Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα φρούτα, οι καρποί, τα πωρικά, τα γεμίσια

Posted by sarant στο 3 Ιουνίου, 2010


Τις προάλλες είχα ξεκινήσει να γράφω για τα φρούτα της εποχής αλλά τελικά εξαιτίας του Κοραή και της μυτιληνιάς γιαγιάς μου ξεστράτισα και αφιερώθηκα στη λέξη «πρωτοφανήσιμος». Σήμερα λέω να μιλήσω για τη λέξη φρούτα, διότι το σηκώνει η εποχή.

Η λέξη βέβαια δεν είναι αναντάμ μπαμπαντάμ ελληνική, είναι δάνειο από τα ιταλικά, με την αρχή της στο λατινικό fructus, που σημαίνει τον καρπό αλλά και το όφελος, το έσοδο. Η λατινική λέξη πέρασε στις ρωμανικές και στις γερμανικές νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες και από τα ιταλικά πέρασε και στα ελληνικά, αν και διατηρείται σε χρήση και η αυτόχθονη «οπώρα» που χρησιμοποιείται συνήθως σε λόγια σύνθετα, αλλά έχει δώσει και τα δημοτικότερα οπωρικά ή και πωρικά. Η οπώρα, πρέπει να πούμε, αρχικά σήμαινε στον Όμηρο την εποχή από τα τέλη Ιουλίου στα τέλη Σεπτεμβρίου (από εκεί και το φθινόπωρο που ακολουθεί), και στη συνέχεια τους καρπούς εκείνης της εποχής, παναπεί σύκα και σταφύλια κυρίως, και μετά όλους τους καρπούς. Πάντως, οι αρχαίοι για τους καρπούς όλων των δέντρων είχαν και τη λέξη ακρόδρυα, που όμως αργότερα έμεινε να εννοεί μόνο τους καρπούς που έχουν κέλυφος ξυλώδες, δηλαδή λίγο-πολύ τους ξηρούς καρπούς. Βέβαια, στον Πωρικολόγο, ένα βυζαντινό σύντομο σατιρικό έργο που προσωποποιεί όλα τα οπωρικά για να δικάσουν τη Στάφυλο, βρίσκω να συμμετέχουν και οι ξηροί καρποί στο πανηγύρι, όπως άλλωστε και τα ζαρζαβατικά. Να πω ότι ο Πωρικολόγος, γραμμένος τον 14ο αιώνα, δεν έχει τη λέξη «φρούτο» επειδή προφανώς δεν είχε ακόμα μπει στη γλώσσα μας.

Πότε όμως μπήκε στην ελληνική γλώσσα η λέξη «φρούτο»; Επειδή τα γλωσσικά ληξιαρχεία στη γλώσσα μας δεν δουλεύουν καλά, θα δυσκολευτούμε να απαντήσουμε. Ο Μπαμπινιώτης, ως γνωστόν, χρονολογεί σχεδόν μόνο τις λέξεις που έχει συμπεριλάβει στη Συναγωγή του ο Κουμανούδης. Πάντως, τη λέξη φρούτα δεν τη βρίσκω στο TLG, ούτε και στον Δουκάγγιο (έκδοση 1678), αλλά τη βρίσκω στο Σομαβέρα (έκδ. 1709)· δεν θα τολμήσω να συμπεράνω πως η λέξη μπήκε στη γλώσσα μας ανάμεσα στο 1678 και στο 1709 (που θα σήμαινε ότι την έφεραν στον Μωριά οι Βενετοί όταν τον κατέκτησαν το 1680τόσο)· εξίσου πιθανό είναι να υπήρχε και να μην την κατέγραψε ο Δουκάγγιος (ή να έψαξα απρόσεχτα εγώ;). Ο Σομαβέρας πάντως την περιλαμβάνει και στο ελληνοϊταλικό και στο ιταλοελληνικό τμήμα του λεξικού του, όπου την ιταλική λέξη la frutta την εξηγεί ως: τα φρούτα, οι καρποί, τα πωρικά, τα γεμίσια. Μ’ άρεσε και το έβαλα τίτλο. Για τους καρπούς και τα πωρικά είπαμε, τα γεμίσια είναι τούρκικο δάνειο (yemis, με μουστάκι στο s), το οποίο αν δεν κάνω λάθος (ας μας πουν οι Πόντιοι) διατηρείται ακόμα στα ποντιακά. Υπάρχει μάλιστα και ο γεμιστσής (ο οπωροπώλης) που δεν πρέπει να τον μπερδεύουμε με τον πολύ γνωστότερο και ευκολοπρόφερτο γεμιτζή, που είναι ο ναύτης.

Καθώς η λέξη φρούτο έμεινε στα οπωρικά, δεν εκτόπισε τη λέξη καρπός, ούτε από τα μη οπωροφόρα δέντρα, ούτε φυσικά από τις μεταφορικές έννοιές της –ενώ λογουχάρη, στα αγγλικά και στα γαλλικά το fruit χρησιμοποιείται για κάθε λογής καρπούς, και όχι μόνο για φρούτα, αλλά και μεταφορικά λ.χ. για τους καρπούς των προσπαθειών κάποιου. Οι Γάλλοι μάλιστα τα θαλασσινά τα λένε κατά λέξη «καρπούς της θάλασσας» (fruits de mer), ενώ θυμάμαι πως την πρώτη φορά που είδα το ισπανικό frutos secos (ξηροί καρποί) είχα γελάσει πολύ καθώς θυμήθηκα το δικό μας «έπεσε σέκος» (ίδια ρίζα είναι). Παρεμπιπτόντως, και πριν φύγουμε από τους καρπούς: ο καρπός του χεριού μας είναι απλό ομόηχο ομόγραφο,  ετυμολογικά δεν έχει καμιά σχέση με τον καρπό του δέντρου· πάντως και τα δυο είναι πανάρχαιες λέξεις.

Μεταφορικά, η λέξη «φρούτο» σημαίνει κάτι το καινούργιο που μας ξενίζει και μας προκαλεί δυσάρεστη έκπληξη, όπως π.χ. στη φράση «καινούργιο φρούτο αυτό!» Θα υπέθετε κανείς ότι η έκφραση είναι σχετικά νέα, ίσως σύγχρονη με τις εισαγωγές φρούτων από άλλες ηπείρους, κι όμως τη βρίσκουμε στον Μακρυγιάννη, ο οποίος στα Απομνημονεύματά του λέει στον Μαυροκορδάτο: Εσύ, Εκλαμπρότατε, από τον καιρό οπού κόπιασες όλο νέα πράματα ήφερες εις την πατρίδα· διαίρεσιν αναμεταξύ μας δεν είχαμε, φατρίαν μας ήφερες, νέο φρούτο σ’ εμάς τους ‘Ελληνες, παραλυσίαν κι αφανισμόν.

Όσο για τη λέξη «οπώρα» έχει κι αυτή φρασεολογική παρουσία στη γλώσσα μας, με την έκφραση «συνελήφθη κλέπτων οπώρας» που λέγεται για κάποιον που πιάνεται επ’ αυτοφώρω να κάνει παρανομίες, ιδίως για δημόσιο λειτουργό που παραβαίνει τα καθήκοντά του και γενικότερα για υψηλά ιστάμενο που υπέπεσε σε ανάρμοστο για τη θέση του ατόπημα.  Η φράση προέρχεται από το αστυνομικό δελτίο και η ειρωνεία επιτείνεται τόσο από την καθαρεύουσα γλώσσα όσο και από το ευτελές του αδικήματος, και έχει ξανάρθει στην επικαιρότητα τις τελευταίες μέρες, π.χ. διαβάζω προχτεσινό άρθρο στο protagon.gr για τις μαντελιές: Όταν ένας υπουργός συλλαμβάνεται κλέπτων οπώρας – και όχι μόνο- δεν φέρει καμιά ευθύνη ο πρωθυπουργός που τον διόρισε; Εδώ να πούμε ότι ακόμα συνηθέστερη φράση όταν κάποιος πιάνεται την ώρα που κάνει τη ματσαράγκα είναι η φράση «πιάστηκε στα πράσα». Βέβαια τα πράσα δεν είναι φρούτο, είναι ζαρζαβατικό, αλλά μια και την αναφέραμε ας πούμε δυο λόγια. Γιατί στα πράσα; Μάλλον επειδή όταν πας να κλέψεις στο περβόλι δεν έχει μέρος να κρυφτείς, οπότε από τη στιγμή που θα σε δει ο μπαχτσεβάνης είναι σίγουρο πως θα σε τσακώσει. Εννοείται ότι η φράση δεν λέγεται μόνο για κλοπή, αλλά και για οτιδήποτε που είναι ή θεωρείται απαγορευμένο, συχνά και για ερωτοδουλειές.

Να κλείσουμε με τις ερωτοδουλειές, το σηκώνει κι αυτό η εποχή –σε επόμενα σημειώματα, αν είμαστε καλά, θα γράψω για μερικά από τα φρούτα της εποχής.

Advertisements

38 Σχόλια to “Τα φρούτα, οι καρποί, τα πωρικά, τα γεμίσια”

  1. Άντε, ας κάνω εγώ την αρχή. Παράξενη λέξη αυτή η τούρκικη, γεμίς (yemiş). Τα σύγχρονα λεξικά που είδα δεν έχουν ετυμολογία. Κάποια παλιότερα (Zenker [1866], Χλωρός [1899]) το ανάγουν στη μετοχή του ρ. yemek, οπότε θα σήμαινε κάτι σαν «έφαγε» ή «φαγωμένο». Δεν ξέρω, δεν μου φαίνεται ιδιαίτερα πειστικό. Δυστυχώς, το μοναδικό σχεδόν και καλύτερο ιστορικό/ετυμολογικό λεξικό της τουρκικής, αυτό του Tietze, φτάνει μόνο μέχρι το Ε και άγνωστο αν θα συνεχιστεί τελικά η έκδοσή του από τους μαθητές του μακαρίτη.

  2. ΣοφιαΟικ said

    Και βεβαίως από τη διαφορά στη σημασία της λέξης προκύπτει κι η ερώτηση των αγγλόφωνων αν η ντομάτα είναι φρούτο ή λαχανικό. Περιέργως δεν ρωτάνε για τις πιπεριές, τα αγγούρια, τα κολοκύθια κλπ, που είναι μεν καρποί, άλλα όχι φρούτα.

  3. Alfred E. Newman said

    Από τη Βικιπαιδεία:

    In everyday, grocery-store, culinary language, the words «fruit» and «vegetable» are mutually exclusive; plant products that are called fruit are hardly ever classified as vegetables, and vice versa. For scientists, the word «fruit» has a precise botanical meaning (a part that developed from the ovary of a flowering plant), which is considerably different from its common meaning, and includes many poisonous fruits. While peaches, plums, and oranges are «fruit» in both senses, many items commonly called «vegetables» — such as eggplants, bell peppers, and tomatoes — are technically fruits, as are most cereals, as well as some spices like black pepper and chillies. Some plant products, such as corn or peas, may be considered vegetables only while still unripe.
    The question of whether the tomato is a fruit or a vegetable found its way into the United States Supreme Court in 1893. The court ruled unanimously in Nix v. Hedden that a tomato is correctly identified as, and thus taxed as, a vegetable, for the purposes of the 1883 Tariff Act on imported produce. The court did acknowledge, however, that, botanically speaking, a tomato is a fruit.

    Ταυτόχρονα υποψιάζομαι Νικοκύρη ότι η φράση «τι φρούτο είναι αυτός» που εμφρανίζεται τα τελευταία χρόνια θα πρέπει να αποτελεί μεταφορά του αμερικάνικου όπου fruit ή και fruit cake είναι ο ιδιόρυθμος, τρελάκιας, λοξίας κοκ.

  4. gbaloglou said

    Εκπλήσσει πάντως η εμφάνιση του «καινούργιου (νέου) φρούτου» στον Μακρυγιάννη!

  5. Σοφία αν πιάσεις τη διαφορά της έννοιας του φρούτου ανάμεσα στους μάγειρες και τουσ βοτανολόγους μιλάμε για διαφορετικούα ορίσμους. Για το βοτανολόγο η μελιτζάνα είναι φρούτο ενώ το μήλο ή η φράουλα όχι.

  6. Μαρία said

    >Γιατί στα πράσα; Μάλλον επειδή όταν πας να κλέψεις στο περβόλι, δεν έχει μέρος να κρυφτείς.
    Γι’ αυτό και σε μια ιστορία-ανέκδοτο, που διηγούνταν οι παλιοί, κάποιος που πιάστηκε στα πράσα βρήκε τη δικιολογία οτι πιάστηκε απ’ αυτά, για να μην τον πάρει ο αέρας.

    >ο καρπός του χεριού μας είναι απλό ομόηχο,
    Νίκο, για μεγαλύτερη ακρίβεια, αν θέλεις, διόρθωσε σε: ομόγραφο. Τα ομόηχα συμπίπτουν μόνο στην προφορά.

  7. chris-vom said

    @1 Αυτή η (παλαιοτουρκική; κουμανική;) ρίζα, βρίσκεται πίσω και από την ουγγρική λ. για το φρούτο, gyümölcs. Το /l/ που διατηρήθηκε στα ούγγρικα ίσως υποδηλώνει ότι η αρχική ρίζα ήταν ίσως *yemílč, που ίσως τελικά να σχετίζεται με τη ρ. ye- (τρώω/τροφή). Αλλά ίσως κι όχι 🙂

  8. sarant said

    Chris, πολύ ενδιαφέρον!

  9. Σημαίνει και στα ουγγρικά τρώω/τροφή η ρίζα ye- (ή μήπως gyü- ; Και -λέω τώρα- έχει σχέση με το γκούλας;)
    Κάπου εδώ, κάποτε, κάνα χρόνο πριν, είχαμε κάνει μια ωραία κουβέντα για τη σχέση των φιννοουγγρικών με τις αλταϊκές γλώσσες. Θυμάστε, Μαρία, Ηλεφού, Νίκο…;

  10. (Είχα βάλει ένα html αστειάκι σε στυλ [nostalgia mode] και [/nostalgia mode], αλλά φαγώθηκε, μάλλον γιατί χρησιμοποίησα τα γνήσια < αντί για [.)

  11. Chris-Vom said

    Στα ούγγρικα η ρίζα για το ‘τρώω’ είναι ét- . Το δε γκούλας είναι κανονικά Gulyásleves, από gulyás (βοσκός) και leves (σούπα),όπότε δε νομίζω να σχετίζονται αυτές οι ρίζες μεταξύ τους.

  12. TAK said

    Δεν ξέρω για τα ποντιακά, πάντως στα κυπριακά τα γεμίσια (με παχύ σ) υπάρχουν ακόμη και τα έχει και ο Γιαγκουλλής και ο Παπαγγέλου (αν και με μικρές διαφορές: Γιαγκ. «φρούτα, λαχανικά», Παπαγγ. «ξηρά φρούτα, γεωργική παραγωγή ζαρζαβατικών, λαχανικά-γεμίσματα»).

  13. 11 Ευχαριστώ! ας είναι η περίπτωσή μου παράδειγμα προς αποφυγή για τους ερασιτέχνες γλωσσολόγους! 🙂

  14. Στα ποντιακά είναι γιεμίσια (gemishia) όπου το σ είναι παχύ ενώ το τελευταίο ι είναι ημίφθογγος (νομίζω ότι είναι σωστή η ορολογία, δηλαδή η χρονική του διάρκεια είναι περιορισμένη). Ναι, χρησιμοποιείται ακόμη. Εδώ υπάρχει ένα θέμα με την ποντιακή σε σχέση με την ελληνική όπου και η προφορά είναι γεμίσχια, το χ σε τέτοιες περιπτώσεις δε προφέρεται στα ποντιακά. Γενικότερα σε λέξεις που δεν τονίζονται στη λήγουσα με κατάληξη -ια, το ι είναι ημίφθογγος και το α=ae.

  15. Σύμφωνα με το λεξικό ISBN 960-393-655-3 ο καρπός των δέντρων ονομαζόταν μῆλον. Μῆλον Ἀρμενιακόν το βερύκοκο, Μῆλον Μηδικόν ή κίτριον το λεμόνι ή το πορτοκάλι, Μῆλον κυδώνιον το κυδώνι κλπ. Τελικά το μήλο κατέληξε να είναι αυτό που ξέρουμε και στα ποντιακά εξακολουθεί να λέγεται Μῆλον με ελαφρια μακρότητα στο η.
    Επομένως θα λέγαμε ότι η λέξη φρούτο (αν ισχύουν τα παραπάνω) αντικατέστησε μερικώς τη λέξη μῆλον.

    #2 Η ντομάτα (Λατ. Αμερική) έχει κάποια στοιχεία φρούτου. Το φυτό της είναι όρθιο (με ανθρώπινη παρέμβαση) ενώ ταυτόχρονα είναι πολύ χυμώδης. Τα υπόλοιπα που ανέφερες είναι όλα χαμερπή φυτά εκτός ίσως από την πιπεριά που όμως δεν πληρεί τις προϋποθέσεις του φρούτου. Χαμερπές βέβαια είναι τόσο το καρπούζι όσο και το πεπόνι. Επομένως νομίζω ότι η ειδοποιός διαφορά είναι η χυμώδης υφή των φρούτων εκτός ίσως από την μπανάνα.

    Υ.Γ. Παρεμπιπτόντως, κατάγομαι από μηλοπαραγωγό περιοχή αλλά όσο και αν έψαξα στο παρελθόν, όλες οι ποικιλίες είναι αμερικάνικές (γκόλντεν, στάρκιν, μπλάκ…κάτι, ντελίτσιους, μπελφόρ) αλλά Ελληνική ποικιλία δεν βρήκα. Αν έχετε κάποια πληροφορία για να βρούμε το μήλον…της έριδος.

  16. Νικοδέσποτα,
    ο γεμιτζής των βαποριών συνεχίστηκε ως stuff που λένε μερικές φορές για το πλήρωμα αντί για crew;

  17. Δεν μπορώ να αντισταθώ στην παρετυμολογία, θα το πω.
    Στα γερμανικά έχουμε τη λέξη Gemüse που σημαίνει λαχανικά (πλην πατάτας)
    Παράγωγο του mus=ποντίκι
    Ο ποντικός βέβαια στα Ελληνικά σημαίνει «ο εκ του πόντου προερχόμενος» δηλαδή από μακριά δια της θαλάσσης. Κανονικά ο ποντικός λέγεται μῦς. Αν τώρα υποθέσουμε ότι είναι σωστή η ρίζα του Chris-Vom στο #7 τότε πιθανόν να παράγεται η λέξη που προσδιορίζει αυτό που τρώνε τα ποντίκια.
    Τώρα πως από τα λαχανικά μεταπήδησε στα Μήλα αυτό είναι άλλη ιστορία. Ίσως να έχει να κάνει με τον τρόπο αποθήκευσης της παραγωγής.
    Μια φορά Γερμανοί και πόντιοι έχουν και άλλες κοινές λέξεις όπως «καρτόφια»=πατάτες από την εποχή του 1ου Π.Π.

  18. @15 Η πρώτη καταγεγραμμένη με όνομα ποικιλία μήλου είναι η appiana από κάποιον Ρωμαίο Appius του 4ου π.Χ. αιώνα. Το όνομα σώζεται ακόμη στα γαλλικά ως «pomme d’api». Όσο για την ιστορία νομίζω ότι οι μηλιές προυπήρχαν των ανθρώπων στην Ευρασία αλλά δεν είμαι σίγουρος.

    Για τον ορισμό του φρούτου, δεν έχει να κάνει με το χυμώδες αλλά με το από ποιο μέρος του λουλουδιού προέρχεται (από τη βάση του στήμονα που περιβάλλει τα ωάρια). Στο μήλο το φρούτο κατα βοτανικό ορισμό είναι το κέντρο που περικλείει τα κουκούτσια και έχει λίγο διαφορετικό χρώμα, ουσιαστικά το κομμάτι στο κέντρο που δεν τρώμε. Το υπόλοιπο γύρω γύρω που τρώμε είναι ο ανθοκάλυκας που έχει διογκωθεί.

  19. Συμπλήρωμα γιατί το ξέχασα κι ας το επιβεβαιώσει όποιος ξέρει καλύτερα. Νομίζω ότι αυτό που αναφέρεις για τη λέξη μήλο ως όνομα άλλων καρπών ίσχυε μόνο για τα κυδώνια, ρόδια, εσπεριδοειδή, βερύκοκκα και ροδάκινα.

  20. #18 Είναι ισοδυναμία αυτό ή συνεπαγωγή; Ισχύει δηλαδή το αντίστροφο;
    πχ το κολοκύθι δεν πληρεί τις ίδιες προϋποθέσεις; Στα Κολοκυνθοειδή (Cucurbitaceae)ιδίας τάξης, οικογένειας κλπ ανήκουν τόσο τα κολοκύθι, αγγούρι, που δεν είναι φρούτα, όσο και τα καρπούζι, πεπόνι που είναι.
    Taken strictly, this definition excludes many structures that are «fruits» in the common sense of the term, such as those produced by non-flowering plants (like juniper berries…http://en.wikipedia.org/wiki/Fruit
    Ίσως ο όρος φρούτο να προηγήθηκε της βοτανικής ταξινόμησης που πιάνει την πλειοψηφία αλλά όχι όλα τα φρούτα, ο οποίος πιθανόν να είναι εμπειρικός όρος.

  21. sarant said

    15 και 19: Είναι αλήθεια ότι η λ. μήλο με κάποιο επίθετο πλάι χρησιμοποιόταν για να ονοματίσει άλλα φρούτα, αλλά όχι όλα, μόνο τα ξενόφερτα. Για παράδειγμα, όλα τα αρχαία φρούτα που τα βρήκαν εδώ οι Έλληνες έχουν το δικό τους όνομα στα αρχαία ελληνικά: αχλάδι (άπιον), σταφύλι, σύκο, ρόδι. Όσα έρχονταν απέξω και έμοιαζαν κάπως με το μήλο, τα ονομάτιζαν μήλον αρμενιακόν, μήλον περσικόν κτλ.

    Ελληνική ποικιλία μήλου, Στράβωνα, θα ξέρεις ίσως το φιρίκι. Επίσης το ξινόμηλο.

    Τέλος, τα καρτόφια δεν τα μάθαν οι Πόντιοι στον πρώτο πόλεμο αλλά παλιότερα’ δεν τα πήραν απευθείας από τους γερμανούς αλλά από τους Ρώσους (οι οποίοι είχαν πάρει τη λέξη από τους Γερμανούς).

  22. ΣοφιαΟικ said

    Ελληνικό μήλο: το φιρίκι, το αγνό, ελληνικό, αρωματικό φιρίκι, όχι οι μεταλλαγμένες διασταυρωμένες ποικιλίες που πουλάει το Καρφούρ στην Ελλάδα. Αληθινά φιρίκια βρήκα στην Πάτρα τα Χριστούγεννα πανάκριβα, και φυσικά τα πήρα. Άξιζαν τον κόπο.

  23. Τα φιρίκια είναι ακριβά γιατί δεν αποδίδουν κάθε χρόνο, μαζεύονται αργά (τέλος Οκτωβρίου) και ανεβαίνει ο κίνδυνος να χαθούν λόγω καιρικών συνθηκών. Είναι επίσης πολυτελείας γιατί συνήθως σερβίρονται μαζί με ποτό (κονιάκ κατά προτίμηση) και επομένως αλλάζει το target group. Δεν είναι λαϊκά μήλα. Φέτος έκοψα 200 δέντρα. Χρειάζεται ενημέρωση ο κόσμος προκειμένου να επιστρέψουμε σε κανονικές Ελληνικές ποικιλίες που θα είναι αναγκαστικά πιο ακριβές αφού δεν είναι βελτιωμένες ποικιλίες προς μεγιστοποίηση της παραγωγής. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κεράσια αφού ο κόσμος προτιμά τα εντυπωσιακά με αποτέλεσμα να έχουν σχεδόν χαθεί τα κεράσια που ήρθαν από την Κερασούντα με το Μιθριδάτη και άλλους τρόπους. Αυτά για το μῆλον για να μην μονοπωλήσω την κουβέντα.

  24. Μαρία said

    Μίλων Φιρίκης.

  25. Πράκτωρ 008

  26. Μισιρλού... said

    Άλλο φρούτο κι αυτό !!!
    (με την καλή έννοια…)
    😛

    Πόσο χαίρομαι που τα διαβάζω όλα αυτά!
    Μπράβο βρε Νίκο!!!

    ***

    Για τον φίλο Στράβωνα…Μηλιάδη, ορίστε μια σχετική πληροφορία :
    Το 1835 ο Γρηγ. Παλαιολόγος, ο Γρηγ. Παλαιολόγος, στη Γεωργική & Οικιακή Οικονομία, μας λέει πως στους ευρωπαϊκούς κήπους καλλιεργούνται 200 είδη μήλων !
    (κοίτα εκεί μήπως βρεις και το της έριδος!)
    :mrgreen:

  27. Γνωστές φράσεις με φρούτα:
    -Έπεσε σαν ώριμο φρούτο (για γκομενοδουλειές)
    -Πολιτική του ώριμου φρούτου
    -Σάπιο φρούτο (στο τελάρο)
    -Συνθετικά/παράγωγα: Φρουτοπία, φρουτόκρεμα, φρουτοποτό, φρουτοσαλάτα, φρουτοδίαιτα.
    -Ο Αύγουστον φερ΄ τα γεμίσια, α’σην κορφήν ούς τα νύσια

    Αναφορές στη βιβλιογραφία
    Σύμφωνα μὲ τὰ Ἂτακτα (Ἀδαμάντιος Κοραὴς) τοῦ 1830 (Τόμος 3ος, σελ.55)
    «Τὸ γεμίσια ἂν καὶ τὸ φαινόμενον λέξις Τουρκικὴ, πιθανότερον μὲ φαίνεται ὃτι παρφθάρη ἀπὸ τὸ Γευμίσια, ὡς λέγεται χυδαίως καὶ Γέμα το Γεῦμα.»
    http://books.google.com/books?id=HLo-AAAAcAAJ&pg=PA468&dq=%CE%B3%CE%B5%CE%BC%CE%AF%CF%83%CE%B9%CE%B1&lr=&as_brr=1&ei=kbgKTLTPF47MyQTU8eySDA&hl=el&cd=5#v=onepage&q=%CE%B3%CE%B5%CE%BC%CE%AF%CF%83%CE%B9%CE%B1&f=false

    Τη λέξη δε «Φροῦτος» (ἢ Φοῦτος ἢ Ῥοῖτος) την απαντάμε ως όνομα ενός γίγαντα στα σχόλια επί της Ησιόδου θεογονίας (έκδοση 1820-MDCCCXX), στη σελίδα 403 του ακολούθου συνδέσμου:
    http://books.google.com/books?id=iusUAAAAQAAJ&pg=PA403&dq=%CF%86%CF%81%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%BF&lr=&as_brr=1&ei=Wr0KTKDtNZq8zAT3yvSMCQ&hl=el&cd=6#v=onepage&q=%CF%86%CF%81%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%BF&f=false

  28. sarant said

    Στράβωνα, σ’ ευχαριστώ.
    Το «σαν ώριμο φρούτο» δεν το λέμε μόνο για γκομενοδουλειές -θυμάμαι που κάποιο κόμμα όταν ήταν στην αντιπολίτευση, σχετικά πρόσφατα, περίμενε να πέσει η κυβέρνηση σαν ώριμο φρούτο, δηλ. μόνη της, χωρίς αυτό να κάνει κάποιαν ιδιαίτερη κινητοποίηση.

    Φρουτοπία: όχι ακόμα λέξη, σύμφωνα με την απόφαση της δικαιοσύνης, που απεφάνθη ότι ο Τριβιζάς έχει κοπιράιτ και απαγόρεψε στην Κόκα Κόλα να τη χρησιμοποιήσει.

  29. Το πρόβλημα που τελικά αντιμετώπισε το συγκεκριμένο κόμμα ήταν ότι παραωρίμασε και το ίδιο και έτσι σάπισαν και τα δύο με αποτέλεσμα να μας φάνε τα σκουλήκια.

    Υ.Γ. Βλέπεις το πρόβλημα που υπάρχει με την ποντιακή γραφή; Διατηρεί τη δάσυνση στα κ και χ και άλλα πολλά βέβαια που δεν αναφέρω. Το θέμα είναι ότι κανένας πόντιος ακαδημαϊκός δεν ασχολείται σοβαρά και χάνονται πολύτιμες πληροφορίες. Η γραμματική του Τοπχάρα δε με καλύπτει γιατί αφενός χρησιμοποιεί νεωτεριστικούς συμβολισμούς (υπογραμμισμένα γράμματα κλπ), αφετέρου είναι επηρεασμένος από την ΕΣΣΔ.

  30. eLeNaKi zaFOuLiNi zaFOuLiNi said

    I do not understand!!!
    please help me!!!
    😦

  31. Chris-Vom said

    Ίσως πρέπει να επιστρέψω εδώ για να προσθέσω και το μογγολικό жимс [dZimis] που επίσης σημαίνει ‘καρπός’, και αποτελεί μάλλον δάνειο από κάποια τουρκική γλώσσα (στα μογγολικά το αρχικό /j/>/dZ/).

  32. «πράσο» λέγανε κάποτε στα μάγκικα το πορτοφόλι.. μιας κι ο κλέφτης είναι κάποιος που γενικώς έχει καλές πιθανότητες «να τον πιάσουν» αναρωτιέμαι εάν η φράση «τον έπιασαν στα πράσα» δεν έχει εκεί την αρχή της.

    Για παράδειγμα: «τον έπιασαν να κλέβει πράσα», και κάποια στιγμή, δίχως αίσθηση τής αργκοτικής σημασίας, απλοποιημένο και αναφορικά με την κυριολεκτική σημασία τής λέξης: «τον έπιασαν στα πράσα»

  33. sarant said

    Έχω την αίσθηση ότι το «έπιασαν στα πράσα» είναι παλιό, αρκετά πιο παλιό από τη μάγκικη λέξη -άσε που κυρίως λάχανο το λέγαν το πορτοφόλι, όχι; Πάντως δεν μπορώ να το αποκλείσω με βεβαιότητα 🙂

  34. νέο kid στο block said

    Όταν ήμουνα μιτσής ,
    τώρα η μνήμη ασθενής,
    κάπου έπεσε το μάτι
    σ’ένα ύποπτο κιτάπι
    που λεγε ότι, καίτοι σοφός,
    ο Πυθαγόρας ήτο αυτός
    που στα πράσα τον επιάσαν
    και με μένος τον δικάσαν.
    Μα καθόλου σιγουράντζα
    και κρατώ τρανή καβάντζα,
    κομμάτι δύσκολο γαρ γι’ αρχαίο
    μάλλον είναι ένα Λερναίο…:-)

  35. Το λέγαν και λάχανο και εξού και το γνωστό τραγούδι «Κάτω στα Λεμονάδικα»:

    Κάτω στα λεμονάδικα, γίνηκε φασαρία
    Δυο λαχανάδες πιάσανε που κάναν την κυρία

    Τα σίδερα τους φόρεσαν και στη στενή τους πάνε
    κι αν δε βρεθούν τα λάχανα, το ξύλο που θα φάνε

    Κυρ αστυνόμε μη βαράς, γιατί και συ το ξέρεις
    πως η δουλειά μας είν’ αυτή και ρέφα μη γυρεύεις

    Εμείς τρώμε τα λάχανα, τσιμπούμε τις παντόφλες
    για να μάς βλέπουν τακτικά της φυλακής οι πόρτες

    Δε μάς φοβίζει ο θάνατος, μόν’ μάς τρομάζει η πείνα
    γι’ αυτό τσιμπούμε λάχανα και την περνάμε φίνα

    όπου «λαχανάς» είναι, βεβαίως, ο πορτοφολάς. Φαντάζομαι πως κι η «παντόφλα» αναφέρεται κι αυτή στο πορτοφόλι. Όμως καί το «πράσο» το λέγανε αν και τώρα δεν μου έρχεται κάποια αναφορά. Είμαι όμως αρκετά σίγουρος πως απαντά σε άλλο ρεμπέτικο και βλέπω πως κάποιος το έχει σημειώσει και στο slang.gr.

    Το «πράσο» με την σημασία πορτοφόλι το είχα πάντα για λέξη αστική, ρεμπέτικη. Ποιος ξέρει όμως αν τελικά δεν είναι πιο παλιά και δεν λέγαν έτσι π.χ. το πουγκί κάποιου.

    Αναρωτιέμαι αν μπορεί να χρονολογηθεί η φράση «τον πιάσαν στα λάχανα».

  36. Να και μια αναφορά σε πηγή:

    Είναι το «εγχειρίδιον τού Καλού Κλέφτη» τού Ηλία Πετρόπουλου με αναφορά στο «πράσο» και τον «πρασά» (πορτοφολά) στην σελ. 30

  37. sarant said

    Φαροφύλακα, όχι ότι δείχνει τίποτε αυτό που θα σου πω, αλλά το βρήκα τυχαία και το καταγράφω. Ο Σουρής το 1904 έγραψε ποίημα «Σ’ έπιασα στα πράσα, διάκο με τα ράσα» (φλερτάριζε μια μαμή στην Αιόλου).

  38. ενδιαφέρον.. μάλλον έχει αρκετά χρονάκια στην πλάτη της η έκφραση.

    παρόραμα @35 : με “τον πιάσαν στα λάχανα” εννοούσα “τον πιάσαν στα πράσα”, φυσικά. 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: