Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η αρχαιολογία στον 21ο Παράλληλο

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2010


21ος Παράλληλος είναι μια σειρά βιβλίων των Εκδόσεων του Εικοστού Πρώτου που εξειδικεύεται σε θέματα ανθρωπολογίας με την ευρύτατη έννοια της λέξης. Πρόσφατα από τη σειρά αυτή κυκλοφόρησαν δύο βιβλία που αξίζουν την προσοχή μας. Βέβαια, εγώ που το λέω δεν είμαι αμερόληπτος, αφού από τον ίδιον εκδοτικό οίκο έχουν εκδοθεί τα δυο τελευταία βιβλία μου και επιπλέον έχω φίλους που εχουν συμβάλει στην έκδοση των βιβλίων. Όμως, τα δυο αυτά βιβλία, που είναι και τα δύο αρχαιολογικά, αξίζει να προσεχτούν ακόμα και σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς, που η κρίση δεν χτυπάει τις κουρτίνες των 280.ο00 ευρώ αλλά τα βιβλία των 28 ευρώ.

Το πρώτο βιβλίο έχει ξανακυκλοφορήσει από τον ίδιο εκδοτικο οίκο πριν από πολλά χρόνια, αλλά τώρα κυκλοφορεί σε τρίτη έκδοση ριζικά αλλαγμένη και το μισό βιβλίο είναι καινούργιο. Πρόκειται για το βιβλίο Διαβάζοντας το παρελθόν των Ian Hodder και Scott Hutson, και ο υπότιτλος, Τρέχουσες ερμηνευτικές προσεγγίσεις στην αρχαιολογία, περιγράφει με ακρίβεια το περιεχόμενο: οι συγγραφείς παρουσιάζουν και σχολιάζουν τις νεότερες εξελίξεις στις θεωρητικές διαμάχες στον κλάδο της αρχαιολογίας, έτσι, πλάι στις συζητήσεις γύρω από τη συστημική θεωρία, τις δομιστικές και μαρξιστικές προσεγγίσεις ή τη φεμινιστική αρχαιολογία, πραγματεύονται επίσης ζητήματα όπως η θεωρία της δραστικότητας, η πολιτισμική ιστορία και η προσέγγιση της ενσωμάτωσης. Το νέο βιβλίο αποτελεί εξαιρετική εισαγωγή στην αρχαιολογική θεωρία, όπως αυτή διαμορφώνεται στην αυγή του εικοστού πρώτου αιώνα.

Βέβαια, όσοι έχουν την πρώτη ή τη δεύτερη έκδοση του βιβλίου (ετούτη εδώ είναι η τρίτη, είπαμε) θα βρεθουν σε δίλημμα, αλλά το καινούργιο υλικό είναι τόσο ώστε να δικαιολογεί να το ξαναγοράσουν.

Το δεύτερο βιβλίο είναι καινούργιο, έχει διπλά ελληνικό ενδιαφέρον και προβλέπω ότι θα συζητηθεί. Ο τίτλος δεν προδίδει το περιεχόμενο: Αρχαιολογία και ευρωπαϊκή νεωτερικότητα. Ο υπότιτλος και πάλι είναι πολύ πιο διαφωτιστικός: Παράγοντας και καταναλώνοντας τους «Μινωίτες». Πρόκειται για δεκαέξι δοκίμια γύρω από τους Μινωίτες (αλλά και την πρόσληψή τους στις νεότερες εποχές), με επιμελητές τους Γιάννη Χαμηλάκη και Nicoletta Momigliano. Καλύτερα να παραθέσω τους τίτλους των δοκιμίων:

1. ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΜΗΛΑΚΗΣ και NICOLETTA MOMIGLIANO

Αρχαιολογία και ευρωπαϊκή Νεωτερικότητα: ιστορίες από τα σύνορα

2. ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΚΑΡΑΜΠΟΤ

Μια χώρα σε «κατάσταση πλήρους ένδειας» που υπέφερε κάτω από ένα «ατυχές καθεστώς»: η Κρήτη στο γύρισμα του 20ού αιώνα (1898-1906)

3. JAMES WHITLEY

Οι Μινωίτες – μία ουαλική επινόηση; Μία άποψη από την ανατολική Κρήτη

4. C.E. MORRIS

Από τις ιδεολογίες της μητρότητας στη «συλλογή Μητέρων-Θεών»

5. PHILIP DUKE

Η Κνωσός ως μνημείο, τελετουργικό και μεταφορά

6. KENNETH LAPATIN

Κατασκευάζοντας το μινωικό παρελθόν

7. ANDREW SHERRATT

Η Κρήτη, η Ελλάδα και η Ανατολή στη σκέψη του Gordon Childe (με ένα παράρτημα για τους Toynbee και Spengler: η μεταθανάτια ζωή των Μινωιτών στη διανοητική ιστορία της Ευρώπης)

8. LENA SJÖGREN

Επίδοξοι Μινωίτες: η νεκρανάσταση των μινωικών επιδράσεων στη σκανδιναβική αρχαιολογία

9. ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΜΗΛΑΚΗΣ

Το αποικιακό, το εθνικό και το τοπικό: κληρονομιές του «μινωικού» παρελθόντος

10. ΕΣΘΗΡ ΣΟΛΟΜΩΝ

Κνωσός: κοινωνικές χρήσεις ενός μνημειακού τοπίου

11. RODERICK BEATON

Οι Μινωίτες στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία

12. DAVID ROESSEL

Κεφάτοι εξωστρεφείς τύποι και αιμοδιψείς τύραννοι: Μινωίτες και Μυκηναίοι στην αγγλόφωνη λογοτεχνία μετά από τους Evans και Schliemann

13. CATHY GERE

Κρητική ψυχανάλυση και φροϋδική αρχαιολογία: η μινωική ανάλυση της H.D. με τον Freud το 1933

14. FRITZ BLAKOLMER

Οι τέχνες της Κρήτης την Εποχή του Χαλκού και το ευρωπαϊκό Μοντέρνο στυλ: απεικάσματα και διαμόρφωση διαφορετικών ταυτοτήτων

15. VINCENZO LA ROSA και PIETRO MILITELLO

Η μινωική Κρήτη στην ιταλική κουλτούρα του 20ού αιώνα

16. ΑΝΝΑ ΣΗΜΑΝΔΗΡΑΚΗ

Η «μινωική» εμπειρία των μαθητών στην Κρήτη

Όποιος εκδίδει τέτοια βιβλία τέτοιους καιρούς, αξίζει ενθάρρυνση, θαρρώ. Σκεφτείτε το αυτό την επόμενη φορά που θα πάτε σε βιβλιοπωλείο κι αφήστε το μπεστ-σέλερ να το πάρει άλλος.

31 Σχόλια to “Η αρχαιολογία στον 21ο Παράλληλο”

  1. cortlinux said

    ε ναι αντί να ενισχύουμε την λογοτεχνία της δημουλίδου ας αγοράσουμε τέτοια βιβλία. θα πάρουμε και κάτι

  2. marulaki said

    Πάρα πολύ ενδιαφέρον! Το δεύτερο ειδικά, θα το αναζητήσω! Ευχαριστούμε για τις προτάσεις 🙂

  3. chris-vom said

    » …[H] κρίση δεν χτυπάει τις κουρτίνες των 280.000 ευρώ αλλά τα βιβλία των 28 ευρώ.»
    Συμφωνώ όσο δε φαντάζεστε…

  4. Panchristo said

    Να προσθέσω τη δική μου εμπειρία από βιβλία του χώρου (συναφές επιστημονικό αντικείμενο). Με βοήθησαν να γνωρίσω καλύτερα το σήμερα. Κοιτάζοντας στο απώτερο παρελθόν, αν καταφέρει κανείς να αντιληφθεί τους παραλληλισμούς με το σήμερα, εκπλήσσεται (άλλοτε ευχάριστα κι άλλοτε όχι) διαπιστώνοντας το πόσο λίγο έχουμε αλλάξει. Είναι ίσως το παράδοξο της αρχαιολογικής επιστήμης.

  5. Το δεύτερο αξίζει τα μάλα σίγουρα. Κι αν γράφει ότι οι Μινωίτες μπορεί να ήταν σημιτικό φύλο, ποιος είδε τον Μπουμπούκο και δεν φοβήθηκε 🙂

  6. sarant said

    Cortlinux, είχα ξεχάσει τις σταθερές λογοτεχνικές αξίες!

    Panchristo, μεγάλη αλήθεια.

    Jago, δεν είναι μόνο ο Μπουμπούκος που θα διαμαρτυρηθεί, αλλά και όλοι οι βουλευτές ΠΑΣΟΚ του Ηρακλείου -υπάρχουν άλλωστε προηγούμενα.

  7. Φίλε Νίκο, ειδικά για το βιβλίο του Hodder θα σε συμβούλευα να ρίξεις μια ματιά στη μετάφραση: ίσως να μετριαστεί κάπως ο ενθουσιασμός σου.

    Και μπαρδόν που γίνομαι, για νυοστή φορά, γουασταφέστας.

  8. Τιπούκειτε, μου λέει ένας αρχαιολόγος φίλος (ή να πω φίλος αρχαιολόγος;) ότι πράγματι η μετάφραση στην πρώτη έκδοση έχει προβλήματα. Εδώ όμως πρόκειται για νέα μετάφραση!

  9. Δύτη, έχεις δίκιο! Δεν πρόσεξα, ο στραβούλιακας, ότι ήταν καινούργια έκδοση. Νικοκύρη, απολογούμαι, που λεν κι εδώ στο νησί.

  10. seleykos said

    Ενδιαφέρουσα η προβολή των δυο ανθρωπολογικών βιβλίων. Δεν ξέρω τι θα κάνει ο Μπουμπούκος αλλά αν το βιβλίο αυτο δεν αναφέρει τους Μινωίτες σαν Σιμίτες μην το μαρτηρήσει κανείς. Θα θεωρηθεί δυσφήμηση στους προοδευτικούς κύκλους.

  11. πιὸ πολὺ μὲ πείθει χαμιτικὴ παρὰ σημιτικὴ καταγωγὴ τῶν Μινωιτῶν. τοὐτέστον έκεῖνο τὸ Κνωσσὸς μὲ τὸ Χαναὰν κάτι σὲ κοινὴ καταγωγὴ μοῦ κάνει.

  12. παρόραμα: τουτέστιν

  13. andreas said

    Πολύ ενδιαφέρον! Αν είναι και κατανοητά από το ευρύ κοινό, τότε σίγουρα μπορούν να ξεκαθαρίσουν την αντίληψη που έχουμε για το παρελθόν και τον πολιτισμό του.

    Σχετικά με το πώς είδε η Ευρώπη τους Μινωίτες όταν ανακαλύφτηκε ο πολιτισμός τους, να ένα σχετικό παλιό αλλά ενδιαφέρον άρθρο: http://www.arxaiologia.gr/assets/media/PDF/migrated/86_36-41.pdf

  14. andreas said

    ουπς, δύο φορές σε μια περίοδο η λέξη «σχετικό»… ποτέ δεν ήμουν καλός στην έκθεση!

  15. Μπουκανιέρος said

    Νάτανε άραγε Σημίτες ή Χαμίτες, ή γνήσιοι Έλληνες, ή μήπως «οι πρώτοι Ευρωπαίοι»;
    Έχουμε όμως εδώ ένα από τα βιβλία που σπρώχνουν τέτοιου είδους ερωτήματα στη σφαίρα της μυθολογίας.
    Ελπίζω να προσέξατε ότι οι Μινωίτες του υπότιτλου είναι σε εισαγωγικά.

    Το άρθρο που δίνει ο Andreas είναι πιο κοντά στο πνεύμα (είδα ότι αναφέρει και τον Lapatin στη βιβλιογραφία). Και για όσους ενδιαφέρονται για τα μινωικά μυστήρια του 20ού αιώνα, κυκλοφορεί στα ελληνικά κι αυτό:
    http://www.biblionet.gr/main.asp?page=showbook&bookid=73186
    (βιογραφία του Έβανς)

  16. Μπουκανιέρος said

    Κι ένα της Κάθι Γκιρ (Gere), που γράφει και στον τόμο που παρουσιάζει ο Νικοκύρης,
    για το κάπως παράλληλο (όχι ακριβώς όμως) ζήτημα «Μυκηναίοι και Σλήμαν»:
    http://www.biblionet.gr/main.asp?page=showbook&bookid=123619

  17. voulagx said

    Ενα βιβλιο που με ειχε εντυπωσιασει ηταν το » Ομηρική γεωγραφία και ομηρική εποχή» του Β. Πανταζη, με την νεα ανατρεπτικη – μη επιβεβαιωμενη ακομη – θεωρια του.

  18. Μπουκανιέρος said

    Βουλάγξ, μπορείς να παρουσιάσεις με λίγα λόγια τη θέση του;

  19. voulagx said

    Μπουκαν, ανατρεπει γενικα την εικονα που εχουμε για την ομηρικη γεωγραφια. Το πιο εντυπωσιακο οτι τοποθετει τις Μυκηνες στην Ελαφονησο του Λακωνικου κολπου.Στο βιβλιο του «Η ομηρικη Ζακυνθος» τοποθετει την Ζακυνθο στην Κερκυρα (αν θυμαμαι καλα – ξεκρεμασα σημερα τον γιατρο απ’ το τσιγκελι και αδειαζω τωρα ουνα μποτιλια ντι βινο), και σε αλλο βιβλιο του αμφισβητει την θεση της Τροιας. Δες το λινκ: http://www.arxaiologia.gr/assets/media/PDF/migrated/80_40-45.pdf
    Περισσοτερα αυριο αν θελεις, δεν εχω τα βιβλια εδω.
    Παντως εχει ευχαριστο στυλ γραφης.

  20. Μαρία said

    18,19 κι εδώ
    http://archive.enet.gr/online/online_text/c=113,id=3096172

  21. andreas said

    ! Ενδιαφέρον ! Δεν υποτίθεται όμως ότι η Ιλιάδα, αν και δημιούργημα του 8ου πΧ αιώνα, αναφέρεται σε γεγονότα του 11ου πΧ, οπότε και υπήρξε ο μυκηναϊκός πολιτισμός; Τουλάχιστον αυτό λέει νομίζω η σχολική ιστορία.

  22. Μπουκανιέρος said

    Ενδιαφέρουσα ιδέα ο «εξομηρισμός» των τοπωνυμίων. Νομίζω ότι μπορεί να βρει συγκριτική στήριξη σε ιστορικά ανάλογα. Σε τελική ανάλυση, τι διαφορετικό κάνουμε όταν εξαρχαΐζουμε τα νεότερα τοπωνύμια, με βάση το επιχείρημα «ε, κάπου εκεί, θάτανε»;

    Ότι η ταύτιση ομηρικών και κλασικών τοπωνύμιων είναι όψιμη ή αρκετά όψιμη, αυτό νομίζω ότι πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Έτσι άλλωστε μπορεί κι ο καθένας, σήμερα, να «ανακαλύπτει» ότι π.χ. η ομηρική Ιθάκη, οι ομηρικοί Φαίακες κλπ., δεν ήταν «στην πραγματικότητα» εκεί που νόμιζαν, π.χ. στα ελληνιστικά χρόνια, ότι ήταν αλλά κάπου αλλού (αρκετά συχνά: στο χωριό του).

  23. seleykos said

    Οι “Μινωίτες” του συμβατικού όρου μιλούσαν ελληνικά τα οποία έχει αποκρυπτογραφήσει ο Βεντρίς το 1952.
    Αρα η άγνοιά μας ως προς τη γλώσσα των “Μινωιτών” αφορά την παλαιότερη γραφή, την γραμμική Α.
    Άρα η φράση “δεν ξέρουμε τι ήταν οι Μινωίτες” δεν στέκει γιατι δεν είναι ακριβής.

    22. ο εξαρχαϊσμός δεν γίνεται αποκλειστικά με βάση το επιχείρημα “ε, κάπου εκεί, θάτανε”.
    Υπάρχουν πολλοί άλλοι λόγοι. Υπάρχουν και εξαρχαϊσμοί που δεν έχουν καμιά σχέση με αρχαία τοπονύμια.

  24. Σέλευκε, ο Βέντρις αποκρυπτογράφησε τη γραφή των Μυκηναίων (και Τιρυνθίων, Πυλαίων, κλπ), όχι των «Μινωιτών» του συμβατικού όρου.

  25. Μαρία said

    Αποσπάσματα απο την εισαγωγή των επιμελητών του 2ου βιβλίου.
    http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=543245

  26. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Ευχαριστώ, νοικοκύρη. Τα βιβλία τα παρήγγειλα, και θα μου έρθουν την επόμενη εβδομάδα

    Ο Βέντρις αποκρυπτογράφησε την γραμμική Β. Η γραμμική Α δεν έχει αναγνωσθεί λόγω γλώσσας, αλλά πολλά πικτογραφήματά της έχει δανειστεί η Β, μόνο που δεν ξέρουμε πώς προφέρονταν στην Α (εφόσον δεν ξέρουμε τη λέξη.

    Το αν ήταν σημίτες ή όχι δε θα το μάθουμε ποτέ (αν και ομολογώ η συσχέτιση Κνωσσού με Χαναάν με προβλημάτισε, εν τούτοις είναι πολύ φτωχό το δείγμα, μισή λέξη, ενώ το διπλό ‘σσ’ είναι χαρακτηριστικό προελληνικό). Το μόνο που κέρουμε γι’ αυτούς είναι ότι ήσαν μικρόσωμοι. Η λέξη ‘χαμίτες’ είναι χωρίς νόημα διότι δεν αναγνωρίζονται σήμερα λαοί απόγονοι του Χαμ, όπως π.χ. ο Ιαβάν (Ίων) του Ιάφεθ.

    Μην ξεχνάμε ότι ένας πολύ σπουδαίος μη ινδοευρωπαϊκός και μη σημιτικός λαός που έδρασε στην Μεσόγειο πριν απ’ όλους εμάς ήσαν οι Τυρρηνοί οι οποίοι έχουν αφήσει και γραπτά ευρήματα στη Λήμνο.

  27. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Όσο για τον Πανταζή, και δεν είναι ο μόνος αποκυηματίας φαντασίας (σικ), να του πείτε πως έβαλα την Τροία στη Σαλα,ἰνα και την Τένεδο στην Ψυττάλεια.

    Κάθε αρλούμπα που λέει ο κάθε τρίχας δεν ονομάζεται θεωρία.

  28. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Υπάρχουν χετταϊκά κείμανα που λένε ότι ο βασιλιάς των Αχαβά ήρθε κι έκανε πόλεμο

  29. Γιάννης Ιατρού said

    #17, #28 κλπ.
    Με αφορμή και διάφορα σχετικά με το θέμα σχόλια στο https://sarantakos.wordpress.com/2018/06/24/danaos/ (Τρώες, γλώσσα τους κλπ.) και για να τα έχουμε εδώ μαζεμένα… ανασύρω:

    Εδώ το προαναφερθέν βιβλίο του Β. Δ. Πανταζή, Ομηρική γεωγραφία και Ομηρική εποχή (1996) κι εδώ το κατά 10 χρόνια νεώτερο της Μαίρης Μπαχβάροβα, From Hittite to Homer. The Anatolian Background of Ancient Greek Epic (2016). Και τα δύο πιντιεφια με δυνατότητα αναζήτησης (στο πρώτο με κάποιους περιορισμούς λόγω του πολυτονικού…)

  30. Γιάννης Ιατρού said

    29: Βλ. και σχόλιο/παραπομπή του Νίκου στο άρθρο «Δασκαλιό χωρίς δασκάλους», εδω: https://sarantakos.wordpress.com/2018/02/02/daskalio/#comment-482149

  31. Ριβαλντίνιο said

    Και εδώ http://ethnologic.blogspot.com/2013/01/blog-post_26.html πολύ ωραία στοιχεία.

    Τροία 1 3000 – 2600 π.Χ. Καταστράφηκε από πυρκαγιά.

    Τροία 2 2600 – 2300 π.Χ. Εδώ ανήκει ο «Θησαυρός του Πριάμου». Πολιτισμός συγγενικός με την Πολιόχνη της Λήμνου ( πολιτισμός του ΒΑ Αιγαίου – τρωικός πολιτισμός ). Η πόλη καταστράφηκε από πυρκαγιά που έβαλαν περαστικοί επιδρομείς , οι οποίοι μάλλον ήταν οι Λούβιοι.

    Τροία 3 2300 – 2200 π.Χ. Οι κάτοικοι της Τροίας 2 που επιβίωσαν συνέχισαν να ζούν στην μικρούλα Τροία 3.

    Τροία 4 2200 – 2000 π.Χ. Μικρούλα και αυτή.

    Τροία 5 2000 – 1800 π.Χ. Συνεχώς από την Τροία1 ώς την Τροία 5 ζεί στην πόλη ο ίδιος λαός.

    Τροία 6 1800 – 1300 π.Χ. Νέος λαός πλέον κατοικεί στην Τροία. Ανάπτυξη. Αρχιτεκτονική παρόμοια με της Τίρυνθας. Κεραμική παρόμοια με αυτήν του μεσοελλαδικού πολιτισμού. Έφιπποι πολεμιστές. Ο λαός που την κατοικούσε θα ήταν Έλληνες ή άλλοι Ινδοευρωπαίοι , συγγενείς των Ελλήνων. Επαφές με τον μυκηναίκό πολιτισμό. Η πόλη καταστράφηκε από σεισμό. Ίσως ήταν η Τροία του Λαομέδοντα που κατέστρεψε ο Ηρακλής. Με τον σεισμό σχετίζεται το θαλάσσιο τέρας που έστειλε ο κοσμοσείστης Ποσειδώνας να τιμωρήσει τον Λαομέδοντα.

    Τροία 7 1300 – 1100 π.Χ. Ξανακτίστηκε από τον ίδιο λαό της Τροίας 6. Είναι η ομηρική Τροία του Τρωικού Πολέμου. Γύρω στο 1220 π.Χ. καταστράφηκε από πυρκαγιά ( άλωση της Τροίας από τους Αχαιούς δηλαδή ). Οι επιζώντες την ξανάκτισαν , αλλά γύρω στο 1190 π.Χ. κατακτήθηκαν από έναν νέο λαό, μάλλον τους Φρύγες που ήρθαν από την Μακεδονία και την Ανατολική Θράκη. Το 1100 π.Χ. εγκαταλείφθηεκε οριστικά. Έτσι και αλλιώς ήταν της πλάκας. Έρημος 1100 – 700 π.Χ.

    Τροία 8 700 – 334 π.Χ. Οι Αιολείς της Λέσβου την ξανάκτισαν ( «Νέον Ίλιον» ).

    Τροία 9 Το 334 π.Χ. την επισκέφτηκε ο Μέγας Αλέξανδρος. Ελληνιστική Τροία. Το 48 π.Χ. την επισκέφτηκε ο Τζούλιους Σήζαρ. Ο Οκταβιανός την έκανε ρωμαϊκή αποικία ( «Ίλιον» ). Ο Γκρέιτ Κόνσταντάιν δεν την έκανε πρωτεύουσα του κράτους του. Προτίμησε το Βυζάντιο. Τον 6ο αι. μ.Χ. η πόλη εγκαταλείπεται.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: