομιντόρια. Ωστόσο, βρίσκω τα κομιντόρια αφενός στην ιστοσελίδα ενός ντοματέμπορου, και αφετέρου σε λευκαδίτικη εφημερίδα που αναρωτιέται: – Μα είναι δυνατόν να έχουν κάνει το σπίτι του Βαλαωρίτη μανάβικο με καστραβέτσα και κομιντόρια; (Καστραβέτσι είναι το αγγούρι, σλάβικο δάνειο αυτό, το είχαμε παλιότερα συζητήσει εδώ).

Επίσης, υπάρχει σήμερα ένα ποίημα του Κοτζιούλα (έκδοση 1953), που λέει
μα είχε έναν τάλαρο με πιπεριές καυτές
μαζί με κομποδόρια αγένωτα
(Τάλαρος, λέξη ομηρική, μεγάλο καλάθι, που κάποιοι ελληνοβαρεμένοι τη θέλουν να είναι η αρχή του τελάρου και του τάλιρου).

Και υποθέτω πως τα κομποδόρια είναι τα κομιντόρια-κομοντόρια-πομοντόρια, όπου το μπ θα έγινε από παρετυμολογική επιρροή (κόμπος), εξόν κι αν είναι διαλεκτικό δάνειο από την αντικρινή Ιταλία (ο Κοτζιούλας ήταν Ηπειρώτης), αφού στις διάλεκτες της Απουλίας οι ντομάτες είναι pimbiduru.

Τώρα, τα κομιντόρια ή κομοντόρια ή πομοντόρια ή πομιντόρια είναι τα ντοματάκια, οι μικρές ωοειδείς ντομάτες· εκτός ίσως από τα Επτάνησα, όπου το λευκαδίτικο παράδειγμα μας λέει ότι ίσως εκεί πομιντόρια να είναι γενικώς οι ντομάτες. Βέβαια, ο Μπουκανιέρος θα σας πει ότι εκείνος ντομάτες τις έλεγε στσου Κορφούς.

Πάντως, αν και ήρθαν σχετικά αργά στην Ελλάδα, οι ντομάτες εγκλιματίστηκαν απόλυτα και θεωρούνται, και δίκαια, όχι απλώς αναπόσπαστο στοιχείο του διαιτολογίου μας αλλά κορώνα στο κεφάλι μας. Μάλιστα, ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που είχα διαβάσει στην ελληνική μετάφραση της Μοντ Ντιπλοματίκ έλεγε ότι είμαστε οι κατεξοχήν ντοματοφάγοι, με 60 κιλά κατά κεφαλήν ετήσια κατανάλωση ντομάτας, τα διπλάσια από τους Ιταλούς που έρχονται δεύτεροι. Το άρθρο αυτό είχε πολλά ενδιαφέροντα, για τα θερμοκήπια της Αλμέριας και τους μετανάστες που δουλεύουν σκλάβοι και τις ορμόνες, αλλά δεν το κράτησα κι έτσι δεν μπορώ να το ανεβάσω τώρα. Πάντως, δημοσιεύτηκε στο ένθετο της Μοντ Ντιπλοματίκ στην πασχαλινή κυριακάτικη Ελευθεροτυπία· αν το έχει κανείς το στέλνει.

Όμως, αν οι ντομάτες μπήκαν στη ζωή μας ορμητικότατα, υπάρχει ένας τομέας στον οποίο δεν έχουν διεισδύσει. Είναι η γλώσσα, δηλαδή η φρασεολογία και παροιμιολογία. Βλέπετε, η γλώσσα είναι συντηρητική και οι στερεότυπες φράσεις και οι παροιμίες είναι το πιο συντηρητικό της κομμάτι· απηχούν μια Ελλάδα αγροτική που δεν υπάρχει πια, και μάλιστα πριν από τον 19ο αιώνα. Μπορεί η μνήμη μου να με γελάει, αλλά ελάχιστες είναι οι παροιμίες ή οι ιδιωματικές φράσεις με τις ντομάτες, ενώ, για παράδειγμα, το σύκο ή ακόμα και το ταπεινό αγγούρι που είναι μαζί μας από πιο παλιά έχουν πολύ μεγαλύτερη παροιμιακή παρουσία. Πήγα να πω ότι καμιά παροιμία και φράση δεν υπάρχει με ντομάτες, αλλά ψάχνοντας στα κιτάπια μου βρήκα το «θα μας πάρουν με τις ντομάτες», που είναι βέβαια παραλλαγή του «θα μας πάρουν με τα λεμόνια», καθώς και το δίστιχο «απ’ όλα τ’ άστρα τ’ ουρανού μ’ αρέσουν οι ντομάτες / κι απ’ όλα τα πετούμενα μ’ αρέσουν οι πατάτες», που λέγεται σε περιπτώσεις ασυναρτησίας και που, αν δεν κάνω λάθος, είναι ξεσηκωμένο από τον Καραγκιόζη (το τραγουδάει, ίσως, ο Μορφονιός). Θυμάμαι επίσης όταν ήμασταν πιτσιρικάδες που λέγαμε «Σταμάτα, σταμάτα – σου ’ρχεται ντομάτα» αλλά δεν ξέρω αν έγινε παροιμιακό. Όπως ντομάτα λέγαμε και το μπόλικο αίμα στις κινηματογραφικές ταινίες.

Ερωτόμηλο όμως, όχι, δεν τη λέγαμε. Ούτε και λέγεται θαρρώ πια πουθενά. Διότι στα γαλλικά σουπερμάρκετ βρίσκω πάμπολλες (και πανάκριβες) ποικιλίες ντομάτας: μαύρες, πράσινες, πορτοκαλιές, κάτι μικρούλες μυτερές που τις λένε coeur de pigeon, καρδιά περιστεριού, και κάτι άλλες μεγάλες, με βαθιές ραβδώσεις, που τις λένε coeur de veau, καρδιά βοδιού. Αλλά ερωτόμηλο όχι.

149 Σχόλια προς “Θα θέλατε ένα ερωτόμηλο;”

  1. π2 said

    Νίκο, το άρθρο του Monde diplomatique εδώ.

  2. sarant said

    Α γεια σου, ευχαριστώ!

    Και για την κατά κεφαλή κατανάλωση (από τις χώρες της 15μελούς ΕΕ):
    Το 2007, οι Έλληνες έφαγαν 61 κιλά ανά κάτοικο, οι Δανοί 32 κιλά, οι Ιταλοί 31 κιλά, οι Ισπανοί 17 κιλά, οι Γάλλοι 14 κιλά, οι Βρετανοί 8,1 κιλά, οι Βέλγοι και οι Γερμανοί από 8 κιλά.

  3. Μπουκανιέρος said

    Tomatl στα ναχουάτλ (ή έτσι το βρίσκω σημειωμένο σ’ ένα τετράδιο).

    Για την Κέρκυρα, είχαμε πει τότε ότι το κομιντόρο (παραλλαγές: πομοντόρο, πομεντόρο) ήταν κοινή λέξη στην παιδική ηλικία της προηγούμενης από μένα γενιάς. Δηλαδή προπολεμική λέξη.

  4. Μπουκανιέρος said

    (συμπλήρωμα στο 3α)
    Που σημαίνει μάλλον ότι το θέμα είναι toma, αφού το tl είναι κατάληξη ή κάτι τέτοιο (πρβλ. atl νερό, anahuac χώρα του νερού).

  5. babis said

    ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΝΤΟΜΑΤΑ
    Δυστυχώς πρέπει να σε δολοφονήσουμε:
    βυθίζεται το μαχαίρι στη ζωντανή σου σάρκα,
    τα κόκιννα εντόσθιά σου, ένας ήλιος φρέσκος, βαθύς, ανεξάντλητος
    γεμίζει τις σαλάτες της Χιλής,
    παντρεύεται πρόθυμα με το καθαρό κρεμμύδι
    και για να το γιορτάσουν, αφήνεται να πέσει λάδι,
    γιος ουσιώδης της ελιάς,
    πάνω στα μισάνοιχτα ημισφαίρια τους,
    προστίθεται το πιπέρι, το άρωμα του,
    το αλάτι, ο μαγνητισμός σου…

  6. babis said

    ΥΓ: Πάμπλο Νερούδα, Ωδή στην ντομάτα (απόσπασμα)

  7. > καθώς και το δίστιχο «απ’ όλα τ’ άστρα τ’ ουρανού μ’ αρέσουν οι ντομάτες / κι απ’ όλα τα πετούμενα μ’ αρέσουν οι πατάτες», που λέγεται σε περιπτώσεις ασυναρτησίας και που, αν δεν κάνω λάθος, είναι ξεσηκωμένο από τον Καραγκιόζη (το τραγουδάει, ίσως, ο Μορφονιός).

    Ναι, ο Μορφονιός το έλεγε. Αν και εγώ το θυμάμαι «απ’ όλα τα θαλασσινά μ’ αρέσουν τα τρυγόνια / κι απ’ όλα τα πετούμενα μ’ αρέσουν οι ντομάτες», ή κάπως έτσι (ουΐτ!)

  8. ΣοφιαΟικ said

    Είχαμε πάει επίσκεψη πριν 30 χρόνια σε κατι συγγενείς στο νομό Ηλείας και μας είχαν δώσει δυο καφάσια κομιντόρια. Εγώ τα ετρωγα ετσι, σα φρούτο, μέχρι που μια μερα δάγκωσα ενα και βγήκε από μεσα ενα μικρό μικρό, άσπρο και ίσως αποκεφαλισμενο από τη δαγκωματιά σκουλικάκι και αηδίασα.

    Για το μήλο της αγάπης είχα πρωτοδιαβασει στην παιδική εγκυκλοπαίδια Ντίσνευ, που καμιά φορά σκεφτομαι ότι θα πρέπει να την είχα μαθει απ’έξω, πιο πολλά θυμάμαι απο τους 20 τόμους της παρά από το σχολείο.

    Η κατανάλωση ντομάτας στην Ελλάδα έχιε μια πιθανή εξήγηση: χρησιμοποιούμε φρέσκια ντομάτα πολύ περισσότερο από τους άλλους Ευρωπαίους, οι οποίοι χρησιμοποιούν πάστα και κονσέρβα πολύ περισσότερο. Σχεδον κάθε μαγειρική εκστρατεία στην κουζίνα ξεκινάει με το τρίψιμο της ντομάτας για τη σάλτσα.
    Εδώ πέρα τι να μαγειρέψεις με ντομάτα, κάτι ξυλάγγουρα σα βγαλμένα από μηχάνημα φέρνουνε από τα θερμοκήπια της Ολλανδίας και κάτι ξινά από την Ισπανία, κομμένα πριν γίνουν. Αλλά μας έχουν φλομώσει στις «ειδικές ποικιλίες», πράσινες, πορτοκαλί, κίτρινες, τιγρέ κλπ, όπως έλεγε και κάποιος ντομάτες γι’αυτους που δεν ξερουν να φαν ντομάτα. Πέρσι είχα φυτέψει μια ντοματιά, μας έκανε πολύ ζεστό καλοκαίρι, έφαγα ντοματα της προκοπής! είχα κι εναν Ισπανό συμφοιτητή γιο τοματοπαραγωγών απο τη Μάλαγα, ο οποίος επέμενε ότι εξάγουν τις καλύτερες- ναι, τις καλύτερες εμφανισιακά, όχι τις γινωμένες.

    Και μια που ανέφερα την Ηλεία, βουνά ολόκληρα ντομάτες θυμάμαι να μεταφέρονται σε φορτηγά στον Κύκνο (Ανδραβίδα;).

  9. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια.

    Μπάμπη, πολύ ωραίο το ποίημα -δεν το ήξερα, ομολογώ!

    Σοφία, κι εγώ τις ευρωπαϊκές ντομάτες άνοστες τις βρίσκω.

  10. Ηλεφούφουτος said

    Οι ευρωπαϊκές θα μπορούσαν να λέγονται «κόκκινες νερόμπαλες».

    Όσο για τα Επτάνησα των παλαιοτέρων, κομιντόρια τα ξέρω κι εγώ (Ληξούρι, το γλωσσικά συντηρητικότερο κομμάτι της Κεφαλλονιάς).

    Από λαογραφικά, το άλλο με τον Τοτό το ξέρετε; Σοβαρά μιλάω. Εο ανέκδοτο με τον Τοτό τα αγγούρια, τις ντομάτες και το πηγάδι, λέω, όπου ντομάτα γίνεται το βυζί.

    Πάντως, Νικοκύρη, βιαστικά θα έλεγα ότι δεν είναι λίγες οι ευρωπαϊκές γλώσσες που δεν υιοθέτησαν την τομάτα για να ονομάσουν τον εν λόγω καρπό:
    ρωσικά: παμιντόρ(τσικ)
    πολωνικά: πομιντόρ
    Επίσης, οι Αυστριακοί τις ντομάτες τις λένε παραντάιζερ (ο απαγορευμένος καρπός του Παραδείσου δηλαδή) και αντίστοιχα πέρασε και στα Τσέχικα : ράιτσατα (rajče).

  11. sarant said

    Σωστά, είναι και οι Πολωνοί. Το τσέχικο σημαίνει «παραδείσιος» καρπός;

    Για τα ρώσικα σε πιστεύω, αλλά η Βικιπαίδεια η ρώσικη έχει λήμμα TOMAT.

  12. Μαρία said

    3 συνέχεια

    Η Βαλτέρ στο «Η περιπέτεια των γαλλικών λέξεων που ήρθαν απ’ αλλού» γράφει οτι οι λέξεις θα γράφονταν tomatl, chocolatl, cacaotl, καθώς η γλώσσα ναχουάτλ είχε ένα ιδιαίτερο προστριβόμενο σύμφωνο που οι Ισπανοί όμως δεν μπορούσαν να προφέρουν ειδικά στο τέλος λέξης. Έτσι εξηγείται η απλοποίηση (chocolat, avocat, coyote) ή η πλήρης αποβολή του(tomate, cacao)
    Μόνο 3 λόγιες λέξεις έχουν κρατήσει το -tl (nahuatl, peyotl, ο κάκτος με τη μεσκαλίνη και axolotl, ένα βατραχάκι της μεξικάνικης λίμνης που εγκλιματίστηκε εύκολα στην Ευρώπη.

  13. Μαρία said

    Ηλεφού, το άλλο με το Τοτό, τι θα γίνει, θα το γράψεις;

    Με ντομάτες και λεμόνια βυζιά ξέρω ένα χωρίς Τοτό, με ψυχολόγο και πάσχοντα.

  14. Σαλαμάντρα για την ακρίβεια το αξολότλ. Επίσης, τρομακτικό διήγημα του Κορτάσαρ. Επίσης, νομίζω, εμμέσως πρωταγωνιστεί σε σκάνδαλο λογοκλοπής στη σύγχρονη γερμανική λογοτεχνία.

  15. Immortalité said

    Νίκο coeur de veau; Νομίζω είναι coeur de boeuf

  16. voulagx said

    Παλια παροιμιακη εκφραση: «Στηθος μαρμαρο, κοιλια πατατα κι ο κωλος ντοματα»

  17. Μαρία said

    Δύτη, κι η Βαλτέρ για την ακρίβεια λέει μικρό βατραχοειδές, εγώ απο βαρεμάρα το έκανα βατραχάκι απο είδος σαλαμάνδρας.
    Μόνο τη μάρκα παπουτσιών σαλαμάντερ ξέρω, τι είναι αυτό το σκάνδαλο;

  18. sarant said

    Ιμόρ, δίκιο έχεις, είναι coeur de boeuf.

    Δύτη, ποιο σκάνδαλο;

    Ξανάρχομαι στην Ωδή στη ντομάτα του Νερούδα (σχ. 5). Τόσο οικείες εικόνες, σκέφτηκα, θα μπορούσε να το έχει γράψει Έλληνας. Μετά, είπα, δεν θα μπορούσε. Οι ποιητές μας, αν και κάποιους θα αδικώ, δεν καταδέχονται έστω και να αναφέρουν τη ντομάτα στην ποίησή τους, όχι να της αφιερώσουν και Ωδή! Εδώ έβαλε ο Ρίτσος τα φρέσκα φασολάκια και πέσαν να τον φάνε. Άσε που η ντομάτα δεν είναι τρισχιλιετής.

  19. Μαρία said

    16 Μπράβο, το λέγαμε με ρυθμό και ψιλοτραγουδιστά.

  20. π2 said

    Πάντοτε με εντυπωσίαζε πόσα υλικά απολύτως χαρακτηριστικά αυτού που έχουμε μάθει να θεωρούμε παραδοσιακή ελληνική κουζίνα δεν υπήρχαν πριν από τους οθωμανούς και τη νεωτερικότητα: ντομάτα, πατάτα, φασόλια, σπανάκι, μελιτζάνα και πολλά άλλα που δεν θυμάμαι τώρα. Το τρίπτυχο φασολάδα, μουσακάς, χωριάτικη χάνει σε τρισχιλιετότητα. 😛

  21. Axolotl Roadkill, το μυθιστόρημα μιας «έφηβης-θαύμα», μπεστ-σέλλερ στη Γερμανία -και αίφνης αποκαλύπτεται ότι είναι μισοκλεμμένο: http://tinyurl.com/342vkvl
    και http://www.nytimes.com/2010/02/12/world/europe/12germany.html

  22. sarant said

    Ενώ αν πάρεις τα κρεατικά, όλα υπήρχαν, εκτός από τη γαλοπούλα που κι αυτή δεν είναι παραδοσιακή.

    Δύτη, ευχαριστώ.

  23. Ηλεφούφουτος said

    Νικοκύρη, τομάτ στα Ρώσικα στη βοτανική ονομάζεται το ΦΥΤΟ της ντομάτας, η ντοματιά.

    Επίσης, παραντάις είναι η ντομάτα και στα Σέρβικα.
    Οι Τσέχοι προτίμησαν να το εκσλαβίσουν κάνοντάς το «ράιτσε» , δηλαδή κάτι σαν «το παραδείσιο», φαντάζομαι στο πλαίσιο του καθαρισμού της γλώσσας από τη γερμανική επίδραση το 19ο αιώνα.
    Ήταν μια τάση αντίστοιχη με τα μεταφραστικά δάνεια στη Νέα Ελληνική, που είδα να συζητιούνται με άλλη αφορμή σε άλλο δώμα.

    Κι εγώ ψυλλιαζόμουνα κάτι σαν αυτό που λέει ο Μπουκάν με το -τλ, γιατί ό,τι λέξη ξέρω με προέλευση αζτέκικη (Μαρία 12) έχει αυτό το -τλου τλου (ήταν κι ο Κετζαλκοάτλ, ο φιδόμορφος θεός, πιο δύσκολος στην προφορά απ τον αϊ-Γιώργη και τον αϊ-Λια, πράγμα που κατά τον Τσιφόρο συνιστά θετική συνέπεια της κατάκτησης των Αζτέκων απ τους Ισπανούς 🙂 ).
    Δύτη, τι ιστορία είναι αυτή με τη λογοκλοπή;

    Α, και κάτι γουστόζικο απ τα Βουλγάρικα. Η ευπρεπής λέξη για τη μελιτζάνα αντί του «πατλατζάν» είναι син домат (μπλε ντομάτα).

  24. sarant said

    Ο Δύτης απάντησε στο 21, κάτι θυμάμαι τελικά πως είχα διαβάσει κι εγώ.

    Μπλε ντομάτα η μελιτζάνα; Μα δεν είναι μπλε (ούτε και ντομάτα είναι)

  25. you like tomato, and I like tomato…

  26. sarant said

    Στάζιμπε, καλό.

    Αναρωτιέμαι, οι διαφορές προφοράς τομέιτο – τομάτο είναι ταξικές/φυλετικές ή τυχαίες;

  27. Μαρία said

    21 Η ελεύθερη ανάμειξη είναι ευφημισμός για το κοπυπάστωμα;

    22 Υπήρχαν. Αυτή τη στιγμή κάποιες ελληνικές ράτσες βοοειδών τείνουν να εξαφανιστούν. Ότι γίνεται και με τους σπόρους.

  28. 27 «Δεν υπάρχει πρωτοτυπία, απλώς αυθεντικότητα», υποστηρίζει η συγγραφέας (ή, η «συγγραφέας»). Μου θυμίζει τον τρόπο λειτουργίας της περσικής και οθωμανικής ποίησης, κατά πολλούς. (ο Δύτης κουκιά τρώει κουκιά μολογάει, ή αν προτιμάτε, ντομάτες τρώει ερωτόμηλα μολογάει)

  29. Ηλεφούφουτος said

    Δύτη, άκυρο, απάντησες.

    Π2 20 «Πάντοτε με εντυπωσίαζε …»
    κι εμένα, κι εμένα· δηλαδή, όχι πάντα· από τότε που το έμαθα. Πρώτα έμαθα για τις πατάτες (ήδη απ το Δημοτικό μάς λέγανε την ιστορία με τον Καποδίστρια) πολύ αργότερα για τα άλλα. Παρεπιφτού, η πατάτα προσφέρεται κι αυτή για γλωσσικές περιπλανήσεις στον ευρωπαϊκό χώρο.

    Μαρία, εν πρώτοις ευχαριστώ, ξέρεις γιατί.
    ΚΑτά δεύτερον το ανέκδοτο ντρέπομαι να το πω γιατί έχει κάτι από τη σάχλα των καυλόσπυρων, ή μάλλον πιο πίσω, στις παιδικές «ανησυχίες». Είναι από τα ανέκδοτα που λέγανε τα παιδάκια πιο πολύ για να μελετήσουν τα αμελέτητα παρά για το αστείο στο τέλος. Πήγε, λέει ο Τοτός για ψώνια και στο γυρισμό κοντοστάθηκε στο πηγάδι. Ακούμπησε τη σακούλα με τα μαναβικά στο χείλος του πηγαδιού, έκανε ααα να τεντωθεί, (σ)κούντησε τη σακουλα και του έπεσε στο πηγάδι. Έβαλε τα κλάματα. Εκείνη τη στιγμή περνούσαν ένας άντρας και μια γυναίκα, άγνωστοι μεταξύ τους, και προσφέρθηκαν να τον βοηθήσουν. Γδύθηκαν και βούτηξαν στο πηγάδι. Κι από μέσα απ το πηγάδι άκουσε ο Τοτός να του φωνάζει ο άντρας, «Τοτό, έπιασα μια ντομάτα» και η γυναίκα «Τοτό, έπιασα ένα αγγούρι».
    Αυτό! Σε παιδική ηλικία το έμαθα και δεν γέλασα, κι όταν μεγάλωσα το είδα να το λένε γαλλάκια σε γαλλική ταινία αγνώστων στοιχείων, ψιλοκουλτουριάρικη πάντως (όπως όλες οι γαλλικές 😈 ).

    Την ντομάτα τριαντάφυλλο θα την ξέρετε φαντάζομαι.

    Τις ντομάτες που έφεραν οι καπουτσίνοι στην Αθήνα τις είχαν για καλλωπιστικά φυτά, αν δεν κάνω λάθος.

  30. Μισιρλού... said

    @16

    voulagx είπε:
    Παλια παροιμιακη εκφραση: “Στηθος μαρμαρο, κοιλια πατατα κι ο κωλος ντοματα”

    Ωωω…αγαπητέ!
    Με κάνατε και κοκκινίζω σαν τη ντομάτα !!!
    (δεν το λέτε καλέ εσείς αυτό;)

    ***

    Ντομάτες δεν πολυαναφέρονται στο τραγούδι.
    Εκτός τον πασίγνωστο Φασουλά (1935) τού Γιώργου Μπάτη [που τον έχετε αναφέρει σε σχέση με τον «Υμνούμενο», το επιθεωρησιακό νούμερο του Πέτρου Κυριακού, 1929- και αναφέρει : «Κρανιδιώτης λαδάς, Αργείτης πρασάς, Ναυπλιώτης ντοματάς» κλπ] θυμάμαι τώρα, το κλασσικό ρεμπέτικο της πρώτης περιόδου, με σκόρπια ασυνάρτητα δίστιχα, ηχογραφημένο το 1929 με τον Γιαννάκη Ιωαννίδη :

    Από κάτω απ’ τις ντομάτες -βρε
    φίλησα δυο μαυρομάτες.

    Από κάτω από τ’ αμπέλι -βρε
    φίλησα μια παντρεμένη.

    Μια ελιά και μια ντομάτα -βρε
    είναι φέτος η σαλάτα.

    Βάρα με με το στιλέτο -βρε
    κι όσο αίμα βγάλω πιε το.

    Το μαντίλι σου διπλώνει βρε
    και θαρρώ πως με μαλώνει.

    Καθώς, και την αναφορά στη ντομάτα, του Αργύρη Μπακιρτζή, στον 4ο δίσκο των Χειμερινών Κολυμβητών «Οι δακοκτόνοι» – 1991.
    (αναφέρεται στο περιβόλι τού φίλου και συνεργάτη του μπαρμπα-Σταύρου Καραμανιώλα, εκ Καζαβιτίου Θάσου) :

    ΤΑ ΤΑΤΑΡΙΚΑ
    Για τον μπαχτσέ του λεύτερο μούδωσε ο μπάρμπα Σταύρος
    να κόβω λάπατα παχιά, δυόσμο και κάνα γράβο
    κραμπιά κι αγριολάχανα, κολοκυθοκορφάδες
    γλυκές και τσούσκες πιπεριές κι ωραίες καρδιές ντομάτες
    τσουκνάδες, κρομυδόφυλλα, άνηθο, καρκαλούδια …
    (και συνεχίζει να αραδιάζει καμμιά πενηνταριά ακόμη χορταρικά, που όπως έχει αφηγηθεί ούτε που τα ξέρει τα περισσότερα!).

    ***

    Υπάρχουν και κάποιες άλλες σκόρπιες αναφορές, όπως θυμάμαι π.χ. Το Γαϊδουράκι (ή ο Μανάβης) ένα παλιό αστικό ή ίσως επιθεωρησιακό, σε διασκευή Γ. Ζαμπέτα […που το φόρτωνα ντομάτες, αγκινάρες και πατάτες και με φρούτα μυρωμένα και με φόρτωνε παρά…] και σε κάποια νεότερα σύγχρονα (Πουλικάκος, Πασχαλίδης κ.ά. που μιλούν βασικά για σούπερ-μάρκετ και σύγχρονη οικονομία…

    ΥΓ:
    Έψαχνα λίγο πριν να βρω το Γεωπονικόν Αγαπίου (όχι για ντομάτες…αλλά για κουκαράτσες!) και δεν το συνάντησα πουθενά !
    Το έχει πετύχει κάποιος;

  31. π2 said

    Σε μια μπιζουδάκι μεν, όχι πολύ χρηστική δε έκδοση, το Γεωπονικόν το έχει η Ανέμη.

  32. Μισιρλού... said

    @29 Ηλεφού,
    τις τομάτες οι καπουτσίνοι στο Νάυπλιο, λέγεται, πως τις πρωτοφέρανε !
    [αλλά οι Πελοποννήσιοι τις τρώγαμε… δεν καλλωπιζόμασταν ή …ανασκαλλωπίζαμε!]
    :mrgreen:

  33. Μισιρλού... said

    @31
    Ευχαριστίες Π2 !
    Πάω να δω τι ψαροκόκκαλα θα θρυμματίσω και τι μαγικά πρέπει να κάνω…
    (κλαψψψψψψ & μπ-μπ-μπρουουουουυ…)

  34. sarant said

    Μισιρλού, ευχαριστώ για το οπτικοακουστικό υλικό 😉

    Πράγματι, μερικά διάσημα Μαναβάκια (τραγούδια δηλαδή) δεν αναφέρουν ντομάτες.

  35. Ενώ εμείς του εσωτερικού… Κι εγώ έχω να φάω πραγματική ντομάτα δέκα χρόνια. Και δεν ευελπιστώ να ξαναφάω, παρά, ίσως, σε κανένα ταξίδι εξωτικό…

  36. Ηλεφούφουτος said

    Στάζυμπε, μην είσαι αφχάριστος! Ξέρω τι εννοείς (ανάθεμα τη μνήμη μου την προυστική- μαντλέν αυτός, ντομάτα και λαγάνα εγώ) αλλά η διαφορά παραμένει συν-ντρι-πτι-κή. Και τέλος πάντων υπάρχει και ο Μαραθώνας (ό,τι έμεινε).

    Μισιρλού 30, επίσης «δυο ελιές και μια ντομάτα/ αγαπώ μια μαυρομάτα».
    Στην Αθήνα όμως οι καλλωπιστικές ντομάτες των καπουτσίνων είχαν φτάσει πολύ πριν απ το 1818.

  37. sarant said

    Ηλεφού, ο Γεννάδιος επικαλείται τον Καμπούρογλου, που λέει 1818, δεν ξέρω.

  38. Μισιρλού... said

    Αααα! Η Μαρία!
    (ξέχασα να πω το: καλώς ξαναματακόπιασες).

    @36

    είχαν φτάσει πολύ πριν απ το 1818.

    Ηλεφούφου,
    δεν θυμάμαι… Ρώτα με για μετά το 1815 !
    😛

  39. Μαρία said

    Ηλεφού, γαρίφαλο την παραγγέλναμε.
    Η μπλε ντομάτα θυμίζει το αίνιγμα-ανέκδοτο τι είναι πράσινο, κελαηδάει κλπ
    Αυτό με τον Τοτό είναι πράγματι πολύ παιδικό, ενώ το δικό μου πιο τολμηρό μεν, με βάθος δε.
    Παραλείπω ότι χρειάζεται αναπαράσταση.

    Ψυχολόγος δείχνει σε πάσχοντα με τη σειρά ένα τρίγωνο, ένα κύκλο και ένα τετράγωνο.
    Ψ. -Τι είν’ αυτό;
    Π. -Μουνί (και για τα 3 σχήματα)
    Απελπισμένος ο Ψυ του δείχνει πρώτα ένα λεμόνι και μετά μια ντομάτα.
    Ψ. -Τι είν’ αυτό;
    Π. -Βυζί (και για τα δύο)
    Ψ. -Μα κύριέ μου, εσείς είστε σεξομανής.
    Π. -Εγώ είμαι σεξομανής ή εσύ που μου δείχνεις συνέχεια μουνιά και βυζιά!

  40. Μισιρλού... said

    Μόλις θυμήθηκα και την ταινία : Πράσινες τηγανητές ντομάτες (Fried Green Tomatoes) του Jon Avnet (2008).
    Συμπαθητική πρέπει να ήταν, για να την θυμηθώ…

    [Πωπωωω… πείνασα! Να’χαμε τώρα έναν ξεγυρισμένο καγιανά, με κανονική μοσχομυριστή ντομάτα!]

  41. sarant said

    Συμπαθέστατη ταινία, αλλά πολύ πιο παλιά από 2008!

  42. Ηλεφούφουτος said

    Μμμ, τον Καμπούρογλου τον έχω και μπορώ να το κοιτάξω.
    Είχα ακούσει αυτό που είπα και δεν αποκλείεται ο πληροφοριοδότης μου να είχε μπερδέψει την ντοματοεισαγωγή με το πότε ιδρύθηκε το μοναστήρι. Συγκεκριμένα το μοναστήρι βρισκόταν στην Πλάκα, και μάλιστα χρησιμοποιούσε το «Φανάρι του Διογένη» για βιβιλιοθήκη.

    Μισιρλού, ναι, είπαμε, μικρή και άβγαλτη εσύ!
    Επειδή είπα ότι θυμάμαι πώς ήσανε παλιότερα οι ντομάτες δεν σημαίνει ότι τις έτρωγα παρέα με τον Κολοκοτρώνη! Να λείπουν τα ενέσιμα υπονοούμενα, γιατί μόλις μπήκα σε δύσκολη ηλικία και το φέρνω βαρέως!

  43. voulagx said

    Με προλαβες, Μισιρλου :mrgreen:

  44. Μισιρλού... said

    Αααα! Θυμόσαστε και το σκάνδαλο (πότε ήταν;) με τις «γενετικές βελτιώσεις» στη ντομάτα -που τις κάνουν τετράγωνες οι αμερικάνοι, για τη βιομηχανία των φασφουντάδικων;

  45. Ηλεφούφουτος said

    Όπως απ το σπίτι μου έμαθα να προφέρω ΝΤομάτα, τον πελτέ (ΚΥΚΝΟΣ)τον έμαθα ΜΠελντέ. Μετά το ξέμαθα και τώρα τονε λέω πελτέ.

  46. Μισιρλού... said

    @42

    γιατί μόλις μπήκα σε δύσκολη ηλικία και το φέρνω βαρέως!

    Ηλεφούφου, να σε χαιρόμαστε τότε !!!
    Πάντα υγιεινός, σοφός και… κολοκοτρωναίος (όπου χρειάζεται..)!

  47. Ηλεφούφουτος said

    σχ 44, εγώ το ήξερα ως αστικό μύθο σχετικά με την ΕΟΚ. Ότι υπήρχε ντιρεκτίβα που έλεγε ότι οι ντομάτες πρέπει να ειναι τετράγωνες και τα αγγούρια ίσια.

  48. Μισιρλού... said

    @41
    Βέβαια Νίκο! Είδα τη χρονολογία τής ελληνικής προσφοράς σε DVD ! xoxoxooo
    Fried Green Tomatoes (1991)

  49. Μετά τον δεκαπενταύγουστο, ή και αρχές Σεπτέμβρη, ήταν και είναι ακόμη η διαδικασία της παρασκευής της σάλτσας ντομάτας για όλο το χρόνο. Στην αυλή, αφού πλυθούν και αποστειρωθούν τα εκατοντάδες άδεια μπουκάλια μπύρας, θα γεμίσουν με τη πολτοποιημένη (και βρασμένη στο καζάνι;) ντομάτα, μόλις κρυώσουν θα μπει με το κατάλληλο μηχανάκι το νέο πώμα, και θα αποθηκευτούν σε μέρος σκιερό και δροσερό για όλη τη χρονιά, ή μέχρι να βγει ξανά η φρέσκια ντομάτα. Στο υπόγειο δηλαδή, και λίγα λίγα μπουκάλια κάθε βδομάδα θα ανεβαίνουν στο ντουλάπι κάτω από το νεροχύτη, και το ανοιγμένο στο ψυγείο…

    Φυσικά, μιλάω για τα ντοματάκια τα μικρά, της σάλτσας, από αυτά που κουβαλάνε (ακόμη;)δτις πλατφόρμες, κατά δεκάδες στη σειρά τα τρακτέρ για τη ΣΕΒΑΘ…

    Την ίδια χρονική περίοδο, μάλλον λίγο πιο μπροστά είναι και η παρασκευή και αποθήκευση και του ετήσιου τραχανά, ή, καλύτερα, του τραχανού (το τραχανό: ουδέτ. γένος)

  50. @26 Νικοδέσποτα:

    το τομέιτο/τομάατο είναι ΗΠΑ εναντίον ΗΒ, με τα ταξικά του επακόλουθα, αλλά τούτο http://www.dailywritingtips.com/tomayto-or-tomahto/ ισχυρίζεται πως ήταν ακόμα πρόσφατη η διαφοροποίηση: το 1921 διαμαρτυρόταν άγγλος στο αμερικανολόγο Μένκεν για την νεωτερίζουσα προφορά τομάατο, ενώ το άσμα «τομέιτο τομάατο» είναι του 1937.

    Πάντως δεν είναι απλώς η νοτιοαγγλική αλλαγή από βραχύ σε μακρύ α που ευθύνεται, όπως ισχυρίζεται το http://www.dailywritingtips.com/tomayto-or-tomahto/ . Οι βοριοεγγλέζοι λένε το μπάσταρδο /bæstɜd/, οι νοτιοεγγλέζοι /bɑːstɜd/, και η μεταβολή αυτή του βραχέος a εξηγεί το τομάατο· αλλά οι αμερικάνοι δεν λένε μπέισταρντ, για να λένε και τομέιτο! Δλδ στην Αμερική ήταν εξ αρχής «μακρύ» το a: έγινε άλλη ερμηνεία του a στο tomato ως μακρύ (έι) στην Αμερική, και άλλη ως βραχύ (ά) στην Ιγγλετέρα. Πρωτομπήκε η λέξη και από τα γαλλικά και από τα ιταλικά-ισπανικά· από τα γαλλικά μπήκε ως tomate δισύλλαβο, κάτι που θα ενθάρρυνε νομίζω το μακρύ a του /tomeɪtɔʊ/.

  51. Μισιρλού... said

    @49
    Στάζυ, είχα προσπαθήσει να φτιάξω κάποτε κι εγώ, αλλά… ανεπίδεκτη κονσερβοποίησης.
    Ευτυχώς, μια Πολίτισσα (με σύγχρονη ματιά) 😛 μου έδωσε μιαν άλλη λύση.
    Τρίβεις την ώριμη ντομάτα, απλά τη βράζεις (σκέτη ή με πιπεριά), την χωρίζεις σε μερίδες και την αποθηκεύεις στον καταψύκτη.

    Έχω πλέον ντοματοχυμό για όλο το χειμώνα (γιατί δεν τρώω προϊόντα που δεν είναι η εποχή τους. Πόσο μάλλον εισαγόμενες νεροξυλοντομάτες).

  52. π2 said

    Το χρυσόμηλο έχει επίσης ενδιαφέρον ως όρος. Έπεσα πάνω του ψάχνοντας για ντομάτες: ο λαογράφος Ι. Κυριακός από την Θήρα (δεν τον ξέρω) έτσι ονόμαζε, λένε, τα ντοματάκια Σαντορίνης. Αλλά γκουγκλίζοντας το χρυσόμηλο, βλέπω ότι έχει χρησιμοποιηθεί σχεδόν για τα πάντα: μήλα, πορτοκάλια, βερίκοκα και κάμποσα άλλα.

  53. π2 said

    Η κονσερβοποίηση συνηθίζεται ακόμη. Κι εμείς πελτέ για όλο τον χρόνο έχουμε. Και λιαστές ντομάτες, που είναι απλούστατες στην προετοιμασία.

  54. Μισιρλού... said

    Υπέροχα Νικ-Νικ !

    Νάτο και τζαζίστικο με Γκέρσουιν :

  55. espectador said

    Εγω παντως εβαλα τις δικες μου και γυρω στις 1/7 κοβω την πρωτη κοκκινη. Οτι ποκοιλια και να φυτεψω (συνηθως περιοριζομαι στην συνηθισμενη ραλι) γινονται πεντανοστιμες. Οσοι πιστοι… (προτιμω τους απιστους) 🙂

  56. Μισιρλού... said

    Ο Γρηγόριος Παλαιολόγος στην ΓΕΩΡΓΙΚΗ & ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ (1835) την καταγράφει :
    Φραγκομελιζάνα (λυκοπέρσικον, ΒΟΤ.), Τομάτα (ΧΥΔ.) και κατά τινάς χρυσόμηλον – (σελ. 193)

    Τομάτα-Χρυσόμηλον

  57. sarant said

    Μισιρλού να είσαι καλά που μου θύμισες ότι υπάρχει αυτό το έργο. Ο Παλαιολόγος είναι ένας από τους πρώτους που έγραψαν νεοελληνικό μυθιστόρημα (τον Πολυπαθή, κάπου το 1838), αλλά έχει γράψει και πολλά γεωπονικά.

    Ώστε φραγκομελιτζάνα!

  58. ΕΠΙΧΑΡΜΟΣ said

    Και σε άλλο κλίμα τώρα: Πριν από κάτι χρόνια το καλό περιοδικό «Σύγχρονα Θέματα» είχε σε ένθετο ένα περισπούδαστο άρθρο με τίτλο «Experimental demonstration of the tomatotopic organization in the Soprano (Cantatrix sopranica L.)» του Georges Perec (Laboratoire de physiologie, Faculté de médecine Saint-Antoine, Paris, France)και μια μετάφρασή του, νομίζω από τον μακαρίτη Γ. Γκουνταρούλη. Ήταν ένα απολαυστικό ψευδοεπιστημονικό κείμενο, με παραπομπές σε γνωστούς διανοητές παγκοσμίου φήμης, όπως τους Μάρξ και Σπένσερ,Ταραμά, Πιροσκί-Μπαλαλάικα κλπ. που είχε προκαλέσει σχετικό θόρυβο όταν δημοσιεύτηκε το 1975 σε έγκριτο επιστημονικό περιοδικό με άκρα σοβαροφάνεια, απαντήθηκε δε με την ίδια σοβαροφάνεια από διάφορους πανεπιστημιακούς, που μάλλον δεν είχαν καταλάβει όλοι την πλάκα.

  59. sarant said

    Ιδού:
    http://cristal.inria.fr/~xleroy/stuff/tomato/tomato.html

    Άρα, ο Σοκάλ δεν είναι ο πρώτος διδάξας, αν και αυτό είναι σαφώς παρωδία, όχι όπως του Σοκάλ. Ιδού παραπομπές:
    Balalaïka, P. Deafness caused by tomato injury. Observations on half a case. Acta. pathol. marignan. 1, 1-7, 1515.

    Alka-Seltzer, L. Untersuchungen über die tomatostaltische Reflexe beim Walküre. Bayreuth Monatschr. f. exp. Biol. 184, 34-43, 1815.

    Σαν το άρθρο του Μποχεμιάν 🙂

  60. Μαρία said

    Χα χα, δεν το είχα πάρει είδηση.
    Και πολλές παραπομπές στον Τσου(αλλά και Σου/λάχανο) εντ Λάι βλέπω στη βιβλιογραφία.

  61. αυτό το «άι σέι τομέιτο, γιου σέι τομάτο» μού φαινόταν πάντα πως δεν θα είχε πρόβλημα στην μετάφραση αφού θα έδινε «εγώ λέω τομάτα, εσύ λες ντομάτα» (μετά όμως; «εγώ λέω γεώμηλο, εσύ λες πατάτα;» :P)

    με την ευκαιρία πάντως να ρωτήσω, αυτό το καταραμένο το passion fruit, γιατί το βλέπω συνεχώς γραμμένο έτσι στα Αγγλικά πάνω στους χυμούς;βλέπω πάντως πως στα Ελληνικά έχει αποδοθεί, εύλογα, σαν Φρούτο τού Πάθους.

    επίσης: το ιταλικό «pomo d’oro- χρυσόμηλο» μού φέρνει στον νου τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων, δηλ. τα πορτοκάλια.

    Κι εδώ θα μπορούσε να γίνει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για όλες αυτές τις ονομασίες φυτών και ζώων που το όνομα που τους δόθηκε παραπέμεπι σε κάποιο άλλο είδος, προφανώς πιο γνωστό: γεώμηλο, θαλάσσιος λέοντας, θαλάσσιος ελέφαντας, λεοπάρδαλη, καμηλοπάρδαλη, στρουθοκάμηλος, ιπποπόταμος κτλ.

  62. επιχαρμος said

    @59. Ευχαριστώ. Δεν έχω μαθει να κάνω παραπομπές. Πως γίνονται, αλήθεια;

  63. Μαρία said

    Επίχαρμε, μαυρίζεις τη διεύθνυση και κάνεις δεξιό κλικ: αντιγραφή. Ύστερα έρχεσαι εδώ και πατάς επικόλληση.

  64. Nicolas said

    Το σχόλιο το έφαγε η μαρμάγκα, το ξαναγράφω, αλλά με αυτό το μίλνερ.
    Έλεγα λοιπόν:
    Κύριε, κύριε, εγώ δεν παίζω, ε; (λόγω γλώσσας)
    Όντως, cœur de bœuf τη λένε και είναι της μόδας τα τελευταία χρόνια.
    Το άρθρο (όχι ολόκληρο) στα γαλλικά, εδώ:
    http://www.monde-diplomatique.fr/2010/03/DAUM/18889
    ο τίτλος παίζει με αυτό (θα το αναγνωρίσατε):
    http://fr.wikipedia.org/wiki/Pour_une_poign%C3%A9e_de_dollars
    Και από τη γλώσσα, στη γλώσσα:
    http://www.saveursdumonde.net/recettes/tartare-de-tomates-a-la-coriandre/
    http://www.saveursdumonde.net/recettes/bisque-de-tomate-de-vigne-grillee-yogourt-et-basilic-a-l-huile-vierge/
    Έχει κι άλλες ενδιαφέρουσες γεύσεις. Βάλτε tomates στην αναζήτηση και θα δείτε.

  65. Immortalité said

    Μισιρλού εμείς στο χωριό μας κοκκινίζουμε σαν παντζάρια 😉

    @ 49 ωστε μπουκάλια μπύρας, ωραία ιδέα. Ειδικά της ρεθυμνιακής που έχουν και το πώμα έτοιμο θα είναι τέλεια. Εμείς τον βάζουμε σε γυάλινα (αποστειρωμένα) βάζα και βάζουμε φωτιά στα καπάκια έτσι όταν κλείσουν να κάψουν όλο το οξυγόνο που έμεινε στο βάζο. Και άμα το ανοίγεις κάνει κλακ 🙂
    Επίσης αμα τρίβεις πολύ ώρα ντομάτες αρχίζουν να σε τρώνε τα χέρια σου και να γίνονται ένα με το χρώμα της ντομάτας (ειδικά αν είσαι επιρρεπής σε αλλεργίες). Ο τραχανάς όντως νωρίτερα, γιατί αρχές Σεπτέμβρη μπορεί να ρίξει και καμιά μπόρα…

    Στάζυ τον τραχανά τον κάνετε γλυκό ή ξυνό;

  66. Nicolas said

    Τι εννοείς γλυκό ή ξινό, εάν γίνεται με κανονικό γιαούρτι ή με ξινισμένο ή εάν τρώγεται γλυκός ή ξινός; (εγώ βάζω λεμόνι πάντως και τον κάνω με κοτόσουπα — ξεχασμένα μεγαλεία και… — ποιος θα μου στείλει λίγο σπιτικό;).

    Μια άσχετη ερώτηση: η Μισιρλού είναι η γνωστή μαγική ξωτική ομορφιά ( http://4misirlou.blogspot.com/ ) ή καμιά σχέση;

  67. sarant said

    Κι εγώ σαν παντζάρι κοκκινίζω, ενώ είμαι κόκκινος σαν αστακός.

  68. Nicolas said

    Αθανασία, είδες; μαζί βγήκαμε στον αέρα. Τα μεγάλα πνεύματα συναντιούνται. Είσαι για κανένα καπρις ντε ντιε, tous les deux;

  69. Nicolas said

    Αστακό δεν έχει το μαγαζί, πάρε αυτό:
    http://www.saveursdumonde.net/recettes/gaspacho-de-tomate-jaune-et-ecrevisse/

  70. Μαρία said

    67 …σαν παντζάρι κι εγώ αλλά η γιαγιά μου που δεν ήξερε απο αστακούς κοκκίνιζε σαν μαϊμουνόκωλος.

    Ιμόρ, ο θρακιώτικος τραχανάς που μου έφεραν κάποτε πεσκέσι είχε και ντομάτα.

  71. Immortalité said

    @ 66 Εννοώ Νικολά αν το κάνουν με ξινισμένο γάλα (εγώ τον κάνω με κατσικίσιο) ή με γλυκό. Τρώγεται με όλους τους τρόπους και τα κρύα βράδυα σουπίτσα με ντομάτα μπόλικο λεμόνι και φέτα είναι τέλειος. Θα κάνω και φέτος το καλοκαίρι αλλά έχω και περσινό αν θες να σου στείλω 🙂

  72. Ηλεφούφουτος said

    sx. 58, κι ο Σχινάς είχε κάνει ένα τέτοιο παιχνίδι με τον ανύπαρκτο όρο «φαφάνα». Το καλύτερο που θυμαμαι από τη βιβλιογραφία του ήταν το υποτιθέμενο άρθρο «Das Fafanische bei den griechischen Vorsokratikern». Εκείνος λόγω γερμανοτράφειας θα είχε αποφύγει και λαθη όπως το beim Walküre (σχ. 59).
    Σε επίπεδο μαθητικής πλάκας ο Ρένος Αποστολίδης έγραφε για το δούλεμα που έκαναν στο θεολόγο τους τσιτάροντας το διαπρεπή θεολόγο Πουτσχάφτεν.

    Φαρό, για απόδοση στο passion fruit έχε υπόψη σου και το «μαρακούγια». Είναι πιο οικονομικό και έχει και μια δόση εξωτισμού.

  73. Ηλεφούφουτος said

    Ιμόρ, εγώ θέλω όπως και δήποτε!!

  74. sarant said

    Να θυμίσω ότι για το λουλούδι της μαρακούγιας είχαμε γράψει παλιότερα:
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/02/18/feleki/

  75. Nicolas said

    Κι άλλο φρούτο:

    @71 Με γάλα το κάνεις, όχι με γιαούρτι (α ξέχασα, Κρητικοπούλα, άρα βάζετε και ζάχαρη στην αλατισμένη πίτα — ή μόνο οι Ηρακλειώτες το κάνουν;).
    Θέλω να δοκιμάσω (και κατσικίσιο ακόμη περισσότερο).

  76. Τα γλυκά και τα ξινά είναι κρητικοί τεχνητοί διαχωρισμοί. Ο τραχανάς είναι ξινός, και ο καλύτερος έχει μπούκοβο.

  77. #54 Δηλαδή το #25 με την Μπίλι δεν σου είναι αρκετά τζαζ; Παρεμπιπ, οι αδερφοί Γκέρσουιν, Τζόρτζ και Άιρα, είναι συνθέτης και στιχουργός αντίστοιχα.

    #66 Καμία σχέση

  78. Immortalité said

    @ 73 και 75 Καλά λοιπόν κάτι θα κάνουμε! 🙂 Με γάλα το κάνουμε. Απλά μαζεύουμε το γάλα πεντέξι μέρες και του προσθέτουμε αλάτι και το ανεκατέβουμε και όταν ξινίσει της αρεσκείας μας αρχίζει το έργο – είμαι τρεις ώρες πάνω από το τσικάλι και ανεκατέβω συνέχεια. Αυτόν που είναι για άπλωμα τον ψήνουμε λιγότερο από κείνον που θα φαγωθεί φρέσκος. Σε ποια αλατισμένη πίτα βάζουν οι Ηρακλειώτες ζάχαρη Νικολά;

    @ 76 Στάζυ και γω μόνο ξινό τον ήξερα και όχι τραχανά αλλά ξινόχοντρο. Εμείς δε λέμε σαλιγκάρια με τραχανά αλλά χοχλιούς με χόντρο. Τον γλυκό τον έφαγα στην άλλη Ελλάδα. Μπούκοβο ή καυτερά πιπεράκια βάζω στο πιάτο μου αμα τον μαγειρέψω. Αλλιώς οι άλλοι δεν τρώνε.

    @ Μαρία. Σε κάποιες περιοχές κάνουν και τραχανά με διάφορα λαχανικά, όχι μόνο με ντομάτα. Λέω να το δοκιμάσω φέτος να δω τί θα βγάλει το τσικάλι.

  79. Ἐφ’ ὅσον σοῦ ἀρέσει τὸ μπούκοβο Ἀθανασία θὰ πρέπῃ νὰ εἶσαι πολὺ ἀξιόλογος ἄνθρωπος. Δὲν μπορῶ νὰ φανταστῶ κάποιον νὰ τοῦ ἀρέσῃ τὸ μπούκοβο καὶ νὰ μὴν εἶναι!

  80. Immortalité said

    @ 79 Τι να σου πω Κορνήλιε. Αυτό το κριτήριο δεν το είχα σκεφτεί ποτέ 🙂

  81. Ο τραχανάς είναι πιο ψιλός από το ξυνόχοντρο και -για μένα τουλάχιστον- γίνεται αποκλειστικά σούπα (άλλο που για να βρεις χειμώνα στην Κρήτη να τον σηκώνει πρέπει ν’ ανέβεις ψηλά). Το ξυνόχοντρο είναι πιο ζυμαρικό, και ναι είναι τέλειο με χοντρούς χοχλιούς. Πιάσαμε μαγειρική και ζυμαρικά, για μαγγείρια (τρέχα γύρευε ορθογραφία) δε θα πούμε;

    Μπας κι ο Νικολά αναφέρεται σε καλιτσούνια (γλυκά ξινά) ή κάτι άλλο μυζήθροειδές (του διπόλου γλυκό-ξυνό;)

  82. Μαρία said

    Στάζυ, στο μπακάλη μου αγοράζω τραχανά απο μια τρικαλινή βιοτεχνία, και κυκλοφορεί και στις δύο εκδοχές.

  83. Immortalité said

    @ 81 Στάζυ δεν ξέρω πως τον κάνετε τον χόντρο πάντως το ψιλός – χοντρός εξαρτάται βασικά από το αν όταν είναι μισόστεγνος τον τρίψεις ή αφήσεις τα κομμάτια ολόκληρα. Δεν είναι ζυμαρικό γιατί τον κάνουμε με σπασμένο στάρι. Κάπου στην άλλη Ελλάδα τον κάνουν με αλεύρι. Α! και είναι ο ξινόχοντρος 😉

    τα μαγγείρια τί είναι;

  84. Immortalité said

    @ 68 Νικολά τώρα το πρόσεξα. Αμα είναι στο νησάκι της φωτογραφίας avec plaisir 🙂

  85. Μαρία, επίτηδες είπα για τους δυο τραχανάδες. Στο ξινός-γλυκός της Κρήτης πήγαινε η σπόντα (γιατί προτιμώ το ξινός, και αλμυρός και καυτερός, γενικότερα). Βασικά, μόλις πριν μερικά χρόνια χρειάστηκε πρώτη φορά να κοιτάξω σε ράφι μπακάλικου για τραχανά, ως τότε ίσχυε το αξίωμα ό,τι υπάρχει -και όπως το λέμε- σπίτι είναι και το μοναδικό, οπότε δεν είχα ασχοληθεί.

    Ιμμόρ, εντάξει, «ο ξινόχοντρος». Είπα προς ζυμαρικό για να το διαχωρίσω από τη σούπα. Τη λέξη, και το είδος, πάντως δεν το άκουσα στα βορειοανατολικά. Εσύ, Μαρία, κι εσύ, εσπεκταδόρ (Ξάνθη, σωστά;) ξέρατε ξινόχοντρο πριν το πάρε-δώσε με τα πιο κεντρικο-νότια;

    Μαγγείρια: Χειροποίητα ζυμαρικά, παρασκευόμενα την ώρα που θα μαγειρευτούν. Σχήμα πλακέ, σαν μικρά λαζάνια, πες 5×3εκ., βράζεις τα μισά μόνο. Μετά τηγανίζεις τα άλλα μισά, κι όπως είναι όλα ζεστά, σερβίρεις μία στρώση βραστά, μία τηγανητά ροδοκοκκινισμένα, κάτω, ανάμεσα, και πάνω στρώσεις τριμμένη γραβιέρα. Κόλαση!

  86. ΕΠΙΧΑΡΜΟΣ said

    @63. Ευχαριστώ.
    Λίγο έλειψα από τη συζήτηση και το ρίξατε στη μαγειρική. Λοιπόν, χαριν της επιστήμης και μόνο προσφέρομαι εθελοντικά ως κριτής / δοκιμαστής για την επίλυση του τραχαναίου προβλήματος. Παρακαλώ να μου στείλετε δείγμα και θα βραβευτεί ο καλύτερος. Έτερο μέλος της κριτικής επιτροπής προτείνω τον σύντροφο (κυριολεκτικά εν προκειμένω ) Κορνέιγ, ο οποίος θα συνθέσει ad hoc σονέτο ή παντούμ προς τιμήν του νικητή (σε πολυτονικό, προφανώς). Αρκεί να μην ενοχλείται που αντί poet laureate του ιστολογίου θα είναι poet trachanate

  87. Immortalité said

    @ 85 § 3 Πω πω ! Κόλαση είναι μόνο να το διαβάζεις πού να το φας κιόλας !!! 🙂

    Και γω προτιμώ τα ξινα – αλατισμένα – πολύ καυτερά γενικότερα. Πάντως ο άλλος δεν είναι γλυκός (δεν έχει κάποια γλυκαντική ουσία) απλά το γάλα δεν είναι ξυνισμένο. (γιατί γράφω το ξινό μια με ι μια με υ και μου φαίνονται και τα δύο σωστά ❓ )

    Δεσμεύομαι το καλοκαίρι να σας στείλω φρεσκοφτιαγμένο και ας τον δοκιμάσει όποιος θέλει 🙂

  88. Μαρία said

    Στάζυ, πρώτη φορά εδώ τη βλέπω τη λέξη ξινόχοντρος.
    Διαπιστώνω επίσης απο Ιμόρ 83 οτι στην Κρήτη τον κάνουν με μπλιγούρι (έχω φάει και τέτοιον αλλά μυτιληνιό πολύ νόστιμο).
    Η γιαγιά μου έκανε τραχανό, λευκάδια(χυλοπίτες) και κουσκούζι με αλεύρι. Μπλιγούρι δεν έκανε, παρόλο που είχαμε δικά μας στάρια.

  89. voulagx said

    Ρε,τι ξινος και χοντρος και γλυκος και κολοκυθια νεροβραστα!; Εχει δικιο ο Σταζυμπο στο #76.
    Ενας ειναι ο τραχανας! Ολα τ’αλλα ειναι απλως οδοντοκρεμες! Κι ειναι το καλυτερο πρωϊνο!

  90. καὶ μόνο ποὺ σᾶς διαβάζω ὁ οὐρανίσκος μου ὀργάζεται! Ἐπίχαρμε θὰ συνθέσω ὀλυμπιόνικο γιὰ τὸν νοστιμώτερο τραχανᾶ!

  91. Μπουκανιέρος said

    #16
    Εγώ το ξέρω: «Στήθος μάρμαρο, καρδιά πατάτα».
    Και πάντα ειρωνικό ή περιπαιχτικό.

    #23
    Ηλεφού, κοάτλ το φίδι αλλά διάφορα φιδο- είναι κοα-, γι’ αυτό θεωρώ το τλ κάτι σαν κατάληξη.
    (Άμα σε δυσκολεύει ο Κετσαλκοάτλ, τι θα γίνει με τον Χουιτσιλοπότστλι;)

    #κάπου
    Στο αξολότλ, παράλειψη που δεν αναφέρθηκε ο Octavio Paz (εμ, πώς να τον γράψω Νικοκύρη, Πας, Παθ ή Παζ;)
    Το ίδιο το αξολότλ έχει πολύ ενδιαφέρουσα βιολογική ιστορία – βαριέμαι όμως να τη γράψω.

    Και, α, στα τραγούδια με τις ντομάτες ξεχάσατε (μάλλον) το
    Α, α, α, αγκινάρες και κουκιά,
    κόκκινες καλές ντομάτες δυο δεκάρες η οκά!
    (μπορεί να εκσυγχρονιστεί με «δύο γιούρο»)

  92. >Και, α, στα τραγούδια με τις ντομάτες ξεχάσατε (μάλλον) το
    Α, α, α, αγκινάρες και κουκιά,
    κόκκινες καλές ντομάτες δυο δεκάρες η οκά!

    Έλα ντε, μας διαβάζει και ο Βασίλης Νικολαΐδης… (για δυνατούς λύτες)

  93. Μπουκανιέρος said

    Από τραχανάδες είμαι αγράμματος, στο μπούκοβο όμως μέσα.

  94. Μπουκανιέρος said

    …οι βιετναμέζοι μάλιστα φτιάχνουν ένα καλό (öt xay, νομίζω).

  95. Immortalité said

    @ 89 Βουλάγξ πρωινό τέτοιο στους πόσους βαθμούς; Και γιατί τέτοια απαξίωση για τους άλλους; έχεις δοκιμάσει;

    @ 92 Δύτη δεν κατάλαβα το υπονοούμενο (δεν είμαι δυνατός λύτης) αλλά αν στο στίχο Α, α, α, αγκινάρες και κουκιά αντικαταστήσεις το και με το με έχεις ένα φαΐ Α, α, α, (τρία άλφα)… 😉

    Λεκανός tout le monde αύριο ξημερώνει ζόρικη μέρα…

  96. @54 Ευχαριστώ Μισιρλού για το άσμα!

    Και γρήγορες παρατηρήσεις για τα λόγια (μιας και ποτέ δεν έκατσα να ακούσω ολόκληρο το άσμα!)

    Το «ίδερ»/«άιδερ» είναι ελεύθερη εναλλαγή· κατά το λεξικό της Οξφόρδης νεώτερο είναι το άιδερ, που εμφανίστηκε το ιζ! αι. Παρότι το ιη! αι. ορισμένα λεξικά συνιστούσαν το ίδερ ως παλαιότερο, δεν φαίνεται να καταδικάστηκε το άιδερ ποτέ, και η Οξφόρδη λέει πως το άιδερ ακούγεται συχνότερα πλέον στο Λονδίνο.

    Κανείς δεν λέει «ποτάτο», χαριτολογία είναι. Όπως επιβεβαιώνει, τρομάρα του, και το φατσοβιβλίο. Το ποτέιτο/ποτάατο ή τομείτο/τομάατο το λένε παρομοιωδώς πλέον για ανούσια διαφορά.

    Το «πιτζάαμαζ»/«πιτζæμαζ» είναι ΗΠΑ και Βόρεια Αγγλία εναντίον Νότιας Αγγλίας. Ο νεωτερισμός είναι το «πιτζάαμαζ» της Νότιας Αγγλίας, κατά το «τομάατοου» που ανέφερα.

    Το «έρστερζ» αντί «όιστερζ» είναι παλιός νεοϋορκεζισμός και νεαορλεανισμός, περιβόητος από τον κινηματογράφο (και από τον Μπαγκς Μπάνυ), που πλέον εκλείπει: κανείς δεν το λέει στη Νέα Υόρκη κάτω από 60 χρονών.

  97. 95 Immor δεν είναι ακριβώς υπονοούμενο, υπάρχει ένα τραγούδι του Νικολαΐδη που χρησιμοποιεί τους στίχους αυτούς στο ρεφραίν. Είναι όμως από τον τελευταίο δίσκο του που είναι σχετικά άγνωστος, εξ ου και οι δυνατοί λύτες. Καλημέρα!

  98. sarant said

    Νίκο Νικ, ευχαριστούμε!

    Δύτη, ποιον δίσκο εννοείς;

  99. Τις «Ατασθαλίες», του ’93. Αν δεν κάνω λάθος, αναφέρομαι στο τραγούδι «Σάλτσα γλυκόξινη» -το ειδύλλιο ενός μανάβη με μια Αθηναία.

  100. sarant said

    Αυτό είναι καταπληκτικό τραγούδι (πως για, έχει κάποια διαφορά), αλλά με μπέρδεψε που χαρακτήρισες τον δίσκο «όχι πολύ γνωστό» -το Αστείο απ’ αυτόν το δίσκο είναι, θαρρώ, και ακούγεται συνεχώς, όπως και η δεύτερη Μαρία (ή κάνω λάθος;)

  101. Το Αστείο νομίζω πως έγινε πιο γνωστό όταν το είπε και κάποιος άλλος, αλλά δεν είμαι σίγουρος. Έχω την εντύπωση ότι πέρα από αυτά τα δυο κομμάτια ο δίσκος είναι σχετικά άγνωστος, ως σύνολο.
    Ο άμεσα ενδιαφερόμενος πού βόσκει, όμως; 🙂

  102. marulaki said

    @83 Ιμόρ, στο Λασήθι το έχω ακούσει και ‘χοχλιοί με το ξινόχοντρο’, εξαρτάται προφανώς από το πώς το λέει η γιαγιά του καθενός 😉
    Να ρωτήσω τους Βορείους, τα χειροποίητα ζυμαρικά τα λέτε και ‘γιουφκάδες’ (ή στον ενικό ο γιουφκάς), ή μόνο η μάνα μου το λέει;;;

  103. #95 Στο #89 δεν νομίζω ότι εννοεί πως είναι αρνητικός σε νέες γεύσεις. Μάλλον ότι οι έννοιες ήταν πιο αδρές παλιότερα, ή πιο βόρεια. «Τυρί» ήταν πάντα η φέτα, και «κασέρι» οποιοδήποτε κίτρινου χρώματος· άντε, με την εξαίρεση του κεφαλοτυριού στα μακαρόνια. Δεν υπάρχαν άλλωστε και πολλά άλλα.

    #102 Γιουφκάδες και (γ)υφκάδες. Τον όρο χυλοπίτες τον βρήκαμε στην τηλεόραση και τα βιβλία.

  104. Μαρία said

    103 επι το ελληνικότερον λευκάδια εμείς και η δυτική Μακεδονία πέτουρα.

  105. sarant said

    Γιουφκάδες, λευκάδια, πέτουρα: κι άλλες λέξεις εκτός λεξικών!

  106. voulagx said

    #103 Θενκς, Σταζυμπο, ετσι ακριβως, προσυπογραφω.
    #104 Μαρια, και στα βλαχικα «πέτουρι» τις λεμε, ειναι σλαβικη λεξη;

  107. marulaki said

    Ευχαριστώ! Από τα ‘λευκάδια’ βγαίνει άραγε;

  108. marulaki said

    (παρόραμα που λέει κι ο Κορνήλιος: ‘Λασίθι’ στο 102)

  109. gbaloglou said

    #56:

    Γράφει δε ο Γαληνό(τατο)ς:

    καὶ γὰρ δὴ νῦν ἐθεασά-
    μεθα ἔναγχος βοτάνης χυλὸν, ὃν ἑκατόνταρχός τις ἐκ τῆς πρὸς
    Αἴγυπτον βαρβάρου χώρας ἐκόμισεν. οὕτως δ’ ἦν βαρὺς καὶ
    ἀηδὴς τὴν ὀσμὴν ὡς μηδὲ γεύεσθαι τολμᾷν, ἀλλ’ εἰκάζειν
    θανάσιμον ὑπάρχειν· ἐχρῆτο δ’ αὐτῷ πρὸς τὰς ἀρθριτικὰς
    ὀδύνας ἀκμαζούσας, καὶ σαφῶς ἐδόκει καὶ αὐτοῖς τοῖς κά-
    μνουσιν ψυκτικὴν ἔχειν τὴν δύναμιν. ἔστι δ’ ὑπόξαν-
    θος μὲν τὴν χρόαν, οὕτως δὲ βαρὺς κατὰ τὴν ὀσμὴν ὡς
    τοῦ κωνείου, πλὴν ὅσα βραχείας ἀρωματιζούσης τινὸς εὐω-
    δίας προσβάλλει. τὸ δὲ ὄνομα τῆς βοτάνης ἐξ ἧς ὁ χυλὸς
    γίγνεται λυκοπέρσιον ἔφασκεν εἶναι.

  110. gbaloglou said

    Γνωρίζει κανείς για την «μηλοκυδωνιά» (αντί μηλιάς) του Ελιγιά στην μετάφραση (απευθείας από τα Εβραϊκά) του Άσματος Ασμάτων; [Στην μετάφραση των Ariel Bloch και Chana Bloch προτείνεται βερυκοκιά αντί μηλιάς (διότι δεν υπήρχαν ακόμη μηλιές στην Ιερή Γη κλπ κλπ κλπ).]

  111. sarant said

    Μηλοκυδωνιά; Κάτι τέτοια ήταν τα μελίμηλα (καρποί κυδωνιάς μπολιασμένη με μηλιά).

  112. gbaloglou said

    Περὶ ἐγκεντρισμοῦ μήλων. Διοφάνους. [Από τα Γεωπονικά!]

    (1.) Ἐγκεντρίζεται μῆλον εἰς πᾶσαν ἀχράδα, καὶ εἰς
    κυδώνια, καὶ γίνεται ἐκ τῶν κυδωνίων μῆλα κάλλιστα,
    τὰ καλούμενα παρὰ Ἀθηναίοις μελίμηλα. (2.) Ἐγκεντρί-
    ζεται δὲ μῆλα καὶ εἰς πλάτανον, ἀφ’ ἧς γίνεται ἐρυ-
    θρὰ μῆλα. (3.) ὁ δὲ Δίδυμος ἐν τοῖς γεωργικοῖς αὐτοῦ
    φησιν, ὅτι καλῶς ἐγκεντρίζεται τὰ μῆλα εἰς δαμασκηνά,
    καὶ ὅτι τὸ μῆλον εἰς κίτριον ἐγκεντριζόμενον σχεδὸν
    διὰ παντὸς καρποφορεῖ τοῦ ἔτους.

    [Αλλά … τι ακριβώς ήταν το «κίτριον»;;;]

  113. π2 said

    [Αλλά … τι ακριβώς ήταν το «κίτριον»;;;]

    Γιατί όχι το κίτρο;

  114. gbaloglou said

    Γιατί νόμιζα πως αυτά (τα λεγόμενα εσπεριδοειδή) μας ήλθαν λίγο πιό αργά.

  115. Μαρία said

    Πιδύε
    μήλον αρμενιακόν=βερίκοκον
    μήλον κυδώνιον=κυδώνιον
    μήλον μηδικόν=κίτριον αλλά και
    μήλον εσπερικόν=κίτριον γι’ αυτό όμως πρέπει να διαβάσω κάποιες σελίδες στο Dalby και θα επανέλθω πολύ αργότερα

  116. sarant said

    Νομίζω πως το κίτρο είναι το μόνο που υπήρχε από νωρίτερα

  117. π2 said

    Και ο Dalby κίτριον = κίτρο δίνει. Για να το λέει ο Θεόφραστος (με την ονομασία περσικὸν μῆλον), η εισαγωγή του πρέπει να σχετιστεί με την εκστρατεία του Αλεξάνδρου.

  118. Μαρία said

    117 Έτσι λέει. Και αργότερα κατά τους αυτοκρατορικούς χρόνους υιοθετείται η ονομασία κίτριον, μάλλον λατινικό δάνειο, και περσική ονομάζουν το ροδάκινο (περσικόν μήλον κι αυτό).

  119. #105 γιοφκάδες λέει ἡ γιαγιά μου τὶς χυλόπιττες ποὺ φτιάχνει.

  120. Ηλεφούφουτος said

    Τέτοια πανδαισία τραχανά και να λείπω! Καλά το συνόψισε ο Βουλαγξ 89.

    Μαρία, δεν το πιστεύω ότι εδώ άκουσες πρώτη φορά τον ξινόχοντρο.
    Τα εκβιαστικά διλήμματα γλυκού-ξινού κι εγώ απ τον μπακάλη τα ξέρω, όσον καιρό ήμουν εξαρτημένος απ τους μπακάληδες για να βρίσκω τραχανά. Κατουρημένες ποδιές φιλάω για σπιτίσιο.

    Stazybο Hοrn είπε
    «Τυρί» ήταν πάντα η φέτα, και «κασέρι» οποιοδήποτε κίτρινου χρώματος
    Αυτό ισχύει και στα σημερινά Βουλγάρικα. Σίρενε (ομόρριζο με τη σλαβ. λέξη για το τυρί) είναι η βουλγάρικη φέτα, ενώ κάθε κίτρινο τυρί το λένε κασκαβάλ (απ το ιταλικό κατσοκαβάλο) παρ όλο που το κασκαβάλ κανονικά ειναι συγκεκριμένο είδος τυριού.

  121. ῥὲ παιδιά, τὸ ξινόχορτο τὸ ξέρουμε καὶ ἀπὸ τὸν Ἐλύτη. ἢ ἔστω ἀπὸ τὴν ἀπαγγελία τοῦ Κατράκη.

  122. ἄλλ’ἀντ’ἄλλων, ξινόχορτο διάβασα τὸν ξινόχοντρο. ἅμα διαβάζω καὶ παροραματικὰ πᾶμε γιὰ ἀπόσυρσι.

  123. gbaloglou said

    #56 & #109:

    Καμμία σχέση ανάμεσα σε λυκοπέρσιο και λυκοπένιο;

  124. Μαρία said

    120 Ηλεφού, γιατί έχω την εντύπωση οτι κάποτε δήλωσες πως είδες κι έπαθες να συνηθίσεις το τραχανό; Απ’ το βουλγάρικο κασκαβάλ έχω διατηρήσει τις καλύτερες εντυπώσεις.

    Γιατί θα έπρεπε να ξέρω τον ξινόχοντρο;

  125. Μαρία said

    Μπαλό, ναι κατά τη γερμανική και γαλλική βίκι.

  126. Ηλεφούφουτος said

    Μαρία, καλά θυμάσαι. Αν και το είχα πει συμβολικά, είναι αλήθεια ότι, όταν ήμουν παιδί, η μυρωδιά του μου έφερνε αναγούλα. Συμφιλιώθηκα μαζί του πιο μεγάλος. Τώρα έχω γίνει τραχανοβίτης.

    Ο ξινόχοντρος είναι πολύ ωραίος, ιδίως όταν θες τραχανά για γαρνιτούρα π.χ. με κοτόπουλο ή άλλα πουλάκια και όχι για σούπα. Εκτός αυτού έχει γίνει της μοδός, μαζί με διάφορα παραδοσιακά εδέσματα (ταχίνι είναι άλλο ένα) που έχουν ενσωματωθεί στο μοντέρνο λαϊφστάιλ.

  127. gbaloglou said

    #125:

    Και ποιά η επιστημονική ονομασία της ντομάτας, παρακαλώ; Solanum lycopersicum!

  128. Μαρία said

    Μπαλό, όταν ρώτησες 123, θεώρησα οτι ήξερες την επιστημονική ονομασία.

    126 Έχω φάει κοτόπουλο κοκκινιστό με τραχανό σε μια φίλη μου αρβανίτισσα αλλά δεν ενθουσιάστηκα. Αυτή τραχανά τον λέει πάντως.

  129. babis said

    Για τον κυπριακο τραχανα ουτε λεξη; Κανεις δεν εχει δοκιμασει;

  130. Μαρία said

    129 Ας όψεται ο Τιπούκειτος.
    Πώς είναι; με αλεύρι ή με μπλιγούρι;

  131. Μπουκανιέρος said

    #105
    ταγιαδέλες

  132. sarant said

    Ταγιαδέλες οι χυλοπίτες; Αλλά αυτό είναι κορφιάτικο ξαδέρφι της λ. ταλιατέλες, όχι;

  133. Μαρία said

    Μια μοναδική αναφορά εδώ (βλ.μπίγουλη)
    http://www.corfuhistory.eu/11841/

  134. Γι’ αυτό είμαστε εδώ, Μαρία. Ν’ ανεβάζουμε τις αναφορές για τα προφορικά και τ’ ατεκμηρίωτα…

    Κι εδώ, σελ 6, κάτω αριστερά.

  135. Nicolas said

    Μόλις χτυπήσαμε ένα λαγό στιφάδο (του βάζου, του βάζου, δυστυχώς) και δυο (3-4!) ποτηράκια Corbières και σεις πάλι για φαΐ μιλάτε! φτάνει πια!
    Αδά μερέαν, οι γιουφκάδες είναι ανοιγμένο φύλλο και μετά κομμένο (tagliato) και στεγνωμένο. Αλλά ολόκληρο και ψημένο κατέληγε lavash.
    http://en.wikipedia.org/wiki/Yufka
    Δεν θυμάμαι αν είχε γιαούρτι ή γάλα η ζύμη ή αν ήταν σκέτη ζύμη ψωμίσια με αβγά. Σ΄ αυτή τη συνταγή βάζουν γάλα:
    Γιοφκάδες : Ετάραζαμ’ το γάλαν με τ’ αλέυρ’ και τ’ ωβόν κ’ εζούμωναμ’ το κοκκένεν τ’ αλεύρ’ με τ’ άλας. Ανοιγαμ’ τρανά φύλλα όσον το σάτζ’ κι ας σο εψέσκουσαν, εθήκ’ν’αμ’ τένταλαπάν’.

    Αλλά άμον τα γουλαχλία τιδέν (και τσιλτεμένον πεshταμπάλ και τη γαρής και τη γρέας, ΄μω την πίστη μ):
    Γουλαχλία : Ζουμαρί’ τριγωνοτά φύλλα, βράζουμ’ ολίγον και θήκουμ’ ατα σα πιάτα κι αποαπάν’, ξύνουμεν το ξύγαλαν με κοπανεμένον σκόρδον και χαρατσώνουμ’ με κρομμύδ’ και βούτορον.

  136. Και μερικές ακόμη στον ενικό

  137. Μπουκανιέρος said

    132
    Ε, από γλωσσική άποψη, ναι, υποθέτω, αλλά σημαίνει τα σπιτικά, χειροποίητα ζυμαρικά σε πλακουτσή μορφή.
    (έτσι κι αλλιώς, ταγιάρω σημαίνει κόβω.
    Δεν ξέρω αν έχει σχέση με τον Ταγιαπιέρα 🙂 )

  138. Μαρία said

    136 Άλλες 2 δηλαδή 🙂

  139. Μαρία said

    Κι οι παπαρδέλες πλακουτσές είναι αλλά τις περιφρονήσατε.

  140. babis said

    @130 Δεν έχω ιδέα από τι φτιάχνεται. Θα ρωτήσω τη γιαγιά μου( Κυπραία γαρ) και θα σε πω. Είναι ,ομως, πολύ ξινότερος κι απ’τον »ξινό» ελληνικό τραχανά και, αν μου επιτρέπετε το αγοραίο της έκφρασης, τα σπάει.

  141. marulaki said

    @135 Δεν το πιστεύω ότι έχει η wiki λήμμα για το γιουφκά της μάνας μου!!! 😀

  142. marulaki said

    @135 Δεν το πιστεύω ότι έχει η wiki λήμμα για το γιουφκά της μάνας μου!!! 😀 Πάντως δεν το είχα για τούρκικο (και αυτό).

  143. ροδή τομουρτζούκ γκιουλ said

    καλημέρα σας
    διάβασα το κείμενο με τίτλο »θα θέλατε ένα ερωτόμηλο», και θα ήθελα να σας πω πως η μητέρα μου στην Κωνσταντινούπολη έλεγε »μάζεψε το ταλέρι» κι εννοούσε το σταχτοδοχείο. Την τελευταία ούτε που μπορούσαμε να φανταστούμε αλλά ούτε την είχαμε ακούσει μέχρι που ήρθαμε στην Ελλάδα. Επειδή μου θυμίσατε λοιπόν αυτή την ξεχασμένη λέξη και δεν σας κρύβω ότι συγκινήθηκα διαβάζοντας για το ποίημα του Κοτζιούλα όπου αναφέρει τη λέξη »τάλαρος». Αλήθεια πόσα κόμπλεξ κουβαλήσαμε και πόσα άλλα αποκτήσαμε στην προσπάθειά μας να »ενσωματωθούμε» στην ελλαδική κοινωνία, αποβάλλοντας τόσα ωραία στη γλώσσα, στα ήθη και έθιμά μας. Πόσο θα ήθελα να πω της μάνας μου ότι χρησιμοποιούσε μια ομηρική λέξη..
    ευχαριστώ για τη φιλοξενεία και για το κείμενο σας βέβαια

  144. sarant said

    Καλημέρα σας, σας ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο, με συγκινήσατε. Ο γαλατάς της γειτονιάς μας ήταν Πολίτης, φερμένος μάλλον μετά το 55, είχε μια φωτογραφία της Πόλης που έπιανε όλο το μάκρος του μαγαζιού, έλεγε περίεργες λέξεις που δεν τις θυμάμαι τώρα και μόνο Τζουμχουριέτ διάβαζε.

  145. Κώστας Ζ. said

    Μόλις διάβασα τη βιβλιοκριτική του Pomodoro! A History of the Tomato in Italy , μου ήρθε στο μυαλό αυτή η ανάρτηση, και είπα να προσθέσω το σύνδεσμο (και την αρχή της κριτικής), να υπάρχει:

    http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=413736

    It has always bothered me that Italians call the tomato a «pomodoro», a golden apple, and have done so since the early 16th century. Don’t they know that most tomatoes are red, not yellow, and that they aren’t exactly «apples» either?

  146. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για το λινκ.

    Το αστείο είναι πως το όνομα του κριτικού έχει κι αυτό σχέση με μήλα: Appelbaum, Μηλιά.

  147. cortlinux said

    Νίκο μία απλή παρατήρηση, η ντόματα πράγματι θεωρείται φρούτο στην βοτανική. Δεν θεωρείται λαχανικό όπως έχουμε συνηθίσει. Άλλωστε γενικά τα φρούτο χρησιμοποιούνταν στην μαγειρική με διάφορους τρόπους. Το ότι πια θεωρούνται ντελικατέσεν δεν αναιρεί το ότι τότε ήταν ανάγκη. Δηλαδή επειδή δεν γνώριζαν τις πατάτες και τις ντομάτες (βασικα δεν υπήρχαν στην Ελλάδα) ήταν συχνό τα κυδώνια, μήλα κτλ να ψήνονται μαζί με κρέατα κτλ.

    Η ντομάτα όμως που είναι ένα από τα αμερικάνικα δώρα (όπως και το καλαμπόκι, ο καπνός, το καρπούζι, η σοκολάτα ) , κατάφερε να ενσωματωθεί με πολλούς και ευφάνταστους τρόπους που μας δυσκολεύει να την θεωρήσουμε φρούτο, σαν κάτι απλά δροσιστικό και συνοδευτικό.

  148. Γς said

    Τομάτα, καρδιά και το ΑΓΙΟ λυκοπένιο.

    Και άρχισε να διαβάζει ο άλλος από την εργασία της ημέρας:
    -Το λυκοπένιο είναι ένα καρκινοειδές που ανήκει στην ίδια οικογένεια με το β-καροτένιο
    – Καρκινοειδές; Καροτενοειδές ρε τούβλο!

  149. Γς said

    Οχι τίποτε άλλο αλλά το λυκοπένιο μειώνει τον κίνδυνο προσβολής από σχεδόν όλες τις μορφές καρκίνου και κυρίως του προστάτη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: